•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

alfredo iglesias

D-due

150 150 CORALIA

Coma un pintor no seu lenzo, Charo Froján e Alfredo Olmedo desenvolven as súas coleccións a través dun proceso creativo e artístico que convida a deixarse levar pola ironía e a poética. As pezas de D-due respiran o aire salgado do mar de Rianxo, no estuario arousán, terra de intelectuais galeguistas como Castelao, Dieste ou Manuel Antonio, onde a firma crea, produce e tamén exporta as súas singulares e exclusivas pezas.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de JESÚS MADRIÑÁN

Máis de corenta anos de experiencia avalan a tradición téxtil desta firma, tan creativa como persoal, que comezou a súa andaina como empresa familiar nos anos sesenta e que hoxe conta cunha flagship store en Tokio e presenza en numerosos países ao redor do mundo. 

O seu éxito en Xapón non é casualidade. Unha acusada personalidade que gusta do tradicional, combinada cunha aposta decidida polo deseño e as Belas Artes, na que os patróns son fundamentais para armar e coser pezas únicas, feitas a man e próximas a conceptos moi plásticos, resultan moi atractivas no país nipón, berce de deseñadores que comparten estes mesmos canons, como Rei Kawakubo, Yohji Yamamoto ou Issey Miyake.   

D-due comezou como un pequeno taller de modista de alta calidade, e continúa a estar radicada nas instalacións orixinais. A infraestrutura ampliaríase nos anos noventa coa construción dun novo espazo de traballo, o estudo de deseño que daría lugar á marca, completado en 2010 con D-due LAB, un espazo de investigación que fai dela un proxecto de modo de vida máis que unha mera etiqueta de moda, co deseño como motor de innovación e competitividade.

O equipo de confección e deseño de patróns que forman Froján e Olmedo, xunto cun grupo de deseñadores novos, reinterpreta cada colección de maneira meticulosa, prestando unha atención minuciosa a cada detalle. O resultado deste proxecto singular son pezas exclusivas, que definen un estilo de vida en consonancia coa identidade da firma, cos rituais que definen a proximidade ao mar e á natureza nunha relación máxica que lles serve de inspiración nas súas creacións.

Ese é o caso de D-due in Blue, básicos cun toque moderno que se presentan cada tempada en azul atlántico: unha cor tan profunda como a do océano que rompe contra as nosas costas e vai moldeando as rías. As tradicionais Festas do Carme, que cada 16 de xullo celebran decenas de concellos do litoral galego na honra da virxe protectora dos mariñeiros, é o leitmotiv da colección primavera verán 2019 da firma: Welcome to the Summer. A través de catro partes nas que se divide este día festivo –Misa, Procesión, Romería e Verbena–, D-due reinventa as distintas vestimentas acordes a cada momento nun look book que mestura os deseños actuais con fotos antigas. Tamén vincula a identidade da firma cos distintos rituais e costumes asociados a esta festividade relixiosa e pagá que tan ben define Galicia.

A vila que inspirou a canción A rianxeira, inspira tamén esta colección. Os valores, as orixes e as esencias que definen a súa xente están á marxe das modas, e D-due soubo captalas e trasladalas ao deseño cunha colección que sitúa Galicia no centro e que combina arte e estilo con tradición e identidade.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

Cecilia Pereira

150 150 CORALIA

Citámonos con Cecilia Pereira, a comisaria do Xacobeo, un venres pola tarde no CGAC. Chega cansa e algo revolucionada. Móvese con rapidez. Quedan aínda dous anos para o Xacobeo, pero Cecilia non para. Fainos un aceno para que agardemos por ela e saúda cariñosamente aos traballadores do Museo, moitos deles excolegas seus. Tras doce anos fóra de Santiago, Cecilia retornou en 2018 para afrontar o maior reto da súa carreira: liderar a organización do Xacobeo que máis se demorou (once anos) desde que no 93 comezaran os Xacobeos modernos. É unha empresa titánica, pero Cecilia afróntaa con seguridade. A mesma coa que nos expón as súas ideas sobre o Ano Santo, o Camiño, Santiago, o turismo ou o comercio. A conversa prolóngase tanto que nos acaban botando da cafetaría do CGAC porque, sen decatarnos, superamos amplamente a hora de peche.

Entrevista de JAVIER PEÑA LÓPEZ
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Como foi a chamada na que se che ofreceu ser comisaria do Xacobeo?
Non foi algo inmediato. A primeira chamada produciuse moitos meses antes do nomeamento. Polo que eu sei, había outros dous candidatos, pero nunca cheguei saber os nomes. Houbo varias entrevistas, pedíronme un proxecto, un programa… O contacto inicial foi a finais de xullo de 2017 e a chamada do presidente Feijóo para dicirme que fora elixida recibina regresando de México. Nunca o esquecerei. Volvía de pasar fin de ano en Oaxaca. Así que foi un proceso de varios meses.

E que foi o primeiro que pensaches ao ser elixida: vaia oportunidade ou vaia papeleta?
O primeiro que pensei foi que era a única oportunidade pola que eu volvería a Galicia, porque estaba moi contenta cos proxectos que estaba facendo en Madrid.

Que era o que facías?
Eu marchei de Santiago en 2006 para ser directora de actividades da Sociedade Estatal de Exposicións Internacionais, que se ocupaba de definir, crear e xestionar os pavillóns de España nas grandes Exposicións internacionais e universais. Ocupámonos de varias, entre elas a de Zaragoza en 2008. Fun directora do pavillón de España na Expo Universal de Shanghai en 2010 e foi unha experiencia alucinante [remarca cada unha das sílabas]. En 2012 vivín en Corea e fun comisaria xeral de España na Expo de Yeosu.

«O que queremos é que este sexa o xacobeo de toda galicia, ese é o noso lema. Ten que ser unha celebración que goce toda a comunidade»

Es consciente, polo tanto, de que hai moitas expectativas postas neste Xacobeo despois de once anos de espera?
Si que o son. O que queremos é que sexa o Xacobeo de toda Galicia, ese é o noso lema. Ten que ser unha celebración que goce toda a comunidade. Queremos desestacionalización, descentralización…

Ese é un camiño que xa se abriu en 2010.
Iso teño entendido. Eu non o vivín porque entón non residía aquí. Desexamos impulsar aínda máis ese camiño, e que cada unha das persoas que viven en Galicia sinta o Xacobeo como algo propio.

É o Xacobeo 2010 un espello no que se mirar?
Eu iría aínda máis atrás. Lembro a ilusión do Xacobeo 93. Que me gustaría? Recuperar esa ilusión, esa maxia, ese descubrimento.

Que lembras daquel primeiro Xacobeo moderno?
Era unha época na que todos viaxabamos infinitamente menos. Recordo ver no Obradoiro aos Derviches Xiróvagos [bailaríns da danza sufí que executan unha das cerimonias máis coñecidas de Turquía]. Como me fascinaron! Foi tamén a primeira vez que vin teatro xaponés. Que marabilla! Pero é certo que traer agora aos Derviches cando case todo o mundo estivo en Istambul… non abraiaría igual. Moita xente agarda o anuncio de estrelas internacionais. Seguro! E claro que as haberá. Pero creo que un obxectivo maior é redescubrir o propio. Cada ano están vindo máis de 327.000 peregrinos, cada un coa súa enerxía e a súa historia. Recompilemos esas historias! O Camiño supón para nós un Erasmus xigantesco. Eu son da última xeración que non puido gozar do Erasmus e dáme unha rabia infinita. E logo penso: pero se o Erasmus estivo sempre no Camiño… Ese intercambio, esa contaminación positiva, iso é o que me gustaría conseguir.

Cecilia Pereira, comisaria do Xacobeo

«Moita xente agarda o anuncio de estrelas internacionais. Seguro! E claro que as haberá. Pero creo que un obxectivo maior é redescubrir o propio. Cada ano están vindo máis de 327.000 peregrinos, cada un coa súa enerxía e a súa historia. Recompilemos esas historias! O Camiño supón para nós un Erasmus xigantesco»

Os grandes concertos en ocasións chegan a devorar toda a celebración…
É certo que un concerto ten unha capacidade de convocatoria brutal, pero só nun momento concreto, nun día. Outros eventos teñen unha capacidade de convocatoria máis sostida no tempo. É algo que aínda necesitamos debater nós internamente, pero en xeral hai unha tendencia que pon en cuestión eses grandes eventos e busca outros máis pequenos e sostibles.

Dáche pena que todo un Xacobeo permaneza na memoria coma aquel no que veu Dylan ou aqueloutro no que viñeron os Rolling?
Haberá para quen este será o Xacobeo no que coñeceu ao seu mozo ou no que mercou un piso… Ao final todo vai moi rápido e precisas dúas ou tres imaxes. E cales son? As dos concertos, as das visitas máis impactantes. Estou convencida de que se conseguiramos traer a Obama sería o Xacobeo de Obama. Ao final, cada quen vivirá a súa propia experiencia.

É posible conciliar a presenza das grandes figuras co fomento da cultura propia?
Iso é precisamente o que che dicía antes, que a min o que me gusta é o intercambio, a contaminación. A mín gústame ir cear a Lume de Lucía Freitas e tomarme un xiao long bao pero recheo de porco celta. Hai algo moi positivo na capacidade de contaminarnos, de integrarnos. Non todo ten que ser cocido, nin todo ten que ser pizza.

«Gustaríame facer un xacobeo con programas que foran un pouco patchwork, con retallos duns e doutros, e que o xacobeo fora só o elemento de sutura. hai moi boas ideas e temos moi boa materia prima»

Para 2020 están previstas as eleccións autonómicas. Podería ser que chegue o Xacobeo que preparaches durante tres anos e xa non sexas a Comisaria. Como se traballa con ese horizonte?
É algo do que son consciente desde o principio. A un noméano e césano, e non hai problema. Teño iniciado un montón de proxectos que ao cabo dos anos me desmotivaron ou se terminaron e son unha riqueza para min. De feito, estou encantada de ter regresado a Santiago e traballar neste proxecto, pero manteño o meu piso en Madrid, porque me encantaría volver alí.

Pero sería como unha directora de cine á que apartan da película antes da estrea…
Sabes o que me pasa a min? Eu son como os artistas, a min encántame o proceso. Son como ese cociñeiro que cando cociña xa está gozando, non ten necesidade nin sequera de comer o prato.

Unha das frases que máis repetía Roberto Varela, o conselleiro de Cultura no Xacobeo 2010, era a do medo «a morrer de éxito». Tes tamén ese medo?
Si, si que o teño. Antes de vir, como non traballara no núcleo do Xacobeo, tiña outro concepto distinto do que era o Camiño. Todos estes meses servíronme para ver as posturas que hai: os que critican que o promocionamos demasiado, os peregrinos máis esenciais, os que din que é unha riqueza para todos… Eu reúnome con alcaldes de pequenos concellos que me din: Cecilia, sen o Camiño teríamos desaparecido, sen el non existiriamos.

Mais o Camiño mudou. Esa espiritualidade orixinal xa case non existe.
Haina! Claro que si! Ao mellor non se ve tanto porque porcentualmente é menor. En inverno veñen os peregrinos esenciais, veñen todos os asiáticos, que pasan frío por paisaxes nevadas, en soidade. Os australianos que veñen gastando unha pasta para chegar ata España e empregan 32 días da súa vida en albergues públicos pasando penalidades. E cando vas a Carretas emociónaste ao ver a acollida espiritual en tantos idiomas, e segues vendo o poder que ten o Camiño para atopar respostas.

«Cando vas a Carretas emociónaste ao ver a acollida espiritual en tantos idiomas, e segues vendo o poder que ten o Camiño para atopar respostas»

«Que precisamos? Máis líderes, xente que teña máis visión e arrastre. Só hai que lembrar como era antes a Praza de Abastos! De repente abren o Abastos 2.0 e empezan a aparecer Sr. Nilsson, Lume… As boas prácticas ao final contáxianse»

Por que cres que segue a ter ese poder?
Hoxe en día o contacto coas outras persoas é moito máis virtual, a través de aplicacións e chats. A xente o que demanda é ver. Ver como te comportas, ver que che pasa, ver como es.

O que non se pode negar é que o Camiño está a cambiar radicalmente a morfoloxía de Santiago…
O Camiño e tamén as aeroliñas low cost

Non sentes un pouco a falta do Santiago de antes?
Un pouco, non, estráñoo moito. Cando acabei a carreira, vivía en Porta da Pena, para min era algo máxico. Cando vou agora en inverno, percorro San Martiño Pinario, a Casa Gótica, o Museo das Peregrinacións, as Cinco Calles… É algo fascinante. Logo fágoo no verán e non o recoñezo. O cambio é brutal. Pero é lei de vida.

Lei de vida ou non, a améndoa estase despoboando e moitos comercios históricos teñen que pechar.
É certo que a marcha da poboación de Santiago do centro histórico é un problema. Eu quixen vivir na parte vella e conseguino. Vivo na Virxe da Cerca porque teño unha amiga que me alugou un apartamento. Pero non foi nada fácil, eh? Pasei meses buscando. E non atopei porque está carísimo e a xente prefire destinalo aos turistas e Airbnb. Dáme moita pena, claro.

Cal pode ser a solución para os comerciantes?
Hai negocios que están enfocados á xente que vive na proximidade. Unha ferraxaría, por exemplo. Ningún turista vai vir e comprar un martelo. Penso que cada vez máis os visitantes buscan lugares, locais singulares que ofrezan produtos propios. Hai comercios que supoñen un excelente exemplo. O primeiro que se me ocorre é Catrineta. É unha tenda extraordinaria para marchar cargado de latas. Coñezo xente que, como non as pode levar no bolso de man, pide que llas envíen por correo. Ao lado está Boles, unha marabilla; vaia unha selección de produtos artesanais! Todas as pequenas tendas que se abriron na Praza de Abastos…

«É que hai comercios marabillosos. A sombreiraría da rúa do Vilar... É que non puido saír en máis anuncios! Pero como a xente non vai querer ver iso? Se é o que nos diferencia! Eu creo que ningún turista quere ver repetidos os mesmos recordos ou merchandising cutre…»

Cecilia Pereira

Ou sexa que apostas pola renovación do comercio.
É que o comercio tamén cambiou e hai que ter un criterio, hai que ter un gusto, hai que fomentar unha atención ao cliente. Se é que o pequeno comercio é unha marabilla! Mira que sentín que pecharan a Papelería Compostela, aquel pracer de ir alí comprar as etiquetas Kraft, que chas envolveran, que chas puxeran cun cordel. Ten un encanto que non ten unha cadea onde vas comprar bolígrafos Pilot, claro. Está sendo duro, pero Santiago segue a ter moito comercio con encanto.

Pensas que o Xacobeo pode axudar a reavivar o comercio histórico no casco vello compostelán?
Pois espero que si, traballarei para que sexa así.

Tes algunha idea para facelo?
Pois non, pero agora que mo preguntas haberá que pensar algunha. Tamén espero que os comerciantes teñan iniciativas para nós. Estar no Xacobeo é como estar nun minarete ao que un montón de xente se achega a presentarche proxectos, a posibilidade de crear sinerxías é case infinita. Gustaríame facer un Xacobeo con programas que foran un pouco patchwork, con retallos duns e doutros, e que o Xacobeo fora só o elemento de sutura. Hai moi boas ideas e temos moi boa materia prima.

Deixámoslle entón aquí esa invitación aos comerciantes a que che presenten propostas…
Pois claro que si! Se é que hai comercios marabillosos. A sombreiraría da rúa do Vilar… É que non puido saír en máis anuncios! Pero como a xente non vai querer ver iso? Se é o que nos diferencia! Eu creo que ningún turista quere ver repetidos os mesmos recordos ou merchandising cutre…

Se non os quixeran non proliferarían esas tendas, non cres?
Pois eu creo que se lles poden ofrecer outras cousas aos turistas. Eu admiro á xente nova que está traballando noutro tipo de merchandising e de recordos, que traballa con ilustradores, que está a crear outro imaxinario de Compostela. Son unha gran compradora e consumidora dese tipo de produtos. Eu augúrolles moito futuro, o outro é flor dun día. Se conseguimos que o turismo cambie e cada vez teña un nivel cultural maior, tamén irá demandando iso.

O turismo masivo e a cultura viaxeira, polo momento, non demostran ir unidos…
Tes razón, a xente viaxa porque é o que mandan os tempos. Agora xa non importa ter un coche tan bo. Do que presumes é de experiencias, do número de países que viches.

A cuestión é que ese turismo está a mudar as cidades e cando pase de moda xa non haberá volta atrás na súa transformación.
En realidade son moitos procesos os que están en marcha. Volvendo ao comercio, tamén creo que hai unha xeración que xa non se quere facer cargo dos negocios dos seus pais. Hai moitos que pechan por xubilación. Temos outro concepto do lecer, do traballo, unha mentalidade moi de funcionarios. Queremos traballar menos horas e dispoñer de máis tempo libre. O comercio é moi escravo. A ver cantos mozos queren estar con xornadas de doce horas abertos de luns a sábado.

«Un sempre traballa coa ilusión de deixar pegada. Ninguén asume unha responsabilidade coma esta pensando no fracaso. Eu estou moi ilusionada e con moita enerxía. Un antes e un despois? Oxalá. O que non queremos é que se repita a situación que se atoparon en 2009 cando houbo que preparar un Xacobeo ás présas e correndo. Queremos facelo ben. Sabemos que o Camiño e o Xacobeo son a mellor Marca Galicia que hai. A marca pola que nos recoñecen fóra»

E despois está o comercio online que é un fero competidor.
Tamén é un recurso para que moitos comercios sobrevivan e sexan coñecidos. Eses comercios de Santiago que me encantan e dos que che falei antes nos meses máis frouxos de turismo ao mellor viven grazas a que teñen comercio online. Hai que renovarse. E hai iniciativas moi interesantes.

Por exemplo?
Un bo exemplo é o dos percorridos polo comercio tradicional de Santiago que te levan por zonas deliciosas, como a rúa de San Pedro. Mira como conseguiu ser unha rúa con personalidade! É unha rúa con carácter polos negocios e pola gastronomía. Uns chaman aos outros. Que precisamos? Máis líderes, xente que teña máis visión e arrastre. Só hai que lembrar como era antes a Praza de Abastos! De repente abren o Abastos 2.0 e empezan a aparecer Sr. Nilsson, Lume… As boas prácticas ao final contáxianse.

Para Santiago este Xacobeo vai significar un antes e un despois?
Un sempre traballa coa ilusión de deixar pegada. Ninguén asume unha responsabilidade coma esta pensando no fracaso. Eu estou moi ilusionada e con moita enerxía. Un antes e un despois? Oxalá. O que non queremos é que se repita a situación que se atoparon en 2009 cando houbo que preparar un Xacobeo ás présas e correndo. Queremos facelo ben. Sabemos que o Camiño e o Xacobeo son a mellor Marca Galicia que hai. A marca pola que nos recoñecen fóra.

Tes vivido ese papel do Camiño como embaixador de Galicia nas túas estancias no estranxeiro?
Moitísimo. Lembro ir á misa nunha pequena cidade de Corea do Sur porque a daban en castelán. Os que falabamos castelán tentabamos ir alí co Padre José, un sacerdote mexicano maior que facía un esforzo considerable para ir os domingos a oficiar esa misa. Só na miña última semana alí me decatei de que as fotos do calendario de parede me soaban. Estaba todo en coreano, pero era un calendario do Camiño de Santiago! Quedei perplexa. Iso é o Camiño.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

María von Touceda

150 150 CORALIA

Compaxinou o seu traballo como crítica de arte co de moza de cortello, abrillantadora de ataúdes ou porteira dun after. Maria von Touceda (Santiago de Compostela, 1979) sempre escribiu, e faino actualmente desde Liérganes (Cantabria) onde reside, en diversas publicacións como Elemmental, ou Cáñamo. Un ano despois de publicar Crítica del vicio, xa anda inmersa na presentación da súa segunda novela, Coito Ergo Sum (La Marca Negra, 2019), coa que percorre lugares moi recoñecíbeis da cidade, aderezados con sexo, drogas, música e arte románica, leitmotivs da súa obra.

Coito ergo sum, María Von Touceda

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Nesta novela tomas prestada a alocución latina coa que Descartes formulou a súa filosofía racional, «Cogito, ergo sum» para o título.
Si, e levo tatuada esa frase de Descartes no brazo. E na perna levo a muller adúltera da portada de Platerías, que é unha peza importante no libro e que vai ilustrando a capa.

Ti modificas o verbo pensar, cogito, por coito. Pensas que o sexo nos define tanto como o coñecemento ás persoas?
Para min ten moita importancia, non só na miña vida privada, senón polos referentes sexuais que eu teño, por exemplo na adolescencia cando comecei a ler a Bukowski, pero despois outros dos que falo no libro, son todos referentes masculinos. A min tamén me gusta dar unha visión do sexo desde o punto de vista das mulleres. Eu escribo moi besta do sexo, porén a min o porno resúltame agresivo.

Porque ao final ese tipo de sexo non deixa de reproducir as relacións de poder entre homes e mulleres, non cres?
As protagonistas dos meus libros sempre son unhas mulleres poderosas que toman a iniciativa e que non teñen problema en ter sexo con homes que ao mellor non saben nin o seu nome. Un aquí te pillo, aquí te mato, como se soe dicir, rápido, pero tamén cuestiono que iso que che dá liberdade tamén te fai présa. Nos tempos de Tinder tes relacións que, dunha banda pensas que es moi libre, pero da outra sentes un baleiro porque non tes un amor detrás de todo ese sexo.

«A min tamén me gusta dar unha visión do sexo desde o punto de vista das mulleres. Eu escribo moi besta do sexo, porén a min o porno resúltame agresivo»

Non deixa de ser copiar un pouco o modelo patriarcal vencellado ao sexo. A liberdade sexual nas mulleres sempre estivo máis limitada.
Si, claro, ao final faise unha reflexión de que é o que buscas con iso en realidade.

No Discurso do método, que é onde Descarte enuncia a súa teoría racionalista, di: «Esta verdade, eu penso, polo tanto son, era tan firme e certa, que non podían quebrala nin as máis extravagantes suposicións dos escépticos». Atreveríaste a afirmar o mesmo sobre o sexo? Follo logo existo como principio filosófico?
Non, Descartes ten a dúbida como motor, igual ca min, e a dúbida aparece tamén no libro. A protagonista está moi vencellada a ese sexo rápido pero despois éntralle a dúbida de se iso lle dá liberdade. O título é como unha labazada, unha chamada de atención, pero despois ao longo do libro reflexiónase sobre se a realidade é follo, logo existo, ou existo e de vez en cando follo, ou en realidade ao mellor non quero follar e o que quero é un abrazo.

Fálame de Sara, a protagonista da novela.
Cando me pediron facer unha novela erótica, co Word en branco, pensei nunha profesión que me resultara atractiva pero que non tivese nada que ver comigo. Entón, decidín que a protagonista fose farmacéutica e metinme na cabeza que era en Gómez Ulla, non o digo no libro, pero marqueino como o punto onde se desenvolvía a novela. E no libro tamén se fai unha consideración sobre as medicinas que che venden na farmacia e outras alternativas psicótropas que te poden axudar, que están mal vistas. Unha observación de toda esa xente que toma Trankimazin pola noite, con moitísimo estrés, e que ao mellor non o precisa e que cun porro antes de durmir podería levalo mellor.

A soma, non?
Si, fálase diso, dela como expendedora de soma. Ela mesma fai esa reflexión. Teño algúns amigos que son farmacéuticos e pregúntaslles que é o que máis venden e sempre din o mesmo: tratamentos para a depresión, a ansiedade… Os psiquiatras tamén soltan as pílulas sen ton nin son, e ao mellor a unha persoa que ten algo de estrés non é necesario drogala tanto como se fai. España é un país con moitos conflitos e ten a toda a poboación adormecida a base deses medicamentos, que é a mafia que vexo que hai no mundo farmacéutico. Os psiquiatras non falan coa xente. Vas, dislle que tes un pouco de angustia e antes de preguntarche que che pasa xa che dan unha receita.

De feito, no Estado, Galicia leva anos á cabeza na lista de pacientes con depresión. Tamén é un dos territorios onde se prové un maior número de tratamento farmacolóxico.
Creo que se relaciona un pouco co tempo. Pero tampouco se esforza ninguén en crear un contexto no que esteas cómodo, e é moito máis sinxelo medicarte cando o que hai que facer é coñecerte a ti mesma, buscar relacións sans que non che fagan dano, estar cómoda coa familia, cos teus amantes, arranxar a túa vida no canto de poñerlle parches.

Por que escolliches Santiago como pano de fondo da novela? Ti es de aquí, pero non vives en Compostela actualmente.
Levo cinco anos vivindo en Cantabria, pero eu teño a miña familia, os meus amigos aquí e na cabeza aínda sigo vivindo en Compostela. No primeiro libro era entre Santiago e Ferrol e este é entre Santiago e as aforas de Torrelavega. E, talvez, no cuarto ou quinto xa estea preparada para facer un libro integramente cántabro. Pero síntome compostelá e todas as miñas relacións máis fortes, aínda que teño amizades en Cantabria, seguen estando aquí.

«Nos tempos de Tinder tes relacións que, dunha banda pensas que es moi libre, pero da outra sentes un baleiro porque non tes un amor detrás de todo ese sexo»

Botas de menos vivir en Compostela?
Si, si, si, claro que si.

O teu foi unha emigración forzada?
Por amor. Marchei por iso, pero se a miña parella puidera traballar aquí… Eu sempre lle digo que cando nos xubilemos volvamos para aquí pero el dime que aquí non hai Racing de Santander e eu dígolle que se faga do Compos. Pero non funciona así [ri].

Aquí estudaches Historia da Arte, tamén fixeches un máster en Arte Contemporánea e un posgrao en Escritura Creativa. En que momento decides que queres ser escritora?
Pois que eu recorde, aínda que fixen un bacharelato artístico, o meu sempre foi escribir. Xa no colexio levei algún premio por redacción e sempre se me deu ben expresarme dese xeito. Así como o ollo non me vai coa man á hora de debuxar, si observando sei que me vai coa man á hora de escribir. Entón, como cando estudei historia da arte tirei para a rama da crítica, pois empecei a traballar niso, e despois dixen que non vai ser só arte do que fale, tamén quero contar historias. No Facebook sempre estiven facendo relatos e recibindo moi bo feedback por parte da xente, e dixen pois voume atrever con algo longo.

«Cando estudei historia da arte tirei para a rama da crítica, pois empecei a traballar niso, e despois dixen que non vai ser só arte do que fale, tamén quero contar historias. No Facebook sempre estiven facendo relatos e recibindo moi bo feedback por parte da xente, e dixen pois voume atrever con algo longo»

«Eu creo que o Facebook é un pouco o ximnasio dos escritores. Segundo as reaccións da xente sabes o que gusta e o que non. Por outra parte, coñeces xente que ao mellor non coñecerías doutro xeito. Eu vivo nun val e relaciónome con outros escritores e artistas de todo o Estado e outras partes do mundo cos que non tería posibilidade de non ser polas redes. Con elas podemos falar das nosas intimidades e temos amizades que funcionan grazas a Internet. Iso son as cousas positivas»

Nas redes sociais es moi activa. Que consecuencias cres que teñen, tanto positivas como negativas, á hora de escribir e relacionarnos?
Eu creo que o Facebook é un pouco o ximnasio dos escritores. Segundo as reaccións da xente sabes o que gusta e o que non. Por outra parte, coñeces xente que ao mellor non coñecerías doutro xeito. Eu vivo nun val e relaciónome con outros escritores e artistas de todo o Estado e outras partes do mundo cos que non tería posibilidade de non ser polas redes. Con elas podemos falar das nosas intimidades e temos amizades que funcionan grazas a Internet. Iso son as cousas positivas. As negativas, que hai moita xente que non te coñece persoalmente e que che colle manía por algunha opinión e sempre tes esa parte dos haters que no meu caso me atacan moito. Eu xa teño pel de coiro. Moita xente me quere, algunha me odia, pero como na vida real, sabes?

Só que máis amplificado pola difusión que teñen.
Si, e como vivo alí nun val, as miñas relacións sociais non son moitas. Baixo unha vez á semana a Santander e quedo alí con amigos, pero o día a día estou conectada a través das redes. Estou aquí en Santiago e apenas falo coa miña nai e alí estou permanentemente a través da cámara, ou coa xente de Santiago, con toda a que quero e que che dicía que coñezo a través de Internet.

Esta é a túa segunda novela despois de Crítica del vicio. O sexo e as drogas e os vicios en xeral son constantes nas túas obras. Dicía Boudelaire: «Ai os vicios humanos! Son eles os que conteñen a proba do noso amor polo infinito». Mantés o mesmo? Non pensas que nos fan máis fráxiles?
Depende do momento da túa vida. Eu entendo que ao mellor para o teu irmán, en segundo de carreira, ao mellor que vexa á súa irmá falando tan libremente das drogas non é o axeitado facer apoloxía a esas idades. Pero hai que diferenciar esas drogas da farmacia e as outras. Eu en momentos da miña vida houbo drogas que me fixeron dano e agora outras que me axudan. Eu traballo tamén na revista Cáñamo e sempre estou entrevistando artistas que consumen marihuana e haxix e entendo como funciona iso na creatividade. Doutra banda, se tes outro tipo de problemas, se che poden provocar brotes psicóticos… A droga depende de cada un, de como teñas a vida, da forza que teñas… Leo artigos recomendando os ácidos e as setas para a xente con depresión e non se pode recomendar así ao tolo, igual que os psiquiatras non poden receitar do mesmo xeito. Tes que saber cara onde queres ir. Recordo que entrevistei a un mozo para Cáñamo e pregunteille cal era o seu porro favorito. Díxome: o que non me tombe. O que non me incapacite. Eu, como escribo ás cinco da mañá cando me levanto, eu fumo a esas horas e non podo estar incapacitada. Sempre unha cousa que me axude, se me anula non me serve.

Pero a ti, creativamente axúdanche as drogas?
Si, claro. É como unha explosión de ideas, que ás veces non me dan as mans para teclear, teño que apuntar todo rápido nunha libreta. A cabeza vaime moi rápido. É como os brainstorming pero propiciados polo consumo de cannabis.

Pensas que para ser creativo tes que sufrir en certa maneira e ser unha persoa con inquedanzas internas?
Para ser creativo, tes que ser unha persoa sensíbel e para ser sensíbel non che queda outra que sufrir. O que te rodea, se es sensíbel tenche que afectar e hai moitas inxustizas, é inevitábel sufrir. Unha persoa aséptica non pode facer unha reflexión profunda nin nunha obra de arte nin nun libro porque sería o Hacendado dos libros ou das obras. Esa sensibilidade reflíctese niso, en vivir con intensidade as alegrías e as penas sufrilas e superalas a través da escritura, que igual que as artes plásticas son terapéuticas. Que non te escoiten os psiquiatras, que te escoite ou teu público.

«Levo cinco anos vivindo en Cantabria, pero eu teño a miña familia, os meus amigos aquí e na cabeza aínda sigo vivindo en Compostela. No primeiro libro era entre Santiago e Ferrol e este é entre Santiago e as aforas de Torrelavega. E, talvez, no cuarto ou quinto xa estea preparada para facer un libro integramente cántabro. Pero síntome compostelá e todas as miñas relacións máis fortes, aínda que teño amizades en Cantabria, seguen estando aquí»

E ti como te definirías?
Un pouco desastre. Desordenada, totalmente, pero son bastante fiel aos meus ideais e ás persoas que quero. Á xente que se porta ben comigo, eu pórtome moi ben con ela. Á hora do traballo, son metódica e puntual e cando me meto nun proxecto con alguén sempre tomo as rendas e dáme vertixe. Os meus amigos sempre se rin de min porque quedo ás 13 e 17 minutos porque, como son moi desastre, se non o fago a miña vida sería un caos total.

Viñeches a Santiago presentar a túa novela na Unitaria. Por que escolliches este lugar?
En Unitaria xa din unha charla sobre «Publicar, ou morrer ou matar» e son amigos, o sitio é grande, máis que algunhas librarías, e sempre presento primeiro en Santiago porque son de aquí, e quero que os primeiros que lean o libro sexan os meus amigos.

Que che parecen proxectos como o da Unitaria e outros que hai en Santiago? Pensas que a cidade está nun bo momento a nivel cultural?
Evidentemente, non hai comparación a como deixei Santiago e como está agora. Os festivais, o cambio de política, o Banquete de Conxo, a música ao vivo aínda que hai ese problema cos locais… Santiago antes a cultura era de bar e agora hai moita efervescencia cultural. Aquí no Muelle [onde se desenvolve a entrevista], por exemplo, organizan moitas cousas.

Maria Von Touceda

«Non hai comparación a como deixei Santiago e como está agora. Os festivais, o cambio de política, o Banquete de Conxo, a música ao vivo aínda que hai ese problema cos locais... Santiago antes a cultura era de bar e agora hai moita efervescencia cultural»

«Espero que a xente bote unhas risas, que o pase ben, e como todo ten diferentes lecturas e niveis, cada un entenderá o que capte deles, o que se relacione coa súa vida en función dos temas que trata»

Esta cafetería sae na túa novela. Teslle cariño ao local?
Si, ao local e ás cuncas de Sargadelos que me regalou miña nai iguais para levalas a Cantabria. Teño a miña casa totalmente galeguizada, tamén teño a foto das Marías. Ser picheleira marca.

Como funcionou a primeira novela e que agardas desta?
a primeira saquei dúas edicións con Aloha, tiven algún problema ca editora e colleume La Marca Negra e sacamos dúas máis. Eu, con esta, pretendo que mollen un pouco as bragas as mulleres e os calzóns os homes. Ás veces din das miñas novelas que se poden ler cunha soa man, ou que lles quedan as páxinas pegadas. Algún fai a foto co libro e o rolo de papel hixiénico [ri]. Espero que a xente bote unhas risas, que o pase ben, e como todo ten diferentes lecturas e niveis, cada un entenderá o que capte deles, o que se relacione coa súa vida en función dos temas que trata.

Onde se pode conseguir o teu libro?
Pois vai estar na Lila de Lilith, en Follas Novas que tamén venderon o outro libro. A través de Internet, nunha libraría de Murcia, e cando se unan outras con servizo de venda online pois tamén se poderá. A través da web de La Marca Negra Ediciones pódense consultar as librarías onde está dispoñíbel.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Susana Rodríguez Gacio

150 150 CORALIA

Hai poucos meses proclamouse campioa do mundo de tríatlon, culminando unha carreira deportiva que xa lle dera varias medallas: prata no Campionato do Mundo de 2013, bronce nos mundiais de 2014 e 2015, quinta nos Xogos Olímpicos de Río de 2016… Todo combinado cunha envexábel capacidade intelectual e de esforzo que lle permitiu á vez terminar dúas carreiras universitarias. Susana Rodríguez Gacio (Vigo, 1988) é unha muller excepcional. Unha loitadora nata que se prepara para os próximos mundiais mentres exerce de médica nos servizos de Rehabilitación do Complexo Hospitalario Universitario de Santiago, e do Complexo Hospitalario Universitario da Coruña. Susana, por certo, é albina. E ten unha discapacidade visual que fai que os seus ollos vexan o 10% da media dos seus conxéneres. Aínda que ela di que iso é o de menos. Que sempre pelexou para lograr o que quería, e que nunca se parou a pensar se as súas circunstancias eran máis ou menos favorábeis que as que tiñan os demais. Nunca se comparou con eles, só con ela mesma. É por iso, por saber que os seus límites só os pon ela, polo que probabelmente puido chegar tan lonxe.

«O deporte a alto nivel é algo transitorio, o deporte como forma de vida saudábel, non. E o deporte sempre ten que estar compatibilizado con algo, e ese algo, para min, é a medicina. Se ese algo non fose a medicina, ou a fisioterapia, que é ao que me dedicaba antes, sería o xornalismo»

«Gústame a información, gústanme os datos, presto moita atención ao que me di a xente... Gústame escoitar a radio, ler noticias... Poida que outra cousa non lea, porque é verdade que eu non leo libros de lecer, pero gústame estar informada, saber dos sitios, saber que pasa neles...»

Entrevista de JUAN OLIVER
Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Oínche dicir que se non foses deportista, gustaríache ser xornalista. Se non foses deportista ou se non foses médica?
Se non fose médica.

Ou sexa, que deixarías antes de ser médica que de ser deportista.
Son dúas cousas independentes. O deporte a alto nivel é algo transitorio, o deporte como forma de vida saudábel, non. E o deporte sempre ten que estar compatibilizado con algo, e ese algo, para min, é a medicina. Se ese algo non fose a medicina, ou a fisioterapia, que é ao que me dedicaba antes, sería o xornalismo.

E iso?
Gústame a información, gústanme os datos, presto moita atención ao que me di a xente… Gústame escoitar a radio, ler noticias… Poida que outra cousa non lea, porque é verdade que eu non leo libros de lecer, pero gústame estar informada, saber dos sitios, saber que pasa neles…

Como é que elixindo un deporte tan competitivo como o tríatlon, escolliches unha profesión tan solidaria e cooperativa como a de médica?
Levo moitos anos competindo en moitas modalidades. Empecei en 1998 nun campionato escolar da ONCE. Tiña once anos e agora teño trinta.

Era de tríatlon?
Non, de atletismo. Empecei co atletismo, pasei pola natación e tiven unha segunda época de atletismo. Cheguei ao tríatlon despois de chegar á medicina. Empecei a carreira en Santiago en 2009 porque xa era o que me gustaba cando terminei o bacharelato, aínda que nese momento, por circunstancias persoais, decidín facer fisioterapia. Para esa disciplina, ter unha discapacidade visual practicamente non supoñía ningún problema.

Non debería selo para nada, non?
Depende de para que. Hai algunhas especialidades nas que si hai algunhas limitacións, e á hora de escoller tes que estar moi pendente. Cando acabei fisioterapia apostei por medicina, porque era o que me apetecía. As materias que máis me gustaban de fisioterapia eran as que tiñan que ver coa medicina: Médicas I, Médicas II, Farmacoloxía, Radioloxía… Cando acabei o diplomado en Pontevedra, decidín virme a Santiago. Nese momento só facía deporte un par de días á semana, de forma moi tranquila, porque en 2008 decidira deixar de competir. Acababan de ser os Xogos Olímpicos de Pequín, para os que traballara moi duro, e onde ao final non puiden ir.

Por que?
Lograra a marca mínima esixida para poder participar, pero España tiña seis prazas e tocoume a min quedar na casa.

Vaia chasco, imaxino.
Para min foi algo moi complicado. Apostara moi forte por iso, non só no aspecto de adestrar, senón tamén ao supeditar outros aspectos da miña vida ao deporte. Quedarme fóra non por unha lesión nin por non alcanzar a marca, senón por un tema burocrático, foi moi duro.

E como se elixía quen quedaba fóra?
Hai unha Federación, uns seleccionadores, uns criterios técnicos…

Vistos os teus resultados posteriores, aquela decisión non puido ser máis desacertada.
Agora que o vexo na distancia, penso que todo pasa por algo. Se fose a Pequín, seguramente seguiría no atletismo e non tería chegado ao tríatlon, nin tería dado o paso de vir a Santiago a estudar medicina. Entón foi moi duro, deixei o atletismo por considerar que por moito que fixese ía pasarme iso, que estaba a traballar de balde.

E como volves ao deporte?
Ao final do primeiro ano de carreira en Santiago, case de casualidade, decidín facer o meu primeiro dúatlon. E aí descubrín o tríatlon.

 

«Penso que todo pasa por algo. Se fose a Pequín, seguramente seguiría no atletismo e non tería chegado ao tríatlon, nin tería dado o paso de vir a Santiago a estudar medicina»

Un dos deportes máis duros.
Si, e moi individual, aínda que no meu caso é de equipo porque sempre compito coa miña guía, á que engado o meu adestrador e a miña familia, sen cuxo traballo de levarme e traerme aos adestramentos desde hai anos non tería chegado até onde cheguei.

Como influíu a túa discapacidade visual na decisión de dedicarte ao deporte de alto nivel?
Ter unha discapacidade vai moldeando a túa personalidade. Sempre me gustou estar moi en contacto con outras persoas, poder axudar… Quizais por iso acabei relacionada co mundo da medicina e da rehabilitación.

Todo apunta a que es unha persoa moi competitiva no deporte, pero tamén contigo mesma.
Si, pero é outro tipo de competición. Desde pequena tiven o afán de conseguir o mesmo que conseguía a xente que tiña ao meu redor. Entre outras cousas porque na miña casa nunca me puxeron límites, nin me permitiron non facer algo polo feito de que vise mal. Teño unha irmá dous anos maior que é un referente para min. Se ela conseguía algo, eu tamén quería facelo. Iso xogoume algunhas malas pasadas, como empeñarme en ir ao Conservatorio até que me dei conta de que se me daba fatal.

Fixeches Solfexo?
Si. Pero unha vez que xa removera mar e montaña na miña casa para que me deixasen ir, cheguei a segundo e vin que non me gustaba nada. E dixéronme: «Agora que empezaches e que compramos o instrumento, acabas o grao elemental».

E que instrumento era?
A viola.

Ou sexa que nunca te puxeches límites, nin sequera de pequeniña.
No colexio era a primeira, pero a base de moitísimo traballo e de moitísimo esforzo. Claro que no Conservatorio era a número cen. A que nunca facía nada, que levaba os deberes sen facer, que non practicaba na casa, que facía o cafre en clase… Era unha dualidade curiosa: polas mañás en clase moi ben, e polas tardes, no Conservatorio, todo o contrario.

A túa figura é excepcional como deportista, como persoa que ten dúas carreiras. Pero nos medios e na rúa dá a impresión de que a túa excepcionalidade non provén diso, senón do feito de ter unha discapacidade visual. Coma se iso fose un mérito.
Sempre é así. Cando era nena conseguín as cousas que conseguín a base de traballo, pero tiña algún profesor que lles dicía aos meus compañeiros que se eu facía algo e o facía sen ver ben, eles tamén podían facelo. E esa comparación xerábame problemas.

Como afrontaches o exame do MIR, pensando nos xogos de Río?
Axudoume moito a capacidade de concentrarme e utilizar os recursos que tiña. Foi como nunha competición: teño un adestramento feito, mellor ou peor, pero é o que teño, e con iso teño que render ao máximo.

Esa é unha formulación de deportista.
Totalmente. Fixen o exame en Madrid, porque pedín unha adaptación dos tamaños dos textos e as imaxes. Estaba todo o mundo fatal, e eu cheguei alí, coa miña nai, démonos un paseo polo Xardín Botánico… Estaba afeita a manter a calma nunha situación de tensión.

O teu deporte é dos máis duros mental e fisicamente.
Todo o mundo pensa que o tríatlon é un deporte para superdeportistas.

E o é, non me digas que non.
Calquera deporte, levado ao alto rendemento, é moi esixente. Que pasa co tríatlon? Que é un deporte moi completo porque tes que dominar tres disciplinas. Non vas ser tan bo ciclista como un ciclista, nin vas nadar tanto como un nadador, nin vas facer tantos quilómetros como un corredor. Pero tampouco significa dividir entre tres, nin multiplicar por tres. Non chega con ser un bo nadador e ser mediocre no resto. Tes que ser moi regular en todo. E no paratríatlon, que é unha disciplina paralímpica relativamente moderna, o nivel sobe moito ano a ano. Desde o mundial anterior até este último, a diferenza foi abismal. Ademais é un deporte moi complexo a nivel loxístico. Non é só coller unhas zapatillas e ir correr. Hai que ter unha bici, mantela, embalala, mover un tándem, que non vale calquera vehículo para transportalo, hai que organizar viaxes… Os triatletas estamos afeitos a autoxestionármonos. Se me falla o da medicina e abro unha axencia de viaxes, estou segura de que me iría ben.

Pero non voarías con Ryanair, que este ano esnaquizou a túa bici, o tándem que compartes coa túa guía, Paula García Godino.
Pois non. Aínda que a semana que vén fago outra viaxe e teño a volta con Ryanair, porque o billete custaba cen euros menos. Pero esta vez vou sen equipaxe.

«Calquera deporte, levado ao alto rendemento, é moi esixente. Que pasa co tríatlon? Que é un deporte moi completo porque tes que dominar tres disciplinas»

Imaxino que adestrarse como triatleta debe ser complicado, porque reforzar unhas partes para unha disciplina, se cadra resulta contraproducente para as outras.
Hai que ser moi equilibrado. Debe terse en conta, por exemplo, que aos ciclistas profesionais non lles deixan correr, pero nós temos que traballar todo o corpo en xeral, e logo, especificamente, para cada disciplina.

Por iso din que é un deporte para superdeportistas.
É accesíbel para todo o mundo. Hai tríatlons populares, tríatlon para nenos… Igual hai xente que non se atreve a probalo cando a verdade é que podes empezar a practicalo como quen empeza a correr. Non é todo ou nada.

«Un tándem non pode funcionar só deportivamente. Se fóra da competición hai problemas, quizais poidas manter a relación un tempo, pero a longo prazo iso acaba rebentando»

O tríatlon paralímpico é tan lixoso e competitivo como o convencional?
En que sentido?

Dígoo polos golpes que se dan os triatletas durante as carreiras, os empurróns, os tiróns de traxe de baño mentres nadan… É un tópico?
Sempre hai pillabáns, pero en comparación con outros deportes nos que eu tiven a oportunidade de competir, hai bo ambiente. Hai moita camaradería. En canto a cada disciplina, no ciclismo non podemos ir a roda, como sucede nunha proba ciclista contra o reloxo convencional. Así que o traballo que fagas vai ser só para ti, porque non podes beneficiar nin prexudicar a ninguén. Na natación si, ás veces hai golpes, pero a maioría non son intencionados. Eu ás veces golpeo a miña guía, e ela a min.

Como é a relación cos guías?
É moi importante, tanto a nivel profesional como persoal. Temos rutinas e claves, sobre todo nas transicións, para perder o menor tempo posíbel. Pero un tándem non pode funcionar só deportivamente. Se fóra da competición hai problemas, quizais poidas manter a relación un tempo, pero a longo prazo iso acaba rebentando.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Venceremos nós

150 150 CORALIA

O 1 de decembro cumpríronse 50 anos do concerto de cantautores galegos na sala Capitol que deu voz e aparencia pública ás revoltas universitarias que paralizaron a cidade durante meses no ano que cambiou a historia do mundo.

París, 1968
Bibliothèque nationale de France

En Estados Unidos, os asasinatos de Martin Luther King e de Robert Kennedy evidenciaban que, xusto no país que armara e promovera a batalla física e intelectual contra o comunismo, estaba a librarse unha cruenta loita de clases pola defensa dos mesmos dereitos civís e económicos que a ditadura do proletariado laminara na URSS.

Buzz Aldrin
(Apollo 11)

Por JUAN OLIVER

Por moito que un bote man dos seus anais resulta difícil atopar un ano tan repleto de acontecementos relevantes para a historia moderna como 1968. Porque nese redondo exercicio sucederon tantas cousas, e case ao mesmo tempo, que se antolla imposíbel facer un resumo de noticias que de verdade reflicta todo o que pasou. Non se trata só de glosar a importancia de cada un deses sucesos en particular, senón a de todo o conxunto. Porque é precisamente esa interrelación de feitos históricos a que explica en boa medida o que o mundo é hoxe en día.

Hai medio século, en maio de 1968, París converteuse no centro do movemento anticapitalista ao que se abrazou unha xeración enteira de mozos airados que xa non se identificaban co relato socioeconómico que construíran en Occidente os vencedores da II Guerra Mundial. Paradoxalmente, a pouco máis de mil quilómetros de alí, a Primavera de Praga advertía do principio do fin da Guerra Fría entre bloques e do agónico comezo do derrubamento do único sistema político que se aparecía como alternativa ao capitalismo contra o que clamaban os manifestantes parisienses. Por estraño que pareza, un fío invisíbel unía as actitudes irreverentes de ambos extremos de Europa.

Mentres tanto, en Estados Unidos, os asasinatos de Martin Luther King e de Robert Kennedy evidenciaban que, xusto no país que armara e promovera a batalla física e intelectual contra o comunismo, estaba a librarse unha cruenta loita de clases pola defensa dos mesmos dereitos civís e económicos que a ditadura do proletariado laminara na URSS. Outro paradoxo.

E non é o último, porque os exemplos son múltiples e variados. Aí vai outro: case ao tempo en que se anunciaba a inminente chegada do home á Lúa, como metáfora da derrota da concreción terreal das aspiracións filosóficas do materialismo dialéctico, así como das ansias de liberdade da especie humana, millóns de cidadáns negros seguían manifestándose en numerosos estados dos EUA, a capital do mundo libre, para esixir algo tan elemental como que se lles deixase non ir á Lúa, senón a traballar ou a estudar, sentados nos mesmos asentos do autobús que a lei reservaba en exclusiva aos brancos.

Todos eses acontecementos, e o seu contexto, claro, forman parte dunha narración épica que contribuíu a construír no último medio século o discurso intelectual sobre o que se asenta o noso modo de vida, co mesmo razoamento que alimentou a bagaxe cultural de calquera europeo que presuma de estar ben informado. Incluso o daqueles que se criaron e sufriron durante a España gris dos peores anos do franquismo.

Aínda que resulta triste que as seguintes xeracións, as de quen creceron nos albores da democracia española, apenas sexan conscientes de que esta é tamén a súa propia historia. Porque conviviron cun xerme contestatario tan relevante como o que encheu de manifestantes as rúas de París, de Washington e de Praga. Si, aquí tamén. En Galicia. Porque en Santiago tamén houbo un amago de revolución sesenteira ao estilo das de Francia e Checoslovaquia, e un movemento de defensa dos dereitos cidadáns tan relevante como o que estaba a suceder nos Estados Unidos.

«Se España era aburrida entón, imaxínate Galicia. Viviamos nunha época que era un verdadeiro coñazo, e non só pola opresión política da ditadura, senón pola inercia social na que o franquismo e o nacional-catolicismo instalaran o país. Até máis ou menos o 68, esta era unha sociedade aburrida de si mesma», conta Vicente Araguas, un dos fundadores de Voces Ceibes, o colectivo de artistas que en decembro de 1968, hai xusto cincuenta anos, foi protagonista dun mítico concerto na sala Capitol de Santiago que se nutriu daquel espírito rebelde que alumara centenares de protestas ao redor do mundo. O linogravado orixinal do cartel que o anunciou, unha verdadeira xoia obra de Raimundo Patiño, Xavier Pousa e Beatriz Rey, consérvase hoxe no Museo Reina Sofía de Madrid.

No concerto daquel 1 de decembro no antigo Capitol, que presentou Manuel María, participaron os emblemas de Voces Ceibes: Xavier do Val, Miro Casabella, Guillermo Vermello, Xerardo Moscoso e Vicente Araguas, quen apareceu como Vicente Álvarez cambiando o seu apelido para evitar problemas coa súa familia. Outros dos intérpretes só aparecían só cos seus nome.

O recital deu voz, forma e aparencia pública a un movemento que se iniciou un ano antes en Compostela, no principio do curso 1967-1968, cando o Sindicato Democrático de Estudantes da Universidade Galega (SDEUG) gañou as eleccións na Universidade de Santiago desprazando os representantes do franquista Sindicato Español Universitario (SEU).

Na maioría de centros e facultades a transición de cargos estudantís discorreu sen demasiados problemas. Porque en realidade aquelas eleccións non tiñan tanta transcendencia máis aló da simbólica derrota dos aliados universitarios do Réxime. Pero na Facultade de Ciencias o decano negouse a facilitar ao SDEUG as instalacións e os fondos dos que até entón dispoñía o SEU, e aquilo prendeu a mecha do levantamento estudantil. Despois de varias protestas e dunha asemblea desaloxada sen contemplacións pola policía de Franco, os universitarios iniciaron unha folga que mantivo a Universidade paralizada e en loita, e a cidade enteira á expectativa, desde febreiro até entrado o mes de abril.

«Eramos unha universidade amorfa, con pouco máis de 5.000 estudantes. Pero a folga foi un verdadeiro desafío para o Réxime e supuxo un grande impulso para a loita antifranquista», lembra Araguas, doutor en Filoloxía cunha tese sobre O mundo poético de Bob Dylan e hoxe profesor emérito na Complutense, onde imparte este ano un curso sobre o Maio do 68.

A censura franquista logrou que a revolta invernal dos estudantes composteláns apenas transcendese máis aló de Galicia. E moito menos fóra de España, onde o resto do planeta observaba unha apertada concatenación de acontecementos bélicos, políticos, sociais, científicos, económicos e culturais que se sucedía case a diario sen solución de continuidade. Coma se a historia decidise concentrar en 1968 todos os puntos álxidos da onda de cambios que levaba insinuándose ao longo de todo un decenio.

O 5 de xaneiro, Alexander Dubcek accedía á secretaría xeral do Partido Comunista de Checoslovaquia e iniciaba o proceso de reformas que o mundo coñecería como a Primavera de Praga, e que concluiría no verán coa invasión soviética do país. Tres días despois, un grupo de estudantes da Universidade de Nanterre, no cinto vermello de París, concentrábanse para recibir con apupos e berros o ministro de Educación, iniciando as protestas e peches que derivarían catro meses despois, o 13 de maio, na maior folga xeral da historia de Francia e de Europa.

Cartel do concerto de Voces Ceibes na Sala Capitol
Raimundo Patiño, Xavier Pousa & Beatriz Rey, 1968

Matin Luther King
Biblioteca do Congreso

«Viviamos nunha época que era un verdadeiro coñazo, e non só pola opresión política da ditadura, senón pola inercia social na que o franquismo e o nacional-catolicismo instalaran o país». Vicente Araguas

Asemblea no patio da Facultade de Filosofía e Letras, en 1968.
Arquivo da Fundación 10 de Marzo, Legado Vicente Álvarez Areces

Utilizar en Galicia o idioma propio de Galicia era un sinal da rebeldía coa que moitos mozos empezaban a cuestionarse o fondo e as formas do que xa empezaba a soarlles como Antigo Réxime.

Uns días antes, case en Ano Novo, o Vietcong atacaba a embaixada estadounidense en Saigón, provocando unha virulenta reacción do Goberno de Washington que presidía Lyndon B. Johnson, sucesor do asasinado John F. Kennedy, e que derivaría en marzo no cruento masacre de My Lay. O asasinato e as violacións de case medio centenar de civís vietnamitas, anciáns, nenas e nenos incluídos, a mans de tropas estadounidenses, levantou definitivamente as masas que reclamaban o fin da guerra de Vietnam en Estados Unidos e alentou a todo o movemento pacifista internacional.

Pouco despois coñecíase a morte do primeiro ser humano que saíu ao espazo exterior, o astronauta soviético Yuri Gagarin, ocorrida case ao tempo en que Stanley Kubrick convertía a carreira espacial nun asunto filometafísico coa estrea da súa 2001: Unha odisea no espazo. O 4 de abril, un francotirador abatía a Luther King, quen viña de posicionar o black power norteamericano contra da Guerra de Vietnam. O 5 de xuño, outro pistoleiro asasinaba a Bobby Kennedy, que acababa de iniciar a súa carreira cara á Presidencia dos Estados Unidos tras gañar as primarias do Partido Demócrata en California. Non tiñan pasado nin cinco anos desde o asasinato do seu irmán maior.

As revoltas de Santiago enmárcanse nese contexto. E lonxe do que poida parecer, eran autónomas e incluso previas ao que sucedería despois no resto do mundo. O momento culminante desa revolución que xerminaba no recuncho máis occidental do Occidente europeo foi o 12 de marzo, cando, tras tres días de ocupación pacífica do edificio administrativo da Universidade compostelá, a policía desaloxaba porra en man os máis de 1.500 estudantes concentrados no seu interior e nas súas inmediacións. O mesmo número de persoas que un mes despois se concentrarían na Universidade de Nanterre, dando corpo multitudinario ao Maio do 68 francés.

En Santiago, os estudantes disolvéronse cantando o Venceremos nós, a versión galaica do We shall overcome, a canción gospel composta por Charles Tindley que Peter Seeger e Joan Baez converterían no himno dos defensores dos dereitos civís nos Estados Unidos. En Galicia, o movemento estudantil adoptou o tema como propio grazas á versión de Xosé Luís Franco Grande. As súas estrofas, traducidas do orixinal en versión libre, entoáronse desde entón en todos os recitais de Voces Ceibes:

Venceremos nós / Venceremos nós / Algún día venceremos / Desde ou fondo dá noite / Dime ou corazón / Que algún día / Venceremos nós.

Pode parecer casualidade, ou o froito dunha reflexión oportunista. Pero o certo é que Santiago e Woodstock, o lugar onde se celebrou o mítico festival folk no que Seeger e Baez popularizaron o We shall overcome, sitúanse na mesma latitude xeográfica: o paralelo 42. Do paradoxo á coincidencia.

O que non é casualidade é que os estudantes de Santiago escollesen o galego como lingua para glosar espiritualmente a súa protesta. Utilizar en Galicia o idioma propio era un sinal da rebeldía coa que moitos mozos empezaban a cuestionarse o fondo e as formas do que xa empezaba a soarlles como Antigo Réxime. E como tamén estaba a ocorrer nos Estados Unidos e en Francia, a música pop e folk foi a espoleta e a canle pola que empezaron a circular todos eses sentimentos colectivos.

En 1967, un veinteañero de Ferrol, Andrés Lapique Dobarro, producira o seu primeiro traballo discográfico, un EP que tivo pouco éxito pero que representaba todo un fito para a época, porque os seus catro temas, de corte pop melancólico, estaban gravados en galego. Nunca antes a música xuvenil urbana se tiña expresado libremente nunha lingua que a ditadura tentara acantoar lonxe das cidades, e á que o establishment do franquismo consideraba un símbolo de atraso cultural e económico. Os seus novos defensores convertérona en todo un estandarte da loita pola liberdade e pola defensa da súa identidade colectiva.

Corredores da Facultade de Filosofía e Letras, durante o encerro.
Arquivo da Fundación 10 de Marzo, Legado Vicente Álvarez Areces

A censura franquista logrou que a revolta invernal dos estudantes composteláns apenas transcendese máis aló de Galicia. E moito menos fóra de España, onde o resto do planeta observaba unha apertada concatenación de acontecementos bélicos, políticos, sociais, científicos, económicos e culturais que se sucedía case a diario sen solución de continuidade.

Asemblea na Facultade de Farmacia.
Arquivo da Fundación 10 de Marzo, Legado Vicente Álvarez Areces

Moitos daqueles mozos eran fillos da burguesía ligada ao Réxime. «É verdade que algúns eramos uns señoritos privilexiados. Tiñamos moitas posibilidades, entre elas, viaxar, o que nos permitía ter unha xanela de acceso ao mundo que tamén nos serviu para saber que o que estaba a pasar en Galicia non era un feito illado do que ocorría no resto do mundo», conta Araguas, fillo dun militar. Como Andrés Dobarro, que proviña tamén dunha familia ferrolá secularmente vinculada á Armada española.

Dobarro publicou en 1968 aquel disco tan supostamente inocente como reivindicativo. Só un ano despois, o seu tema Corpiño xeitoso, que aparecería no disco Chámome Andrés Lapique Dobarro (RCA, 1970) convertíase en número un nas listas de música en España. Ninguén foi quen de conseguir algo semellante desde entón. Tampouco en catalán nin en éuscaro.

«Foi algo incríbel. Todo o que por entón se escoitaba nas emisoras de radio do país tiña que ver coa copla española. Así que ver como un tema pop en galego chegaba a todos os recunchos de España, e xusto naquel momento, foi un tremendo subidón de autoestima para todo o movemento estudantil. Tamén para quen se dedicaba á canción política», afirma o escritor Xavier Alcalá, un dos mellores amigos de Dobarro e autor das letras de varias das súas cancións, entre elas a da mítica Teño saudade.

As revoltas universitarias de Santiago terminaron entrada a primavera, cando as autoridades decidiron adiantar as vacacións de Semana Santa, a única posibilidade que lles quedaba para tentar rebentar a folga. Ao regreso, acordaron cos estudantes que se poñían fin ás protestas, trasladarían o decano da Facultade de Ciencias, destituirían o reitor e anularían todas as sancións impostas polos sucesos ocorridos desde que empezou o conflito.

Naqueles expedientes figuran centenares de nomes de estudantes, algúns dos cales trazarían anos despois coñecidas carreiras profesionais, políticas, artísticas e intelectuais: o expresidente da Xunta, Emilio Pérez Touriño; o expresidente do Principado de Asturias, Vicente Álvarez Areces; o maxistrado do Tribunal Constitucional e exfiscal xeral do Estado Cándido Conde Pumpido; o sociólogo e escritor Fermín Bouza, o médico e exdeputado socialista Francisco Cerviño… Tamén Dobarro, Araguas, Casabella, Alcalá, Benedicto

Moitos deles coincidiron naquel concerto do 1 de decembro de 1968 no Capitol de Santiago, que deu voz e forma na capital de Galicia ao espírito irreverente duns anos que cambiaron o mundo e dunha historia que tamén se escribiu. Non está de máis lembralo cincuenta anos despois.

Contido extraído do número 11

Queres ollar máis contidos relevantes?

Valentín García

150 150 CORALIA

Empezou a súa carreira profesional no medio rural convencendo os estradenses de que a lingua que falaban, lonxe de ser unha anormalidade antropolóxica, era un idioma tan digno, rico e fermoso como aquel que moitos deles se viran obrigados a adoptar para poder integrarse nas sociedades urbanas ás que migraban. Agora, desde o cargo de secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez (Abades, Silleda, 1970) celebra que o galego teña acadado o status de lingua prestixiada e recoñecida. Aínda así recoñece que aos poderes públicos lles queda moito traballo por facer para ampliar o seu uso na contorna na que se move esa nova xeración de galegos e galegas que descubriron que a lingua que os seus pais só falaban entre eles agochaba un auténtico tesouro cultural.

Entrevista de JUAN OLIVER
Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Teño que pedir desculpas se o meu galego non é de todo correcto. Pertenzo a esa xeración que creceu aprendendo o idioma con tres normativas distintas.
Non te preocupes en absoluto. Como secretario xeral de Política Lingüística estou máis que afeito a escoitar todas as variantes.

Vaia sitio máis emblemático para facer esta entrevista, a Real Academia Galega.
Efectivamente. O despacho do presidente da Real Academia Galega (RAG), que no seu día ocupou Manuel Murguía. Contémplannos os patriarcas da lingua: Cabanillas, Villar Ponte, Seoane, Castelao.

Chamoume a atención que na recepción da entrada hai varios xornais, pero están todos editados en español.
Si, a verdade é que medios de papel en galego hai poucos. Pero están a proliferar moitos dixitais en galego. As novas tecnoloxías son unha ferramenta importante para a súa difusión.

Aí está o exemplo de Coralia, que editamos en papel e na web.
Podo dicir que no meu despacho en Santiago teño un andel cheo de libros. E Coralia é unha das revistas que teño alí exposta, para que a poida ver quen nos visita. En horizontal, eh!, non de canto.

É curioso que a RAG estea precisamente na Coruña, unha das cidades de Galicia onde menos galego se fala.
Historicamente sempre foi así. Onde o galego sempre estivo máis forte foi no medio rural e mariñeiro. E nas cidades, tradicionalmente, falábase castelán. Na Coruña falábase pouco galego xa nos tempos de Eduardo Pondal, cando escribiu aquel poema que dicía «Miniñas da Cruña / falade galego». Desde entón A Coruña creceu dez veces máis até converterse no que é agora, e é normal que o uso do castelán medrase con ela.

Pero Santiago é unha cidade que exporta galego. Moitos estudantes que chegan desde A Coruña e desde outras urbes galegas e españolas, e que non teñen o galego como lingua inicial, descobren aquí o seu uso como idioma habitual.
Santiago ten algúns condicionantes que fan que o galego teña un peso específico máis elevado con respecto a outras cidades. Por que? En primeiro lugar porque a poboación está moi impregnada dos estudos de Humanidades. Santiago ten unha Universidade desde hai cincocentos anos, sé arcebispal… En Santiago, a normalización do galego tivo unha vía de entrada pola vía cultural. E en segundo lugar, porque as cidades non responden sempre igual á lingua. Os condicionantes sociolingüísticos de Santiago non son os mesmos que os de Vigo, nin os de Vigo son iguais que os da Coruña. Falas da Coruña, pero hai casos similares en Vigo. É unha cidade que medrou moito máis rápido, cun fluxo de entrada de persoas que viñan do medio rural e que concibían o uso do castelán como forma de integrarse na cidade. Algúns deses novos castelanfalantes que abandonaron o galego ou que reduciron o seu uso ao ámbito familiar transmitíronlles aos seus fillos esa idea de que para integrarse debían falar castelán. Por que en Lugo empregan máis o galego? Porque está máis influenciado por esa contorna rural pero sen esas connotacións. E en Ferrol? Fálase máis castelán porque alí está o Arsenal, os estaleiros, focos que atraían traballadores que en moitos casos xa eran castelanfalantes porque viñan de fóra de Galicia.

«Pardo Bazán defendía o galego, pero nunca o falou. Era condesa, e as condesas entón non falaban galego, da mesma forma que non o falaban os médicos nin os xuíces. E ela dicía que un dos problemas que ten o galego é que quen o defende, non o fala. Mire que dato máis relevante. Todas aquelas persoas que temos como os popes do galego, que puxeron os alicerces para a súa recuperación, pertencían a unha clase social que non falaba galego»

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

Referíame a iso co de que Compostela é un pouco o centro desde o que o galego se expande ás cidades. Porque os fillos e fillas daqueles migrantes descobren o galego cando marchan estudar a Santiago.
Acceden a todo un ambiente cultural e de sensibilización co galego e descobren unha riqueza que non lles transmitiron como tal. Descobren en Santiago un tesouro que non sabían que tiñan na casa, un tesouro que é a maior riqueza que pode ter un pobo. A través dos seus compañeiros que fan un uso normalizado do galego, do tecido social e cultural da cidade, do persoal administrativo da propia universidade… Por iso, o que facemos agora desde a Secretaría Xeral de Política Lingüística é incidir non só neses neofalantes que se están a formar, senón nas súas contornas sociais e familiares, porque son fundamentais para que o proceso de normalización lingüística dea resultados. Sensibilizar os pais, os avós, os tíos, as persoas que traballan en casa, para que transmitan o galego aos nenos e para que o transmitan como algo valioso.

E iso funciona?
Eu creo que avanzamos bastante en afianzar o prestixio social do galego. Antes había xente que falaba galego pero que cando lle preguntabas que era o galego… Incluso algúns prebostes da lingua entendíano como un dialecto, non como un idioma. Rosalía de Castro definiuno así nalgún momento. E calquera persoa que se refira hoxe ao galego como un dialecto percibirá un enorme rexeitamento social, porque está asentado como unha das linguas románicas de máis prestixio de Europa, cunha profunda tradición cultural e histórica, cunha literatura que florece por todas partes e que está a vivir un momento radiante. Nunca houbo tantos escritores en galego, tanta produción literaria e tanta produción literaria traducida. Nunca houbo tantos congresos, encontros… Hoxe o galego vive nun contexto moi prestixiado.

Pero o uso do galego aínda non está normalizado en todos os sectores.
Queda moito por facer. Pero no mundo da comunicación, da empresa, da política, nas institucións… En ningún outro momento o galego estivo tan consolidado e prestixiado. Para Castelao sería un soño coñecer un Parlamento galego onde todo o mundo falase galego todos os días. Ou a Televisión de Galicia, a Radio Galega… Ou medios como o voso, Coralia, que falan en galego de temas como moda, gastronomía, turismo… Iso sería insólito hai cincuenta ou sesenta anos.

Ou menos aínda.
Si, si, non hai que irse tan atrás. Ten en conta a dixitalización, o mundo das redes sociais… Todo iso sería ciencia ficción para calquera das persoas retratadas nos cadros que nos rodean neste despacho.

Ou sexa que Castelao alucinaría.
A que foi dona desta casa onde está a sede da Real Academia Galega, Emilia Pardo Bazán, dános un dato sociolingüístico moi relevante para a súa época. Pardo Bazán defendía o galego, pero nunca o falou. Era condesa, e as condesas entón non falaban galego, da mesma forma que non o falaban os médicos nin os xuíces. E ela dicía que un dos problemas que ten o galego é que quen o defende, non o fala. Mire que dato máis relevante. Todas aquelas persoas que temos como os popes do galego, que puxeron os alicerces para a súa recuperación, pertencían a unha clase social que non falaba galego. Quen falaba galego era o pobo, pero o pobo non escribía libros nin daba conferencias, nin clases na universidade. Esa é a situación que tiñamos. Hoxe podemos presumir de que moitas clases na universidade son impartidas en galego. Aínda teñen que ser máis, é certo, pero xa son moitas máis que antes. Moitos dos nosos dirixentes diríxense ao público en galego. Se cadra a lingua que empregan no ámbito privado é outra, pero o prestixio social do galego é moi grande. Revistas como a vosa, que se atreven a facer entrevistas en galego, a falar do mundo social en galego, representan un avance moi notable que temos que celebrar e ao que temos que darlle valor.

Provés dunha contorna galegofalante, pero cando viñeches estudar a Santiago, advertiches esa situación da que falaba antes? Quero dicir, compañeiros que descubrían o idioma en Compostela e, a través del, unha identidade cultural.
Santiago foi sempre un foco de lingua e cultura, desde os tempos de Otero Pedrayo e Antón Losada Diéguez, que viñan dos seus pazos fidalgos onde falaban galego cos criados mentres que cos demais falaban en castelán. E viñan a Santiago, onde a propia unión, a formación de colectivos, a relación dentro das facultades –historicamente máis as de humanidades, pero tamén o resto-, levaba a formar esa atmosfera onde se cimentou a galeguidade.

Tiveches esa mesma sensación ao vir estudar a Santiago?
Eu viña dunha contorna rural, pero si é verdade que notei como moitas persoas que viñan doutras cidades, mesmo tamén de Santiago, galeguizábanse cando entraban na universidade. Hai centos de casos. E falo mesmo de persoas que hoxe son expertos en lingua, profesores… Moitos de quen hoxe son auténticas autoridades no ámbito da lingua non son galegofalantes iniciais, son neofalantes. Nesta casa onde estamos, a Real Academia Galega, hai unha académica madrileña, Marilar Aleixandre.

A homenaxeada no Día das Letras Galegas deste ano era estremeña.
Efectivamente, María Vitoria Moreno. Refírome a iso. Hai un caso que sempre cito, porque é amigo e moi próximo: Agustín Hernández [voceiro do PP no Concello de Santiago], que non é galego. Pero se alguén o escoita falar, non poderá dicir que ten un acento raro. Fala galego como calquera outro galego. Veu aquí non con cinco anos, senón sendo xa enxeñeiro, e aprendeu galego e foi conselleiro en galego.

Que botas de menos do Santiago no que estudaches? Hai moitas diferenzas?
Hoxe hai unha visión máis cosmopolita. E iso ten que ver con dous factores. Por unha banda, a tecnoloxía. Cando eu cheguei a Santiago non existían os teléfonos móbiles, nin as redes sociais, nin nada semellante. E o outro é o coñecemento do mundo. Agora mesmo é moi difícil atopar un estudante que non fixera unha estadía no estranxeiro, que non viaxara fóra, que non teña conexión co que está a pasar no resto do mundo… Antes, cando chegaba alguén á facultade que estivera en Nova York, París ou Londres, quedabamos con el para que nos contara como eran esas cidades. Iso pode facer que non haxa un compromiso tan directo coas cousas de Santiago, porque hai unha visión máis cosmopolita, máis aberta. Pero eu creo que é bo. Vexo as persoas que veñen a Galicia a traballar ou a estudar, e véxoas moi formadas, con moitísima información, moitísimas ganas de aprender e de beber de moitas fontes distintas. Xa non lles sucede como a nós, que estabamos limitados polas publicacións ás que podiamos ter acceso, os profesores que nos daban clase. Hoxe esas fontes de coñecemento multiplicáronse por dez mil.

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

«Moitos de quen hoxe son auténticas autoridades no ámbito da lingua non son galegofalantes iniciais, son neofalantes. Nesta casa onde estamos, a Real Academia Galega, hai unha académica madrileña, Marilar Aleixandre»

Falando de mozos e de novas tecnoloxías. Non cres que se houbese unha xeración de youtubeiros galegos, un Rubius ou un Folagor que triunfasen en Youtube en galego, contribuiría aínda máis a difundir o uso do idioma?
Unha das liñas nas que estamos a incidir moito é nas novas tecnoloxías. Precisamente vimos de presentar unha ferramenta que permitirá recoller a toponimia para que a xente poida enviarnos desde o teléfono ou desde calquera plataforma móbil a localización do lugar en que se atopa e o seu topónimo galego. Que queda moito por facer? Si, claro. Oxalá tivésemos máis medios en galego, máis revistas como a vosa… Porque iso sería a normalidade da nosa lingua, a normalización. Pero temos que ter en conta outros factores. É verdade que os mozos e mozas que usan as novas tecnoloxías, como os seguidores dos youtubeiros dos que me fala, teñen moi boas competencias en galego. Son xente formada, e estamos ante a xeración mellor preparada para ler, escribir e falar en galego. O 99 % da poboación entende o galego, o 98 % sabe falalo, o 97 % sabe lelo e o 83 %, que é unha cifra histórica, sabe escribir en galego. Isto nunca pasara na historia de Galicia.

…Pero outra cousa é que o usen.
Refírome a iso. Teñen competencias para se desenvolver en galego, pero á hora de utilizalo no cole, no ximnasio, no fútbol, na discoteca, no parque, sucede que os ambientes son castelanfalantes. E aí vén a segunda parte. Temos que animar o uso do galego, pero tendo en conta que o galego con quen está en contacto é co castelán, unha das linguas máis poderosas do mundo, con máis de 550 millóns de falantes. Como podemos desde Galicia xerar youtubeiros se nos estamos constantemente a comparar co castelán, que lle saen youtubeiros de todas partes, desde Navarra a Santiago de Chile? Temos que ser conscientes de que o galego ten o poder que ten, e que o que temos que facer desde os poderes públicos é dar visibilidade ao que hai e potencialo, pero sendo conscientes de que toda esta vida tecnolóxica é moi efémera. Sucede constantemente. Pregúntanme: «Falaches cos de Google, cos de Android ou cos de Linux, para poñer en marcha tal aplicación en galego?». E ti podes negociar e lograr esa aplicación, o que sempre é un traballo caro e custoso, e logo resulta que desde California vén outra e déixaa obsoleta. O camiño non é fácil, temos que dar a batalla, evidentemente, pero estamos a falar de sectores que non é fácil cubrir coa urxencia que o mercado demanda.

««Temos que animar o uso do galego, pero tendo en conta que o galego con quen está en contacto é co castelán, unha das linguas máis poderosas do mundo, con máis de 550 millóns de falantes. Como podemos desde Galicia xerar youtubeiros se nos estamos constantemente a comparar co castelán, que lle saen youtubeiros de todas partes, desde Navarra a Santiago de Chile?»

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

«Santiago foi sempre un foco de lingua e cultura, desde os tempos de Otero Pedrayo e Antón Losada Diéguez, que viñan dos seus pazos fidalgos onde falaban galego cos criados mentres que cos demais falaban en castelán. E viñan a Santiago, onde a propia unión, a formación de colectivos, a relación dentro das facultades –historicamente máis as de humanidades, pero tamén o resto-, levaba a formar esa atmosfera onde se cimentou a galeguidade»

Empezaches traballando como normalizador no medio rural, un medio no que a poboación ten as súas propias formas de expresión en galego, moi arraigadas, e onde os galegofalantes senten orgulloso de ser os que mantiveron vivo o idioma durante séculos. Como é o traballo a ese nivel?
Trabállase dándolle normalidade ao que alí xa é normal. Pode soar a truísmo, pero é así. Cando empezamos a traballar nos primeiros servizos de normalización lingüística, o primeiro que lle diciamos á xente era que esa lingua que falaba non era unha lingua de segunda, nin un dialecto, senón un idioma con prestixio literario, que podes falar co médico e co xuíz porque o médico e o xuíz van entender, que se pode utilizar no culto relixioso, nas festas… En calquera lugar. Que o galego é unha lingua que se pode transmitir e que temos o deber de transmitir. Os compañeiros que emprendemos esa tarefa de normalización no medio rural tentamos precisamente darlle normalidade ao uso do galego. Dicirlle á xente que non ten que cambiar de idioma cando vai a unha cidade para facer un trámite administrativo, ou ao hospital. Porque o médico non só o entende, senón que ten que entendelo, porque o galego é unha lingua cooficial que ten un status normativo recoñecido. Iso foi o primeiro que tivemos que facer. Explicarlle á xente que esa lingua que falaba non era unha anormalidade, non era un híbrido de linguas, non era algo que nin era castelán nin era portugués. Que era un idioma con entidade propia.

Entrevista extraída do número 11.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Juan Mera

150 150 CORALIA

«Mentres perseveramos e resistimos, podemos conseguir todo o que queremos». Detrás desta frase de natureza motivadora atópase o lendario boxeador Mike Tyson, primeiro referente deportivo de Mera (Vedra, 1994), quen vén de converterse no novo campión de España de kick-boxing. Desde que era só un rapaz a súa paixón polo boxeo e a súa dedicación por esta disciplina foron medrando ano tras ano, até facer de el un referente do deporte da loita en ring. O campionato de España é, até agora, o último dunha longa lista de méritos do ironman galego, para quen non existen os imposíbeis, un campión feito a si mesmo que xa está centrado en novos e máis ambiciosos retos. Mera, co que Coralia vén de compartir un día de adestramento no Pedroso, ten un sorriso co que desarma, pero foron os seus puños de aceiro os que o fixeron número un.

Juan Mera

Entrevista de ÁLEX REGUEIRO
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

A conquista do campionato español de kick-boxing é resultado de moitos anos de esforzo e dedicación. Como enfrontas a preparación dun reto tan importante? Cantos meses ou anos de adestramento hai detrás do campionato?
Este reto afróntoo con disciplina e sacrificio, e preparándome intensamente para o combate durante catro meses. Un deses meses pásoos en Holanda onde están Badr Hari, Murthel Groenhart… os mellores, que che ensinan disciplina de verdade e como adestrar. Boto un mes alá de adestramento duro e despois sigo aquí coa rutina. Badr Hari é ao kick-boxing o que Mike Tyson é ao boxeo.

Que foi o máis duro do adestramento?
O máis duro é a disciplina, o A, B, C de todos os días. Cada día levántome ás seis da mañá e saio correr seis quilómetros en xaxún; despois dúchome e almorzo. Logo vou traballar de sete e media a dez. De dez a doce volvo a adestrar dúas horas, unha hora fago boxeo e a outra dedícoa ao kick-boxing. Como e durmo, e xa ás sete da tarde adestro outra hora máis. Despois o que queda é cear e durmir.

Onde reside a túa vantaxe competitiva: na forza, na coordinación ou na concentración?
O meu forte é a concentración, sobre todo, pero tamén a forza. A miña vantaxe é o meu estilo de pelexa.

Lembras cando foi a primeira vez que dixeches en alto «isto é o meu»?
Si, claro (ri). Desde sempre, desde cativo. Tería seis ou sete anos cando vin por vez primeira a Tyson. Foi el quen espertou en min a curiosidade e lembro que con oito e nove anos vía vídeos del para saber máis sobre este mundo. De feito, o que lles pedía aos Reis Magos e a Papá Noel eran guantes de boxeo e sacos…

E como reaccionaron ao teu carón?
A familia non moi ben, pero é o normal, porque son o pequeno da casa e entre os meus nunca houbo unha afección especial por este tipo de deportes, aínda que agora todos están encantados.

Es capaz de lembrar que sentiches a primeira vez que subiches a un ring?
Si, claro (ri). Era todo nervios!

Juan Mera

«Amólame máis perder que un golpe mal dado. A vitoria enche e amortece toda a dor, por iso cando che toca estar da outra banda, hai que seguir loitando, ser forte e loitar para gañar»

Juan Mera

O kick-boxing é un deporte con apenas medio século de vida, a metade de camiño entre Occidente e Oriente. Que o fai tan atractivo para ti?
A agresividade e dureza que o caracteriza.

Para ti, o kick-boxing está máis preto do boxeo, do karate ou do muay thai?
Para min, do boxeo.

Poderías explicarnos en que difiren as diferentes modalidades deste deporte (semi-contact, light-contact ou full-contact) e a quen se adecúan mellor?
O light-contact adecúase mellor a cativos e menores de idade. Nel non podes golpear ao KO, tes que pegar sempre medindo a forza. Full-contact é unha variedade de kick-boxing onde só se permite pegar puñadas e patadas de cintura para arriba. Despois está o kick-boxing, que permite pegar puñadas e patadas a calquera altura do corpo e, a maiores, golpes cos xeonllos; é o que segue as regras do k1 -é o kick-boxing que se ve hoxe por hoxe-. No semi-contact as patadas e puños deben producirse por riba da cintura e en cada golpe párase a pelexa para puntuar.

Todos os deportes teñen pros e contras, pero cales serían as vantaxes e desvantaxes do kick-boxing con respecto a outras prácticas deportivas?
Penso que no plano físico é un dos deportes máis duros que hai, o que significa que tes que traballar a todos os niveis, e moi especialmente os apartados de elasticidade e coordinación. Tamén tes que facer fondo, así que tes que correr, traballar a forza; é dicir, co kick-boxing traballas a todos os niveis. En canto ás desvantaxes, subliñaría os impactos na tibia e no antebrazo.

Uns números atrás, Vero Boquete explicábanos que a parte máis dura do deporte son as lesións. Que é para ti o máis difícil da túa disciplina?
Amólame máis perder que un golpe mal dado. A vitoria enche e amortece toda a dor, por iso cando che toca estar da outra banda, hai que seguir loitando, ser forte e loitar para gañar.

Pagan a pena os sacrificios?
Si, por suposto. Os sacrificios pagan a pena. Tras pasar polo torneo no que me proclamei campión de España non teño ningunha dúbida ao respecto. Despois desa pelexa, despois dunha recuperación dura e dunha disciplina férrea, cóllome unha semana de descanso e como todo o que quero, como chocolate, saio un pouco, trasnoito. Procuro rebaixar o ritmo e esquecerme de horarios durante unha semana, durmir, comer moito e desconectar.

No caso dos deportes de contacto, como levan a familia e os amigos verte recibir e dar golpes? É habitual que asistan aos combates?
Son sobre todo os amigos os que me acompañan, porque a familia non leva nada ben verme recibir golpes, aínda que cada vez o levan mellor.

Karate Kid, Tigre e dragón e a maioría de películas do xénero, inciden na grande importancia dun bo mestre para chegar lonxe. Quen foron os teus e como es ti como mestre?
Comecei a adestrar no ximnasio Sparta da avenida de Lugo con Antelo, que foi o meu primeiro mestre. Logo de tres anos con el, decidín continuar só. E aínda que é duro facelo ti todo só, dar ese paso permíteche programar os teus obxectivos ao cento por cento. Ademais teño a sorte de que o Club CAMM dáme a posibilidade de adestrar e levar adiante a miña idea, a miña rutina. Que como son eu como mestre? penso que o fago ben (sorrí). Encántame o que fago, así que nas clases transmito sempre bo rollo. Estou ou tento estar sempre ledo; iso si é importante!

Queres un corpo 10?
Consellos de Juan Mera para gañarmos en benestar:
· Descansar e durmir un mínimo de 8 horas.
· Favorecer a relaxación cunha sesta
despois de comer.
· Comer moita froita a diario e controlar a calidade dos alimentos, que han de ser de confianza (de aquí do país, de Galicia).
· Adestrar e facer deporte a primeira hora
da mañá e en xaxún.
· Facer controis médicos de maneira regular.
· Incorporar hábitos activos, procurando facer todo a pé.
· Beber moita auga para estar
ben hidratados.
· Manternos no peso adecuado (se estamos máis activos,
sentímonos mellor e todo custa menos).
· Almorzar moi forte, comer forte
e cear pouco (proteína pura).
· Ter sempre unha actitude positiva.

Juan Mera

Con que es mellor?
Cos pés ou coas mans?
Coas mans.
Unha frase motivadora:
«O problema non é o problema,
o problema é a túa actitude
fronte ao problema».
Un deportista polo que
sintas admiración:
Mike Tyson.

«A realidade é que o 90% das persoas que veñen a clases non recibe impactos, a pesar do cal, para a maioría da xente, o boxeo son só golpes e ollos inchados»

Que é o máis enriquecedor para ti do traballo cos teus alumnos e cal é a lección máis importante que deberiamos aprender antes de poñernos as luvas por vez primeira?
O máis enriquecedor é ver sufrir con gusto. Adestrar todos xuntos como unha familia. Somos un grupo grande que nos axudamos e tiramos os uns polos outros. É a familia que fas co deporte, e ao final ese lazo é o máis bonito.

Que ensina o kick-boxing que non ensine o atletismo ou o fútbol?
Respecto!

Os deportes de contacto viven un bo momento en Galicia ou están a ser perseguidos polo «pensamento politicamente correcto»?
Eu o que digo é que antes de opinar convén practicar. O boxeo é algo máis que pegar golpes na cara. Para facer boxeo tes que correr, facer abdominais, saber estirar, saltar á corda, ter coordinación. No boxeo adéstrase todo iso, o que ao saltar ao nivel de competición se traduce en xogar a dar golpes. A realidade é que o 90% das persoas que veñen a clases non recibe impactos, a pesar do cal, a maioría da xente cre que o boxeo son só golpes e ollos inchados.

Juan Mera

O cine e a televisión teñen creado un estereotipo de boxeador, rudo e de poucas palabras. Pero, lonxe desa imaxe, ti sempre tes un sorriso ou unha frase animosa para os demais. Como é Juan Mera dentro e fóra do ring?
A min gústame ser amigábel con todo o mundo porque é como mellor estou. Se che gusta o que fas vas estar de mellor humor e relaxado sempre. Iso si, dentro do ring eu quero gañar como ninguén. Para min, a vitoria é o máis grande que hai. Non me importa outra cousa. Non hai dúbida ao respecto: cando teño a oportunidade vou por ela ao cento por cento.

E, finalmente, agora que estamos a decidir os propósitos para o ano que comeza, ti xa sabes cales serán os teus próximos obxectivos?
Seguir adestrando con seriedade e fortaleza. Todo o que vai vir será bo!

Queres ollar outros contidos relevantes?

Vudú

150 150 CORALIA

Cando Belem Tajes (voz e teclas) e Maritxinha (baixo) decidiron converter Voodoo, agora Vudú, nun dúo deron co seu formato. En pleno lanzamento de Eu son Vudú vol. III, o seu terceiro traballo, conversamos con Belem deste proxecto nado hai dous anos, que aspira consolidarse no panorama musical galego. Música tradicional mesturada con ritmos de música negra son a base de Vudú, o dúo no que Belem (Bos Aires, 1985) canta e toca o teclado. Quen foi unha das voces de Luar na Lubre até hai uns meses cóntanos como chegou onde está, desde a súa infancia como gaiteira e as súas raíces camariñás.

Vudu

«Vudú é o resumo de todas esas influencias que fun recollendo no camiño. Tanto da música tradicional, como da negra, como do que escoitaba na casa. Sempre fun ademais moi rockeira e sempre tiven esa ansia de rock and roll dentro. Vudú non é un proxecto de rock and roll pero nel hai tamén unhas pingas diso»

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de LUIS OTERO

Vudú non é o teu primeiro proxecto, antes xa fuches vocalista doutras formacións como Sisters in the house. Que pasa? Non acougas en ningures ou é que che presta afrontar novos proxectos?
Este proxecto sempre foi o que eu andaba buscando. Os outros estaban máis enfocados a facer versións. Este é o primeiro que inicio de corazón.

Ademais de cantar, tamén compós a música. Das dúas cousas que é o que máis che gusta facer?
É todo un reto facer realidade o proxecto de buscar músicas, atopar as letras e facelas encaixar. Ter todo ese tempo para a introspectiva, e despois sacalo para fóra, é un proceso emocional que en verdade custa moito, pero é unha sensación fantástica e Vudú é a forma de sacar todo ese traballo emocional para fóra.

Vudú está conformado por ti mais Maritxinha. Definídelo como un dúo de música soulk. Isto que vén sendo?
As nosas letras son como de corte tradicional. Moitas cantábamas a miña avoa cando era pequena. Eu crieime na Arxentina, na emigración, e toda esa información gardeina moi ben. Sempre tiña esas músicas recorrentes, e tanto a Maritxinha como a min nos gusta moito a música soul, a música negra. Esa foi a forma de casar todo nun só estilo. Por iso lle dicimos soulk, porque Vudú é soulk, folk e soul.

O voso anterior traballo é o disco Eu son Voodoo vol. II, que ten esas letras do cancioneiro tradicional galego que harmonizades con sons da música negra. Ese gusto de onde o sacas? Escoitábalo na túa casa de pequena?
Non, a verdade é que de pequena era máis dos Beatles e da música tradicional que escoitaba na casa. Moita música arxentina. Pero cando empecei a dar clases de canto, con Ángeles Dor e con Carmen Rei, si que foi unha música que me cativou por completo, e que me encantaba. Sabía que dalgunha maneira todas estas influencias ían acabar converxendo. Vudú é o resumo de todas esas influencias que fun recollendo no camiño. Tanto da música tradicional, como da negra, como do que escoitaba na casa. Sempre fun ademais moi ‘rockeira’ e sempre tiven esa ansia de rock and roll dentro. Vudú non é un proxecto de rock and roll pero nel hai tamén unhas pingas diso.

Falabas antes da túa avoa… O teu avó era gaiteiro. A ti tamén se che dá?
Si, eu fun gaiteira moitos anos. Tanto o meu irmán coma min fomos uns gaiteiros moi noviños. É un orgullo. A súa faceta de gaiteira coñecémola despois de que morrera, pero é algo que sempre gardamos, e miña avoa vive na Arxentina e canta moitísimo.

E con Maritxinha, xa actuaras no pasado ou como vos coñecestes?
En realidade, Vudú empezou sendo un cuarteto, e Maritxinha estaba nesa primeira formación. Despois, por cousas da vida, o que era o guitarra empezou a tocar con Ses e por temas de axenda non podía compatibilizalo con Voodoo [como se escribía daquela]. Foi unha decisión difícil de tomar, pero decidimos seguir adiante como dúo… a ver que pasaba, non? E inda que parecía un dúo bastante pouco habitual, un teclado e un baixo, pois dixemos por que non? E foi como comezamos hai cousa de dous anos.

O ano pasado, apenas un ano despois, ganastes o Premio Martín Códax da Música na categoría de Funk, Soul, Blues. Engloban todo aí. Non está mal, non?
Non, non. Foi unha sorpresa. Non contabamos para nada con el e impulsáronnos para que nos presentaramos á candidatura, e foi practicamente sen querer. A verdade é que nos axudou moitísimo porque, se ben non obtivemos resultados inmediatos, despois de presentar o vol. II, grazas ao premio este verán foi unha auténtica pasada de datas. Estivemos na maioría de festivais do verán galego e recorremos moitas salas. Tamén ao ser dúas é moi fácil de mover o equipo e non é o mesmo que mover unha banda de máis integrantes. Tivemos esa versatilidade para poder ir de aquí para alá engarzando unha data coa outra. Agradecidísimas co premio!

Faltou o Noroeste Pop Rock da Coruña. Foi unha mágoa non poder ter tocado alí por mor da chuvia…
Ese día choveu moitísimo e estivemos até última hora intentando facelo pero non chegamos a tocar. Queda pendente. Tiñamos moitas ganas por ser ao carón da casa e por ser un festival ao que lle queremos tanto pero non puido ser.

Da xira polos festivais galegos, con cal vos quedades?
Tivemos ocasión de tocar no SonRías Baixas. Foi unha actuación de día e coincidiu que despois ca nosoutras tocaba Muchachito Bombo Infierno que é un personaxe da nosa adolescencia, dos nosos vinte anos. A el gustoulle moito o que facemos e foi unha experiencia brutal, así que esperemos volver a coincidir con el, pero esta vez tocando xuntos. A ver que sae.

Portada disco Vudu

«A música é unha profesión da que é moi difícil vivir, co que se converte nun campo de batalla que fai aflorar os egos. É un gremio no que por nada che sacan as unllas»

«Á hora de gravar algún disco importa menos o que teña que aportar a voz, e os arranxos que ti fagas para un disco, que o que poida facer un instrumentista»

Ademais de Vudú e Sisters in the House fuches vocalista da mítica banda Luar na Lubre. Como foi aquela experiencia?
Estiven até hai uns meses e foi unha etapa… Estoulles moi agradecida por esa xira que fixemos xuntos e onde eu me situei a un nivel profesional moi alto. Para min foi unha aprendizaxe tremenda. Está ben ter aprendido con eles.

Escribiches no Sermos unha columna titulada «Crónica da miña morte anunciada». Nela dicías que «a muller ao longo da vida ten que soportar moita inxustiza. Se ademais es muller e cantante a cousa complícase». Que dificultades son esas que atopaches na túa carreira polo feito de ser muller?
O feito de ser cantante e non tocar ningún instrumento, foi para min… Como dicilo? Fun discriminada, porque se es cantante non sabes tocar un instrumento; dáse por feito que vales menos. Soamente es a rapaza que fai bonito na banda de chicos. Por non cargar cun instrumento xa es así ou asá. Pasáronme esas e outras como que ao mellor custe menos eliminar a parte vocal. É dicir, que á hora de gravar algún disco importa menos o que teña que aportar a voz, e os arranxos que ti fagas para un disco, que o que poida facer un instrumentista. E ese tipo de discriminacións si que as vivín. Ou porque es guapa estás aí arriba, que se non… Atopei moitas, ou incluso doutra muller. Esa é a peor discriminación, a de quen aproveita esa situación para dicir que o fai mellor. Esa competitividade é quizais máis dolorosa entre as mulleres. Non debería de existir e eu atopei moita desa discriminación.

Hai moitos egos na profesión?
A música é unha profesión da que é moi difícil vivir, co que se converte nun campo de batalla que fai aflorar os egos. É un gremio no que por nada che sacan as unllas. A min encántame o que fago e ás veces resúltame moi difícil continuar a facelo sen cuestionarme o que pensarán os demais, ou se está ben ou mal. É moi difícil manter a dirección que che fai sentir ben co que ti fas porque tamén é un gremio moi da rexouba, da crítica. É difícil, pero o traballo é tan fermoso…

Que compensa, non?
Si, moitísimas veces. Moitísimas, non, case sempre.

Noutra orde de cousas, dicíasme que naciches en Bos Aires, pero a túa familia é de Camariñas e agora vives en Oleiros, en Perillo. De onde te sentes? Tes un pouco de cada sitio?
Pois non. Nin de aquí nin de alá. Eu, mesmo na Arxentina, cambiei moito de enderezo e de colexio polo traballo de meus pais. Custoume atopar un sitio no que eu me sentira na casa. Si que creo que un é de onde estivo na súa infancia. Eu tiven unha fermosísima en Arou, en Camariñas, que é unha aldea moi pequena de cincocentos ou seiscentos habitantes. Ter a posibilidade de medrar na aldea para min foi un privilexio e é das cousas que mellor me sentan, volver alí cando podo.

En todo caso, sempre preto do mar. Estás moi vinculada a el, non si?
Si, meu pai está alí agora mesmo, dedícase a iso [traballa nun barco oceanográfico], e a miña familia paterna dedicouse toda a vida ao mar. Aínda que eu me mareo moito nos barcos [risos], lévoo no sangue.

En 2015 denunciaches publicamente que nun centro de ensino no que traballabas che impedían facelo en galego. Teste manifestado moitas veces a prol do uso da lingua. Como ves a situación do galego hoxe?
A verdade é que son un pouco pesimista. Creo que cada vez hai menos apoios e, sobre todo nas cidades grandes como Vigo e A Coruña, cada vez se escoita menos. Ese pesimismo non o podo manter permanentemente, porque entón non estaría cantando en galego. Son das que pensan que temos que ver o galego con alegría e que esa alegría é unha revolución en si mesma. Ese pequeno xesto de empregalo de xeito consciente, acabará sendo importante. Tento pensar así e manter a positividade.

«A min encántame o que fago e ás veces resúltame moi difícil continuar a facer o que fago sen cuestionarme o que pensarán os demais, ou se está ben ou mal»

Vosoutras sodes a proba de que calquera estilo musical se pode facer en galego…
Antes ca nós xa o fixeron. Xa estaban Ugia Pedreira, Carmen Rei… Para nosoutras referenciais. Nós só intentamos continuar esta liña por sentir e expresarse na lingua propia. En Vudú, Voodoo ao principio, empregabamos outras linguas: francés, inglés, e galego tamén, pero para min foi definitivo atoparme aquel día con aquel traballo e aquela imposición de non empregar o galego. Foi un motivo para querer utilizalo máis, e non só no meu día a día, senón na miña carreira musical.

O novo disco xa está na rúa?
O disco estreouse na Coruña o pasado 16 de decembro, no Garufa Club, e sacaremos algún single antes do disco físico. Precisamente, vimos de estar tamén no Culturgal para facer unha pequena mostra.

Cal é o seu título?
Non nos complicamos, é o vol. III. Tivemos a sorte de que en parte estea patrocinado por Deleite; é unha aposta que fixeron por nosoutras. Faremos un evento con eles, que tamén van distribuír unha pequena mostra, así que lles estamos superagradecidas e á espera de sabermos cal é a recepción deste novo traballo.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Manuel de Gotor

150 150 CORALIA

Manuel De Gotor, visionario creador que apostou por cambiar o xeito de entender a roupa interior dos homes hai xa tres décadas, invítanos a reflexionar sobre a evolución do ideal de beleza masculino, a través das súas pezas máis icónicas. A súa reinvención dos bóxer ou os slips, para realzar a figura masculina, representou unha auténtica revolución na lenzaría a eles destinada, que hoxe, máis que nunca, é (tamén) cousa de homes.

Manuel de Gotor

A estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ENRIQUE MORENO ESQUIBEL, CARLOS BUENO, JUAN CARLOS VEGA, VÍCTOR CUCART e JOAN CRISOL

Non o fixo na mesma medida que a feminina, pero a evolución da beleza masculina tamén ten sufrido importantes modificacións nas últimas décadas. Sempre existiron canons de beleza, con todo tipo de corpos e volumes como protagonistas. O que no pasado foi tendencia agora parécenos demodé ou mesmo absurdo, pois a estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

O vintage ou o revival de certas tendencias estéticas rebaten isto. É certo. Mais é innegábel que, con matices, no caso dos homes se ten producido unha auténtica revolución no que a beleza se refire. Pode argumentarse en contra que os corpos torneados e musculosos ou as barbas poboadas, tan de moda na actualidade, xa o foron tamén na Antigüidade, pero non é menos certo que hoxe en día os coidados que se dedican moitos homes non teñen nada que ver con aquela época.

O da beleza masculina é un sector que cada vez está a cobrar máis importancia. A publicidade incita os homes a empregar produtos como cremas, tinguiduras ou mesmo a facer a manicura o que ten derivado nun cambio estético innegábel. Así, se na década dos 60 non existían máis modelos que os galáns de cine -especialmente do western-, nos 90 asistimos a un salto cualitativo na moda masculina coa chegada dos anuncios e as pasarelas e o que se deu en coñecer como «metrosexuais»: homes definidos, sen pelo en peito e ‘sorriso Profidén’.

Co paso dos anos, este prototipo de beleza mantívose pero ampliouse, dando cabida a outros máis espontáneos e menos artificiais e musculosos; homes con outro tipo de encantos como o toque sedutor, o estilo lánguido ou ultraskinny e no que tamén aparece a androxinia, esvaéndose as liñas de xénero.

E chegamos así á actualidade, na que as redes sociais cos seus likes, seguidores e comentarios miden que é o que se leva ou non e constitúen o barómetro que marca o éxito ou fracaso dun determinado estilo ou dunha marca. Neste escenario dixital, os influencers destacan nun mercado da moda que foi rebaixando a importancia do físico para dar entrada a múltiples factores, que agora entran en xogo e que inclúen pautas variables e de difícil predición.

A roupa interior masculina atravesou un proceso similar. Desde o taparrabos pasando polo mameluco de flanela até os diminutos bóxers de lycra que se empregan hoxe, os homes teñen experimentado diferentes cambios no seu fondo de armario máis íntimo, até converterse nun accesorio básico da moda masculina. Dun uso basicamente protector contra a irritación da pel até converterse en instrumento de sedución, tense asistido a unha evolución da roupa interior de home que facilitou a aparición da lenzaría fina e novos modelos con distintos tecidos (encaixe, tule, lycra…).

Esta evolución traduciuse en conxuntos que combinan elegancia e suavidade con sensualidade. Moitos creadores deseguido comprenderon a relación deste tipo de lenzaría coa estética, o corpo e a beleza e enfocaron as súas pezas cara un home actual, que se coida, sensíbel e ao que lle gusta amosar os seus atributos de maneira sexy sen abandonar a comodidade que debe primar neste tipo de pezas.

No panorama español o creador máis destacado é o deseñador bilbaíno Manuel De Gotor (1964) que leva xa trinta anos presentando as súas exclusivas coleccións en pasarelas tan importantes como Cibeles, Milán ou París cunha grande acollida por parte da crítica especializada. Afincado en Madrid desde 1990, De Gotor comezou no mundo da moda nos anos 80. Tras formarse na escola de deseño Goymar da capital do Estado, regresa a Bilbao para abrir a súa primeira tenda. En 1989 debuta cunha colección de lenzaría masculina dentro do Festival de Moda de San Sebastián. Desde esa iniciática Todo tuyo (verán 1990) -a primeira colección deste tipo realizada en España e segunda en Europa-, que significou o seu despegue definitivo como creador de moda, até Monumental Cities (verán 2019) o seu mundo masculino foise ampliando pasando da lenzaría ás coleccións de baño e complementos tamén para home.

Ao longo destas tres décadas Manuel De Gotor ten conquistado as pasarelas nacionais e internacionais converténdose nun referente da moda íntima masculina. Traxes de baño, toallas, slips, bóxers, camisetas, pixamas e monos ou batas son algunhas das pezas incluídas en coleccións con nomes tan suxestivos como Renacimiento, Fuego eterno, Corazón de hielo ou Marajás, entre outras moitas, todas co obxectivo de os homes se sintan guapos por fóra mais tamén no seu aspecto máis privado e persoal.

Comisario e produtor de importantes exposicións de grandes artistas, representacións teatrais e eventos, como a homenaxe que dirixiu en 2011 ao mestre Cristóbal Balenciaga, De Gotor concibe a moda como «arte». Galardoado con prestixiosos premios, como The best of fashion (1998) xunto a firmas tan coñecidas como Loewe ou Cristhian Lacroix, algunhas das súas creacións téñense convertido tamén en pezas de museo e obxecto de exposición, como La otra piel, 25 años de Manuel De Gotor pasando por lugares tan emblemáticos como o Pedralbes Centre de Barcelona ou o Axel Hotel de Madrid; unha conmemoración que pechou coa edición dun libro no que se repasa a súa traxectoria no mundo da moda.

Neste trinta aniversario, Manuel De Gotor prepara novos proxectos que inclúe en 2019 unha xira de desfiles conmemorativos daquel primeiro de lenzaría masculina co que se deu a coñecer a finais dos 80 e a través dos cales poderemos coñecer a evolución deste sector en auxe, que De Gotor impulsou en España e que o ten levado ao máis alto do panorama internacional da moda íntima para homes.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Boina Galega

150 150 CORALIA

Texto de IGNACIO REPÁREZ & Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Sandra Vilas crea «téxtiles con alma que estimulan os sentidos». Quere dicir que crea pezas que dialogan. Desas que falan con nós e cos demais, porque, dalgún xeito, adquiren vida cando as vestimos e as lucimos. Son pezas que adoitan comportarse como seres animados, acariciando as nosas apetencias, sustentando a nosa personalidade, deseñando a nosa imaxe, regalándonos os ollos e o espírito. Pezas que nos falan a nós e ao tempo falan de nós, contando que(n) somos, de onde vimos, que é o que nos gusta e de que nos gabamos. Das que nos distinguen mostrando diante de quen nos rodean a nosa orixe, as nosas crenzas, o noso estilo de vida. O que somos e o que queremos ser.

boina galega

A artesá compostelá Sandra Vilas é a alma máter de Boina Galega, firma dedicada desde o ano 2016 á fabricación de boinas e complementos que, nas súas propias verbas, «fusionan tradición e vangarda». Logo non é estraño que desenvolva o seu proxecto en Compostela, unha das poucas cidades do mundo que, sendo das máis antigas, tamén é das máis novas. Que outro lugar do planeta coñecen que poida levar miles de anos presumindo ininterrompidamente de modernidade, como fai a capital de Galicia?

Vestir boina, dalgunha maneira, tamén é presumir de modernidade, dese vangardismo que se fundamenta no ancestral, na tradición, no clásico. Contan os tratados de arqueoloxía que xa se vestían boinas na Creta da civilización minoica, e non hai máis que botar unha ollada ás rúas máis frecuentadas das cidades máis universais do planeta para constatar que a boina, en calquera das súas versións, segue a ser hoxe, entrado o século XXI, un clásico de calquera vestiario.

É certo que a boina é universal, pero tamén o é que é a peza máis recoñecíbel de Galicia. E da galeguidade. Un sombreiro de aldea, si, dirán algúns. Pero de orgullosa aldea global. Precisamente hai quen di que Santiago é unha aldea. Seica coñecen no mundo un lugar máis global e cosmopolita que este? Algunha vila onde a boina teña máis sentido que nestas rúas milenarias?

É certo que a boina é universal, pero tamén o é que é a peza máis recoñecíbel de Galicia. E da galeguidade. Un sombreiro de aldea, si, dirán algúns. Pero de orgullosa aldea global.

Rembrandt retratábase con ela. Picasso lucíaa nas fotos que se deixaba tomar nese París existencialista do primeiro terzo do século XX, no que as mulleres a tomaron como referencia e símbolo dun estilo de vida que en Galicia xa tiña manifestacións intelectuais abondo. Porque aquí a boina tamén era a imaxe do país desde moitos séculos antes. Ergo, a imaxe dos seus paisanos.

Vexan os deseños de Castelao para Os dous de sempre. Non atoparán nin un só debuxo no que o idealista Rañolas e o Pedriño o conformista, as dúas representacións desa maneira galega de manexarse pola vida que só se entenden conxuntamente, aparezan tocados sen as súas respectivas boinas. Dez anos despois de que Castelao morrera no exilio tras publicar Os dous de sempre, unha foto de Alberto Korda, Guerilleiro heroico, convertería a boina en símbolo revolucionario da mesma loita pola xustiza no mundo que el sementou en Galicia.

Os deseños de Sandra para Boina Galega teñen por condición estar feitos de materiais naturais, producidos con métodos respectuosos co medio. Outro sinal de galeguidade nun país que ten conformada a súa historia, a súa lingua e o seu carácter arredor da convivencia ancestral co medio e a natureza. Especialmente, Sandra emprega la de ovella meiriña da mellor calidade, pero tamén seda, algodón, liño… En moitas desas elaboracións, a artista usa tinguidos naturais sen químicos agresivos a partir de plantas e froitas, como aguacates ou estrugas.

Unha foto de Alberto Korda, Guerilleiro heroico, convertería a boina en símbolo revolucionario da mesma loita pola xustiza no mundo que el sementou en Galicia.

boina galega

Velaí uns exemplos dos modelos que produce: a boina Nuno vermella, feita de organdí de seda e la meiriña feltradas coa técnica Nuno, que fusiona ambas as fibras nun só tecido, e engalanada con broche de bolas de meiriño. A boina Chispas Shibori gris e amarela, feita con la meiriña natural gris con inclusións de algodón amarelo con ondas shibori. Ou a boina Cortiza gris, de la meiriña superfina con cortes.

Atrévanse. Descubran a Boina Galega. Descubran as creacións con alma de Sandra Vilas e descúbranse fronte a elas. Transiten pola escaleira da galeguidade e deixen que a Boina Galega os sorprenda, deixen que lles fale xusto na metade do camiño, desde ese chanzo no que conflúen o ancestral e o moderno, a aldea e a cidade, Galicia e o mundo, o campo e as estrelas.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido