•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

Escenarios

Luis Zahera

150 150 CORALIA

Collemos a Luis Zahera en Melilla nun descanso da rodaxe de La Unidad, a nova serie de Movistar que grava baixo a dirección do monfortino Dani de la Torre. «Estou moi contento porque nesta non fago de malo malísimo», cóntanos. Non é tarefa sinxela atopar un oco para falar con Luis, porque non para de traballar. O Goya que levantou en febreiro polo seu papel en El Reino consolidouno como un dos secundarios máis demandados do audiovisual español. Con tres décadas de profesión ás costas, confésanos que aínda lle custa «entender o choio este». Facemos con el un pequeno repaso dese «choio» que supón ser actor na actualidade, da súa traxectoria, e mesmo viaxamos máis atrás, aos anos nos que era un rapaz da Estila, facía bromas co Botafumeiro e escapaba de Coralia e Maruxa: «Mimá, que medo me daban», lembra divertido.

Entrevista de XABIER LÓPEZ & Fotografías de LA DIAPO

Que nos podes contar de La Unidad?
Pois é un thriller policial de acción, deses que lle gustan a Dani de la Torre. Vai sobre a Comisaría General de Información, que é a que recibe toda a información sobre a xihad islámica e trata de desarticular unha trama moi perigosa… E non che podo adiantar nada máis.

Será unha rodaxe longa. Se non me equivoco, prolongarase durante vinte semanas.
Si, iso é, vinte semanas. Van ir até Nixeria, filmar no porto de Lagos, a Barcelona, Madrid, Francia… Pero o groso da serie grávase en Galicia. Hai unha renovación da ficción e das plataformas que é impresionante. Os produtos que facemos agora hai anos eran inviábeis: unha serie de televisión en español polo mundo adiante, dirixida por un galego…

«Levo xa unha temporadiña nisto e é moi estraño. Eu sei de actores que son mil cincocentas veces mellores ca min, tecnicamente e de todos os xeitos, e non están a traballar. É que non sei, e nunca saberei, como funciona este choio»

Estamos inmersos na idade de ouro das series.
Si, é verdade. Estabamos afeitos, sen querer parecer pretensioso, a series como Mareas Vivas. A min Mareas pareceume unha cousa moi innovadora no 96, pero eran series que lle tiñan que gustar a todo o mundo: a papá, a mamá, ao avó… Agora, todo cambiou, e eu non podería imaxinar en todos os días da miña vida un rexurdimento así, este volume de traballo…

Sorprende até dentro da profesión?
É que eu non entendo como se poden producir esta cantidade de series, como se consomen. Eu son unha persoa que practicamente segue sendo analóxica. Para min, desde logo, é unha novidade, probabelmente saibas ti bastante máis ca min do tema.

Iso xa che aseguro que non.
En calquera caso, é un xiro copernicano, como nos dicían os Irmáns de La Salle. Ou como din os meus sobriños: tío, isto non é unha época de cambios, é un cambio de época. Debe de ser iso.

Algunha vez dixeches que o éxito era poder traballar regularmente.
Eu considérome un suertudo, un privilexiado. Pensa que a estatística dos actores que poden vivir da profesión é devastadora.

Mais a alta demanda de series permite traballar máis, non si?
Nunca na miña vida pensei que podería haber esta efervescencia. É un momento doce para a profesión, pero a ver o que dura, non? O galego pesimista que levo dentro pregúntase se isto será unha burbulla e rebentará algún día.

Un momento doce para a profesión e en especial para Luis Zahera. Tras o Goya puidemos ler nos xornais que eras o actor de moda…
Home, o da estatuíña é marabilloso. É gloria bendita. Pero eu que sei! Levo xa unha temporadiña nisto e é moi estraño. Eu sei de actores que son mil cincocentas veces mellores ca min, tecnicamente e de todos os xeitos, e non están a traballar. É que non sei, e nunca saberei, como funciona este choio.

O segredo é aproveitar o tirón mentres dure?
Claro, eu estou nun pequerrecho momento de gloria. Colleume nesa efervescencia da que falaba antes. Pero, sinceramente, non teño unha gran capacidade analítica sobre a situación. Aos meus 53 anos estou nesa dinámica, non podo crer este mogollón, pero moi feliz, claro.

Algúns dos personaxes que interpretaches son moi populares: Petróleo, Anselmo, Pertur, Releches… Algún ao que lle teñas especial cariño?
Eu non son nada fetichista dos personaxes. O traballo para min é como cando xogas de neno, só me interesa o seguinte xogo. Se á xente lle gustou Petróleo ou Pertur perfecto. Eu prefiro que fale o público. A min gústame o traballo, creo que a frase é de Gene Kelly: cal é o seu papel preferido? O meu papel favorito é o que está por vir. Pois eu son como Gene Kelly para iso. Vale, que non son fetichista, para non enrollarme como una persiana

Non, non, podes enrollarte o que queiras…
Pois, mira, o que si é certo é que lle teño moitísimo cariño a O Matachín, que foi a primeira curtametraxe que fixen. Eu creo que nos pasa a todos, supoño que ti tamén recordarás a primeira entrevista que fixeches. Eu recordo os personaxes que fixemos en O Matachín, tes un tipo de ilusión que é difícil de definir.

«Do Apóstolo teño o recordo de rapaz, de non ver polo fume da pólvora, de estar ben agarrado ás miñas irmás, e dos adultos que che dicían todo o tempo: non mires para arriba, non mires para arriba, porque caían as canas, millóns de canas… E ese cheiro a pólvora que me fascinaba»

Este número de Coralia ten a festa como protagonista. Que lembras das do Apóstolo sobre todo?
Home, o Apóstolo, cando ía aos fogos de rapaciño, que nin se enchía de todo, estábase comodamente no Obradoiro, había todo aquel fume… Ah! E o monstro de Guatemala na feira da Alameda, que iamos ver sempre e era unha cousa patética.

Que era o monstro de Guatemala? Non o lembro…
É que che falo de hai corenta anos, cando ía á feira disparar as escopetas de balotes. Era El monstruo de Guatemala (imita unha voz da feira), era un tipo cunha cabeza… Iso é o que lembro. Pero sobre todo lémbrome dos fogos no Obradoiro, que iamos toda a familia, as miñas irmás e o meu curmán Santi, que agora é rexedor en Luar, que non lle gustaban nada os fogos e pasábao bastante mal, e eu dicía para min: para que traerán este rapaz a unha cousa que non lle chista nada?

E algún outro recordo?
Había unha broma que se facía antes na misa mítica do Botafumeiro. O Botafumeiro vai pola nave pequena, sabes? Pero antes non había bancos. Agora hai bancos, elevaron o altar cunha tarima de madeira, dáste conta?

Si, si, doume conta.
Antes, cando eu era rapaz, na nave non había nada, todo o mundo se abeiraba e había dúas filas de xente de pé mirando o Botafumeiro. Meu pai poñíase dunha banda e meu tío Moncho doutra, e facíanlle unha broma á xente no momento que viña o Botafumeiro, que ás veces era unha bóla de lume pasando a toda velocidade. Daquela meu pai dicíame: cruza, e eu cruzaba dunha beira á outra por onde a bóla pasaba máis baixa. Todo o mundo se asustaba moito. Loxicamente, o Botafumeiro nunca che podía dar, é un efecto óptico. O truco era cruzar amodo e, se o facías así, vías como toda a xente se alporizaba.

Usábante a ti para a brincadeira.
A min, ao meu curmán… tiñas que ser pequeniño. Pero era como ser protagonista dun espectáculo, porque todo o mundo te miraba e ninguén te viña salvar. E como para salvarte! Con aquela cousa que fai fium, fium (imita o son do Botafumeiro) e aquel órgano que soa atronador… Era moi divertido.

Agora é todo moi distinto.
Claro! Cando eu era rapaz sacábase o Botafumeiro sete veces ao ano, agora van os dentistas a un congreso, pagan e, ala! Xa teñen Botafumeiro. Antes ías velo as sete veces. Agora a broma xa non se pode facer porque hai bancos, hai un altar. Cando eu era rapaz o Botafumeiro pasaba moi preto do chan… Era moitísimo máis espectacular.

E vés algunha vez ás festas do Apóstolo?
Non, que va. Agora hai unhas proxeccións, non? Eu xa me fixen maior. Do Apóstolo teño o recordo de rapaz, de non ver polo fume da pólvora, de estar ben agarrado ás miñas irmás, e dos adultos que che dicían todo o tempo: non mires para arriba, non mires para arriba, porque caían as canas, millóns de canas… E ese cheiro a pólvora que me fascinaba. Será que son un compostelán clásico.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Budiño

150 150 CORALIA

Parou seis anos, pero só para tomar impulso e reinventarse. O músico de Moaña namorado de Compostela volve con Fulgor, un libro disco de coleccionista no que canta por primeira vez. Con el conversamos desta transición e deste novo traballo que ten moito de álbum de recordos, no que ispe a súa alma con dez cancións que emocionan desde a primeira nota. Todas e cada unha delas dedícallas a Fran Pérez, Narf, o amigo que tocou a tecla que deu lugar ao novo Budiño.

Entrevista de VALERIA PEREIRAS & Fotografías de FRED IGLESIAS

Fulgor é o teu sétimo traballo xa. Que dirías que ten de continuación e de distinto aos seis anteriores?
Creo que Fulgor é o primeiro dunha nova etapa. Hai seis anos xa de Sotaque (2013). Até agora o lóxico viña sendo sacar un cada tres, como moito catro. Pero este, cando chegamos ao terceiro ano e tiven que tomar unha decisión para facer un novo disco, decateime de que non era o momento. Pensei que algo estaba a cambiar e quería facer outra aposta. Entón, deuse a casualidade que se cumpría o vinte aniversario do meu primeiro disco.

De Paralaia (1997), e reeditáchelo en 2017 coincidindo co aniversario.
Si, decidimos facer unha reedición especial, con libro disco. E, neses últimos tres anos funlle dando forma a este sétimo disco, o primeiro dunha nova etapa.

Budiño presenta Fulgor en Coralia

«A xente que escoite por primeira vez unha canción deste disco non vai saber que artista é porque a min ninguén me escoitara cantar antes. Iso é o que lle está a pasar a todo o mundo»

É un novo Budiño o de Fulgor?
Pois o paso máis importante é deixar de tocar como instrumento principal unha gaita e unha frauta e utilizar a voz por primeira vez. Ese é o gran paso.

Pero imaxino que hai coincidencias co resto da túa discografía. Que é o que non muda?
A miña ilusión sempre foi e segue a ser compoñer música. Aínda que eu veño da música tradicional, aos doce anos descubrín o rock and roll indo a concertos coas amizades. Eu, desde pequeno, facía certo tipo de música pero tamén me gustaban moitos outros estilos. E sempre tiven na cabeza, desde o principio, levar a actitude do rock á música que facía.

Neste álbum a maioría das letras son túas pero tamén musicaches outras como o poema «Santiago» de Xoel López, «San Xoán» de Vega ou «Pulso» de Antía Otero. Como é isto de poñerlles música ás verbas doutras persoas?
Foron, creo, as tres primeiras. Tiña que dar un paso importante de facer dez cancións. Era algo moi medido que non valía facer un disco con tres, catro cancións que podes utilizar logo nos directos e tiras do teu repertorio dos últimos vinte anos. Así que vinme nesa disxuntiva. Vaites! Teño que facer dez cancións para tocalas nos directos, porque é unha etapa nova. A xente que escoite por primeira vez unha canción deste disco non vai saber que artista é porque a min ninguén me escoitara cantar antes. Iso é o que lle está a pasar a todo o mundo. Escoitan algo e din, non sei quen é.

A edición do disco é exquisita.
Fulgor conta co patrocinio cultural de Adega Ponte da Boga, tras escoitar parte do borrador cando o estaba a facer. Esta adega está a apoiar un creador ou creadora cada ano cunha botella de viño, unha nova anada que dedican a quen elixen. E hai unha botella este ano que se chama Fulgor. Eles asumiron a edición do disco, e nós chamamos a Ana Zon, que é unha deseñadora ourensá, que xa fixera o deseño do libro disco de Paralaia. Os borradores das cancións envieillos e ela recreouse á medida que se ían compoñendo as cancións. E quedou ese libriño disco que, mesmo ao tacto, penso que é unha xoia.

A música é toda túa, e antes tampouco escribías letras. Como foi o proceso?
Nese primeiro momento dixen, de onde tiro? Dos amigos e das amigas que escriben que flipas. Con Xoel pasoume co seu poemario, Bailarás cometas bajo el mar, que sacou hai ano e medio. Recordo mercar o libro en Couceiro, ir ao Costa Vella tomar algo e ver «Santiago» e bum! Aquí hai unha canción. Pola noite chameino e díxenlle: neno, isto é unha canción. Que che parece se a musico? A súa resposta foi: encantado. Tanto, que un ano despois xa fun gravala a Madrid co cuarteto de corda, Quiroga, e el estaba tan alucinado coa canción que dixo: me dejas cantar unos coros? E eu: Xoel, como che vou dicir que non? Ademais, era unha das ideas que tiña. Podía tirar perfectamente de amigos e amigas que cantaran e facer un disco de duetos, pero non me parecía honesto. E, de feito, non lle pedín en ningún momento a Xoel que cantase no disco. Foi el xa cando escoitou a canción e o cuarteto de corda. Empezou por, se me deixas tocar unha guitarra, veña vai, e se me deixas facer uns coros, todo para ti.

Budiño presenta Fulgor en Coralia

En «Santiago», que é o título desa canción, dis que habería que vivir aquí polo menos dous anos. Por que?
El fixo esa letra cando vivía aquí. Estivo dous anos estudando, e foi cando tocaba na rúa. De feito, fixemos un vídeo de Santiago con el aquí e esa era a idea. El e eu tocando na rúa, e penso que quedou moi chulo.

E no caso de Antía Otero, xurdiu tamén así?
Eu tiña o seu libro de poemas O cuarto das abellas, e dixen ui, como mola isto. A Antía coñecina na Illa de Arousa, e era outra das persoas que necesitaba que fixera unha letra. Pedinlle un poema e, a partir de aí, case igual que con «Santiago», fixen unha música para ese poema. Para min era complicado. No caso de Vega foi ao contrario, xa tiña a música, paseilla, e ela escribiu enriba da música. Esas foron as tres primeiras letras que pedín, porque eu non me atrevía. Xa na cuarta empecei e foi todo rodado.

O primeiro agradecemento do disco é para Fran Pérez, Narf, ao que lle dedicas «cada palabra e cada nota deste disco». Como de grande é o baleiro que deixou este artista?
Ó, claro. Cada vez que me atopo con alguén que o coñecía e que fala abertamente de como era Narf, vaste decatando de que a xente non é aínda consciente do pouso que deixou. Un baleiro tremendo, era un compositor marabilloso e un tipo excepcional. Eu case coñecín máis a Fran viaxando fóra que aquí. Eu era superfan del, pero empezamos a coincidir en varias viaxes á Arxentina. Estivemos en Mar da Prata, en Bos Aires, en Portugal… E logo, hai tres anos eu fíxenlle unha proposición para que nos acompañara nunha xira polo Canadá. Apetecíame un montón que viñera coa miña banda, pero para cantar cancións del. Non que el se adaptara a tocar a guitarra comigo. Díxenlle: Fran a min apetéceme moito que veñas, pero que a miña banda aprenda as túas cancións e eu facerche algúns coros, se me deixas. Nesa viaxe saíu realmente o Fulgor. Foi nas cataratas do Niágara onde quedamos de facer unha canción xuntos. E nas probas de son, nos ensaios, el vía que eu lle estaba facendo os coros e díxome: Budi, pero que fago eu aquí? Por que me chamas a min para cantar? É un oco que non te atreves a cubrir pero eu véxoo clarísimo, tes que cantar. Aí saltou a chispa que eu xa tiña latente, e el creo que regou esa semente. E ese foi o principio disto.

Neste álbum fas unha revisión dun dos seus temas que é «Bos amores». Por que este? Ten un significado especial?
Había moitas melodías de Fran que se podían elixir, pero foi «Bos Amores». Non sei exactamente por que, porque hai outras moitas como «Tambor», «Esta noite»… das que me apetecía un montón facer unha versión, facerme ese agasallo, o de recordar a súa música. Non sei exactamente por que. Foi algo inexplicábel, pasa que ás veces aparece unha canción e non podes desprenderte dela, e cada vez que a tocamos en directo pasa algo con ela. É un tema tan bonito!

«É difícil vivir da música? Si, pero levo vivindo do meu traballo toda a vida, desde que teño uso de razón. Supoño que é difícil como calquera outra profesión, pero eu o que amo é a música. Eu son músico de vocación»

Narf era un dos amigos do Dezaseis. Alí é frecuente atoparte a ti, a Uxía, a Guadi, a Xabier Díaz… arredor de Suso, claro. Que de especial ten esta «casa de xantar»?
Eu non concibo vir a Compos sen ir alí e facerlle unha visita a Suso. Suso é marabilloso e aposta continuamente polos creadores e consegue unha comuñón entre toda a xente, da música, do cinema… E sempre pasa algo no Dezaseis. De feito, esa xuntanza con Fran foi alí, nunha mesa a carón da barra cando lle propuxen vir connosco a Canadá. E Suso ten ese don especial de facer que a xente se sinta ben e que se creen cousas novas alí.

Tamén tes unha relación especial coa Illa de Arousa, onde se botaron as cinzas de Narf. Considéralo o teu refuxio, o lugar onde te inspiras?
Si, na Illa pasan cousas moi bonitas. Todo empezou con algún concerto aos que fomos, non recordo exactamente, no que había moitos músicos, Uxía estaba polo medio e, por suposto, Carlos Blanco que é o mestre de cerimonias. E alí empezou esoutra parte da semente, porque nas festas nas casas dos amigos, sobre todo nas noites de San Xoán, de súpeto aparece unha guitarra e véxome outra vez co instrumento que tocaba de pequeno e de adolescente soñando con ser unha estrela do rock. De repente atópome cunha guitarra nas mans e coa miña timidez extrema para cantar enriba dun escenario, pero rodeado de amigos e amigas empeza a fluír algo e empezas a cantar con eles e perdes un pouco o medo escénico de interpretar, e así decido emprender unha nova vida, ir a clases de canto, e centrarme estes dous últimos anos en estudar moito, produción musical tamén…

O canto con Mónica de Nut, non si?
Si, Mónica Nut foi unha das claves para lanzarme ao baleiro. Eu non quería cantar con paracaídas, quería estender as ás, quería planar e gozar. Non buscaba algo tan artificial como un paracaídas, que te salva. Hai que aprender a planar e para iso precisas alguén como Mónica que che diga: moi ben, colócate. Ponte de pé, aí tes o piano, dá unha nota e empeza a cantar. E eu: como, Mónica, se me dá moito corte. Pero ela insistía: non, non, non, dá unha nota, colle o ton e canta o que queiras. E aí, de súpeto empezo a cantar as novas melodías do disco e ela dime: vale, pero ti tes unha extensión potente, isto vai ser complicado, porque se tes un rexistro pequeno é máis sinxelo. Así que tivemos que darlle duro. Colocación de padal, diafragma etc.

Técnica, non si?
Si, foron moitos meses. Técnica, pero onde iamos xa mirando os borradores das cancións novas. Iso foi xenial, poder traballar con ela o disco.

Con Elena [cando fala en plural inclúea a ela], ademais de relación sentimental compartes relación profesional. Como é traballar coa túa parella?
[Ri] Si, é complicado dividir eses dous mundos. Onde se separan perfectamente é na Arousa. No momento no que cruzas a ponte sempre facemos o mesmo, collemos o móbil e sacamos unha fotografía ou gravamos un vídeo cunha música que adoita ser de Xoel López ou de Guadi, ou outra xente moi querida. E, de súpeto, hai un código aí que ninguén puxo enriba da mesa, pero que se aplica, que é: aquí non se fala de traballo. E nunca falamos disto, aparece e é marabilloso estar alí un, dous, tres días e falar da vida e compartila coas amizades.

Ao longo destes anos actuaches en multitude de escenarios ao redor do mundo. Se tiveses que quedar con un, cal sería?
Uf, loxicamente terá que ser algo exótico, non?

Veña, abro o abano, podes elixir máis dun, pero Damasco imaxino que o inclúes.
Por iso dicía exótico [ri] Por aí ía. Claro, Damasco marca moito, sobre todo porque é unha cidade que cres que non vas poder visitar e non se vai parecer en nada a como era. Eu collina nun momento de tan bo rollo, logo de estar facendo varios concertos nesa zona, en Beirut, bañámonos no mar Morto…

Unha zona «quente». Algunha anécdota?
Lembro estar nun teatro en Beirut e chegar os militares para rexistralo todo porque estourara unha bomba aquela mañá. Miraron cada instrumento, o escenario, as butacas… Nós estabamos alucinados coa intervención dos militares, cos que ía un pastor belga precioso. A min encántanme os cans e cando xa marchaban preguntei se podía acariñalo. O militar que o levaba miroume con cara de non podo crer o que me está a pedir este tío, pero de súpeto botou un sorriso e deixounos achegar ao can. Despois continuamos sen máis co concerto. Daquela era algo habitual, xa nos advertiran e iamos un pouco como nenos, se pasa algo, pasa, pero imos vivir a experiencia… Mais se tivera que elixir un lugar especial para nós ese lugar sería México. Estamos namorados da xente, da cultura, da comida, e sobre todo de DF, que é o que coñecemos. É un dos lugares aos que volvería mañá sen pensalo. Poder tocar na praza do Zócalo, diante de 50.000 persoas foi marabilloso. E logo percorrer os sitios máis pequenos aos que eles nos levaban. O mercado de Coyoacán, o museo de Frida Khalo…

Budiño presenta Fulgor en Coralia

«Cada vez que me atopo con alguén que o coñecía e que fala abertamente de como era Narf, vaste decatando de que a xente non é aínda consciente do pouso que deixou. Un baleiro tremendo, era un compositor marabilloso e un tipo excepcional»

«Se tivera que elixir un lugar especial para nós ese lugar sería México. Estamos namorados da xente, da cultura, da comida, e sobre todo de DF, que é o que coñecemos. É un dos lugares aos que volvería mañá sen pensalo. Poder tocar na praza do Zócalo, diante de 50.000 persoas foi marabilloso. E logo percorrer os sitios máis pequenos aos que eles nos levaban. O mercado de Coyoacán, o museo de Frida Khalo...»

«Frida» é o título dunha das cancións de Fulgor.
Si, nela falo desa experiencia en México. Fun dúas veces, unha semana mínimo de cada vez, haberá seis ou sete anos.

E en Galicia, con que emprazamento quedas?
Eu creo que sería a Quintana. É un lugar marabilloso. Á parte é unha cidade na que vivín e toquei moitas veces, pero volver á Quintana outra vez sería un agasallo. Sabes que vas ter a praza chea, a iluminación é alucinante, o son é unha pasada, tocar no verán aquí é incríbel e agardo que pase outra vez.

No Apóstolo, gustaríache?
Sería unha delicia poder tocar o novo disco nese emprazamento nas festas grandes de Galicia.

Tedes moitos concertos xa pechados? Hai algunha xira prevista?
Este é un camiño de longo percorrido porque é unha nova etapa e supoño que a xente aínda está desconcertada, asimilando o cambio. Que necesitamos? Estar enriba do escenario, que a xente o vexa, e non só escoitar o disco, que o escoiten en directo. Hai moi boas vibracións coa xente que xa o escoitou e que lle gusta, e xa levamos tocado uns cantos concertos. Este verán estaremos en Galicia, pero somos conscientes de que vai ir pouco a pouco até que a xente se vaia adaptando ao cambio.

Aquí é moi complicado vivir da música?
Non o sei. Eu é que non concibo outra profesión. Cando me preguntan que sería de non ser músico, a resposta sempre é a mesma: músico. Empecei a tocar con sete anos e aos quince fixen a primeira viaxe fóra de Galicia, á Bretaña, onde vin claro que esta ía ser a miña profesión. Con dezaoito xa estaba tocando, e con vinte e pico fixen o primeiro disco. É difícil vivir da música? Si, pero levo vivindo do meu traballo toda a vida, desde que teño uso de razón. Supoño que é difícil como calquera outra profesión, pero eu o que amo é a música. Eu son músico de vocación.

Queres ver outros contidos interesantes?

Mateo martínez

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
A miña adolescencia estivo chea de deporte, así que non foi difícil atopar na fisioterapia a miña vocación. Tras formarme nesta disciplina e como instrutor de pilates, e logo de varios anos adquirindo experiencia, decidín montar unha clínica que innovase nesas dúas materias para apoiar e axudar a quen o puidese precisar. Sigo, iso si, sendo un apaixonado do deporte, e, agás fútbol, practícoos case todos. En especial, ciclismo. O certo é que son un namorado do meu traballo e da vida que levo.

A que persoa viva admiras?
Os meus pais, Tino e Fina. O meu pai é para min o exemplo perfecto dunha persoa que se reinventou desde a nada; a viva imaxe dun loitador. A miña nai admíroa por ser o exemplo perfecto do amor puro.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Guitarrista dun grupo de rock dos 60.

Un libro que mereza a pena?
La tregua de Mario Benedetti.

Na cociña es un artista facendo que cousa?
Din que o shushi.

Podes imaxinar a vida sen internet?
Pódoa imaxinar. Sería un chisco máis aburrida e un pouquiño máis difícil, pero si que a podo imaxinar.

Onde viaxas para perderte?
A un pequeno lugar dos Pireneos franceses que se chama Luz-Saint-Sauveur. A miña bici e mais eu.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
Seis, o pastor alemán que tiñamos na casa.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Teño a sorte de poder facer todo o que me apetece e, xestionando agora mesmo as horas mortas, adícoas a facer Legos.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Telecinco.

E, ao contrario?
O puré de verduras.

Contido extraído do número 9.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Sen dúbida, a saúde; a miña e a da miña familia. Despois, poder dedicarme a algo que me gusta, que me apaixona e que me fai traballar con ganas todos os días.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
O medo real non o quero contar para que non o coñezan os afectados, pero a súa consecuencia sería envellecer e morrer só.

Cal é o mellor día da semana?
O sábado.

Cal é o teu maior éxito?
A clínica e o cariño que a xente nos amosa co que facemos.

Hai algún don que botes en falta?
A memoria visual.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía pola dor.

E nunha muller?
O mesmo.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Dúchome con auga moi quente nada máis espertar e tamén antes de deitarme.

Como che afecta o Nadal?
Nin fu nin fa. Nin frío nin calor. Non son unha persoa que se ilusione ou emocione coas datas, polo que creo que tampouco me afecta tantísimo como para pórme triste.

Que querías ser cando eras pequeno?
Parece ser que corredor.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O tacto.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
O ser cariñoso.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«Pequeña gran revolución» de IZAL.

Con que defectos es máis compresivo?
Coa impaciencia.

Cal é o teu maior atractivo?
As mans.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A da convivencia entre ciclista e coche na estrada.

Noctámbulo ou madrugador?
Madrugador.

Que che inspira Compostela?
A tranquilidade de saber que estás vivindo no teu fogar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Christian Escuredo

150 150 CORALIA

De sorriso permanente e ollar curioso, Escuredo mantén intactas a frescura e enerxía do seu debut (Inesperadamente, de 2004), xunto ás ganas de divertirse e aprender cada día.

Con só trinta e dous anos, é unha estrela que, sen renunciar á súa esencia ou ás persoas e lugares importantes, saborea tranquilamente o seu éxito maiúsculo.

Diplomado en educación musical, licenciado en arte dramática e cun posgrao en artes escénicas, Christian transita do cine ao teatro e da música á danza con absoluta naturalidade.

O protagonista das longametraxes El silencio de los objetos de Iván Rojas, A pesar de todo, quérote, de Jorge Algora ou Barreiros de Simón Casal de Miguel, e o Carlos Grandío da premiada serie Libro de familia (TVG), é hoxe por hoxe un dos imprescindíbeis da carteleira madrileña.

A compostelá Casa do Cabido é o escenario perfecto para a conversa e un decorado ideal para fotografar un dos rostros máis atractivos da escena actual.

Christian Escuredo, actor

SOCIEDADE

Desde o outono de 2014 Christian é Adam, un Adán que reina no Broadway madrileño subido a unhas plataformas de vertixe. Icona da tolerancia e a diversidade, o irreverente personaxe da superprodución musical Priscilla, reina del desierto é un ser complexo, tenro e divertido, ao que dotou de vida e autenticidade este recoñecido actor e músico valdeorrés.

Premiado como actor revelación de 2014, o mellor actor de musical de 2015 vive un momento absolutamente doce na profesión, recoñecido por público e crítica grazas a un personaxe que lle proporcionou incontábeis alegrías.

Cando o éxito te acompaña ano tras ano, é difícil manterse pegado á realidade?
Eu manteño os pés na terra estando conectado co presente. A min amólame moito pensar no futuro e gústame espremer cada día. Vivir as cousas que suceden en cada momento é quizais o que me permite manterme centrado. O que de verdade me gusta é vivir o presente!

Ser o mellor actor de musical en España de 2015 faiche pensar en dar o salto a Londres ou Broadway?
Non, precisamente. O que fai é darme pulos para seguir dedicándome ao que máis me apetece, sen que signifique que iso teña que ocorrer en Londres, Broadway, Madrid ou Santiago de Compostela.

Despois de tantas representacións, hai algunha función que sexa máis memorable ca o resto?
Por suposto que si. Os parabéns da última función de Priscilla en Madrid, ao igual que as do Fan day, que coincidiu co meu aniversario, foron algo máis que aplausos, supoñían a constatación da especial gratitude de moita, moita xente. Ao mesmo tempo, eses momentos recompénsante interiormente por todo o esforzo, por todo o traballo de cada día. Para min, ese é o xeito de ver como a sementeira vai dando o seu froito.

A viaxe de Adam, Bernadette e Tick, os tres protagonistas do musical de Sidney a Alice Springs é un viaxe de gran crecemento persoal. Que significou no teu caso?
Para min esta viaxe foi un descubrimento constante, tanto á hora de preparar o personaxe como traballando as súas circunstancias ao longo de cincocentas doce funcións. Unha viaxe que me deu a posibilidade de descubrir un universo que descoñecía e do que puiden empaparme completamente.

Terse subido a unhas plataformas día tras día durante tantas funcións, permítelle a Christian ver o mundo desde un punto de vista sorprendente: «dáme unha perspectiva máis divertida do mundo, desde a que vivir a vida coma se dun xogo se tratara». É aí talvez onde se orixina a súa gran versatilidade, que lle permite ser Rolf, o mensaxeiro nazi do musical Sonrisas y lágrimas, e a drag Felicia de Priscilla. Humanizando o personaxe, Christian construíu un Adam moi sólido «máis galego que australiano», que lle esixiu dedicación constante mañá, tarde e noite desde moito antes da estrea do musical. «Levo unha vida monacal» recoñece o actor, que foi quen de transformar as dúas horas e media de coreografía con continuos cambios de vestiario, perrucas e maquillaxe, nun exercicio natural e absolutamente fluído.

A mellor hora do día?
O momento de meterme na cama para durmir.
Un ritual diario acostumado?
Beber un vaso de auga nada máis erguerme.
Que é indispensábel para ter o corazón contento?
Non deitarse enfadado nunca.
Recuncho favorito de Compostela.
Hai moitos...! O parque de Bonaval, por exemplo. É moi bonito.
Unha canción para compartir?
Calquera de Gregory Porter.
Non adormeces sen...
Poñer o espertador (moitos risos)!
Un desexo.
O que máis desexo é que nos entendamos todos.
Unha persoa fundamental?
A miña nai.

O afecto do público é fundamental nunha carreira de éxito pero, chega a resentirse a vida persoal pola sobreexposición mediática ou vai no oficio?
Vai no oficio, porque vives do público e tes que ser consciente de que a repercusión do factor público na túa vida pode variar segundo o momento. É algo que vai no oficio, que aprendes a relativizar.

No Barco principiou o teu camiño, e é alí onde se atopa o seu refuxio. Que camiño é máis doado de facer? O que leva de Soulecín a Madrid ou de Madrid a Soulecín?
Máis doado é ir de Madrid a Valdeorras, porque cando regresas á casa sabes que vas atopar.

Ars Mediterránea International acaba de concederche o Gran Premio de España polo teu labor coma pedagogo teatral. En cal das dúas vertentes es máis feliz? Na de intérprete ou na de docente?
Eu son feliz nas dúas por igual. Como docente, o que tento facer é compartir o que experimento como intérprete. E como intérprete, gústame moito descubrir matices e traballar personaxes, para amosar o mellor de min no escenario ou diante da cámara e poder poñer en práctica todo o que me ensinaron os meus mentores e todo o que me ensinan os meus compañeiros, que é cos que máis aprendo da profesión.

É posíbel sobrevivir a unha superprodución coma Priscilla, reina del desierto? Cales serán as túas próximas paradas?
(Entre risos) Claro que sobrevives! Como non vas sobrevivir! Sobrevivir, sobrevives a todo! Os seres humanos estamos configurados para a adaptación e para superar calquera experiencia. E polo que se refire á miña próxima parada vai ser… Valdeorras. Toca descansar un pouco!

Contido extraído do núm. 2

Christian Escuredo, actor

Alalá I Who Killed Bambi? I Francis Montesinos Vestimenta
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilismo
Alfredo Iglesias Fotografía
Casa do Cabido Localización

Queres ollar outros contidos relevantes?

Sabela Arán

150 150 CORALIA

Atravesa un excelente momento profesional, avalada polos premios e co recoñecemento de público e compañeiros de profesión, pero o seu gran éxito, interpretando á Socorrito de A Esmorga, e a Gloria de Serramoura na TVG, non lle quita perspectiva nin altera os seus valores e afectos.

Sabela Arán, brillante actriz co corazón repartido entre Compostela e Portosín, está chamada a ser grande entre as grandes. Posuidora dunha beleza cativadora, nunca lle di non a un novo reto profesional, a unha xuntanza familiar ou a un paseo polas rúas da vella Compostela.

SOCIEDADE

Cando chega o éxito é difícil manter os pés na terra?
En realidade, este é un traballo como calquera outro traballo. O resto do tempo levas unha vida como a de todo o mundo. Sempre fago o mesmo, coa mesma xente. Teño as mesmas rutinas. Ao mellor é que non cheguei a un punto de éxito que me cegue. Todo o que me está pasando son cousas que no tempo se prolongan moito: a candidatura a un premio non ven dun día para outro e unha temporada grávase en dous meses, así que tes moito tempo para pensar, reflexionar e considerar a túa vida. E cando tes tanto tempo para darlles tantas voltas ás cousas e te das conta de cal é a realidade, non hai nada que che separe da terra.

«Cando son boa, son moi boa, cando son mala son aínda mellor»: a frase é de Mae West, pero podería ser de Gloria de Serramoura?
Gloria podería axustarse perfectamente ao que dixo Mae! Aínda que actualmente estamos vendo unha Gloria diferente, con máis sentimentos, e iso pode ser positivo. Como actriz, sempre que fas un personaxe moi afastado de ti é moito máis interesante. A min gústame facer de «mala», pero é un reto facer de «boa», porque ata o momento na miña carreira sempre me topei co problema do físico, e ao ter as faccións moi marcadas e o xesto un pouco serio, a maior parte da xente considera que non teño faccións de «boa». Cando fixemos Vilamor tiven que dulcificar moito iso. E foi tamén un reto para min porque ás veces podo ser un pouco brusca á hora de falar e transmitir algo que non é. Ambas as dúas situacións son retos, pero eu persoalmente pásoo mellor facendo de «mala».

«Todo o que me está pasando son cousas que no tempo se prolongan moito: a candidatura a un premio non ven dun día para outro e unha temporada grávase en dous meses, así que tes moito tempo para pensar, reflexionar e considerar a túa vida».

«A min gústame facer de 'mala', pero é un reto facer de 'boa', porque ata o momento na miña carreira sempre me topei co problema do físico, e ao ter as faccións moi marcadas e o xesto un pouco serio, a maior parte da xente considera que non teño faccións de 'boa'».

Cun éxito como Serramoura é difícil ter vida privada?
Gloria é un personaxe que, sendo como é, un pouco retorcida, cae fenomenal. A xente achégase a min con moitísimo cariño e Gloria estame dando moitas satisfaccións nese sentido. En Madrid, na etapa que estiven en Puente Viejo, o trato era máis impersoal. Aquí, na casa, a xente trátate cun respecto diferente e eu procuro ser natural con todo o mundo. Estoulle eternamente agradecida á xente, porque para os actores, ese feedback, ese saber como caes, é fundamental. A verdade é que sempre tiven una consideración moi boa por parte do público.

Probabelmente, a súa decisión máis difícil foi elixir a interpretación fronte a profesións máis estábeis e con maior percorrido. «Se necesitas respirar para vivir, necesitas esforzarte para conseguir un traballo. Eu creo que son unha persoa bastante perseverante e xa que tomei a decisión de ser actriz, teño que ir con todas as consecuencias». Así que, convencida da súa decisión e tras licenciarse en 2009 en Comunicación Audiovisual pola Universidade de Santiago, Sabela marchou a Madrid para formarse en interpretación e dobraxe, e tomar parte ao mesmo tempo en diferentes curtametraxes e series web que lle foron proporcionando táboas, ata que no ano 2012 a súa actuación na longametraxe Vilamor de Ignacio Vilar, a fixo merecedora do Mestre Mateo á mellor actriz. A partir dese momento o seu rostro tense feito enormemente popular entre o público, grazas a series tan premiadas como Matalobos, Gran Hotel, Serramoura e Códice, e a longametraxes como Blockbuster ou a A Esmorga. O seu é un oficio fermoso, pero complexo. «Todos os días hai unha parte de min que pensa se estou facendo o correcto –revela Sabela sen dubidar–, porque é unha profesión inestábel, sen ningún tipo de seguridade a nivel administrativo, e economicamente sen garantías, na que non tes unha xubilación nin unha carreira asegurada ata os 65. Para min, tomar a decisión de ser actriz, podendo facer outras cousas que tamén me gustaban moitísimo, foi a decisión máis importante. Porque despois todos os personaxes que fixen ata o momento tiveron algo interesante. Pero a profesión é enfastiada, tan bonita como enfastiada».

Os Mestre Mateo proporcionan máis amigos ou inimigos?
Os Mestre Mateo nunca fan inimigos, porque son unha maneira de darlle recoñecemento a un traballo que se vai facer igualmente. Eu non estou interpretando a Gloria pensando no Mestre Mateo, nin eu nin ninguén, quero pensar. Hai que ter en conta que a familia audiovisual de Galicia é unha familia na que todos somos amigos. Ti podes pertencer máis a un grupo ou levarte mellor con outra persoa, pero en realidade sempre estás implicado dalgunha forma, ou emocional ou profesionalmente coa xente que vai levar o premio. A min pasoume no caso da Socorrito, que non levei, e non me sentín mal, porque recoñecía o traballo de compañeiras. Antes de entregarse os premios felicitoume moitísima xente polo meu traballo. Compañeiros que non coñecía persoalmente felicitáronme polo traballo que fixen. Son compañeiros que ademais de público forman parte do oficio, e recibir o seu parabén para min é fundamental.

Marilyn Monroe queixábase hai máis de medio século de que en Hollywood importaba moito máis o peiteado que a virtude das actrices. Como é o panorama audiovisual hoxe?
Marilyn pertencía a unha época na que se valoraban outras moitas cousas antes que as dotes interpretativas. No audiovisual hai unha desigualdade absoluta da muller con respecto ao home. A presenza masculina vai ser, na maioría dos casos, maior, e a vida profesional das actrices máis curta. No audiovisual non se escribe tanto para nós, e entre todos temos que corrixilo e darlle cabida a historias contadas pola boca de mulleres. Depende de nós como profesión, pois o público vai aceptar esas historias igualmente. A cuestión é valorar o que realmente importa: o talento. En Galicia están a traballar actrices e actores de todas as características e nese sentido é un plus para o noso audiovisual porque está facendo as cousas moi ben. Ás veces sacrificando un pouco tardas máis en chegar, pero chegas dunha maneira máis honrada.

Que sacrificios implica a interpretación?
Neste traballo trabállase desde moi cedo, como en moitos, e teño que pasar moitísimas horas en tacóns, coa roupa que lle toque ao personaxe… Pero non me atopei con ninguén que me pedira cambios físicos. Non me pediron nin engordar nin adelgazar; pedíronme como moito lavar o cabelo con xabrón Lagarto, que polo visto lle quita o brillo. O sacrificio é manterse.

A quen che gustaría darlle vida no futuro?
Ser outro sexo nunha interpretación. Facer directamente de home. É algo moi complicado que me esperta moita curiosidade. Tamén me gustaría facer un papel que implique un esforzo físico, en liña coa Hilary Swank de Million Dollar Baby ou da Tenente O’Neil de Demi Moore.

Con que directores quererías traballar?
A verdade é que me gustaba moito a maneira de traballar de Kubrick, pero está morto e non pode ser. Teño moita curiosidade por David Fincher, por Coppola, e entre os máis achegados, Montxo Armendáriz, que tamén ten unha sensibilidade moi especial e Almodóvar porque é un tipo bastante peculiar á hora de dirixir e darlles forma aos personaxes.

« No audiovisual hai unha desigualdade absoluta da muller con respecto ao home».

Sabela Arán, lonxe dos focos, saborea enormemente as pequenas grandes cousas. Encántalle perderse polas rúas da zona vella da Santiago. «Co paso do tempo desfruto moitísimo máis de tomar uns viños ou unhas cañas pola zona vella coa compaña que eu escolla que facendo outras cousas. A min perderme pola pedra compostelá gústame moitísimo». Sen embargo, cando busca tranquilidade o seu destino favorito é Portosín: «É un sitio paradisíaco. A auga da praia non está quente, non é o Caribe, nin podes esquiar, pero si que podes tomar un viño no bar de sempre, saudar aos veciños de sempre e, sobre todo, estar tranquila, coa familia e preto do mar». De feito, esta localidade forma parte de moitos dos seus momentos máis entrañábeis: «Sendo moi pequena, as angulas eran un prato que non se podía tomar todos os días, e cando comiamos todos xuntos, a miña avoa Leonor, que faleceu hai ano e pico, convidábanos aos meus irmáns e a min a tomar as angulas porque sabía que nos facía especial ilusión. Cando penso na miña infancia recordo moito ese sabor, porque xa non se comen e forman parte do pasado».

Poderías desvelarnos os ingredientes dun día perfecto?
Para min sería un día no que haxa un pouco de todo. Unha parte de traballo, porque iso me faría sentir que fago o que quero, faríame sentir realizada como traballadora. Unha xuntanza familiar ao redor dunha mesa, pois na miña casa iso sempre se valorou moito, con sobremesa e conversas que se prolongan horas e horas e horas. E, pola noite, estar na casa descansando, estar vendo unha película, ou lendo un rato ou escoitando algo de música… Sentir que cumpro todas as miñas necesidades vitais: o traballo, o amor da familia, dos amigos, da miña parella e a tranquilidade. Eu son unha persoa que por momentos quero estar con moita xente, pero preciso estar comigo mesma tamén.

Tes feito algunha loucura por amor?
O amor é o motor fundamental, pero ata o momento non tiven demasiado amor de parella. Así que non fixen aínda nada moi esaxerado, pero podería facer calquera cousa!

E por último, con que soña Sabela Arán?
Coa familia xa conto, porque teño unha familia estupenda, e a saúde vai vir ou non vai vir. Eu principalmente co que soño é con poder vivir do meu traballo. Soño cun futuro un pouco estábel, que supoño que é algo que está na cabeza de todos no seu oficio. Esforzarme por conseguir o meu obxectivo e vivir do que me gusta.

Núa Moda Vestiario
Espadela Aditamentos
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilista
Fred Iglesias Fotógrafo
Lucía Cabrera Aux. de produción
Dado Dadá Jazz Club Localización

Entrevista extraída do número 1.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Falua

150 150 CORALIA

É TENDENCIA

FALUA

Música de preto

A meirande parte das formacións musicais soñan con encher estadios e grandes coliseos, e son moi poucas as que elixen acariñar o corazón a curta distancia e a media luz. Falua pertence a esta categoría, a da música en estado puro, unha música que traspasa fronteiras e épocas.

Sara de Sousa e Gom de Abadim, voz e guitarra de Falua, están a renovar a sonoridade da música galega, portuguesa e mesmo brasileira, aportándolle a temas de sempre unha nova identidade. Son ambos os dous músicos de longo percorrido e, antes de formar dúo, Sara foi solista de Fado Maior, Sara de Sousa Trío e Bolero en Clave de Son, e Gom, guitarrista de A Quenlla, A Banda das Crechas, Davide Salvado e Brath. Os d’Baixo e Tis-che-tein son as súas outras formacións.

Falua ven de editar o seu primeiro álbum homónimo, un percorrido sentimental polas cancións de ambos os dous lados da raia, e por emocións e sentimentos universais. Sara e Gom, mestres de formación e músicos de vocación, recoñécense nas palabras do cantautor arxentino León Gieco: «a música é unha cousa ampla, sen límites, sen fronteiras, sen bandeiras», e aínda que consideran que a música é unha linguaxe universal, ao permitir a todas as persoas comunicarse a través dela, sinten que son os estilos e peculiaridades de cada lugar os que en verdade a enriquecen e lle dan carácter.

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar»

Contido extraído do número 1.

A autoedición garantízalle a Falua liberdade absoluta nos arranxos, na proposta estética e na selección dos temas –incluso para renovar a listaxe de cancións de cando en vez–. É en directo cando o repertorio do dúo se multiplica, e cando a suma de voz e guitarra crea momentos de maxia e verdadeira comunicación co público. «É moi cómodo –apunta Gom–, e as veces tamén é agradábel para o tímpano. Non fan falla tantos timbres diferentes para obter gozo musical. Ás veces a xente agradece escoitar unha música máis tranquila, ter unha horiña de calma. É unha combinación cálida, cercana. Algo sinxelo, agarimoso, que a xente agradece entre tanta estridencia e tanto efectismo. É como unha ventaniña pola que entra un pouco de aire fresco».

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar.» –confirma Sara, cuxa poderosísima voz alcanza rexistros de gran fermosura interpretando un repertorio do que forman parte verdadeiras xoias galaico-lusas: Campanas de Bastabales, Quen puidera namorala, Aí ven o Maio, Verdes são os campos ou Menina estás à janela.

Namorados da música de raíz tradicional, Gom e Sara lembran con morriña a década dos noventa, cando a música galega soaba en todos os rincóns do mundo e en todos os rincóns de Compostela podía escoitarse música en vivo. «Para min, Santiago e música son un todo –explica Gom–. Cando cheguei aquí, hai case vinte anos, en moitos sitios diferentes había unha actuación pequeniña: aquí había un dúo, alí un trío ou unha actriz que cantaba… E iso para a cidade era un tesouro, sobre todo para Santiago que vive do turismo. Iso perdeuse moitísimo».

Sara, co corazón dividido entre Porto e Santiago, entre o fado e a música galega, cre que hai que respectar o pasado e manter a inspiración na tradición, pero dando a benvida ás melloras. Ao que Gom engade: «Os usos cambiaron. Xa ninguén canta mentres se malla porque ninguén malla, ou ninguén canta mentres se fía porque xa non se fía a man, pero a nosa música é un tesouro do que debemos nutrirnos».

Por iso, na medianoite de Compostela, Falua dalle nova vida á gaivota de Amália Rodrigues e á pomba dourada de Álvaro Cunqueiro. De preto e sen artificios. Facendo música en estado puro.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Neves Rodríguez

150 150 CORALIA

ESCENARIOS

Descubrir a persoa que hai detrás da Neves Rodríguez actriz e presentadora representa unha experiencia verdadeiramente enriquecedora. A vitalidade, a intelixencia e a xenerosidade son compoñentes esenciais da Neves muller, filla e compañeira, unhas características que tamén definen o seu traballo como comunicadora e como intérprete. Rodríguez, grazas ao seu talento e honestidade, consegue sempre traspasar a pantalla e conectar co corazón do público.

De espírito curioso e en permanente evolución, o seu nome está ligado a algúns dos éxitos máis importantes do panorama Audiovisual galego. Desde Galicia para o mundo, Luar, Gondar, Rías Baixas, Máis ca irmáns, O fío do retrato, Pazo de Familia ou Vaia Troula son exemplos do bo facer da Rodríguez, querida dentro e fóra da profesión, e fabulosa protagonista da editorial de moda do número de primavera de Coralia.

O Teatro Principal de Santiago convértese no escenario perfecto para revelar os diferentes perfís dunha das mulleres máis magnéticas do noso audiovisual.

A túa listaxe de desexos que tamaño ten?
É ben pequena. Ser feliz, ter traballo e procurar vivir libre, que é moi difícil.

Muller polifacética ou en constante metamorfose?
Muller en constante evolución. Sei facer moitas cousas e podería chegar a facer moitas máis. Son consciente diso, pero hai que ir cos tempos, evolucionar cos tempos. Non son unha persoa ancorada ao «os tempos pasados sempre foron mellores». Non, para nada.

A Neves actriz e a Neves persoa son boas amigas ou máis ben son rivais?
Vai por días. Hai días que Neves persoa e Neves actriz se levan moi ben e outros nos que se odian intensamente e se cuestionan moitísimas cousas. É algo intrínseco a unha profesión na que a inseguridade é unha constante, non? O dito, vai por días!

Con éxitos como Desde Galicia para o mundo, Luar ou Pazo de Familia, tes a fórmula do triunfo?
Non, para nada! Non hai fórmulas matemáticas! O que hai que facer, non para triunfar, senón para facer ben o teu traballo é facer o que che gusta, poñéndolle moita paixón e moito amor, nada máis. Non hai outra fórmula.

O teu compromiso coa lingua implica moitas renuncias?
Vivir en galego e traballar en galego nunca me supuxeron renuncia ningunha. A min non me vetaron en ningún sitio por falar en galego. Eu traballo en Galicia e traballo na miña lingua materna, o galego. Agora mesmo fago un programa de radio en podcast dedicado á banda deseñada en galego que sabemos que se escoita fóra. A xente que o oe, que non é galega, di que entende perfectamente o seu contido e que o feito de realizarse noutra lingua non lle impide escoitalo. A min, polo de agora, non me supón rexeitar nada. Cando teña ese dilema xa veremos o que facemos, pero o meu compromiso co galego é firme.

Levas anos difundindo a banda deseñada en galego. No papel, que personaxe elixirías ser?
Sería unha personaxe que aínda está por debuxar!

Fun fun fun é maxia ou que cousa é?
Ai! Fun, fun, fun é alegría, é divertimento, é banda deseñada, é creatividade, é «faino ti mesmo», é pásao ben durante dous días do mes de Nadal e en Compostela.

A poesía é un dos teus territorios favoritos. Hai algún verso ou algunha estrofa que che veña a miúdo á cabeza?
Sobre todo as de Rosalía. Cada vez que paso o muro do Courel, sempre me vén á cabeza “Castellanos de Castilla”. A min, Rosalía encántame! Logo, dos autores actuais, gústame moito a obra de Manuel Barreiro, que espero ver publicada pronto. Tamén me gustaría chegar a publicar a poesía que eu escribo.

Xoguemos ás películas. Que película sería o audiovisual galego?
Encallados de Zarauza. Se non a viron, fagan por poñela na súa casa.

A Neves, onde lle gusta perderse?
Na miña casa, no meu lar é onde me gusta perderme. É un espazo pequeno, que ten sempre os mesmos metros cadrados, pero no que sempre teño moitas cousas que facer e a posibilidade de trasladarme a outros moitos lugares.

Hai algunha receita infalíbel para conquistarte?
A min xa me teñen conquistada!

Por último, con que soñas?
Soño con facer cinema e teatro. Soño con vivir libre.

Contido extraído do número 5.

«Non hai fórmulas matemáticas! O que hai que facer, non para triunfar, senón para facer ben o teu traballo é facer o que che gusta, poñéndolle moita paixón e moito amor, nada máis».

Queres ollar outros contidos relevantes?

Marta Pazos

150 150 CORALIA

Sempre disposta a reencarnarse noutro personaxe e a abordar novos proxectos sen rede, Marta Pazos vive un fermoso momento profesional, abalada polo aplauso do público, da profesión e dos programadores.

Tras dirixir a última produción do Centro Dramático Galego Martes de Carnaval, que está a recoller parabéns alí onde se representa, Pazos segue de xira con O conto de inverno (coproducido polo CDG e Teatro Oficina de Guimarães) e coas últimas producións de Voadora: Calypso e Soño dunha noite de verán, montaxe xa programada para o vindeiro ano  polo Centro Dramático Nacional na sala Valle-Inclán.

Marta Pazos, directora da compañía Voadora, dona de tres María Casares, creadora dos máis fermosos universos artísticos, fainos un oco na súa apertada axenda para, da man dos fondos do Centro Dramático Galego e nun escenario tan fermoso como o da súa sede da rúa Nova, levar a Coralia ao teatro.

CULTURA

Cúmprense agora vinte anos do teu Macbeth con La Fura dels Baus. O camiño fíxose curto ou cada estrea pon o contaquilómetros a cero?
Penso que hai algo das dúas cousas. Estes vinte anos pasaron moi rápido. Foi todo moi trepidante. Eu sempre estou a reinventarme e neste tempo non repetín traballos, porque para min cada historia e cada proxecto son unha aventura; é por iso polo que estou enganchada a este traballo.

Directora de escena, actriz e escenógrafa, multipremiada dentro e fóra de Galicia. Onde se ve e se fai mellor teatro
Aquí faise moi bo teatro! E o mellor teatro faise onde hai máis apoios. En Francia, por exemplo, se os teatros públicos ven que estás tendo éxito, deseguido te apoian. En España é todo moito máis lento, con corenta anos aínda es unha nova promesa e, para min, as novas promesas son os directores e directoras que están agora comezando, os que teñen vinte anos. É nesta idade na que hai que apoiar, porque canto maior sexa o apoio á produción de cultura, mellor vai ser o traballo. Noutros países aos traballadores da cultura dáselles outro recoñecemento, porque hai outra conciencia da importancia que ten a cultura no crecemento do país.

O teatro de Voadora converte cada obra nunha festa dos sentidos. Logo de dez anos con compañía propia, cara onde vai o teu traballo?
Cara a reinvención, sen deixar de ser fieis á nosa liberdade creativa. A pregunta que rolda é sempre a mesma: que queres facer neste intre? Ao longo da túa traxectoria e da túa vida vas mudando, pero tes que manter a ilusión polo traballo e para estar ilusionado tes que sentir o que dis en cada intre. O noso traballo está vinculado en todo momento co noso momento persoal e co que está a acontecer socialmente.

E o teatro galego, cara a onde vai?
Que pregunta máis difícil! Cara a diante! En Galicia ocorre algo moi bo que é que hai grandes profesionais do teatro e moitas compañías vivindo un momento dourado. Aquí convive teatro de moi diversa índole, de estéticas e linguaxes diversas, capaz de chegar a diferentes públicos. Hai moitas compañías que están a exportar teatro galego e debería coidarse un pouco máis os profesionais que nos dedicamos a isto, revertendo nos espectáculos. A pesar de que neste intre todo é dixital, o público quere ver teatro, busca a calor e estase a reconciliar co teatro.

Marta Pazos Modelo
Centro Dramático Galego Vestimenta
Biqui Cabado Técnica de iluminación
Antonio Mayo Tremoia
María Negreira Xastra
Marisol Pérez Limpeza
Manuela Domínguez Secretaria de dirección do CDG
Ana Miragaya Ana Rosales Prensa AGADIC
César No Programa de prácticas do Curso de experto universitario en xestión cultural da USC
Fran Veiga Produción
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilismo
Fred Iglesias Fotografía
Salón Teatro Localización

«Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular».

O movemento, a irreverencia, a mestura de linguaxes son a esencia do teu traballo?
Si. Si. Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular. Á hora de traballar son moi amante do cinema, da música, da fotografía, da pintura, das artes plásticas…, e todo está aí á hora de compoñer. O meu é un teatro dos sentidos que busca chegar a cada espectador de diferentes xeitos. Gústame pór o público fronte a un cadro.

O teatro, sen risco, é mentira?
Si (ri). O teatro sen risco é mentira, pero tamén na mentira se pode traballar. A min hai algo que me gusta máis que facer teatro, que é ver teatro, e recoñezo moi ben cando no teatro hai verdade. O teatro é unha arte viva que non pode permanecer allea ao que acontece na sociedade. Aínda que non fagas teatro social, hai moitos xeitos de transformar e de ver. A min non me gustan as cousas asépticas, con celofán; gústame implicarme.

Coralia e Maruxa hoxe serían...
Serían ilustradoras e videobloggers, con certeza.
Cal é o escenario máis teatral de Compostela?
O banco do eucalipto da Alameda, onde tomar asento para imaxinar que pode estar a acontecer en cada unha das xanelas acesas que tes en fronte.
Ingredientes dun día perfecto.
Sería sábado e comezaría almorzando no Costa Vella; despois, pasaría polo mercado para facer a compra. Sesión vermú do Abastos e o Embora -para os que temos fillos pequenos a sesión vermú é a nova noite. E xa pola tarde, logo dun paseo pola zona vella, achegarse á sala NUMAX e rematar o día vendo teatro.

Como actriz, como describirías a Marta Pazos directora?
(Ri moito) Como actor e como actriz é un reto traballar comigo, porque son moi, moi, moi exixente. Os meus espectáculos achéganse bastante a xincanas para as actrices e para os actores, porque requiren unha preparación corporal moi forte. Fefa Noia, directora do CDG, di que para traballar comigo hai que ser atleta do corpo e atleta da palabra. Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado. É a mesma exixencia con todo o equipo. De feito, en Voadora, onde me reservo os papeis máis pequenos, compoño todo antes de meterme eu.

Hai ou non hai diferenzas entre dirixir a Shakespeare e a Valle-Inclán?
Si. Hai diferenzas. Valle-Inclán éme moito máis próximo, no tempo e culturalmente. A min gústame moito traballar coa cultura popular e coa memoria.

Cales son as virtudes de Martes de carnaval, a actual montaxe do Centro Dramático Galego.
Escoitar Valle-Inclán en galego. E que soe ben. Eu tiña moi claro que quería facer esperpento. Busquei os puntos en común e atopei a irreverencia, o amor polo cinema, a fotografía… Había moitas cousas ao arredor que facían que esta encarga fose moi doada de artellar, como foi o feito de estar arroupada por un equipo fantástico.

«Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado».

Entrevista extraída do número 6.

O paraugas dun organismo oficial dá máis liberdade creativa ou ocorre o contrario?
(Sopra) É a pescada que morde a cola. Trátase dun tema complexo. Eu traballo con moita liberdade nesta obra e dirixir sen ter que facer a produción é unha marabilla. Artisticamente é moi cómodo. O problema é que a industria marca o timing creativo e non debería ser así, e os compartimentos aquí son moi pequenos e curtos, e a burocracia non vai a par da evolución do espectador.

Que ten o teatro que non atopas no cinema?
A resposta directa ao teu traballo. No teatro cando rematas a función ves a reacción instantánea. No cinema o importante é o proceso, non o resultado como actuante, porque unha vez que remata a rodaxe do filme e sae aos festivais estás ou non estás, e se non estás non ves que sucede.

O teatro é a memoria dun tempo pasado ou o anticipo dun tempo por vir?
Depende de quen faga ese teatro. O teatro que a min me interesa é un espello do que está a acontecer. Como espectadora e como creadora interésame o teatro que latexa, o teatro que fai preguntas, porque me gusta saír do teatro sendo unha persoa diferente á que era cando entrei. Quero sentir o seu poder transformador.

A curiosidade, que territorios te levará a explorar proximamente?
En setembro estrearemos unha nova produción de Voadora que nos encargou un teatro francés titulada Garage. Trátase dun espectáculo artellado arredor do idilio entre persoas e máquinas, en particular o coche, ese vehículo de liberdade no que vas ao hospital parir, no que vas de vacacións, no que vas traballar, que é a túa primeira casa, o teu primeiro cuarto, o coche fúnebre… O convite é unha carta en branco. Preguntaron: que che apetece facer? En Europa as cousas funcionan doutra maneira, xa que ademais de poder facer o que queiras, adiántanche o diñeiro. E logo de abrir a tempada alí e facer un xira por Francia, agardamos poder presentar aquí o espectáculo.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Paul Daniel

150 150 CORALIA

A Real Filharmonía de Galicia celebra os seus primeiros vinte anos de éxitos baixo a dirección de Paul Daniel. O tamén director da Orquestra Nacional de Burdeos e director invitado das máis destacadas orquestras e compañías de ópera mundiais deseñou un programa cheo de contrastes para a tempada que agora principia, que inclúe nomes como Gluck, Dvoràk, Brahms ou Buide.

Desde o seu nomeamento como director titular hai tres anos, Daniel está a imprimir un estilo novo á orquestra da cidade, que veu como se ampliaba o seu repertorio ou como xurdían novos formatos de concerto cos que achegar a música dos grandes compositores á cidadanía compostelá.

Daniel, que foi condecorado coa Cruz do Imperio Británico no ano 2000, e que recibiu o premio Olivier pola súa dedicación á ópera e un Gramophone pola súa serie de música inglesa para Naxos, enche o noso número de outono de paixón pola vida e pola música.

CULTURA

Cales son as principais sorpresas que nos reserva o programa da nova tempada da RFG?
Para min é importante arrancar a tempada cun gran concerto no Auditorio. Igual de importante é levar a música alí onde vive a xente; por iso este ano faremos visitas aos centros socioculturais, dividindo a orquestra en dúas seccións e tocando para xente que normalmente non crería que a orquestra lle pertencese. Poderán escoitar así grandes obras de Bach, Mendelssohn, Britten ou Grieg. No Auditorio principiamos tempada coa estrea de Pasaxes de Fernando Buide, un compositor galego recoñecido no mundo enteiro, nun programa que tamén inclúe unha sinfonía de Brahms. En novembro presentaremos en Santiago e Vigo a grande ópera de Bizet Os pescadores de perlas en versión concerto. Trátase dunha nova iniciativa que poñemos en marcha en coprodución cos Amigos de la Ópera de Vigo. E, antes do Nadal, poderedes oír a importantes directores e solistas interpretando grandes sinfonías clásicas de Beethoven, Brahms ou Dvoràk, xunto a outras menos habituais como o Concerto para violín e vento de Kurt Weill. A orquestra tamén tocará en Vigo dúas veces antes do Nadal, e irá a Ourense, Ferrol e Lugo repetindo os concertos de Santiago. E, antes de despedir o ano, tamén recibiremos a Antoni Ros Marbà, un dos directores máis importantes para a RFG. Ademais, grazas ao programa Descubre unha orquestra para ti, a túa! poderanse escoitar obras coñecidas do repertorio da RFG dunha maneira máis informal e nun ambiente máis distendido. Facer canteira de público é un labor moi importante, por iso poderase escoitar a RFG nos barrios, nun concerto de tarde para nenos e familias ou nun concerto de abonamento máis formal.

«Esta orquestra é de pequeno tamaño; pero a súa ambición é moi grande e, aínda que somos conscientes das nosas dimensións, gústanos marcarnos grandes metas e tratar de acadalas».

«A xente nova acostumouse a recibir moita información nun prazo de tempo moi curto e agora estamos a asistir a un cambio de ciclo, a un novo xeito de achegarse á cultura e ao lecer que se traduce en que se corren máis maratóns e se len libros máis voluminosos».

«Cando o público aprecia como se fan as cousas e os músicos se preocupan de agradar ao público prodúcese unha boa retroalimentación, a retroalimentación das cousas pequenas; e é entón cando recollemos un produto feito con coidado, a man e con cariño».

Cando, no 2013, asumiches a dirección da orquestra compostelá, sentías que a música da Filharmonía estaba escondida. Revelar a súa música e chegar a un público máis amplo é un fermoso obxectivo. Cales son as virtudes da Real Filharmonía para conseguilo?
Esta orquestra é de pequeno tamaño; pero a súa ambición é moi grande e, aínda que somos conscientes das nosas dimensións, gústanos marcarnos grandes metas e tratar de acadalas. Ao longo destes tres anos tentei abrir as ventás ao público, porque cando cheguei á dirección da RFG a orquestra parecía estar escondida.

Logo de anos dándolle as costas á música en vivo, a mocidade volve encher auditorios. Cal cres ti que pode ser o motivo deste fenómeno?
Durante anos, a mocidade afíxose a vivir o seu lecer a toda présa, centrándose en actividades que precisaban concentración durante pouco tempo. A xente nova acostumouse a recibir moita información nun prazo de tempo moi curto e agora estamos a asistir a un cambio de ciclo, a un novo xeito de achegarse á cultura e ao lecer que se traduce en que se corren máis maratóns e se len libros máis voluminosos. É o que ocorre coa comida, que viviu o triunfo da fast food antes de imporse a slow food, na que se inviste tempo en cociñar sen présa.

É a RFG unha xoia descoñecida para Compostela?
O meu traballo pretende que a cidade coñeza a súa orquestra. O reto é lograr a visualización da RFG. Se non somos capaces de chegar coa música á cidadanía de Compostela, o problema somos nós, non a cidade. Non é o mesmo descoñecemento que falta de valoración.

O Auditorio de Galicia é a casa da RFG, unha casa á que chegarán obras importantes este exercicio. Sénteste a gusto no Auditorio?
Eu véxome moi cómodo no Auditorio, pero a música fíxome ser moi ambicioso. Quero ver xente no Auditorio todo o día.

Falando de ambición, cunha carreira como a túa, con premios como o Olivier ou o Gramophone, que significado encerran a RFG e Santiago para ti?
Se a cidade e a orquestra teñen ambición, non hai mellor sitio no que estar que Santiago de Compostela. As grandes cidades e o seu público están esgotados. O público xa o viu todo, polo que non aprecia a oferta e resulta difícil atraer a súa atención. Londres, ás veces, semella un gran bazar no que todo está a túa disposición, e con toda esa oferta de produtos recorrer a cidade resulta algo esgotador. Cando o público aprecia como se fan as cousas e os músicos se preocupan de agradar ao público prodúcese unha boa retroalimentación, a retroalimentación das cousas pequenas; e é entón cando recollemos un produto feito con coidado, a man e con cariño.

Un soño?
Eu non soño mentres durmo; só soño cando estou a dirixir.

Quen son os compositores que mellor conectan co público compostelán e con Paul Daniel?
Ata a miña chegada, o carácter da orquestra estaba moi conectado co mundo de Mozart, Haydn, Schumann, Brahms ou Beethoven, é dicir, co miolo do repertorio clásico. Desde logo este é o corazón do mundo da música, pero penso que o público, os músicos e máis eu coincidimos na idea de escoitar un pouco máis de Janaceck, Mahler ou Benjamin Britten. A orquestra sempre estivo interesada nun amplo repertorio, e creo que as veces é bo procurar un toque de fusión. A min gústame innovar desde a tradición, aínda que o meu compositor favorito sempre é o que interpreto ese día.

Burdeos e Santiago están conectadas pola batuta de Paul Daniel, pero en que se parecen musicalmente as dúas capitais?
A ambición das dúas orquestras crea unha conexión moi especial co público. Son dúas cidades con importantes universidades, conectadas polo Camiño de Santiago. En Burdeos comeza un dos camiños máis importantes, e a min, no futuro, gustariame facer o Camiño unindo ambas as dúas orquestras.

Música que che transporta á nenez?
A nana Polly put the kettle on.

Despois de dirixir a Real Filharmonía, interpretando a compositores de orixe galega como Fernando Buide ou Eduardo Soutullo, onde cre Paul Daniel que radica a singularidade da música feita en Galicia?
A música galega é moi rica. De feito, cada compositor ten unha cor e unha personalidade completamente diferentes. Non podes comparar a Buide con Vázquez, con Soutullo ou con Durán. É sorprendente o número de compositores que hai en Galicia, pero todos os autores cos que teño traballado teñen en común un fondo coñecemento da tradición e do acervo cultural galego, que son capaces de interiorizar e transformar en algo único, que ninguén fixera antes.

Darlles nova vida ás partituras é o segredo da boa dirección? Como se consegue?
Pese a que a resposta é doada, isto é moi difícil de conseguir. Como músico, ti coñeces de memoria cada nota de Beethoven, porque a tes tocado moitas veces, por iso o reto é borrar a túa memoria e comezar de cero, coa mente limpa, como se fose a primeira vez que te enfrontas a esa peza. Ser capaz de esquecer todo o que sabes, todo o que sentes, para empezar de novo, é a habilidade técnica máis importante dun músico a hora de enfrontarse a unha partitura.

Por último, é a música o mellor medio para poñer paz nun mundo que, dun tempo a esta parte, semella ter toleado?
A música en abstracto non é nada; non existe. É unha idea neutra que só adquire senso cando a interpretamos para a xente e a tocamos xuntos. Os músicos tocamos xuntos, cantamos xuntos; sen fronteiras, sen Brexit. En Israel ou en Palestina ou na China vaise entender facilmente a música doutra cultura, de aí que cando os músicos interpretamos xuntos unha partitura estamos asistindo a un acto de paz. Por iso creo firmemente que non podes facer a guerra con alguén co que fas música.

«A música en abstracto non é nada; non existe. É unha idea neutra que só adquire senso cando a interpretamos para a xente e a tocamos xuntos. Os músicos tocamos xuntos, cantamos xuntos; sen fronteiras, sen Brexit».

Entrevista extraída do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Xosé Luís Bernal

150 150 CORALIA

Sempre desexou que o público recoñecese na súa creación máis recoñecida, Farruco, a algún dos personaxes das viñetas de Castelao. Darlle vida durante máis de medio século a ese galego entrañábel e sentimental, valedor de causas nobres e sempre disposto a prestarlle a súa voz aos menos favorecidos, fixo que moitos confundisen a persoa co personaxe.

«Quen me dera parecerme a o meu personaxe!», expresa en alto Bernal, en cuxa voz poderosa a historia, as lembranzas e as anécdotas de tantos anos volven cobrar vida instantaneamente.

Detrás do veterinario de Terras de Miranda, do adiviño das Divinas palabras de García Sánchez ou do Xunqueira de Allí abajo, está o moi compostelán Bernal, grande entre os grandes.

«Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: 'Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal'»

CULTURA

En que se parece o Vilar de 2016 á rúa na que xogabas de neno alá polos corenta e cincuenta?
Esteticamente parécese en todo, pero perdeu o encanto aldeán. Eu sempre digo que nacín nun sitio que tiña un norte de torres e campás e un patio inmenso para xogar, que era a praza do Toural, onde xogabamos a policías e ladróns, ás agachadas ou á pita cega. Aquela rúa do Vilar era sentimental, entrañable, era esa Compostela eterna, a aldea máis grande de Europa, da que falaba Otero Pedrayo. Toda esa vida que tiña a rúa do Vilar morreu. Cando converteron a librería de Gali, a máis antiga de España sen restaurar, nun bazar de apóstolos de plástico e botafumeiros de calamina, eu protestei e berrei moito. Pensei que era unha blasfemia! Cos anos, o Vilar e Compostela viráronse máis cosmopolitas, pero a rúa segue mantendo a beleza, o encanto das vellas pedras que relambean pola noite co reflexo dos farois e o seu silencio nocturno. E agora, igual ca antes, os peregrinos seguen gastando as súas pedras milenarias camiño da catedral.

Cando o teu maxín voaba de rapaz, con que soñabas de cara ao futuro?
Soñaba con ser pallaso; ata o extremo de que o meu querido e lembrado irmán, Diego, e mais eu xogabamos a cotío a ser pallasos. Lembro unha ocasión na que viñeran a casa as colchoeiras a abrir os colchóns. Diego colleulles unhas tesoiras, cortoume o pelo e cubriume a cabeza coa la dos colchóns. Creo que cando chegou o meu pai, terminou de afeitarnos aos dous.

Tras pasar polas Orfas e a Normal, convertícheste nun vampiro en Peleteiro. A expresión artística tiña oco dentro do asfixiante sistema educativo daquel tempo?
Non tiña moito oco, pero eu buscábao. En Peleteiro, eu era bastante díscolo e sarillo, difícil de aturar, e Peleteiro colleume como exemplo de como había que tratar a un elemento díscolo, así que cada vez que alguén se portaba mal nunha clase chamábanme a min de exemplo de como había que tratar ao díscolo e dábanme unha malleira. Bumba! Entón, pensei en facerllas pagar. E formei unha panda coa que atacar o colexio: Os vampiros, cos que pola noite atacaba o colexio. Mentres que un apedraba o colexio, outro baixaba o machete da luz, outro prendía os petardos de mecha lenta, outro metíalle cemento péptico nas fechaduras e outros berraban. Moitas veces tiñan que chamar aos bombeiros para que abrisen a porta ao día seguinte (risos distendidos). Eu non sei se tiña humor, pero o que si tiña era afán revolucionario.

O amor da familia Bernal López por Compostela, onde nace?
En Compostela! Como dicía o meu irmán, Diego: «Eu nacín na rúa do Vilar. Se a rúa do Vilar é o corazón de Compostela, e Compostela é o corazón de Galicia, eu nacín no corazón do corazón». Eu de Compostela non saio, e de aquí «nin Dios me quita». Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: «Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal».

«Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas»

A túa familia mantivo unha relación moi especial coas irmás Fandiño Ricart. Como lembras a Maruxa e a Coralia? Podes imaxinar a Compostela dos setenta sen as Marías?
Non. Era imposible saír á rúa ás dúas en punto sen atoparse con Maruxa e Coralia. Miña nai, que fora amiga delas na súa infancia, pasados os anos acolleu na casa a Magdalena, a última das irmás vivas que quedaba, na que ao parecer batía un familiar alcohólico. E grazas a iso eu cheguei a coñecer moi fondamente a vida das irmás Fandiño Ricart. Magdalena, que fora señora de compañía dos marqueses de Riestra, era unha María en branco e negro. Mentres que as Dúas Marías eran mulleres en technicolor, Magdalena vestía sempre de abrigo negro cun colo de pel branco. Era unha muller de rostro branco, branco, cabelo de prata vella e un falar moi rebuscado, de grande ampulosidade. Eu fun dos poucos privilexiados que entrei na súa casa do Espírito Santo, cun benquerido amigo e benfeitor delas, Tito Carro. Era unha casa moi humilde, moi velliña, pero limpa coma unha patena. Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras.

Estado político?
De esquerdas, moi de esquerdas.
Un sabor?
Azucre non, que son diabético.

«Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras»

Os teus escaparates no negocio familiar, El Yunque, acadaron sona internacional. Como lembras aqueles anos?
Cando o meu pai cansou de agardar que algún día aprobase algunha materia, decidiu meterme a traballar na ferraxaría, e eu convertín o escaparate no meu medio de expresión, canso de meterme detrás do mostrador e sacar mentalidade de pechadura. Quería expresar todo o que levaba dentro! Deron moito que falar, ata o extremo que algúns foron publicados na francesa Le monde e en todas as revistas e xornais nacionais. O dedicado ao lume no monte, co lema «Queimades a quen vos aleita, asasinos» ou o referido ao depósito de residuos atómicos na costa «Queremos a Costa da Morte, pero non a morte da nosa costa» foron moi comentados. Tamén montei escaparates polos que fun represado, por exemplo pola Brigada Político-Social, por un saldo de culleres co lema «Hacemos un saldo de cucharas para que todo el mundo tenga algo que llevarse a la boca en este país», ou polos Guerrilleros de Cristo Rey, que comandaba Blas Piñar, cando fixen un saldo de coitelos ao que acompañei dun letreiro que dicía «Corta Blas, que no me vas». Ese era o humor que non tiñan as rúas e que eu sacaba por onde podía.

Coa retranca, nácese ou é unha arte que se aprende?
Eu supoño que se nace, como se nace con condicións para pintar ou para versificar. Pero se naces en Galicia a retranca é conxénita. Vén connosco.

E cal é o mellor público, o máis agradecido?
Para min o público máis agradecido é o da emigración. Debe ser que o meu personaxe, ademais de levarlle unha mensaxe do humor, leváballes a mensaxe do recordo do avó que deixaron cando eran nenos, do paxaro que cantaba na silveira camiño da escola, da aldea… Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas.

O xoves é para varias xeracións o día das Cousas de Farruco en Radio Galicia. Pasen os anos que pasen, hai no teu repertorio historias ou personaxes infalíbeis?
Tiña ao mellor dezaoito anos cando entrei en Radio Galicia para facer o meu primeiro personaxe, en Farruco e o veterinario, con Ángel de la Peña. Pero teño que dicir que, a min, quen me deu moito xogo foi don Manuel. Don Manuel Fraga foi unha das «vítimas» do meu humor. Outra vítima foi don Xerardo Fernández Albor, o que fora presidente da Xunta, un compostelán de toda a vida, moi querido e moi boa xente, ao que bauticei coma don Geranio Fernández en Flor. Un día paroume na rúa, e con moito humor e cariño pediume que deixase de chamalo así, porque todo o mundo estaba a chamalo Geranio en Flor.

Con máis de cen trofeos, mencións e diplomas honoríficos, incluído o diploma da Academia do Humor, cal consideras que foi -ata o momento- o teu mellor momento profesional?
Posibelmente, cando conseguín disciplinarme e liberarme da miña anarquía, e intentei entrar no mundo do audiovisual. O meu mellor momento quizais foi aquel no que pateaba camiños, festas, romarías e aldeas; facía o programa diario na radio Cousas de Farruco, que tiña moito éxito; traballaba polas tardes en Tardes con Ana, con Ana Kiro, e facía de veterinario na serie Terras de Miranda, un personaxe que me deu moitas satisfaccións.

Entrevista extraída do número 3.

E para rematar, hai algunha partitura que te transporte instantaneamente ao Vilar?
Triste y sola se queda Fonseca transpórtame a Compostela, estea onde estea.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido