•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

XOSÉ LUÍS BERNAL
«En Galicia a retranca é conxénita»

Xosé Luís Bernal

150 150 CORALIA

Sempre desexou que o público recoñecese na súa creación máis recoñecida, Farruco, a algún dos personaxes das viñetas de Castelao. Darlle vida durante máis de medio século a ese galego entrañábel e sentimental, valedor de causas nobres e sempre disposto a prestarlle a súa voz aos menos favorecidos, fixo que moitos confundisen a persoa co personaxe.

«Quen me dera parecerme a o meu personaxe!», expresa en alto Bernal, en cuxa voz poderosa a historia, as lembranzas e as anécdotas de tantos anos volven cobrar vida instantaneamente.

Detrás do veterinario de Terras de Miranda, do adiviño das Divinas palabras de García Sánchez ou do Xunqueira de Allí abajo, está o moi compostelán Bernal, grande entre os grandes.

CULTURA

En que se parece o Vilar de 2016 á rúa na que xogabas de neno alá polos corenta e cincuenta?
Esteticamente parécese en todo, pero perdeu o encanto aldeán. Eu sempre digo que nacín nun sitio que tiña un norte de torres e campás e un patio inmenso para xogar, que era a praza do Toural, onde xogabamos a policías e ladróns, ás agachadas ou á pita cega. Aquela rúa do Vilar era sentimental, entrañable, era esa Compostela eterna, a aldea máis grande de Europa, da que falaba Otero Pedrayo. Toda esa vida que tiña a rúa do Vilar morreu. Cando converteron a librería de Gali, a máis antiga de España sen restaurar, nun bazar de apóstolos de plástico e botafumeiros de calamina, eu protestei e berrei moito. Pensei que era unha blasfemia! Cos anos, o Vilar e Compostela viráronse máis cosmopolitas, pero a rúa segue mantendo a beleza, o encanto das vellas pedras que relambean pola noite co reflexo dos farois e o seu silencio nocturno. E agora, igual ca antes, os peregrinos seguen gastando as súas pedras milenarias camiño da catedral.

Cando o teu maxín voaba de rapaz, con que soñabas de cara ao futuro?
Soñaba con ser pallaso; ata o extremo de que o meu querido e lembrado irmán, Diego, e mais eu xogabamos a cotío a ser pallasos. Lembro unha ocasión na que viñeran a casa as colchoeiras a abrir os colchóns. Diego colleulles unhas tesoiras, cortoume o pelo e cubriume a cabeza coa la dos colchóns. Creo que cando chegou o meu pai, terminou de afeitarnos aos dous.

Tras pasar polas Orfas e a Normal, convertícheste nun vampiro en Peleteiro. A expresión artística tiña oco dentro do asfixiante sistema educativo daquel tempo?
Non tiña moito oco, pero eu buscábao. En Peleteiro, eu era bastante díscolo e sarillo, difícil de aturar, e Peleteiro colleume como exemplo de como había que tratar a un elemento díscolo, así que cada vez que alguén se portaba mal nunha clase chamábanme a min de exemplo de como había que tratar ao díscolo e dábanme unha malleira. Bumba! Entón, pensei en facerllas pagar. E formei unha panda coa que atacar o colexio: Os vampiros, cos que pola noite atacaba o colexio. Mentres que un apedraba o colexio, outro baixaba o machete da luz, outro prendía os petardos de mecha lenta, outro metíalle cemento péptico nas fechaduras e outros berraban. Moitas veces tiñan que chamar aos bombeiros para que abrisen a porta ao día seguinte (risos distendidos). Eu non sei se tiña humor, pero o que si tiña era afán revolucionario.

«Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas».

O amor da familia Bernal López por Compostela, onde nace?
En Compostela! Como dicía o meu irmán, Diego: «Eu nacín na rúa do Vilar. Se a rúa do Vilar é o corazón de Compostela, e Compostela é o corazón de Galicia, eu nacín no corazón do corazón». Eu de Compostela non saio, e de aquí «nin Dios me quita». Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: «Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal».

A túa familia mantivo unha relación moi especial coas irmás Fandiño Ricart. Como lembras a Maruxa e a Coralia? Podes imaxinar a Compostela dos setenta sen as Marías?
Non. Era imposible saír á rúa ás dúas en punto sen atoparse con Maruxa e Coralia. Miña nai, que fora amiga delas na súa infancia, pasados os anos acolleu na casa a Magdalena, a última das irmás vivas que quedaba, na que ao parecer batía un familiar alcohólico. E grazas a iso eu cheguei a coñecer moi fondamente a vida das irmás Fandiño Ricart. Magdalena, que fora señora de compañía dos marqueses de Riestra, era unha María en branco e negro. Mentres que as Dúas Marías eran mulleres en technicolor, Magdalena vestía sempre de abrigo negro cun colo de pel branco. Era unha muller de rostro branco, branco, cabelo de prata vella e un falar moi rebuscado, de grande ampulosidade. Eu fun dos poucos privilexiados que entrei na súa casa do Espírito Santo, cun benquerido amigo e benfeitor delas, Tito Carro. Era unha casa moi humilde, moi velliña, pero limpa coma unha patena. Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras.

Estado político?
De esquerdas, moi de esquerdas.
Un sabor?
Azucre non, que son diabético.

«Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras».

Os teus escaparates no negocio familiar, El Yunque, acadaron sona internacional. Como lembras aqueles anos?
Cando o meu pai cansou de agardar que algún día aprobase algunha materia, decidiu meterme a traballar na ferraxaría, e eu convertín o escaparate no meu medio de expresión, canso de meterme detrás do mostrador e sacar mentalidade de pechadura. Quería expresar todo o que levaba dentro! Deron moito que falar, ata o extremo que algúns foron publicados na francesa Le monde e en todas as revistas e xornais nacionais. O dedicado ao lume no monte, co lema «Queimades a quen vos aleita, asasinos» ou o referido ao depósito de residuos atómicos na costa «Queremos a Costa da Morte, pero non a morte da nosa costa» foron moi comentados. Tamén montei escaparates polos que fun represado, por exemplo pola Brigada Político-Social, por un saldo de culleres co lema «Hacemos un saldo de cucharas para que todo el mundo tenga algo que llevarse a la boca en este país», ou polos Guerrilleros de Cristo Rey, que comandaba Blas Piñar, cando fixen un saldo de coitelos ao que acompañei dun letreiro que dicía «Corta Blas, que no me vas». Ese era o humor que non tiñan as rúas e que eu sacaba por onde podía.

«Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: 'Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal'».

Coa retranca, nácese ou é unha arte que se aprende?
Eu supoño que se nace, como se nace con condicións para pintar ou para versificar. Pero se naces en Galicia a retranca é conxénita. Vén connosco.

E cal é o mellor público, o máis agradecido?
Para min o público máis agradecido é o da emigración. Debe ser que o meu personaxe, ademais de levarlle unha mensaxe do humor, leváballes a mensaxe do recordo do avó que deixaron cando eran nenos, do paxaro que cantaba na silveira camiño da escola, da aldea… Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas.

O xoves é para varias xeracións o día das Cousas de Farruco en Radio Galicia. Pasen os anos que pasen, hai no teu repertorio historias ou personaxes infalíbeis?
Tiña ao mellor dezaoito anos cando entrei en Radio Galicia para facer o meu primeiro personaxe, en Farruco e o veterinario, con Ángel de la Peña. Pero teño que dicir que, a min, quen me deu moito xogo foi don Manuel. Don Manuel Fraga foi unha das «vítimas» do meu humor. Outra vítima foi don Xerardo Fernández Albor, o que fora presidente da Xunta, un compostelán de toda a vida, moi querido e moi boa xente, ao que bauticei coma don Geranio Fernández en Flor. Un día paroume na rúa, e con moito humor e cariño pediume que deixase de chamalo así, porque todo o mundo estaba a chamalo Geranio en Flor.

Con máis de cen trofeos, mencións e diplomas honoríficos, incluído o diploma da Academia do Humor, cal consideras que foi -ata o momento- o teu mellor momento profesional?
Posibelmente, cando conseguín disciplinarme e liberarme da miña anarquía, e intentei entrar no mundo do audiovisual. O meu mellor momento quizais foi aquel no que pateaba camiños, festas, romarías e aldeas; facía o programa diario na radio Cousas de Farruco, que tiña moito éxito; traballaba polas tardes en Tardes con Ana, con Ana Kiro, e facía de veterinario na serie Terras de Miranda, un personaxe que me deu moitas satisfaccións.

E para rematar, hai algunha partitura que te transporte instantaneamente ao Vilar?
Triste y sola se queda Fonseca transpórtame a Compostela, estea onde estea.

Entrevista extraída do número 3.

Chantal Beiroa
Entrevista

Alfredo Iglesias
Fotografía

Rúa do Vilar e Café Airas Nunes

Verán de 2016

Data de publicación:

Localizacións:

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido