•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

Posts By :

CORALIA MAGAZINE

CORALIA MAGAZINE

Coralia é o punto de encontro das tendencias, as ideas e as persoas que fan posible este noso país das marabillas. A nosa versión impresa ten unha periodicidade trimestral e chegou á rúa por vez primeira en xaneiro de 2016.

CINCO LEGUAS

150 150 CORALIA

CINCO LEGUAS

PEQUENAS GRANDES RUTAS

Textos LAURA RAMOS CUBA & SARA SEARA
Fotografías ALFREDO IGLESIAS

Discrepaba Vicente Risco de quen afirmaba que Galicia era pequena. «Es ti, que xamais poderás concibir nada grande», argumentaba o xenial intelectual ourensán. A nós abóndannos 25 quilómetros para confirmar canta razón gardan as súas palabras. Paisaxe, gastronomía e historia converten apenas 5 leguas nun mundo difícil de abarcar. Pero nós imos tentalo. Estas son as nosas propostas estrela para 2021:

RUTA 540

Nunha palestra, o profesor Manuel Gago mostráballe ao público unha dolabra, arma empregada polos lexionarios romanos na invasión no noso territorio, no século I. «Tan só oitenta xeracións nos separan daquela xente», explica. Oitenta xeracións despois, as pegadas dos romanos seguen visibles no noso país para quen as queira ler. A ruta 540, entre Bande e Entrimo, percorre apenas 30 quilómetros nos que un marco natural incomparable garda séculos de historia.

A nosa viaxe comeza en Bande, no complexo arqueolóxico de Aquis Querquennis. Este campamento militar, que conta cunha mansión-viaria e unhas termas próximas, foi construído polos romanos co obxectivo de protexer a Vía Nova. A calzada unía noutro tempo Braga con Astorga e hoxe aínda vertebra o territorio a través dos numerosos miliarios que seguen marcando o seu trazado. Un deles pode ser visitado na igrexa de Santa María de Bande, mostra emblemática da arte visigoda galega, que garda este monólito reconvertido en pía bautismal.

A continuación avanzaremos con valentía para atravesar o río Limia, coñecido polos romanos como ‘o río do esquecemento’, para entrarmos en Muíños. Alí faremos unha parada para saborear as sopas de burro canso (pan con viño e azucre) e as especialidades de galo pica no chan e o becerro do Xurés. Unha vez recobrados os folgos poderemos embarcarnos nunha exploración ao propio Parque Natural da Baixa Limia, onde encontraremos diferentes necrópoles megalíticas, ou practicar diferentes actividades acuáticas no encoro das Conchas.

Por último, fecharemos a viaxe nun miradoiro privilexiado sobre Portugal. Entrimo, municipio raiano, ábrenos as súas portas para perdernos na mitoloxía que aínda vibra entre as súas paisaxes. A Cova da Moura ou o Penedo das Serpes son algúns dos enclaves prehistóricos que espertarán a imaxinación dos visitantes. Como broche final a esta incursión no Xurés, a oferta gastronómica convida a probar a empanada de forquellas ou a cachena da serra do Quinxo.

RUTA 0610

Conducir a carón do mar mariñao é todo un privilexio. Son apenas 25 quilómetros de estrada os que separan Foz de Ribadeo, que nos van obsequiar coa gama de verdes e azuis máis fermosos do Oriente galego. Pero esta costa única chea de espazos naturais de postal, tamén é xenerosa en arte e gastronomía.

O paseo Marítimo de Foz será o noso punto de partida. Paga a pena gozar da espectacular vista panorámica que nos ofrece da ría, que nos seus 15 quilómetros de areais (entre os que figuran os da Rapadoira, Llas ou Arealonga), serve de refuxio a aves e surfistas de todo o mundo. O antigo porto baleeiro de Foz atesoura un rico patrimonio histórico, con xoias como o castro de Fazouro ou a basílica de San Martiño de Mondoñedo (a máis antiga das conservadas no Estado), e unha gastronomía deliciosa, da que forman parte berberechos, callos e sardiñas.

Ao outro lado da ría, Barreiros é a nosa seguinte parada. Tomaremos, tan pronto como poidamos, a provincial 0610 xa que ofrece incribles vistas panorámicas do Cantábrico galego. É recomendable parar a cada pouco para comprobar a beleza dos seus areais (Altar, Coto, Lóngara, Arealonga etc.) e tamén para atopar os ‘bíteres’ que nos garantan fortuna ao longo do ano seguinte. O alto do Comado ou o de Cornería ofrécennos vistas impresionantes da costa e da comarca, máis tamén fermosas lendas por descubrir. Castaña, bígaro e tortilla teñen aquí a súa festa.

Abandonamos Barreiros para entrarmos en Ribadeo, que nos dá a benvida convidándonos a visitar a monumental praia das Catedrais. Para camiñala precisaremos permiso, pero sempre pagará a pena deterse para apreciar a súa maxestosidade e para sentir a enerxía do mar e o vento mariñán acariñándonos a pel. Apenas a 6 quilómetros sitúase Rinlo, encantadora localidade mariñeira recoñecida pola calidade das súas centolas, lumbrigantes e lagostas, e onde cada verán ten lugar a festa do percebe. Hai desde aquí 8 quilómetros á capital do concello, cuxo escudo lembra que foi nas augas da súa ría onde se atopou a chave de ouro que abre a porta de Galicia. O Ribadeo indiano, a casa do Patín, o pazo do Marqués de Sargadelos (que na actualidade é a Casa Consistorial) ou a Rúa da Muralla son algúns dos tesouros desta vila namorada do mar, da que nos despedimos tomando algunha instantánea no paseo Marítimo que conecta o porto de Mirasol coa illa Pancha.

RUTA 6902

Desde o nivel do mar ata as alturas naturais dos montes. Propomos un paseo de tan só 20 quilómetros que nos levará de Pontedeume ata o Parque Natural das Fragas do Eume. No camiño encontraremos unha paisaxe incomparable na que non faltarán gastronomía, natureza e historia.

Botaremos a andar no centro histórico de Pontedeume, onde poderemos apreciar unha arquitectura propia que mestura estilos medievais, modernistas e tradicionais. Soportais, balconadas de madeiras e galerías acristaladas saudarannos no noso paseo, que explorará a Torre e o Castelo dos Andrade, así como a propia Ponte de Pedra que lle dá nome á localidade.

Antes de continuarmos coa viaxe reporemos forzas cun típico menú eumés no que a sardiña é a raíña da mesa. Bistés da marola e parrochas de fume precederán unha carta de sobremesas con melindres, costrada –receita italiana importada polos monxes agostiños hai 300 anos–, torta de Pontedeume e prolla e manguito eumés.

Xa co estómago cheo internarémonos na selva atlántica do Eume polo portal de Caaveiro, remontando o río. A fraga costeira mellor conservada de Europa recíbenos cunha festa para os sentidos. Carballos, bidueiros e ameneiros agochan unha infinidade de aromas e os sons que marcarán o noso paso. A maior alfaia deste tesouro botánico son os fentos: 28 especies persisten na contorna desde hai 1,6 millóns de anos. Entre esta flora privilexiada pasea tranquila unha fauna dominada por lobos, aves de rapina e salamántigas.

Após atravesar os bosques de ribeira cruzaremos o río que baña o val para nos encontrar co mosteiro de Caaveiro, construído no século X. Este lugar máxico, outrora abandonado, abre agora as súas portas como museo e convídanos a nos perder polas súas amplas estancias. Fronte ao edificio encontraremos un bar-hostal onde sentar co resto de sendeiristas que, coma nós, saborean o seu merecido licor caseiro mentres admiran as impresionantes vistas do Eume.

RUTA 552

Galicia atesoura a maior lonxitude de costa de todo o Estado español. Chega a triplicar a de Andalucía, en segunda posición. Mar e monte son, pois, emblemas fundamentais da paisaxe galega. Entre Nigrán e Tui apenas distan 30 quilómetros, mais son un exemplo perfecto desta combinación natural de verdes e azuis nos que tamén encontramos espazo para o patrimonio e para a gastronomía.

Comezamos a nosa ruta en Nigrán, un paraíso costeiro que garda a entrada á ría de Vigo. Desde Monteferro ata a praia de Patos, onde surfistas e familias reciben o abrazo atlántico das ondas, podemos apreciar a maxestosa vista das illas Estelas e das Cíes. Xa na baía encontraremos areais máis calmos, como o ecosistema dunar de praia América e Panxón, onde pararemos a degustar os produtos que chegan da pesca de baixura. Robalizas, linguados e douradas colmarán a nosa mesa.

Continuamos a viaxe a través do patrimonio nigranés, impregnado de pazos, arte visigótica e románica. Un exemplo é a ponte da Ramallosa sobre o río Miñor, que nos abre a porta á seguinte etapa. Diante, Baiona espéranos luminosa e diáfana. O seu paseo marítimo permítenos unha panorámica inigualable deste porto que recibiu a carabela Pinta ao seu regreso de América e agora acolle a miúdo regatas de vela. A igrexa románica de Santa María ou os antigos cines son pequenos segredos que agocha o casco antigo, que compite con case catro quilómetros de praia e a fortaleza de Monterreal en atraer a atención do visitante. Xoubas e melindres completan esta experiencia para os sentidos.

Despedimos Baiona para dirixirnos a Tui, seguindo a liña da costa. O Monte Aloia, primeiro Parque Natural de Galicia, custodia a entrada a unha vila cun pasado medieval que aínda se pode ler nas antigas rúas empedradas da súa zona histórica. Despois de visitarmos a catedral de Santa María, datada no século XII, e vagarmos polo paseo fluvial do río Miño, unhas racións de polbo e vieiras acompañarán este feche de ruta.

RUTA 550

A AC-550 será a nosa vía preferente neste itinerario de 27 quilómetros pola costa dos xigantes, que conecta Muros e O Ézaro, en Dumbría.

Situada no extremo máis setentrional das rías Baixas, a Vila de Muros conserva intacta a súa personalidade mariñeira e a esencia do seu casco antigo, declarado en 1970 conxunto histórico-artístico. A casa consistorial, o mercado de abastos e o arco de don Diego reflicten a rica historia deste concello cheo de estacións rupestres e asentamentos castrexos. É esta unha vila coa que o Atlántico sempre foi xeneroso, e a que hoxe proporciona xurelo, polbo, xarda, maragota e gran variedade de peixes e mariscos que lle dan á súa gastronomía fama merecida. Area Maior, Ancoradoiro ou Abelleira son tres exemplos dos seus fermosísimos areais.

A natureza de Muros e a súa ría é fecunda, como volvemos comprobar ao asomarnos ao miradoiro do Monte Naraio, última parada antes de entrar en Carnota, onde nos agardan excelentes exemplos de megalitismo e da cultura castrexa, así como un magnífico catálogo de hórreos monumentais –entre os que sobresaen os de Lariño, Lira e Carnota. O municipio carnotán posúe unha gran riqueza ambiental, como confirmaremos ao percorrer o que está considerado como un dos mellores areais do mundo, o de Carnota, que forma coas marismas de Caldebarcos un espazo natural de gran beleza. Constitúe unha visita obrigada, como o é ascender o Monte Pindo, onde segundo conta a tradición descansan a raíña Lupa e o seu tesouro lendario. Esta mole granítica de máis de 600 metros de altura, considerada como o Olimpo da Galicia celta, é a gran vixía da ría de Corcubión.

É aos pés do Pindo, na pequena franxa costeira do concello de Dumbría, onde gozaremos dun dos maiores espectáculos naturais desta viaxe: a fervenza do Ézaro (ou Xallas), único caso de desembocadura fluvial no mar de toda Europa. Dumbría é, ademais, terra de lendas, o territorio do vákner, un misterioso monstro medieval que habita entre os hórreos de Albeiroa e coñece ata o último segredo da máxica carballeira de Berdeogas. En verdade, o concello dumbriés atesoura un rico pasado patrimonial, que inclúe bens de interese cultural como o dolmen Pedra da Arca e castros como o de Berdeogas e O Logoso, onde a lenda sitúa a morada dun xigante que adoitaba practicar sacrificios na Pedra de Brazal, un dos lugares máis fotografados de toda a comarca.

RUTA 212

Beade e Avión están separados por menos de 20 quilómetros. Nesa distancia, trenzada polas serras de Faro e do Suído, agóchase un dos núcleos do Ribeiro. Os altos montes altérnanse cos ríos para atesourar mosteiros, viñas e pequenas aldeas onde aínda se pode respirar un tempo antigo e tranquilo.

De entre toda a comarca do Ribeiro, o escritor Otero Pedrayo consideraba Beade un dos conxuntos arquitectónicos máis belos da contorna. Aínda nos nosos días podemos descubrir a riqueza que este territorio fértil lles brindou aos seus habitantes na Idade Media. Sede desde o século XV da Orde de San Xoán de Xerusalén, Beade fai gala do seu Palacio Prioral, construído para socorrer os peregrinos que circulaban polo Camiño dos Arrieiros. Porén, o prato principal da localidade é a igrexa de Santa María de Beade, construída no século XVI e que aínda hoxe conserva a súa maxestosidade.

Despois dun suculento xantar composto por costeleta e pementos, avanzaremos pola estrada ata divisar o perfil inconfundible de Pena Corneira, un monólito que se alza dez metros en vertical sobre o horizonte. Este marco separa Beade, Avión, Carballeda de Avia e Leiro. Cruzaremos estes dous últimos sen apuro, parando para gozar das instantáneas que nos permita a paisaxe, asolagada de árbores e viñas. En Carballeda de Avia poderemos visitar o roteiro circular dos Muíños e degustar os seus licores, mentres que Leiro ábrenos as portas do mosteiro de San Clodio, nun refuxio de paz lonxe do ruído urbano.

Por último, chegaremos a Avión a tempo para descansar na súa praia fluvial, bañada polo río Abo. Unha vez repostos, esta recóndita localidade sorprenderanos cos Chozos do Suído –construcións en pedra nas que facían noite os pastores– e a súa oferta gastronómica, que inclúe na súa axenda unha Festa Mexicana importada desde a diáspora. Tacos, fajitas e burritos conviven na nosa mesa con chourizos e viño do Ribeiro.

RUTA 548

Sen apuro e sen pausa, o río Ulla estírase ao longo de 130 quilómetros antes de dar en morrer na ría de Arousa. Preto de aí, unha brisa lixeira coma un día de festa érguese no val e percorre todos os recunchos da costa. En menos de 25 quilómetros, imos ribeira abaixo para deleitar a vista cun baño de mar e natureza na que non falta memoria, arqueoloxía e un festín de produtos propios.

A nosa traxectoria iníciase no límite entre A Coruña e Pontevedra, na ponte que lle dá nome a Pontecesures. Cruzaremos o viaduto, que pasou por numerosas modificacións desde o século I, a carón de centos de peregrinos que viaxan polo Camiño Portugués. Ante nós a vila ofrece un selecto catálogo de edificios históricos, como o alfolín de Carlos IV, e un nutrido abano de locais onde degustar a especialidade local: a lamprea.

Con Pontecesures ás nosas costas, encontramos Catoira custodiando a desembocadura do Ulla á ría de Arousa. Nela, a parroquia de Santa Baia de Oeste garda varios tesouros para os visitantes curiosos. O Monte das Mámoas levaranos ata o Neolítico e as impoñentes Torres do Oeste farannos viaxar ata o século X. Asediados polas invasións normandas, a arquidiocese de Compostela ergueu esta antiga fortificación que hoxe en día pode visitarse a través do paseo fluvial entre as marismas. Desde aí, o mar chega á mesa na forma de nécoras, centolas e polbo á feira.

Xa mergullados e enchoupados de ría, Vilagarcía abre o seu porto para nós. O peirao, punto estratéxico para o tráfico marítimo e comercial desde hai séculos, dá paso tamén a extensos areais de bandeira azul. Se o ánimo chama máis ao movemento que a deixar o corpo a remollo, a nosa última parada ofrécenos un longo paseo marítimo desde onde embarcar para un roteiro pola illa de Cortegada, parque natural. Ou, senón, fechar a travesía saboreando unhas ameixas de Carril ao son dunha copa de albariño.

RUTA 801

Os vales do Ribeiro esténdense desde Castrelo de Miño ata Cortegada nun escenario natural vasto e fértil que se descobre en cada curva. Ante a vista dos viaxeiros, os ríos Miño, Avia e Arnoia marcan as diferentes zonas da Denominación de Orixe máis antiga de Galicia. Un acervo tanxible e intanxible ábrese aos nosos sentidos nesta ruta de apenas 25 quilómetros.

O noso traxecto principia en Castrelo de Miño. O seu encoro, construído nos anos 70, é punto de encontro de visitantes e locais. Nos meses cálidos, o tempo convida a bañarse nos peiraos do parque náutico ou a saborear unha empanada de anguías nalgunha terraza. Durante todo o ano, familias, parellas e grupos de amizades gozan coa paisaxe e os servizos que ofrece o parque. Táboas de windsurf e embarcacións de remo e vela adornan o espello do río Miño no descanso do encoro.

Deixamos Castrelo ás nosas costas e mergullámonos no agradábel labirinto arbóreo que arrodea Ribadavia. A ribeira do Avia sorprende a nosa vista co castelo dos condes de Ribadavia, que domina o horizonte. A zona antiga da localidade agocha entre as súas rúas empedradas diferentes plans para o visitante como unha foliada no furancho tradicional do Papuxa, un café na Praza Maior ou unha visita guiada polo Barrio Xudeu. Para acompañar o noso paseo, a Tafona de Herminia abasteceranos de doces elaborados pola propia dona, que segue as normas da comida kosher.

Saímos de Ribadavia camiño a Cortegada cunha parada obrigatoria nas termas de Prexigueiro, cuxas pozas naturais brotan á beira do río para descanso e goce do visitante. Máis adiante, a propia localidade de Cortegada ofrécenos tamén as propiedades terapéuticas das súas augas. Alén das dúas fontes termais, poderemos usar as instalacións do propio balneario ou, simplemente, deleitarnos cun viño do ribeiro no edificio modernista da antiga casa de baños, mentres observamos a auga do Miño pasar.

RUTA 305

Visitar A Curota, as dunas de Corrubedo ou Sálvora son tres dos magníficos plans que nos ofrece o Barbanza, comarca integrada polos concellos costeiros de Rianxo, Boiro, A Pobra do Caramiñal e Ribeira. Nesta xornada, a nosa vía prioritaria será a 305, unha comarcal que, entre curva e curva, nos agasallará con vistas panorámicas fantásticas do norte de Arousa.

Iniciamos este escapada de 28 quilómetros en Rianxo, fotografando o esteiro do Ulla, percorrendo os miradoiros do Castro Barbudo, Monte Pena e Pico Murallano, e visitando as casas natais de Castelao e Dieste. Situada no extremo máis oriental da comarca, a mariñeira vila de Rianxo ten un patrimonio amplísimo, que inclúe máis de 50 estacións rupestres e 188 hórreos. Pagará a pena visitar os restos do Castelo da Lúa e descubrir a súa fermosa lenda, ao igual que facer a ruta do mexillón.

En Boiro, é difícil renunciar a unha batuxada nas mansas augas da Retorta, Barraña-Saltiño, Carragueiros, Ladeira do Chazo, Mañóns ou Piñeirón, impresionantes areais que nos proporcionan unha perspectiva única da ría de Arousa, como logo confirmarán as instantáneas captadas desde os miradoiros da Magdalena e o do Couto da Filloa. Uns moluscos da ría, acompañados dos viños da Terra do Barbanza e Iria, e unha torta de San Ramón serán unha elección deliciosa antes de seguir bordeando a costa en dirección á Pobra do Caramiñal, considerada como unha das vilas mariñeiras máis bonitas de Galicia. As praias de Santo Antonio, a Lombiña-Cabío, ou a Barca figuran entre os grandes atractivos naturais da localidade, ao igual que as piscinas naturais do río Pedras. Tamén ten esta consideración o miradoiro da Curotiña, situado a 512 m sobre o nivel do mar, desde o que poderemos asistir aos solpores incribles dunha ría rica en peixes, moluscos e mariscos.

A estrada 305 levaranos finalmente ata Ribeira, que nos seus 25 quilómetros de costa garda verdadeiros tesouros como o parque natural do Complexo Dunar de Corrubedo e a lagoa de Carregal e Vixán. Quen ademais visita Sálvora, ten a posibilidade de atoparse coa serea da illa ou incluso coa Santa Compaña. O dolmen de Axeitos, o petróglifo da Pedra das Cabras ou o castro do Monte da Cidá son parte do importantísimo patrimonio ribeirán, como o son as historias de naufraxios e as lendas, que cobran todo o seu valor cando chega o solpor a carón do antigo faro de Corrubedo.

Queres ollar outros contidos relevantes?

PADRÓN

150 150 CORALIA

PADRÓN

COS CINCO SENTIDOS

Reportaxe ALBERTO REY CASTRO & SUSANA OTERO VÁZQUEZ
Fotografías ALBERTO REY CASTRO & VICENTE DOMÍNGUEZ VARELA

Localidade ligada intimamente ao Camiño de Santiago, Padrón presume de ser a orixe do Xacobeo, dunha gastronomía singular, dun incrible patrimonio, dunha literatura universal, natureza senlleira, e múltiples actividades ao aire libre para toda a familia. Padrón é camiño e destino. É parada de varias rutas dos Camiños de Santiago, e tamén é destino: fin dunha das rutas máis ancestrais como é o Camiño da Pedronía que desde antigo fan os peregrinos para descubrir o lugar ao que chegou a barca que trouxo os restos mortais do apóstolo Santiago.

Padrón conta cun amplo patrimonio histórico no seu territorio. Do seu amplísimo catálogo monumental, a nosa primeira parada só pode ser a igrexa parroquial de Santiago de Padrón, templo reedificado no século XIX que custodia baixo o seu altar maior o Pedrón, unha ara romana dedicada ao deus Neptuno, onde a tradición conta que foi amarrada a barca que trouxo o corpo do apóstolo Santiago ata o porto de Iria Flavia, porto importante da romana Gallaecia, situado moi preto de onde se edificou a primitiva igrexa de Santiago.

«Inda vexo onde xogaba, cas meniñas qu’eu quería, o enxidiño onde folgaba, os rosales que coidaba, i a fontiña onde bebía», versos da autora Rosalía de Castro lembrando a súa infancia polas rúas de Padrón que nos leva a un pasado de xogos e risas, rúas empapadas de literatura, historia e gastronomía.

Na contorna da igrexa atopamos outros elementos que nos levan a outras épocas pasadas que seguen vivas e conviven coa veciñanza na súa vida cotiá e cos centos de peregrinos que se achegan á vila. Un destes espazos é o Paseo do Espolón, lugar onde se celebra, baixo os impoñentes e centenarios plataneiros de sombra, o mercado de Padrón, un dos máis populares e concorridos de Galicia. A súa sona atrae cada domingo milleiros de visitantes de todas as idades procedentes tamén doutras comunidades, algúns na compaña da familia ou amigos, e outros en grupos de excursións. A orixe deste mercado popular remóntase a tempos inmemoriais. Xa na Idade Media estaba considerado un dos máis importantes de Galicia, e centrábase principalmente na venda de gando e outras mercadorías. A variedade de produtos que se poden adquirir no mercado de Padrón é un dos seus principais sinais de identidade. Unha amálgama de cores vivas e olores que anuncian a presenza de artigos téxtiles, calzado e complementos, e de gran diversidade de produtos de alimentación (como froitas e verduras de tempada, queixos, embutidos ou licores), xunto a apeiros de labranza, mobles e outros artigos curiosos. Claro que o gran protagonista do mercado de Padrón é o polbo á feira. Os fogóns das polbeiras e o seu tentador aroma marcan a hora do petisco: polbo, churrasco, vermú, viño e café son aquí os protagonistas.

Se levantamos a vista podemos ver, ao outro lado do río Sar, o convento do Carme. Desde o seu magnífico adro é doado admirar as vistas do casco vello da localidade rosaliana e o propio curso do río ata a súa desembocadura. Moi preto deste lugar nacen as 132 escaleiras que conducen ata un espazo máxico, envolto en lendas antigas e o embruxo das romarías familiares cada 25 de xullo, o Santiaguiño do Monte. Un lugar de esparexemento vinculado á figura do apóstolo Santiago, que a tradición oral sinala como o punto onde lles predicou en vida aos xentís da zona. A sensación de pasar as mans polas 10 rochas deste promontorio cheas de historias e lendas, e o atrevemento de tentar atravesar os 3 ocos que alí se atopan, que representan o ceo, o purgatorio e o inferno, faranos protagonistas dunha experiencia única.

Para recuperar folgos despois deste percorrido nada mellor que un aperitivo na zona vella de Padrón, deténdonos a gozar das súas terrazas e degustar os seus afamados pementos de Herbón, que, como di o dito, uns pican e outros non! A particularidade deste produto singular, bandeira desta localidade e apreciado no mundo enteiro, fai que só sexa posible degustalo na súa tempada, a que vai do mes de maio a outubro.

Aínda así é certo que cada vez existen máis produtos gastronómicos vinculados ao pemento elaborados coa súa materia prima como a marmelada, confeitura, queixos, bombóns, licores etc. que se saborean todo o ano.
De visita obrigada é tamén o Xardín Botánico Artístico de Padrón, considerado un dos máis antigos de Galicia. Nun espazo dunha hectárea concentra preto de 300 especies distintas, entre as que figuran varias incluídas no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia. É este un lugar perfecto para deixar voar a imaxinación polos labirintos na procura do recuncho máis fermoso ou a especie máis singular, que para moitos é a Coroa de Cristo, árbore centenaria que imita a coroa que Xesús levou na cruz. Outro evocador recanto do Xardín Botánico Artístico é o Banco dos Namorados, onde un pode sentar, pechar os ollos e escoitar o cantar dos paxaros e o rumor da auga das súas fontes de pedra, sentir a cálida brisa, e deixarse empapar da súa latente inspiración, como facía Rosalía de Castro baixo a sequoia vermella que leva o seu nome.

Camiñar, sentir e aprender tamén é posible en Padrón. A tan só 3 quilómetros do centro, na parroquia de Herbón agárdanos unha ruta moi especial, a Ruta do Pemento. Esta ruta circunda o convento franciscano de Santo Antonio de Herbón, un edificio con máis de 600 anos de historia, onde chegaron, procedentes de América, as primeiras plantas de pementos. Percorrendo esta ruta, e grazas aos códigos QR que iremos atopando, poderemos descubrir a historia do convento, a orixe do pemento, o seu cultivo, cociña, características ou curiosidades. Incluso poderemos descubrir por que pican.

Moi preto de aquí, situase a monumental igrexa de Santa María de Herbón, un magnífico exemplo de románico compostelán, así como as espectaculares pesqueiras, construcións que, segundo indican algúns historiadores, poden ter orixe romana, destinadas á pesca da lamprea, peixe prehistórico que non deixa indiferente a ninguén polo seu intenso sabor. A súa tempada vai desde o mes de xaneiro ata abril. E, habitualmente, no mes de marzo, o concello de Padrón organiza unhas xornadas gastronómicas que, ademais de obradoiros de cociña e actividades para toda a familia, permite saborear os ‘menús lampreeiros’ nos restaurantes da localidade, que inclúen entrantes, prato principal, sobremesa e bebida por só 30 euros.

Así mesmo, nas augas que bañan as terras de Padrón tamén é posible realizar actividades deportivas como o descenso en kaiak ou rafting, ademais de actividades de tiro ou rappel, experiencias perfectas para quen busca vivir emocións intensas.
Claro que non poderiamos falar de Padrón sen falar da literatura. Padrón é unha vila que conta cunha longa e histórica tradición literaria, e é berce de autores do porte de Macías o Namorado, trobador medieval (s. XIII–XIV), Juan Rodríguez de la Cámara ou de Padrón (1390-1450), a universal poetisa Rosalía de Castro (1837–1885), Nicasio Pajares Ogeros (1881-1956), Manuel Vázquez Castro, coñecido por ‘Manuel Barros’ (1844–1888) ou o premio Nobel de Literatura, Camilo José Cela (1916–2002).

En Padrón é unha parada obrigatoria a Casa-Museo de Rosalía de Castro, o lugar onde pasou os seus derradeiros días, que nos permitirá coñecer como era a casa nesa época e onde tamén poderemos pasear polo seu xardín, ulir as camelias, o loureiro ou a figueira que se cre podería ser datada na súa época, ou sentarnos a ler á sombra da viña que ten en fronte da súa casa, tal e como facía a propia autora.

Non moi lonxe de alí, en Iria Flavia, centro romano hai 2000 anos, atopamos a Fundación P.G. Camilo José Cela, un espazo que nos envolve na súa escrita e no cal poderemos aprender moito da figura do premio Nobel, gozando dunha visión menos coñecida deste persoeiro tan importante. Ademais, o seu Museo ten unhas vistas envexables da igrexa de Santa María a Maior de Iria Flavia, considerada o primeiro templo dedicado á virxe María e con centos de anos de historia nos seus grosos muros, moi ligada á tradición do apóstolo Santiago e á historia compostelá.

Ao longo de todos os meses do ano, Padrón é sinónimo de calidez e hospitalidade.

De carácter acolledor, a súa veciñanza recibe o visitante cos brazos abertos, feliz de poder compartir a súa riqueza patrimonial material e inmaterial. Padrón é, en todas as ocasións, camiño e destino.

Queres ollar outros contidos relevantes?

A ESTRADA

150 150 CORALIA

A ESTRADA

CADA MOMENTO CONTA

Reportaxe CONSELLERÍA DE SANIDADE, TURISMO E RELACIÓNS INSTITUCIONAIS
Fotografías NACHO DEL RÍO | AROA CASTRO | VÍCTOR ESPIÑO | ACTUALIZADOS COMUNICACIÓN | MAYSIL | JUAN RODRÍGUEZ

A 25 quilómetros de Santiago de Compostela, preto do límite entre as provincias de Pontevedra e A Coruña, atopa o viaxeiro ou peregrino unha perla cultivada no corazón de Galicia, incrustada na súa cultura ancestral, alimentada polos seus froitos e regada polos seus ríos, embelecida por unha natureza poderosamente verde, salvaxe e domesticada: A Estrada. Un cruzamento de camiños que se converteu no centro neurálxico dunha comarca, bañada polo río Ulla, que espera a súa visita todo o ano. E é que A Estrada pode gozarse en calquera das catro estacións.

No outono, cando a paisaxe viste de marrón e amarelo, os camiños convértense nas alfombras perfectas para realizar calquera das rutas de sendeirismo e BTT homologadas (que se poden descargar en www.bikeestrada.com, onde tamén se pode consultar o programa de rutas de sendeirismo para o outono e a primavera). Ademais, as casas de turismo rural dispoñen de rutas autoguiadas mediante GPS. Acompañaranos no camiño o arrecendo a mazá madura e a castañas, manxar honrado nos moitos magostos que se celebran en todas as parroquias do concello.

Chegado o inverno, os artesáns da comarca elaboran as súas creacións, manualmente, nun exercicio de talento, beleza e innovación. A Estrada conta con profesionais artesáns que, sempre á man, encadernan, elaboran instrumentos, traballan o vidro, o coiro, a pedra e a madeira, tecidos, encaixes ou mesmo crean moscas para pescar. Son aquí moi afamados os torneiros de Berres que, desde hai máis dun século, elaboran obxectos de uso doméstico, como pratos de polbo ou morteiros. Non é de estrañar que nas últimas décadas moitos destes talleres profesionais foran recoñecidos pola Fundación Artesanía de Galicia, e que hoxe, as súas creacións constitúan eleccións perfectas para agasallar en calquera ocasión.

Pasado o frío invernal, a primavera chama á porta para tinguir de cor a paisaxe. Aquí a raíña das flores é a camelia, unha especie característica da zona que ten o seu trono nos xardíns do pazo de Oca, onde é posible admirar a súa floración de xaneiro e abril. O pazo de Oca é un dos conxuntos monumentais máis representativos de Galicia. Pertence á Fundación Casa Ducal de Medinaceli e forma parte da Ruta da Camelia. Unha visita aos seus xardíns permitiranos apreciar un fermosísimo trazado ideado na segunda década do século XVIII, seguindo a tradición paisaxística francesa.

Nestas datas é tradición tamén o carnaval, aquí chamado entroido, que nesta comarca adquire un carácter singular grazas aos Xenerais da Ulla que, de a cabalo, percorren as parroquias pregoando os seus correos, acompañados dun exército de abandeirados, coros e comparsas. O percorrido termina co alto ou ‘atranque’, enfrontamento dialéctico por parellas no que non falta a sátira, a burla e a crítica social. Estes personaxes distínguense así mesmo pola súa rechamante e colorida vestimenta, que os fai absolutamente únicos.

Coas primeiras calores da primavera, o salmón remonta o río Ulla. De feito, cando chega maio, os pescadores achéganse ás súas beiras en busca da mellor peza. De feito, na terceira fin de semana de maio, A Estrada celebra a Festa do Salmón, exaltación gastronómica na que participan multitude de establecementos hostaleiros da zona e á que acoden milleiros de persoas de toda Galicia para degustar as tapas e menús confeccionados para a ocasión.

En xuño toca acougar a sede co saboroso elixir que nos dá a mazá, autóctona e de cultivo ecolóxico, que impregna co seu aroma toda a localidade na Feira da Sidra, un encontro de produtores e adegueiros, que serve para colocar A Estrada no mapa mundial da sidra.

Pasadas as festas de San Paio, patrón da localidade que celebra o seu día o 26 de xuño, toca baixar a Sabucedo na primeira fin de semana de xullo para rememorar a tradición ancestral da Rapa das Bestas. A veciñanza de Sabucedo e comarca agrupa os cabalos na montaña e condúceos ao curro, un recinto circular no que corta a crina dos animais en auténtica lide, tal como fixeron os veciños da zona durante séculos. É esta unha festa declarada de Interese Turístico Internacional que convoca miles de persoas cada ano, atraídas pola súa beleza e autenticidade.

Xa no verán, as augas do río vannos dar un respiro, permitíndonos sufocar os rigores da calor. Daquela as praias fluviais da Estrada constitúen un remanso de frescor que nos convidan a descansar e, á vez, a practicar todo tipo de deportes de río, xa se trate de pesca tranquila ou practicando rafting ou hidrospeed.

Para facer máis grata a visita, o municipio da Estrada conta cunha ampla oferta de aloxamentos e casas rurais. Son espazos nos que se atopan tradición e modernidade, descanso e comodidade; son lugares únicos e con encanto que converten en inesquecible unha estadía na comarca. Ademais, moitos deles inclúen na súa oferta actividades e rutas polo seu inigualable contorno (na web www.turismo.aestrada.gal pode atopar máis información ao respecto).

Non errará quen pense que en calquera momento do ano paga a pena coñecer e gozar as paisaxes, as xentes, a cultura e a gastronomía deste territorio incomparable. De feito, na Estrada xa estamos a agardar por vostede.

Queres ollar outros contidos relevantes?

OFRENDAS

150 150 CORALIA

OFRENDAS

DE LUZ

Reportaxe LAURA RAMOS CUBA
Fotografías TINO MARTÍNEZ

Todos os anos en Galicia miles de persoas enchen autocares, vehículos particulares e camiños para vivir a gratitude e a emoción que nacen en sitios como Santo André de Teixido, Amil, Xende ou Ribarteme. Viaxamos a través do país das mil romarías, no que cada parroquia prende un facho de devoción sincera para as persoas que queiran achegar o corpo… e o espírito.

Romaría. A historia apréndenos que a orixe da palabra procede de Roma e designaba a peregrinación das persoas católicas á cidade dos papas. Co tempo, o termo acabou por abarcar as viaxes a calquera santuario da cristiandade. Hoxe en día, ir de romaría non só implica o camiño –a pé ou en transporte motorizado–, senón tamén a viaxe íntima e colectiva cara ao Santo. «Vaise visitar un Santo como se vai visitar un amigo: canto máis longo sexa o camiño, canto maiores sexan as dificultades, máis se lle demostra o afecto», analiza o antropólogo Marcial Gondar.

A romaxe, xa que logo, non enraíza o seu sentido no pracer da viaxe –a miúdo incómoda debido ás dificultades de acceso– nin no sacrificio que poida implicar a ofrenda ao Santo. A romaxe non é unha comenencia. É a sinceridade aberta do agradecemento, o recoñecemento honesto dunha persoa que recibiu favores divinos nunhas circunstancias adversas para si ou para os seus. Unha operación que saíu ben, unha doenza que sanda, un accidente sen feridos. En Galicia, a romaría galega por excelencia é desde hai séculos Santiago de Compostela. Un distante punto do continente que, a través dunha rede de vieiros que cruzan fragas, serras, ríos e mares… acabou por vertebrar Europa.

TEIXIDO OU AS PORTAS DO ALÉN

Tan célebre chegou a ser a sona da romaría deste apóstolo que Santo André, xa arribado na súa barca de pedra aos monumentais acantilados de Cedeira, mostrou a súa mágoa ante Deus polo descoñecemento e abandono que sufría. Os romeiros e as romeiras preferían visitar o templo de Santiago, máis grande e con máis fama. Conmovido pola súa coita, o Señor compensaría a aldraxe coa promesa de que «irá de morto, quen non foi de vivo», unha máxima que aínda a día de hoxe move milleiros de peregrinos. Neste lugar, é lei entre visitantes e locais non matar ou ferir ningún animal baixo a crenza de que pode ser a encarnación de alguén que non cumpriu en vida a sentenza divina.

Aínda na súa presenza corpórea, tres deses peregrinos foron os escritores Otero Pedrayo, Vicente Risco e Ben-Cho-Sey, que en xullo de 1927 viaxaron a pé desde Ourense ata Teixido polo camiño de Cedeira. Esta vía convive co vieiro dos Romeiros ou Camiño Vello (que principia en Porto do Cabo) e o camiño de Valdoviño, indicado para romeiros da Coruña ou Ferrol. Otero Pedrayo deu conta no libro Pelerinaxes I das súas observacións durante a viaxe ata este modesto templo da parroquia de Santa María da Régoa.

Aínda que sexa posible encadrar a datación da ermida por volta do século XII, o certo é que o culto arredor de Santo André de Teixido parece orixinarse moito antes. Calquera persoa do século XXI que hoxe asome a vista aos 140 metros de precipicios graníticos que rompen o abrazo atlántico da Capelada poderá entender como os antigos castrexos acreditaban que alí se encontraban as portas do alén. Miles de anos despois, os rituais foron transformados e o simbolismo mudou, mais unha corrente subterránea de fe fura a través da historia.

O viaxeiro que chega a Santo André de Teixido ficará cativado pola inmensidade catedralicia dos que gardan a paisaxe, mais tamén pola solemnidade sinxela dos amilladoiros, pequenos túmulos de pedras amontoados por outros romeiros, testemuñas da súa travesía. Unha vez no templo, calquera visitante poderá ofrecerlle os seus respectos ao Santo, que garda no seu interior fotografías e exvotos doutros crentes, mais tamén poderá beber da Fonte de Tres Canos, adquirir un sanandresiño (símbolo do santuario elaborado con miga de pan) ou recoller o ramo de Santo André, elaborado con teixo, abeleira, herba de namorar ou xuncos do ben parir. Se ben, ao igual ca en Compostela, o romeiro pode asistir todo o ano ao lugar de culto, hai certas datas con especial significado, como é a fin de semana de Pentecostés, San Xoán, o 30 de novembro ou a terceira fin de semana de setembro.

O terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos.

O URBANO DIVINO NAZARENO

Na mesma data, o terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos. O Nazareno foi tamén un punto de inflexión na vida de Tino Martínez (Santiago, 1943), «ofrecido de por vida… á fotografía», matiza cun sorriso. O fotógrafo compostelán andaba na procura dun proxecto artístico persoal cando, en 1969, visitou a festividade cun amigo. «Encontreime con 40 ou 50 caixas desfilando pola procesión e impactoume porque a miña primeira vocación foi ser Xesuíta e iso quedoume dentro, como unha brasa que sempre dá calor», explica.

A celebración, declarada Festa de Interese Turístico en Galicia, remonta as súas orixes ao século XVI, cando o rexedor Xoán de Liñares sería salvado da morte por intercesión do Santo Cristo e, en agradecemento, foi en procesión diante da súa propia caixa mortuoria. Séculos despois os ataúdes seguen saíndo da igrexa do Deán. No barrio da Covecha lánzanlle pétalos á figura desde os bloques de apartamentos e saúdana con bombas de palenque que, cun zunido, parten o ceo nun áxil marco de fume. Mentres, policías e gardas civís recollen bebés, carteiras e bolsos para rozar contra o seu manto, na procura da beizón.

«A partir do Nazareno comecei a investigar outras romarías que tivesen esa consistencia, ese algo diferente: exvotos, mortallas, ataúdes, grandes cadeas… nelas notas a forma en que a xente se entrega á santa e á fe porque é algo tanxible, podes tocala», comparte o fotógrafo. Con máis de medio século de asistencia e un arquivo con máis de 50.000 negativos de diferentes romaxes, «xa hai quen me di que son máis Nazareno que o propio Nazareno».

Ao pé do desfile e da música solemne a carballeira garda risos e polbeiras, familias a xantar sobre o mosaico de luz que cosen as follas na herba. Entre os contos e o viño esténdese unha atmosfera de ledicia que fai máis lixeiras as penas da vida diaria. Lonxe, na altura das montañas, foguetes de sete estalos coroan o día grande no almanaque das persoas ofrecidas. Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia. Un ofrecemento de por vida por unha filla cunha cardiopatía, outro por un neto que estivo á beira da morte cando bebé ou unha ferida fonda que lastra despois da morte dunha nai. «Un historiador, un xornalista ou outro fotógrafo non oe nin ve o que eu, porque eu fíxome na xente, non no impacto fácil», sentencia Martínez.

Outrora parte do arciprestado de Soutomaior e célebre polos seus canteiros, a parroquia de Xende recibe todos os anos a multitude proveniente de todo o país que vén participar na procesión. Centos de anos distan entre os nosos días e as primeiras referencias –do século XVIII– a esta romaxe que, sen ser a máis grande do país, si parece ficar inmutable ao desgaste dos anos. O fotógrafo Tino Martínez reflexiona sobre o mantemento destes rituais en Galicia. Noutras partes do globo tamén existen estas prácticas e, porén, ningún se pode comparar ao país das mil romarías. «Penso que aquí todo isto vén dado grazas ás mulleres, que son quen dirixen isto», recoñece.

Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia.

UN MAR DE ARDORA EN AMIL

Case 40 quilómetros ao norte de Xende encontramos o santuario da Virxe dos Milagres de Amil. Situado en Ruibal, na parroquia de Santo Amedio (Moraña), o lugar celebra cada 8 de setembro a súa romaría. Ducias de persoas realizan unha peregrinación nocturna ao lugar santo. No camiño, candeas e lanternas viaxan a través da noite nun mar de ardora que desemboca no santuario, no lugar da Chan.

A historia detrás deste culto remonta ao século XVIII, cando a Virxe dos Milagres tería feito brotar un manancial en Rozavella para o arrieiro Sebastián de Castro. En agradecemento o home construíu unha fonte e recadou esmolas para construír a ermida actual, nun terreo máis firme. O templo, arrodeado de fragas e camelias, presenta unha planta poligonal e un estilo neoclásico que cada mes de setembro é arrodeado por unha sinfonía de aromas, cores e sons.

Cada 8 de setembro, en Amil, nace un día para separarmos dos outros días. Brotan os postos de melindres, torres de rosquillas e pan de diferentes tipos e feituras. Panos de cores, obxectos de agasallo, gasosas e barquillos. Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido. Familias e turistas reúnense co repenicar das campás no adro do santuario, polo simple feito de estar xuntos, pola necesidade esencial de compartir a mesma vitalidade e a mesma euforia.

O CORPIÑO, ‘O LOURDES GALEGO’

Ao nivel da multitude que visita Amil encontramos tamén a romaría da Nosa Señora do Corpiño, no concello pontevedrés de Lalín, considerada por moitos ‘o Lourdes galego’. O santuario está situado xusto aos pés do monte Carrío e dentro da parroquia de Santa Baia de Lousón. Aínda que aberto todo o ano, o templo recibe o groso de romeiros no día de San Xoán e na véspera, días grandes da romaxe.

A Nosa Señora do Corpiño é recoñecida popularmente como intercesora contra o meigallo ou doenzas psíquicas e posesións. O seu párroco, José Criado, é o exorcista máis novo de toda a Igrexa católica, unha práctica que dista dos rituais realizados nos séculos pasados, en que introducían un hisopo mollado en aceite na boca da persoa posuída. Agora cómpre obedecer certos requirimentos para recibir un exorcismo e calquera pode ver a virxe a través da retransmisión en streaming do altar do santuario.

Porén, mesmo con estes avances, o culto ao Corpiño segue intacto desde a súa orixe no século VIII, cando nas inmediacións do monte Carrío vivía un ermitán devoto da Virxe. Hoxe, as santeiras véndenlles cruces e candeas aos confrades que, vestidos con túnicas verdes, arrodean a igrexa en procesión. Moitas persoas ofrecidas tamén pasan por penitencias adicionais como camiñar de xeonllos arredor do templo ou facer a peregrinación sen comer.

As persoas alleas á tradición poderían tachar esta imaxe como ‘excéntrica’. Por iso, Martínez critica o labor dos medios na difusión deste ritual. «O 98% dos fotógrafos fan fotografías ridiculizantes das romarías e non captan o sentimento», sinala. O xeito en que entregan as pregarias ou como as persoas ollan para o Santo, «como os seus ollos non poden evitar expresar cando estás pedíndolle algo moi importante á Santa, para ti ou para os teus» son algúns dos fragmentos de realidade que o fotógrafo capta na súa obra, dominada polos planos curtos, fechados.

Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido.

A ROMARÍA DAS MORTALLAS DE RIBARTEME

Da mesma sona do Corpiño como romaxe de ofrecidos tamén goza Santa Marta de Ribarteme, no concello das Neves. Segundo a Biblia, Santa Marta era a irmá de Lázaro, que intercedeu ante Xesús para que resucitase o seu irmán. Todos os anos, e despois de ser salvadas dunha doenza moi grave ou dun perigo mortal, as persoas maniféstanlle a súa fonda gratitude á Santa. Cada 29 de xullo, arredor de dez cadaleitos saen nunha longa procesión que se estende por un camiño de ata 6 quilómetros, acompañados de amortallados e outros ofrecidos. Dentro deles e baixo unha calor de xustiza, vemos asomar nos ataúdes os seus ocupantes portando abanos, botellas de auga ou panos para se cubriren do sol. Detrás deles, o coro canta: «Virxe de Santa Marta, estrela do norte, que lle deu a vida ó que estivo á morte». As campás da capela –reconstruída despois dun incendio na noite de San Xoán de 1939– tocan a morto cando a comitiva entra na igrexa e os ofrecidos érguense do sepulto, como Lázaro, para rezar.

A estampa, impoñente para os visitantes, valeulle o título de segunda festa máis singular do mundo, segundo o xornal británico The Guardian. Tino Martínez, que comezou a retratar a festa no ano 1980, ve nesta representación da morte un acto de liberación. Representar a morte é evitala, unha forma de catarse, do íntimo ao público. «Enérvame cando din que en Ribarteme hai un culto á morte. Como que culto á morte? É culto á vida! A persoa vai pedir por outro, e vai pedir saúde, vai pedir vida. De onde sacan iso do culto á morte ou da Galicia profunda?», reproba. Contra a ignorancia e o escurantismo da ollada allea, o artista abre a porta á luz e á comprensión. «Por que non vas un día e ves o que hai, as súas caras? Están na superficie, mostrándose diante de todo o mundo e están desexando abrirse e soltar o lastre que levan dentro… Choran e dincho», conta.

Pasan os séculos e as décadas e «o único que cambia é a vestimenta, os peiteados e que agora as persoas falan polo teléfono móbil a carón do ataúde, mais a mesma idea segue aí, as crianzas seguen aí», afirma Martínez. Todos os anos, milleiros de persoas asolagan camiños e estradas para unha festa distante. Aí están as familias que acordan verse nas romaxes, os emigrantes que levan convidados estranxeiros e os visitantes que acoden curiosos a unha cita cun espazo e cun tempo distinto, un tempo de gratitude, de fe, de comuñón. «A morte é un lugar comprensivo», escribe a poeta Lupe Gómez. «Un terremoto de flores. Un abrazo de profundo silencio».

 

 

Queres ollar outros contidos relevantes?

CES

150 150 CORALIA

CES

GALICIA

                                                                                                                                                                                                  Alfonso VIII

O CONSELLO ECONÓMICO E SOCIAL DE GALICIA E OS DEREITOS LINGÜÍSTICOS

O uso e presenza da lingua propia en todos os ámbitos da vida social, tamén a económica é unha característica común dos países desenvolvidos. É indicativo da confianza nas propias capacidades e da mellor posibilidade de transmitilo aos demais.

Dende o Consello Económico e Social de Galicia entendemos débese dar maior contido legal e formal ao dereito xa recoñecido dos galegos e galegas a usaren a lingua propia de Galicia nas relacións que manteñen entre e coas empresas como clientes e clientas, consumidores e consumidoras, e usuarios e usuarias, e para garantir materialmente, na práctica, o exercicio pleno dese dereito recibindo na mesma lingua todo tipo de información tanto na sinalización como na atención oral e escrita, consonte ao disposto na Carta Europea de Linguas Rexionais ou Minorizadas, ratificada polo Estado español en 2001; ao sinalado no Título VI da Declaración Universal de Dereitos Lingüísticos asumida en 1996 e concretado no Protocolo de Donostia para a Garantía dos Dereitos Lingüísticos; e no Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, aprobado unanimemente en 2004 e desenvolvido no seu Sector 4 – Economía polo Plan de Dinamización da Lingua Galega no Tecido Socioeconómico do ano 2016.

A posibilidade de desenvolvermos unha vida plena en galego é condición esencial para a normalización lingüística. Os poderes públicos galegos teñen a obriga legal de garantir o dereito a usar o galego e, xa que logo, de combater a falsa naturalidade do tratamento do galego como lingua menor no seu propio territorio. Por iso, deberán promulgar medidas legais para a igualdade real e efectiva da nosa lingua. Ademais, contribuirase de xeito activo desde a administración pública e todo o sector público galego á eliminación de prexuízos mediante campañas de concienciación cidadá e educativas, mais sobre todo asegurando a presenza da nosa lingua e dando exemplo ao contratar con empresas que, á súa vez, garantan o exercicio do dereito elemental de empregar  a lingua propia no propio país.

A lingua ao estar regulada por un marco xurídico que recoñece a un tempo obrigas e ampara dereitos de uso, debe avanzar nunha mesma dirección. As organizacións presentes no CES consideran que a promoción, impulso e potenciación do galego, debe ser permanente, continua e decidida en todos os seus ámbitos de actuación, especialmente no apartado institucional.

A normativa vixente como a Lei 1/2010, do 11 de febreiro, ou a Lei 2/2012, do 28 de marzo, galega de protección xeral das persoas consumidoras e usuarias, recolle o dereito á atención oral e escrita en galego, mais esta regulación non ten un desenvolvemento concreto, co que inda en moitos ámbitos da vida cotiá de Galicia resulta dificil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia. Esto leva a que o usuario, ou usuaria, deba cambiar a lingua que emprega, se non é comprendido. Esta circunstancia tamén dificulta a formalización das xestións en lingua galega pola falta de dispoñibilidade de modelos contractuais ou formularios na lingua propia.

Foro do bo burgo de Castro Caldelas, privilexio dado polo rei Afonso VIII. Primeiro documento real en lingua galega. Allariz, 1228.

Esta ausencia dun desenvolvemento que fixe o contido mínimo dos dereitos lingüísticos nas relacións comerciais provoca situacións de vulnerabilidade e indefensión no uso do galego nas relacións comerciais, que afecta ao empresariado mais tamén a consumidoras e a consumidores. Vese así relegada a opción lingüística malia ser o galego a lingua propia e maioritaria de Galicia e gozar dun status formal de cooficialidade ao tempo que contribúe á deslocalización de servizos esenciais como os atendidos a través de centros de chamadas.

Os procesos de dixitalización no ámbito económico e social, así como o incremento do uso das novas tecnolxías e as novas formas de relacionarse, non deben significar unha perda de presenza do idioma galego como vehículo de relación, comunicación e sinal de identidade da nosa cultura, mais ben novas oportunidades nas que o conxunto de Galicia e a súa lingua non poden ficar atrás. A aceleración deses procesos, como consecuencia da irrupción da pandemia da COVID-19, precisa dun aumento significativo de acción e compromiso dos poderes públicos que debe sensibilizar as institucións e á sociedade en xeral na procura dun maior apoio ao uso do galego na totalidade dos ámbitos económicos, sociais e institucionais, para garantir a presenza da nosa lingua e o dereito real de uso por parte do conxunto da sociedade.

É imprescindible que as institucións públicas fomenten o uso da lingua galega en todos os ámbitos, pero tamén que as organizacións sociais teñan parte activa na mobilización das súas bases sociais,  facendo posible que esa franxa social que ten liberdade para exercer os dereitos lingüísticos non deserte da lingua galega e impulse o seu uso.

O Consello Económico e Social de Galicia apoia e apoiará todas as iniciativas conducentes a potenciar, promocionar e impulsar o emprego do galego no funcionamento cotiá da institución, así como nos ámbitos económicos e sociais.

Queres ollar outros contidos relevantes?

DESTINO

150 150 CORALIA

DESTINO

OURENSE

Texto NOELIA LAGE

©TheArtOfRuralLiving

 

 Reencontro coas orixes

Un novo día xorde no horizonte galego. Os paxaros apuran os seus cantos para celebrar os derradeiros días do que, sen embargo, hoxe asemella unha eterna primavera. O sol vaise derramando paseniño polos tellados da capital Galega, descubrindo así a beleza das súas rúas, dos seus edificios e, por suposto, da súa historia gravada en pedra. Pero hoxe Santiago non é o destino, senón máis ben o punto de partida. Unha viaxe que, mentres fai uns días levaba a Coralia á Feria Internacional de Turismo (FITUR) en Madrid, agora lévanos á ben coñecida como a capital termal de Galicia.

Tomamos o tren cara Ourense e, coa última edición da Guía de Viaxes de Coralia repousando no colo, deixamos que as exuberantes paisaxes que se coan por cada unha das fiestras do vagón nos inunden e nos enchan de calidez. Vamos desfrutando así coa beleza enxebre da nosa terra, esa que se atopa nas súas paisaxes, nas súas cidades e no seu rural, nos seus monumentos e tradicións e, en definitiva, en todo aquilo que vai conformando a identidade de cada un dos recunchos de Galicia. Recunchos que, número tras número, Coralia recolle con agarimo, e cunha excelente combinación de paixón aventureira e especialización xornalística.

Desta volta, Ourense convértese nunha das protagonista indiscutible da Guía de Viaxes de Galicia, que nos vai adiantando os tesouros que agocha esta provincia ao tempo que nos invita a descubrir unha experiencia turística que une luxo e tradición. Chegamos pois a Ourense, onde a revista Coralia se reencontra non só coa musa das súas páxinas senón con vestixios das súa propia orixe, ao ser precisamente esta cidade a que viu nacer a un dos seus creadores e Director de arte, Alfredo Iglesias.

©Alfredo Iglesias

No barrio da Ponte agárdanos Paco Gómez na súa polbeira A Feira, lugar elixido para a presentación da revista e digno representante da tradicional cociña galega. Paco Gómez pon á disposición dos asistentes á presentación da guía a súa ampla e recoñecida experiencia tras os fogóns, así como a herdanza dunha familia polbeira que leva xeracións dedicándose a este manxar tan noso.

Gastronomía e tradición uníronse así nunha sesión de petiscos perfecta para presentar a Guía de Viaxes de Galicia, que ofrece  ao lector un pequeno bocado desta provincia singular.  A revista amósanos a fermosura do rural galego, que se mestura coa historia e a tradición ourensás na comarca de Monterrei, onde a súa fortaleza medieval se ergue impoñente para dar a benvida aos visitantes. Asemade, achéganos á singularidade que ofrece o turismo nun entorno privilexiado como é a Ribeira Sacra e meso nos relata como a gastronomía e a música galega dan a benvida a unha nova tradición, O gaiteiro da catedral, que xa forma parte do corazón da cidade de Ourense.

©Deputación de Ourense

Na presentación da Guía de Viaxes, o presidente da Deputación de Ourense, Manuel Baltar, puxo o foco no potencial turístico da provincia e a súa importancia para a reactivación da economía ourensá. Así mesmo, o delegado da xunta en Ourense, Gabriel Alén, destacou as súas cualidades para constituírse como destino orixinal e sorprendente, e fixo referencia á labor de Coralia á hora de mostrar “unha terra sen complexos, nin vestimentas artificiais que sabe que pode ofrecer un destino singular e diferencial a quen desexe visitarnos”. 

A presentación contou ademais coa presencia do vicepresidente da Deputación de Ourense, César Fernández, a presidenta da Confederación de empresarios de Ourense, Marisol Novoa, o senador por Ourense Miguel Ángel Viso, o parlamentario José Antonio Armada e do editor da revista Coralia, Alejandro Regueiro así como de representantes dalgunhas das firmas colaboradoras da Guía de Viaxes.

A publicación conta co apoio do Fondo de proxectos culturais Xacobeo 2021 e coa colaboración de Galicia Calidade, D.O. Monterrei, Adegas Peza do Rei, Airas Moniz e La Central Heladera; ambientados por Celia de Bicharela e inmortalizados polo obxectivo do fotógrafo e artista visual Carlos Urban.

©Deputación de Ourense

©Carlos Urban

Queres ollar outros contidos relevantes?

PREMIOS

150 150 CORALIA

PREMIOS

CORALIA

A revista Coralia convoca os primeiros Premios Coralia, co fin de dar recoñecemento a aquelas persoas, colectivos e fundacións que mediante o seu traballo poñen en valor Galicia desde distintas ópticas. É por iso que, as categorías nesta primeira edición, quedarán dispostas deste xeito:

  • Premio Coralia na música
  • Premio Coralia nas artes plásticas e fotografía
  • Premio Coralia na escrita
  • Premio Coralia na moda
  • Premio Coralia na gastronomía
  • Premio Coralia na ciencia
  • Premio Coralia na política
  • Premio Alfredo Iglesias, á traxectoria dunha vida

Poderán concorrer todas as persoas, colectivos e fundacións que teñan un marcado compromiso por Galicia, sen que implique residir na comunidade autónoma galega. Os premios non teñen dotación económica. O xurado estará formado por destacadas personalidades do mundo, das artes en xeral, da gastronomía, da ciencia e da política.

As candidaturas deberán ir acompañadas por un texto, de ata 1200 palabras, onde deberá figurar o título da candidatura, máis o nome da persoa, colectivo ou fundación. Tamén será posible adxuntar un arquivo. A información solicitada para participar deberá ser enviada ao mail premioscoralia@gmail.com. O prazo de presentación rematará o día 2 de xullo de 2021.

 

Queres ollar outros contidos relevantes?

DE MADRID

150 150 CORALIA

DE MADRID

AO CEO

Texto LAURA RAMOS CUBA
Fotografías ÁNGEL DE ANTONIO

Abre o día en Madrid, inmenso, e unha maré de asfalto desprégase para deixar paso. Cruzan, a través dos montes e das mesetas, as viaxeiras. Chegan á feira co seu país ás costas: alfaias e tecidos, manxares e perfumes. Historias que fan soñar con outras latitudes.

Acólleas todas a Feira Internacional de Turismo, celebrada a pasada semana na capital do Estado. Alí acudiu tamén Galicia, tendendo unha longa e fértil ponte alén do telón de grelos e até o centro da Península. E aí, entre a catedral de Santiago e as pirámides de Exipto, entre as fragas do Courel e os moais da Illa de Pascua… Coralia.

Eses días FITUR foi o áxil cadro sen marco que inspirou sinerxias e aspiracións. Por iso, o pasado 19 de maio a Casa de Galicia de Madrid engalanou salas e corredores para presentar en sociedade a Guía de Viaxes de Galicia. Conduciu o evento o cordinador de Actividades Culturais, Delegación da Xunta en Madrid e Casa de Galicia, Ramón Jiménez, quen tamén contou coa intervención da vicepresidenta segunda do Congreso dos Deputados, Ana Pastor, e do propio editor da revista Coralia, Álex Regueiro.

A publicación, que foi feita ao abeiro do Fondo de proxectos culturais Xacobeo 21 e coa colaboración da Deputación da Coruña e dos concellos de Lalín, A Estrada, Carballo e Padrón, encandeou un escollido público asistente que se deixou cativar co luxo galego e o seu rural máis fascinante. Entre os rostros que se deixaron guiar polos cicerones galegos ecoan célebres nomes como S.A.R. Carla de Bulgaria, Donald Johnston, Nuria March mais tamén outras personalidades políticas como os parlamentarios Carmen Pomar, Ovidio Rodeiro e Borja Verea, alén de figuras do mundo da arte e da moda como Rudy de la Fuente, María Jesús Gutiérrez, Santy Kalo e Cristina Palomares.

Ourive de soños viaxeiros, Coralia construíu, coa colaboración de Galicia Calidade, un expositor para proxectar Galicia no escenario central madrileño. Os espectadores non foron alleos á calidade do proxecto, que colmaron de cumprimentos e agarimos. Diversa e hospitalaria, a revista enceta agora unha nova etapa con azos renovados.

Élle hora de medrar, como medran as crianzas, a unha iniciativa que reborda xa as súas propias marxes. Explora Coralia agora un novo territorio fóra das súas fronteiras, amplía o libro de familia, teima en estirar as liñas imaxinarias do país, do glamour, do luxo. Cara a fóra do país mais sempre desde el: Galicia como epicentro e fonte de todos os camiños.

Entrevista para a Revista Fin de Semana (TVG)

Os nosos convidados e convidadas agasalláronnos cunhas palabras que queremos compartir con vós.

«Temos por diante, un labor tan urxente como ilusionante: a de recuperar o noso proxecto colectivo, arrimando entre todos o ombreiro para volver dar sentido a esas aspiracións que nos levan a crer nun futuro mellor. Un futuro máis xusto, máis solidario, con mellores perspectivas e con máis oportunidades. Nos últimos meses o goberno de Galicia fixo un extraordinario traballo para adaptar os albergues e os roteiros ás condicións sanitarias esixidas pola pandemia; e porque os turistas van estar protexidos polo «seguro coronavirus» que a Xunta puxo en marcha, e que lles garante a cobertura en caso de contaxio ou corentena.

Coralia, desde as súas páxinas,  esplendidamente escritas, leva a cabo un labor de excepción para axudar aos lectores para descubrir a inesgotable riqueza da cultura e das terras galegas. E, tras cinco anos como cronista de canto marca tendencia en Galicia,  Coralia coroa ese labor coa publicación da súa nova Guía de Viaxes de Galicia. Unha  valiosísima iniciativa que contou co apoio do Fondo de proxectos  culturais Xacobeo 2021 da Xunta de Galicia e que regala aos lectores con 116 páxinas que, estou segura, encheremos de post  its  porque necesitaremos quedarnos con cada suxerencia, co itinerario de cada roteiro ,a das mil romarías, a dos faros ou a das cinco leguas,  prometerémonos probar cada prato e  extasiarnos diante cada unha das marabillas e as belezas desta terra única.

Non só me sinto obrigada a felicitar a  Coralia polo cegador produto editorial que constitúe esta guía, senón que quixese, ademais, darlles as grazas polo  importantísimo servizo que presta a Guía de  Viaxes neste Xacobeo de dous anos. Unha celebración que representa o reencontro das persoas, a incombustible determinación do ser humano para seguir sempre adiante, a esperanza que nos sostivo,  a solidariedade que nos congrega e nos irmá e a gratitude de quen segue aquí para contalo.»

Ana Pastor, Vicepresidenta Segunda do Congreso

______________________

«Noraboa a Álex Regueiro e Alfredo Iglesias pola laboura de crear Coralia Viaxes, a que sen dúbida se converterá na millor guía para descubrir Galicia. Ogallá tivese tempo para percorrer todos e cada un dos lugares que propón esta publicación.»

S.A.R. Carla de Bulgaria

______________________

«Querido Álex; non teño palabras para agradecerche, a ti e á nosa querida amiga Carla, a invitación para asistir á presentación do primeiro número de  Coralia Viaxes. Tiven a sorte de coñecer bastante ben Galicia. De adolescente ía moito a Portosín, por sorte o meu círculo máis próximo de amigas sempre me levou a Galicia. Despois ía moito a Coruña porque unha das miñas mellores amigas traballaba para Inditex. Fun a Tira  do Cordel, a comerme a mellor robaliza do Mundo. Fun ao festival Mozart da Coruña, ao festival  Ikfem en Tui.

Con Ágatha tiven a sorte de facer a voda máis máxica do mundo no Mosteiro de San Xoán de Poio. Fun ao estadio de Riazor, ao teatro Colón. Comín e son fan total de Casa Marcelo, Luís Veira… morro por uns percebes! En fin, que cando cría que me merecía o título de Visitante Ilustre de Galicia, vas ti e sacas unha revista por culpa da cal me dou conta que non coñezo nada desta terra. Vémonos na Ribeira Sacra lucense.»

Cristina Palomares Quesada, man dereita de Agatha Ruiz de la Prada e o máis importante, a túa Amiga

______________________

«Ter que  escoller  unha  reportaxe  desta  Coralia  Viaxes  non  é  unha  tarefa fácil. Cada  páxina, cada escrito, cada fotografía  lévannos a  paraxes recónditos  do Norte e do Sur, da costa e  do interior. Desde Bergantiños á Ribeira Sacra, desde a Mariña ata o Monte Aloia. Goce de sentidos,  desexos que rebulen, soños por cumprir.  Quero ver  o Altlántico  bicando o Cantábrico  alá por Estaca de Bares, saboreando, ulindo, escoitando as ondas, pechando os ollos…, imaxinando, xa, a próxima aventura.»

Carmen Pomar Tojo, Deputada do Parlamento de Galicia

______________________

«Unha revista feita por expertos con cariño e saber facer de Álex Regueiro e Alfredo Iglesias, amantes de Galicia que coñecen todos os recunchos e un luxo poder gozar dunha publicación con tanta calidade e tanta xente comprometida cun mundo millor.»

Nuria March, experta en comunicación

______________________

«Se hai un lugar especial para min este é sen dúbida a Ribeira Sacra lucense, alí vivín case tres anos, traballando como Secretario-Interventor do concello do Saviñao, época da que gardo grandes recordos e onde teño bos amigos que visito a miúdo. Máis que un paraíso, un mundo enteiro.»

Borja Verea, deputado autonómico do PPdG

______________________

«Coralia Viaxes é máxica. É unha peneira que filtra e da luz a lugares de Galicia que agochan tesouros por descubrir. Ler sobre a ruta das fariñas provoca unha ansia e fame demoledoras. Recomendable para programar unha experiencia que seguro será inolvidable.»

Santy Kalo, artista

______________________

«Para min, como galego afincado en Madrid desde hai anos, supuxo un privilexio tomar parte na creación dun novo número de Coralia, faro da cultura e o sentir da nosa terra; unha sorte de volta ás orixes, descubrindo aspectos para min descoñecidos pero que á vez me resultan moi próximos.

Da Guía de  Viaxes destacaría a reportaxe Cinco Leguas, que, cunhas impresionantes fotografías de Alfredo Iglesias, permítenos descubrir recunchos espectaculares e variados da xeografía galega. Parabéns a Álex Regueiro e Alfredo Iglesias por traballar e crear  Coralia Viaxes, a que sen dúbida se vai a converter na mellor guía para descubrir Galicia. Oxalá tivese tempo para percorrer todos e cada un dos lugares que propón  a publicación neste primeiro número.»

Rudy de la Fuente, deseñador gráfico

______________________

Queres ollar outros contidos relevantes?

RIBEIRA SACRA

150 150 CORALIA

RIBEIRA SACRA

Un estado mental

Reportaxe JORGE GUITIÁN
Fotografías ALEJANDRO MORENO | GRUPO 76 PUBLICIDAD | LUISA RUBINES | EDUARDO ARMADA

Hai lugares capaces de transmitir unha atmosfera, un carácter que vai máis alá dos seus elementos visibles e que o empapa todo. É o caso da Ribeira Sacra lucense, dese recuncho no que se atopan o Sil e o Miño, que se van presentar como o nexo de unión duns territorios con moita historia e moito futuro que contar.

Volver á Ribeira Sacra lucense significa regresar sempre a un lugar novo. Velaí o seu encanto, a súa forza case magnética. O territorio marcado no mapa polo encontro dos ríos Miño e Sil capta por igual a atención de quen o elixe como o seu lugar no mundo e de quen o descobre por vez primeira.

Pode que os que coñecemos ben este espazo cheguemos a perder de vista esta sensación que flúe agochada e que nos volve levar cara a eses vales dun xeito cíclico e constante. Por iso convén volver percorrer as súas estradas xunto a alguén capaz de relatar as súas singularidades coa ollada nova de quen chegou de fóra para atopar un territorio que ía moito máis alá do que os tópicos se empeñan en contar.

Regresamos á Ribeira Sacra dispostos a redescubrila da man de Dolores Redondo, a escritora de orixe vasca que decidiu ambientar aquí a súa novela Todo esto te daré, convertendo estas paisaxes nun personaxe máis da súa narración.

«Para os meus libros escollo sempre escenarios esixentes, fermosos, nos que se sinta a espiritualidade. A Ribeira Sacra é un deles. Teño un compromiso especial coa paisaxe, co escenario, porque para min non é un simple lugar polo que transitan os personaxes senón que procuro que a paisaxe sexa esixente con eles», explícanos a escritora, antes de engadir: «Gústame que o lugar force os personaxes a sacar á luz o mellor e o peor deles mesmos, que os obrigue a contraer unha débeda cultural e vital».

Desta volta non percorremos a Ribeira Sacra cos monumentos ou coas paisaxes como fío condutor. Haberá paisaxes, como vai haber monumentos no camiño –non pode ser doutro xeito aquí- máis o que nos vai guiar por estas terras de Asma e de Lemos, como guiou a escritora, é a xente; guiarannos as persoas que levan aquí toda a súa vida, as que marcharon para volver máis adiante e as que, sendo oriúndas doutros territorios, decidiron que este era o lugar.

«O orgullo pola pertenza a un lugar é algo que sempre me interesou» sinala Redondo. «Segundo fun internándome na zona e coñecendo máis recunchos puiden captar mellor a esencia do orgullo de quen vive na Ribeira Sacra».

Unha esencia que leva a que, baixo unha aparencia de permanencia, todo aquí vaia mudando progresivamente e a que a Ribeira Sacra, consciente do seu pasado, sexa hoxe un lugar completamente novo, transformado por quen aposta por el como alternativa de futuro.

O ESPAZO E A XENTE

Percorremos este territorio histórico, a cabalo entre as dúas beiras do Miño, para atopar os artífices do seu futuro, as persoas que están preservando a personalidade única desta terra que se estende desde os pés da serra do Faro –os antigos montes do Navego- ata os montes de Lóuzara e os primeiros contrafortes do Courel no leste.

Imos á procura de xente que entendeu as raíces como un legado, como un activo de cara ao futuro, e nunca como unha carga. E comezamos por un centro simbólico, polo lugar no que o río Miño xongue as terras de Lemos e as do Asma: o territorio entre Belesar e o Cabo do Mundo. Foi neste punto onde o adegueiro Juan Luis Méndez Rojo lle deu forma a un proxecto que sintetiza en boa medida todo o que está a acontecer neste sur lucense.

Vía Romana é cultura do viño, é escala e paisaxe. Nada aquí é grandioso, de dimensións desproporcionadas. Ao contrario, esta adega pendurada sobre o val ten as dimensións propias do lugar, domésticas, amables. Amosa coma poucas o valor do pequeno, da proporción humana. A grandiosidade reside nos detalles que se van atopando na visita: nos muros de pedra que poden lerse coma un libro, desvelando os capítulos construtivos a quen os procure con atención; a súa grandiosidade reside nun balcón. Nese balcón.

«Cheguei ata alí por Belesar», relata a escritora gañadora do Premio Planeta 2016. «Nunca esquecerei a impresión que me causou aquel pequeno lugar, á beira do Miño, e a estrada de curvas bordeando as terrazas empinadas de viñedos. Fascinoume a simpatía do persoal da adega (…) E as vistas desde o balcón». Tanto foi así que o lugar, o edificio, a súa situación sobre o val acabaron por inspirar a adega Heroica de Todo esto te daré.

O val, unha coitelada verdella de norte a sur, acubilla centos de anos de historia nos socalcos que gabean polas costas de Amedo a Pincelo, o embigo desta paisaxe de ecos mitolóxicos, onde a viticultura é heroica, dando lugar a adegas que só teñen razón de ser neste lugar do mundo. É a vía romana, transformada co paso do tempo no que hoxe coñecemos como Camiño de Inverno, un dos ramais menos transitados do Camiño de Santiago, que baixa por Diomondi para ascender logo, lenta, cara a A Ermida e de alí a Líncora.

Todo isto, A Ribeira Sacra que hoxe vemos, ese territorio que se modernizou en poucos anos é o froito da historia. Mais, ao mesmo tempo, é o froito do empeño de xente que viu o potencial de futuro desta terra.

Xente como Roberto, que desde o restaurante Os Pendellos reivindica a cultura gastronómica de sempre, a do polbo á feira, a do produto e receitario local, apostando desde hai anos por unha fórmula, hoxe recoñecida, que no seu momento foi revolucionaria na zona. Unha polbeira contemporánea? A cociña máis esencial como razón de ser? Por que non?

Xente como Luisa, que volveu despois de anos en Londres para poñer en marcha Quinta Sacra, un pioneiro proxecto de actividades náuticas que posibilita que xente de todo o mundo poida descubrir o Miño desde unha perspectiva inédita.

Xunto a eles, xunto ao seu esforzo, ducias de pequenos proxectos dan vida a estas terras de resonancias míticas. Xa non son soamente as igrexas románicas ou os vestixios arqueolóxicos os que lle dan sentido ao mapa senón que este aparece agora punteado tamén con queixerías, con establecementos hostaleiros, con casas rurais.

Ou con neoartesáns. Como Elías, que na casa reitoral de Gundivós (en Sober) mantén vivo o legado de Lula Rodríguez, de Agapito González, de Federico Díaz ou de Xosé Ventura, chamados a ser os derradeiros oleiros de Gundivós e que foron quen de trasladar a sabedoría de séculos de artesáns da aldea á seguinte xeración.

Aquí agardan por nós casas rurais como Cabo do Mundo, pioneira na beira do Asma, a Casa Grande de Rosende, outra das fundacionais, do outro lado do Miño, ou os Apartamentos Río Sil, por mencionar un proxecto de absoluta actualidade. Entre elas podemos marcar un dos moitos percorridos posibles, que ben pode pasar xunto á foz inmensa da presa de Belesar, ao pé da impresionante igrexa de Ribas de Miño. Ou deterse no mosteiro do Divino Salvador de Ferreira de Pantón, xa sexa pola súa arquitectura ou polos doces que as monxas nos ofrecen a través do torno.

O noso camiño ben podería desviarse ata os miradoiros e achegarse ao da Cova, ao pé do castro de Arxeriz. E desde alí poderiamos dirixirnos ao Miradoiro das Marabillas, sobre a aldea de Marce e a fervenza máxica de Augacaída, para continuar cara aos da Pena Pombeiro, A Cividade e Santiorxo, antes de visitar o mítico santuario das Cadeiras. Non sería un mal plan volver despois por Proendos, cuxo nome posúe sonoridade mítica; unha localidade levantada sobre unha vila romana que, aos poucos, comeza a deixarse descubrir. E se despois pasamos por Atán ou Eiré, poderemos comprobar que hai mil románicos distintos na Ribeira Sacra, como confirman as capelas que agroman entre as viñas para vixiar o val.

Daquela banda era parte da miña familia. Os Guitián de Casar de Cima. Un deles namorou dunha muller de Cristosende, na Teixeira. Tan preto e tan lonxe. Apenas 4 quilómetros en liña recta que lle supuxeron ao meu bisavó baixar con frecuencia case 600 metros de ladeira para subilos, a continuación, gabeando costa arriba ata a casa pendurada sobre o val. E así ata que casaron.
E a nosa historia familiar prosegue, coma tantas na Ribeira, en Monforte, onde o meu avó estudou no internado dos Escolapios, no Colexio do Cardeal. Mais esa é outra historia. Unha de tantas de xente que marchou e agora, con frecuencia, retorna para lle dar nova vida a este recuncho do sur da provincia. Ou para tratar de relatala, como é o caso.

A ENOGASTRONOMÍA

Outro dos motivos que fan especial á Ribeira Sacra lucense é a súa enogastronomía. Do viño xa temos falado. E máis que falaremos, cada vez que entremos nunha casa de comidas, cada vez que nos acheguemos a Amandi ou a Doade, a Bolmente ou a Cascortés, a Belesar, a Costoira ou a Fondo da Vila. Falaremos del no Centro do Viño da Ribeira Sacra, buscando tabernas no Monforte de herdanza sefardí ou nos bares de Chantada. Neste intre non podemos deixar de falar dos pratos, das receitas antigas, e xunto a elas, dos cociñeiros da comarca que están a propoñer unha nova cociña.
Falamos xa de Roberto e dos seus Pendellos, como poderiamos ter falado do caldo de ósos de Taboada ou das ferroviarias sopas de allo monfortinas. Do pan, das zocas, das castañas, do leite mazado.
Temos que falar, aínda, do traballo que fai Toño no restaurante A Faragulla, un motivo máis para percorrer devagar o casco antigo de Chantada e para descubrir como a cociña das Terras do Asma se postula como unha ferramenta de futuro. Estando aquí sería boa cousa visitar o Mánix e descubrir as súas empanadillas. Esta convivencia entre tradición e modernidade dálle sentido aquí a moitas cousas.

E tamén temos que falar de Ana, Ricardo e Xesús, e da súa queixería Airas Moniz, que en poucos anos foi quen de colocarse entre as máis prestixiosas (traendo ao presente o nome do trobador, Airas Moniz d’Asma). E das cerdeiras, que estouran de froita por todo o val anunciando o verán. Ou achegarnos a Penasillás, ao pé do Faro, a tomar unha carne ao caldeiro. Temos, en definitiva, que percorrer paseniñamente os seus camiños para entender o universo da Ribeira Sacra.

A Ribeira Sacra lucense é, en certo sentido, unha versión a escala da Galicia contemporánea: un lugar que se reinventa, en constante cambio, que crece e acolle proxectos con alma; un territorio creativo que aspira a converterse en referencia para un turismo responsable e consciente, capaz de xerar valor engadido. Un turismo, en palabras de Dolores Redondo «sustentable, de calidade, que trate o lugar co máximo respecto», un lugar orgulloso de seu e do seu lugar no mundo «sinónimo de autenticidade para sempre».

Poucas bisbarras teñen deixado unha pegada tan fonda e tan nidia no noso imaxinario coma esta. E poucas, ao mesmo tempo, son tan descoñecidas como o é a Ribeira Sacra, unha terra que esixe vir e cambiar de ritmo, que só pode ser descuberta desprendéndose de ideas preconcibidas e entendendo que un lugar é moito máis ca un territorio: é un xeito de vida. É un estado mental.

Queres ollar outros contidos relevantes?

OURENSE

150 150 CORALIA

OURENSE

A capital de moda

Reportaxe JORGE GUITIÁN
Fotografías ELÍAS OTERO

As orixes romanas, o esplendoroso pasado medieval e a vibrante realidade contemporánea dun destino que é quen de reinventarse a cada paso préstanse para ducias de percorridos. Mais como por algures hai que comezar, esta é a nosa proposta para un achegamento relaxado e relaxante á cidade das Burgas, unha ollada desenfadada que se mergulla a pulmón no corazón da ‘ourensanía’.

E que é iso da ‘ourensanía’? Un carácter, unha maneira de ser e de estar no mundo, un xeito de ver pasar o tempo e de enfrontarse á vida sen renunciar a certa dose de retranca e lonxe das présas de cidades máis grandes. Ourense fai gala do seu tamaño mediano, asumible; suficientemente grande como para dar lugar a unha oferta cultural e de ocio diversa, suficientemente pequeno, ao tempo, como para preservar unha forma de vida de escala humana na que o rural e o tradicional acaban por mesturarse co contemporáneo e o urbano dun xeito único.

Cruzamento de camiño histórico e cidade de pouso culto, Ourense é hoxe un destino tan atractivo como descoñecido polo turismo de masas. Iso permite que poida presumir dun dos cascos históricos máis auténticos do noroeste peninsular e das vantaxes de estar a pouco máis dunha hora de boa parte das outras cidades galegas ao tempo que é quen de preservar unha atmosfera e un ritmo de seu.

A CHEGADA

Sexa do norte ou do sur, chegue un da costa ou da meseta, o xeito natural de entrar en Ourense é cruzando o río. Desde o barrio da Ponte e a Ribeira de Canedo cómpre achegarse a través desa barreira simbólica que é o Miño para apreciar as pontes: a romana, por suposto, a do Milenio. E ao norte, coa elegancia discreta da arquitectura do ferro doutros tempos, a Ponte Nova.

Mais para entrar a Ourense convén cumprir con certos rituais. E un deles é o do polbo. Porque o polbo, nesta provincia, non é tanto un animal ou un prato como algo simbólico e de raizame fonda, algo que nos resitúa e nos fai entender onde estamos, que nos relaciona coas terras de Cea e do Carballiño, que nos pon en relación coas antigas feiras e mercados, con tratantes e arrieiros.

E para cumprir co ritual comezamos, como tantos viaxeiros chegados nos últimos 150 anos, no barrio da estación, na polbeira A Feira, de sona merecida, desde a que, despois, podemos ir baixando pola avenida das Caldas para atravesar a Ponte Vella e, desde alí, continuar pola rúa Progreso, facendo un alto para repoñer forzas na Confeitería Milhojas ou probando os xeados artesanais de La Central Heladera na rúa do Paseo.

O ROTEIRO DA ARQUITECTURA MODERNA

Unha das grandes sorpresas de Ourense é a súa arquitectura moderna, a impoñente nómina de edificios construídos a unha beira e á outra do ano 1900 e que marcan, aínda hoxe, o seu carácter.
A Casa Taboada e o Pazo da Deputación, ambas obra do arquitecto Vázquez Gulías, sinalan os estremos do noso percorrido pola avenida, mais tamén dúas etapas dun dos grandes arquitectos da provincia, que foi quen de saltar dun certo eclecticismo propio de finais de século a unha art nouveau adaptada ao lugar, como pon de manifesto tamén a súa espectacular Casa Junquera, hoxe sede da Fundación Abanca.

O mercado, na outra beira da rúa, forma xunto coa alameda outro dos conxuntos máis netamente ourensáns. O edificio principal, de 1929, destaca entre as casetas nas que se venden pan, verduras e flores, e polas que paga a pena baixar, sen présas, ata chegar ás Burgas.

Poucas cidades hai en Europa que concentren nun só punto o pasado romano, a tradición e a contemporaneidade como o fai aquel lugar, un dos pouquísimos baños termais ao aire libre inseridos nun casco histórico e o símbolo máis salientable dun dos grandes destinos do turismo de auga e saúde de Europa.

Para entrar a Ourense convén cumprir con certos rituais. E un deles é o do polbo. Porque o polbo, nesta provincia, non é tanto un animal ou un prato como algo simbólico e de raizame fonda, algo que nos resitúa e nos fai entender onde estamos.

 

OS VIÑOS

Os viños son, en Ourense como en calquera outra parte do mundo, unha bebida. Aquí os viños son, ademais, unha cultura. E, por se non abondase, son tamén unha zona do casco vello. E un xeito de ourensanear. Aquí, as palabras, crecen con significados alternativos. E o viño non é unha excepción.

Cruzamos a Praza Maior cara á confluencia da rúa do Paseo con Cardeal Quiroga e comezamos o noso propio itinerario de viños polo centro. Subindo –sempre será mellor deixar a baixada para o final– atopamos Sybaris 2.0, un ecléctico local que mestura restaurante e tenda de produtos gastronómicos e que conta cunha das máis interesantes e mellor nutridas cartas de viño da provincia, a de Jacobo Mojón, á que o cociñeiro Luís Romaní soubo axeitar a súa cociña.

Praza do Ferro. Entramos aquí no cerne do máis tradicional dos viños ourensáns. Non poden faltar clásicos como o Fuentefría, o Atarazana ou o Orellas. Seguimos, entre as rúas Pizarro, Fornos e Lepanto: O Comellón, O Arco da Vella, O Cogumelo. Cada un deles cunha especialidade propia.

Tal é o éxito da cultura dos viños que a zona desbordou os seus límites, crecendo cara ao sur para envolver a Catedral con propostas actuais como Glabistró ou, cara ao norte, nas Mercedes, con lugares como o Portovello que nos van levando de tapa en tapa, de viño en viño, cara á cidade nova.

O CORAZÓN DA CIDADE HISTÓRICA

A catedral de San Martiño, a un paso dos viños, é un resumo en pedra da historia da cidade. O exterior fortificado, o incrible Pórtico do Paraíso, o extraordinario retablo obra de Cornelis de Holanda. E, máis recentemente, o gaiteiro da catedral, que cada mañá ás 11.30 horas saúda a cidade desde o alto, ataviado cunha capa deseño de Adolfo Domínguez, ao son de Ourense no Solpor.

Continuamos, improvisando, descubrindo recunchos, alternando a escala da monumental Praza Maior coa daquelas que son algúns dos segredos mellor gardados da cidade. Praciñas como a dos Suaves, que son parte da mitoloxía auriense contemporánea e teñen gañado o seu sitio en calquera percorrido ourensán.

Ou a praciña do Trigo, en tempos un cemiterio e que hoxe é xa parte indisoluble desas rutas de viños a través de propostas actualizadas como a do Umami, que combina unha interesante oferta de cociña cunha atractiva carta de cócteles.

Baixamos a escalinata de Santa María Nai, ao pé desa impoñente fachada barroca que recolle columnas da antiga catedral sueva, para parar no Tamarindo e continuar o noso particular roteiro de cócteles con personalidade que se vai abrindo camiño na cidade histórica.

Se andamos á procura dun ambiente máis tradicional, podemos deixar pasar o tempo na praza de Santa Eufemia, coa sensación de que a fachada barroca da igrexa homónima tende os seus estremos para abrazarnos. Ou no agochado Eironciño dos Cabaleiros, no que resoan os ecos dos coloquios de décadas pasadas.

 

Aquí os viños son unha cultura. E, por se non abondase, son tamén unha zona do casco vello. É un xeito de ouresanear.

A VIDA CULTURAL

Ourense é un dos grandes polos culturais do interior de Galicia. Cidade universitaria e cruzamento de camiños, punto quente no imaxinario da Xeración Nós, é o lugar perfecto para tomarlle o pulso á cultura galega de hoxe e de sempre. Comezando polo Teatro Principal, levantado arredor de 1830 e que pagaría a pena visitar aínda que só fora polos frescos da súa bóveda, obra de Xaime Quessada.

O roteiro avanza cara ao Museo Municipal, un dos grandes descoñecidos, que alberga unha colección enfocada aos artistas ourensáns: Cándido Fernández Mazas, Prego de Oliver, Xaime Quessada, Acisclo Manzano, Virxilio Fernández ou Buciños son só algúns dos moitos nomes que forman parte da súa colección e que falan da magnitude da vida artística na cidade.

Un pouco máis abaixo xorde a sala de exposicións Abanca (a maior da cidade), e a un paso o Centro Cultural Marcos Valcarcel, interesante tamén pola súa arquitectura. E o Museo da Catedral, claro, co seu Missale Auriensis, impreso en Verín, na que foi a primeira imprenta de Galicia, en 1494.

HORA DE COMER

Son moitas as opcións que o casco vello e as súas inmediacións ofrecen para comer. Se queremos ir máis alá dos petiscos podemos optar por algúns dos locais xa citados –Glabistró, Sybaris 2.0, Portovello, Umami– e explorar propostas informais como a do Tizar, ou de máis calado como a do restaurante Ceibe, se o que buscamos é cociña posta ao día. Podemos, incluso, saltar por un momento fóra do casco, aínda que non moi lonxe, para descubrir a oferta heterodoxa do Café Pacífico.

Mais se andamos á procura de cociña máis tradicional, de lugares nos que explorar a cociña galega de sempre, o casco ten tamén unha oferta do máis interesante: da excelente selección de produto do restaurante O Pingallo á taberna ilustrada que é Adega San Cosme (Casa Leopoldo). Sen esquecer o que é un dos grandes clásicos da cidade, A Taberna, rexentado por Javier Outumuro e no que hai que probar, en tempada, a súa lamprea ou encargar especialidades como o seu polo de curral con lumbrigante.

E despois, seguramente, un café nun deses locais do casco que aínda manteñen o ambiente doutro tempo, ese ambiente que se conserva en La Coruñesa ou o Latino e que tan ben encaixa con aquilo que comentabamos de ourensanear. Porque se algo queda claro despois de percorrer o centro da cidade das Burgas ao longo dun par de días é que, aquí, a vida leva o seu ritmo. E que o mellor que podemos facer é deixarnos levar por el, ser parte por unhas horas desa ‘ourensanía’ e asumila como estilo de vida, como un xeito de reconectar co que significa unha cidade que é sempre, como a primeira vez, un achado sorprendente.

 

Cidade universitaria e cruzamento de camiños, punto quente no imaxinario da Xeración Nós, é o lugar perfecto para tomarlle o pulso á cultura galega de hoxe e de sempre.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido