•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

Compostela

A liturxia matou o noso Día Nacional

150 150 CORALIA

A liturxia matou o noso Día Nacional

Por XOÁN BASCUAS

Profesor da Escola Universitaria de Traballo Social (USC)

ía Nacional de Galicia, Día de Galicia, Día da Patria ou da Matria, chámalle como queiras, pero este ano alcánzase os 99 anos de celebración da nosa Diada. De feito, en novembro cumprirase o centenario da data no que as Irmandades da Fala tomaron o acordo polo que se tomou o 25 de xullo como Día Nacional de Galicia. E desde aquela, con dúas ditaduras polo medio, houbo que esperar até a década dos oitenta, coa chamada normalización democrática, para ver como se consolidaba a nosa xornada nacional. E coa súa conmemoración anual continuada, tamén chegou a constante repetición da súa forma de celebración, o tedio do habitual e a rutina reivindicativa. Digo isto porque, na miña impresión, o 25 de xullo foi perdendo folgos como ámbito no que reclamar a nosa identidade nacional. Cales son as razóns para que isto aconteza?

Namentres outros pobos celebran a súa declaración da independencia, o inicio dunha revolución que mudou o mundo, ou mesmo unha derrota que acabou co seu autogoberno, que celebramos nós? A verdade é que nada pasou na nosa historia de relevancia un 25 de xullo.

Sería desexable unha cita que mobilizara toda a sociedade galega. Toda, a través das súas institucións, si; a través dos seus partidos, si; pero tamén a través das diferentes entidades sociais, de xeito plural e participado por axentes de diferente natureza. Un momento compatible cos actos políticos dos partidos, das institucións e da relixión. Pero tamén sería unha ocasión única para facer o que fan as nacións: celebrarse unidas desde a diversidade.

En primeiro lugar está a propia data. Isto é, por que o 25 de xullo? Namentres outros pobos celebran a súa declaración da independencia, o inicio dunha revolución que mudou o mundo, ou mesmo unha derrota que acabou co seu autogoberno, que celebramos nós? A verdade é que nada pasou na nosa historia de relevancia un 25 de xullo. Si, é a onomástica do apóstolo.

A elección da data hai un cento de anos xa foi controvertida de seu. Naquela altura había quen defendía tomar como xornada de celebración nacional o 17 de decembro, data na que os mandados pola Coroa de Castela decapitaron o mariscal Pardo de Cela. O certo é que no período previo á aprobación do Estatuto perdeuse a oportunidade de buscar outra data relevante, mesmo dándolle rango de Día Nacional ao 25 de xullo cun decreto publicado no primeiro número do DOG, do 1 de xaneiro de 1979.

O 25 de xullo non deixa de ser o día do Apóstolo Santiago, o Patrón das Españas e, xa que logo, tamén unha festa relixiosa, cos seus correspondentes festexos e rituais. Non é que o feito relixioso sexa incompatible coa conmemoración nacional, pero non deixa de ser certo, que a identidade do mito hispánico, dun símbolo que a españolidade fixo seu, compite coa natureza da vindicación nacional galega. Por outra banda, ao 25 de xullo, pásalle algo asemellado ao 1º de maio, ou ao Día das Letras Galegas: cando unha data caracterizada por unha causa política, cultural ou relixiosa pasa a ser festivo, a mobilización pola causa política, cultural ou relixiosa perde folgos. Espero que isto non se entenda como un argumento a prol de eliminar a natureza festiva da xornada, senón que se entenda como un argumento explicativo máis.

E claro que vou falar do Día da Patria. Á fin e ao cabo é a denominación empregada polo nacionalismo maioritario e, con toda seguridade, a máis estendida. E, de feito, os eventos reivindicativos do 25 de xullo, alén dos relixiosos e institucionais do Goberno galego, son os organizados polas forzas políticas nacionalistas e galeguistas. E isto está ben, a reclamación do feito nacional é política e como tal debe ser participada polas forzas políticas que demanda o recoñecemento nacional do país. E quizais, parte do problema radique aí; en tempos de desconexión entre a cidadanía e os partidos políticos, tamén co mundo nacionalista e galeguista, quizais haxa que superar as fronteiras partidarias. Non falo de manifestacións unitarias do nacionalismo. Nin sequera falo dun evento participado por todos os partidos que entendan que somos nación. Non.

O 2020 vai ser o centenario do Día Nacional de Galicia. E debería ser entendido como unha oportunidade para darlle unha volta a todo isto. Sería desexable unha cita que mobilizara toda a sociedade galega. Toda, a través das súas institucións, si; a través dos seus partidos, si; pero tamén a través das diferentes entidades sociais, de xeito plural e participado por axentes de diferente natureza. Un momento compatible cos actos políticos dos partidos, das institucións e da relixión. Pero tamén sería unha ocasión única para facer o que fan as nacións: celebrarse unidas desde a diversidade.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Literatura e campus

150 150 CORALIA

Literatura
e campus

Por ARMANDO REQUEIXO

Crítico literario

curioso observar como nos últimos anos a literatura galega foi amosando un tipo de escrita que nos países anglosaxóns atesoura xa unha longa tradición. Estoume a referir á denominada “novela académica” ou “novela de campus”, un subxénero narrativo específico que ten o mundo do estudantado e o profesorado universitario e mais os espazos formativos nos que estes se moven como epicentros da acción ou trama novelesca.

Novelas de universidade ou “college novels” hainas desde comezos do século XIX. Velaí están os exemplos notorios de Fanshawe (1828) de Nathaniel Hawthorne ―drama romántico e triángulo amoroso nun ficticio Harley College― ou As torres de Barchester (1857) de Anthony Trollope ―novela vitoriana de amores fatais e personaxes que proveñen dun imaxinario Lazarus College de Oxford. Porén, estes títulos clásicos eran antes de nada novelas de formación (bildungsroman), escritas e vivenciadas por quen era alleo ao mundo universitario. Pola contra, as que hoxe chamamos “novelas de campus” son historias xeradas polo coñecemento directo que teñen desa realidade os propios autores, pois na meirande parte dos casos son textos escritos por docentes universitarios que, amais, inciden na centralidade da figura do profesor e a súa problemática relación coa institución como tema principal.

Moitos dos grandes da escena narrativa estadounidense e británica das pasadas décadas deron a luz obras referenciais neste eido. É o caso de Mary McCarthy e o seu Os bosques da academia (1952) ―sátira do exercicio profesoral universitario―; de Kingsley Amis e o seu Jim o afortunado (1954) ―outra crítica feroz ao pechado universo da institución académica e as súas categorizacións de castes profesorais―; Vladimir Nabokov e Pnin (1957) ―ácido retrato da vida dun profesor dunha pequena e arredada universidade―; Zadie Smith e Sobre a beleza (2005) ―crónica da crise persoal dun docente universitario de mediana idade―; ou de dúas novelas sobre o ocaso de decanos acusados de racismo como son O decembro do decano (1982) de Saul Bellow e A mancha humana (2000) de Philip Roth, amais doutro par de obras que recrean un xenuíno sex & drugs & rock and roll universitario e que non están exentas de fortes doses de crítica social como son As leis da atracción (1987) de Bret Easton Ellis e Eu son Charlotte Simmons (2004) de Tom Wolfe, aínda que o gran cultivador deste subxénero foi, sen dúbida, David Lodge, látego da hipócrita vida universitaria na súa “triloxía do campus”: Intercambios (1975), O mundo é un pano (1984) e Bo traballo (1988).

As que hoxe chamamos “novelas de campus” son historias xeradas polo coñecemento directo que teñen desa realidade os propios autores, pois na meirande parte dos casos son textos escritos por docentes universitarios que, amais, inciden na centralidade da figura do profesor e a súa problemática relación coa institución como tema principal.

A novela de campus entre nós non comeza a preconfigurarse cos trazos canónicos do xénero ata a aparición de Memoria do diaño (1980) de Fermín Bouza Álvarez e, sobre todo, tras a publicación de No ventre do silencio (1999) de Xosé Luís Méndez Ferrín.

A importación deste modelo á literatura hispánica deu obras como Todas as almas (1989) de Javier Marías ―historia dun hispanista profesor en Oxford―; A velocidade da luz (2005) de Javier Cercas ―novela testemuño sobre a estadía do autor como docente na Universidade de Illinois e as singulares amizades que alí fixo―; Natura quasi morta (2011) de Carme Riera ―intriga na UBA pola desaparición dun mozo en estrañas circunstancias―; O camiño de Ida (2013) de Ricardo Piglia ―outro thriller académico, desta volta coa Universidade de Nova Jersey como escenario― ou Un momento de descanso (2011) de Antonio Orejudo, novela con docente de universidade protagonista que ten tamén que axudar a desvelar un intricado misterio.

No caso da literatura galega hai xa antecedentes clásicos da presenza do mundo universitario na nosa novelística. Non cómpre máis que lembrar a terceira das entregas da triloxía Os camiños da vida (1928) de Ramón Otero Pedrayo, titulada O estudante, unha obra que retrata ese ambiente académico santiagués a través das vivencias que experimenta o discente Paio Soutelo, alumno de Medicina que mesmo soña cunha cátedra, pero que, finalmente, abandona os corredores da facultade e a “grande vila de pedra orcelada polas invernías” para ir exercer como doutor na contorna rural. Un Santiago universitario, por certo, non tan distante do que en 1915 retratou Alejandro Pérez Lugín na arquicoñecida A Casa da Troia, inesquecible estampa da vida dun estudante de Dereito e os seus compañeiros de pensión na Compostela de fins do XIX.

Agora ben, a novela de campus entre nós non comeza a preconfigurarse cos trazos canónicos do xénero ata a aparición de Memoria do diaño (1980) de Fermín Bouza Álvarez e, sobre todo, tras a publicación de No ventre do silencio (1999) de Xosé Luís Méndez Ferrín. Mercé á súa escrita a mocidade universitaria compostelá dos anos 50 e 60 do pasado século adquiriu relevo protagonista e as súas loitas liberadoras e antifranquistas convertéronse no argumento principal no que deambulaban uns estudantes por veces caracterizados como “troianos redivivos” que tentaban abrir unha fenda de luz no tempo escuro e na universidade cincenta que lles tocou vivir.

Ese interese por poñer no centro do relato o universo das aulas universitarias, do seu alumnado e profesorado e de toda a realidade que se xera arredor dese tempo formativo e deses centros nucleadores da vida das cidades está a cobrar máis forza que nunca na narrativa galega actual. Citarei dous exemplos que me semellan paradigmáticos e que confirman esta centralidade da tríade mocidade-universidade-profesorado.

O primeiro deles ten a Santiago de Compostela e a súa universidade como protagonistas. Trátase de Campus Morte (2018) de Lito Vila Baleato, unha historia de ambientación detectivesca na que un profesor compostelán que vive en Alemaña, tras recibir unha desacougante mensaxe telefónica dun amigo da infancia, descobre que este morre en estrañas circunstancias, o que o leva a regresar a Compostela para tentar descubrir que é o que lle pasou. No curso das súas investigacións saberá que o amigo morto pescudaba sobre unha enigmática morte dunha rapaza que ambos coñeceran no seu tempo de universitarios, un feito que acabará por cambialo todo.

O segundo dos exemplos é Infamia (2019), a última novela de Ledicia Costas, un thriller psicolóxico protagonizado por Emma Cruz, profesora de dereito penal que chega á cidade de Merlo (transunto literario de Vigo) para impartir clases na súa universidade e acaba inmersa no desvelamento dun misterio: saber que aconteceu coas irmás Giraud, dúas nenas desaparecidas hai vinte e cinco anos en circunstancias sospeitosas. Na súa procura descubrirá que as xentes de Merlo agochan negros segredos e que tras da verdade hai todo un océano de témeras ocultacións.

Como se ve, a novela de campus, con fortes doses de intriga e investigación detectivesca e tamén inesperadas sorpresas que se tecen arredor da vida do profesorado e o alumnado universitarios, está de máxima actualidade entre nós. Oxalá siga sendo así e continúen a se publicar novelas académicas que nos fagan gozar a todos da súa lectura.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

A fosa de Vilarraso

150 150 CORALIA

Reportaxe de LAURA. R. CUBA I Fotografías de ROBERTO MOURIZ

Entullo, tellas, restos de nichos, terra. Todo isto colle na primeira capa, superficial, dun cadrado de terreno cabo dunha igrexa. Aprofundando un pouco máis, comezan a aparecer os corpos.

Os restos mortais de vinte e unha persoas xacen nunha fosa común da parroquia de Vilarraso, no concello coruñés de Aranga. Moitas delas aínda conservan o proxectil que as asasinou incrustado nos ósos do cranio. É un día de verán e chove. A equipa da ARDF (Asociación pola Recuperación dos Desaparecidos no Franquismo) culmina con este achado sete anos de investigacións e esforzos en común.

O proxecto remóntase a 2011, cando a asociación retomou traballo xa feito coas familias e investigou as fosas de Vilarraso e Fervenzas, ambas parroquias de Aranga. Despois da primeira fase de documentación, a entidade chegou a un acordo coa Deputación da Coruña para facer unha exhumación. Finalmente, ningunha axuda chegou a porto. Porfiada, a xente de ARDF non desistiu e decidiu continuar cun fondo de doazóns e con diñeiro do propio peto. A campaña de crowdfunding, o sitio web e mesmo a páxina de Facebook sufriron hackeos que bloquearon o financiamento e tiveron que ser denunciados perante a Garda Civil. Non obstante, continuaron. A forza motriz que tiraba deles ten nome e apelidos.

A campaña de crowdfunding, o sitio web e mesmo a páxina de Facebook sufriron hackeos que bloquearon o financiamento e tiveron que ser denunciados perante a Garda Civil. Non obstante, continuaron. A forza motriz que tiraba deles ten nome e apelidos.

ZAPATOS DE MULLER E UNHA DENTADURA

Mercedes Romero era mestra e desapareceu. A súa filla, Marisa Mazariego, forma parte do colectivo de familias que son, ao tempo, vítimas e principal motivación do proxecto. O seu irmán finou durante o último ano e, canda el, numerosas testemuñas directas deste xenocidio van ficando sen voz ou sen forza para reivindicaren unha memoria digna. É por iso que a ARDF pulou con urxencia contra os obstáculos e logrou artellar unha equipa de até 40 profesionais para poder desenterrar os corpos.

A escavación comezou o 2 de xullo e acabou o 28 do mesmo mes. Máis de tres semanas nas que extraer a man todo o entullo, delimitar as fosas, sacar os restos mortais e limpar o lugar. «Unha vez sacamos os cascotes foi todo moi sinxelo», conta Santiago Carcas, presidente da ARDF, quen destaca a colaboración do persoal técnico e voluntariado e a boa disposición do arcebispado, das autoridades locais e da propia veciñanza.

A estimación inicial cifraba en 37 as vítimas que descansaban en Vilarraso. Porén, os desfeitos desa primeira capa indican un intento de facer desaparecer estes restos do exterminio. «Parece que a fosa foi aberta entre 1945 e 1950 para, con case toda a seguridade, tentar facela desaparecer», di. Na altura terían logrado levar os 16 corpos que se atopaban na primeira base e encheron o oco de terra con despeces, deixando 21 restos mortais atrás que hoxe ven a luz.

Entre os elementos recollidos nas escavacións, un dos restos tiña unha dentadura e uns zapatos de muller. «Aínda a falta de probas de ADN, é claro que estamos fronte aos restos de Mercedes, a mestra», engade o profesional. O estudo antropolóxico, que pretende ser realizado pola asociación nun laboratorio galego, analizará o material xenético e confirmará as sospeitas do grupo de arqueólogas, chegando a cuestións máis definitivas.

Cos ósos ao aire, a equipa arqueolóxica puido comprobar in situ que a meirande parte das vítimas foran torturadas e asasinadas cun tiro na caluga. Oitenta anos despois, os traumatismos e os golpes poden ser lidos nos restos. «Nós non só sacamos ósos, nós recuperamos crimes», mantén Carcas. A Garda Civil acode a cada fosa, que é posta en coñecemento do xuíz de garda, quen arquiva a causa. Ademais, a documentación gráfica do procedemento, os obxectos asociados e a información científica é presentada ante Nacións Unidas, institución que xa ten denominado o acontecido como «crimes de lesa humanidade». Crimes de odio que levaron por diante alcaldes, sindicalistas, mestras e operarios.

«Nós non só sacamos ósos, nós recuperamos crimes».

DESENTERRAR A VERDADE

Contra a oposición ás exhumacións, na ARDF son claros. «Hai un segmento da sociedade española que está tentando agochalo porque foron os seus pais e avós os que botaron mortos nas cunetas, os mesmos que nós estamos recuperando. Se fosen demócratas, non terían ningún medo á verdade», sentencia Carcas. A verdade non entendida como unha versión, «a palabra duns contra a doutros», senón como a difusión do que aconteceu, con datos contrastados e informacións rigorosas.

Para a tarefa de concienciación da sociedade, familias e asociacións sinalan que cómpre o compromiso público, desde a Administración estatal, pasando polas Deputacións até os Concellos. Do mesmo xeito que as persoas que viviron o conflito están a desaparecer, outra recua de persoas novas chegan ao mundo, cegas a este pasado, que é omitido nas escolas, institutos e universidades.

«Non se estuda ben e, dese xeito, cando se revelan os segredos, a mocidade de agora non fará nada porque os seus pais e avós, que seremos nós, xa teremos falecido e non haberá ninguén interesado en facer nada», detalla. Botar luz e non terra sobre as fosas é clave para non volver repetir erros do pasado e devolver a dignidade á memoria das vítimas. «Nós estamos a recoller probas dese xenocidio, e mentres se continúen a agochar estes crimes vai haber xente ignorante que pense o contrario», afirma Carcas.

A Historia sempre é reescrita polos que a recuperan. Unha gran Historia que é formada por pequenas historias como a de Mercedes Romero ou como a de José González Ledo, tamén enterrado en Vilarrraso. Traballador na editorial Espasa-Calpe, Ledo foi acusado na altura de ser homosexual e comunista. Non tardaron nin un mes en prendelo e paseárono tan só unha semana despois. Tiña 26 anos.

«A ollada dos voluntarios está posta xa no vindeiro ano, cando a asociación volverá para traballar nas fosas de Fervenzas ou de Santa Mariña, en Guitiriz, onde tamén agardan outras mestras e outros mozos. ‘Galicia está chea de fosas comúns’, manifesta o presidente da ARDF».

LAMA, SANGUE E BÁGOAS NOS SULCOS

Fronte aos signos da barbarie pasada, a ARDF finca os pés –e as mans– na terra. «Téñennos enfronte, aos demócratas e aos que mantemos a memoria viva polas vítimas do franquismo, imos deixar a alma e o espírito incompleto», declara Santiago Carcas. A ollada dos voluntarios está posta xa no vindeiro ano, cando a asociación volverá para traballar nas fosas de Fervenzas ou de Santa Mariña, en Guitiriz, onde tamén agardan outras mestras e outros mozos. «Galicia está chea de fosas comúns», manifesta o presidente da ARDF.

Nestas outras fosas, a comunidade mantén acesa a chama da memoria. «Recuperar foi un proceso lento porque tivemos que liberarnos dun medo, dunha lousa que había enriba», explica Alfonso Blanco sobre as investigacións. Este crego chegou a Santa Mariña en 1982 e leva anos a colaborar con numerosas iniciativas dentro da parroquia para dar a coñecer a fosa localizada dentro do cemiterio. As persoas están alí soterradas desde hai décadas, cando a propia Garda Civil indicaba á veciñanza que se encargasen de dar sepultura ás mortas abandonadas nas cunetas. Como párroco, Blanco non desliga o seu deber comunitario delas. «Para min xa son veciños, porque están nese lugar tan importante das nosas comunidades como son os cemiterios, os agros ao pé da igrexa… Están aí sempre, escoitando a música cando hai festa, as nosas bágoas cando enterramos un parente…», relata.

Segundo o sacerdote, a procura da xustiza e da restauración da dignidade para estas vítimas é indivisíbel do recoñecemento da súa identidade e da súa historia. «É un deber da xustiza, porque a ollos de Deus, todas as historias desas persoas merecen saír á luz, porque ademais eran homes e mulleres mártires de gran dignidade que deron a vida pola liberdade e a paz», defende o crego. Perante a gravidade destas mortes, o esquecemento é igual de grave.

En 1937, máis de oito décadas antes de que un arqueólogo voluntario e un cura digan estas palabras, Luís Pimentel albiscaba, tan só un ano despois do estoupido da Guerra Civil, o inicio do desastre e escribía en Lugo: «¡Os milleiros de horas, de séculos, / que fixeron falla / para faguer un home! / Teñen que se encher aínda / as cunetas / con sangue de mestres ou de obreiros. / Lama, sangue e bágoas nos sulcos / son semente. / Ti sabes que todos os días / hai un home morto na cuneta, / que ninguén coñece aínda.»

«Para min xa son veciños, porque están nese lugar tan importante das nosas comunidades como son os cemiterios, os agros ao pé da igrexa… Están aí sempre, escoitando a música cando hai festa, as nosas bágoas cando enterramos un parente…».

«É un deber da xustiza, porque a ollos de Deus, todas as historias desas persoas merecen saír á luz, porque ademais eran homes e mulleres mártires de gran dignidade que deron a vida pola liberdade e a paz».

Reportaxe extraída do número 10.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Carla Lopez

150 150 CORALIA

MODA REDACCIÓN

Será en 2014 cando, logo de dous anos de investigación, a pontesa Carla López e a ferrolá Emilia Arzúa lancen oficialmente a súa primeira colección de bolsos —á que hai que engadir no último ano unha primeira colección de aneis—.

Unha mesma concepción da moda, así como a súa capacidade transformadora para facer que a xente conecte cos seus sentidos e emocións máis profundas, impulsou, desde os seus primeiros momentos, o proceso creativo. Esa provocación deliberada é precisamente a que levou a CARLA LOPEZ a facerse un oco dentro do panorama da moda.

Cada peza CARLA LOPEZ xorde do encontro entre a arte, o luxo e a tradición artesanal. Son, de feito, pezas enfocadas ao coleccionismo, grazas á alta calidade dos seus materiais, a súa simplicidade e ao carácter intemporal dos seus deseños. Neste universo, cargado de ironía e simbolismo, van ser a procura do contraste e a creación de texturas as ferramentas que identifiquen a marca e que dean forma a pezas tan provocadoras como sorprendentes, impregnadas pola influencia de disciplinas tan dispares como o Surrealismo ou a decoración. CARLA LOPEZ é de colección.

Cada peza CARLA LOPEZ xorde do encontro entre a arte, o luxo e a tradición artesanal. Son, de feito, pezas enfocadas ao coleccionismo, grazas á alta calidade dos seus materiais, a súa simplicidade e ao carácter intemporal dos seus deseños.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Mateo martínez

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
A miña adolescencia estivo chea de deporte, así que non foi difícil atopar na fisioterapia a miña vocación. Tras formarme nesta disciplina e como instrutor de pilates, e logo de varios anos adquirindo experiencia, decidín montar unha clínica que innovase nesas dúas materias para apoiar e axudar a quen o puidese precisar. Sigo, iso si, sendo un apaixonado do deporte, e, agás fútbol, practícoos case todos. En especial, ciclismo. O certo é que son un namorado do meu traballo e da vida que levo.

A que persoa viva admiras?
Os meus pais, Tino e Fina. O meu pai é para min o exemplo perfecto dunha persoa que se reinventou desde a nada; a viva imaxe dun loitador. A miña nai admíroa por ser o exemplo perfecto do amor puro.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Guitarrista dun grupo de rock dos 60.

Un libro que mereza a pena?
La tregua de Mario Benedetti.

Na cociña es un artista facendo que cousa?
Din que o shushi.

Podes imaxinar a vida sen internet?
Pódoa imaxinar. Sería un chisco máis aburrida e un pouquiño máis difícil, pero si que a podo imaxinar.

Onde viaxas para perderte?
A un pequeno lugar dos Pireneos franceses que se chama Luz-Saint-Sauveur. A miña bici e mais eu.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
Seis, o pastor alemán que tiñamos na casa.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Teño a sorte de poder facer todo o que me apetece e, xestionando agora mesmo as horas mortas, adícoas a facer Legos.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Telecinco.

E, ao contrario?
O puré de verduras.

Contido extraído do número 9.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Sen dúbida, a saúde; a miña e a da miña familia. Despois, poder dedicarme a algo que me gusta, que me apaixona e que me fai traballar con ganas todos os días.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
O medo real non o quero contar para que non o coñezan os afectados, pero a súa consecuencia sería envellecer e morrer só.

Cal é o mellor día da semana?
O sábado.

Cal é o teu maior éxito?
A clínica e o cariño que a xente nos amosa co que facemos.

Hai algún don que botes en falta?
A memoria visual.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía pola dor.

E nunha muller?
O mesmo.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Dúchome con auga moi quente nada máis espertar e tamén antes de deitarme.

Como che afecta o Nadal?
Nin fu nin fa. Nin frío nin calor. Non son unha persoa que se ilusione ou emocione coas datas, polo que creo que tampouco me afecta tantísimo como para pórme triste.

Que querías ser cando eras pequeno?
Parece ser que corredor.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O tacto.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
O ser cariñoso.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«Pequeña gran revolución» de IZAL.

Con que defectos es máis compresivo?
Coa impaciencia.

Cal é o teu maior atractivo?
As mans.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A da convivencia entre ciclista e coche na estrada.

Noctámbulo ou madrugador?
Madrugador.

Que che inspira Compostela?
A tranquilidade de saber que estás vivindo no teu fogar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Diego Viaño

150 150 CORALIA

Son as 6 da mañá e soa o espertador. Hora de erguerse para poder estar en San Marcos ás 7.15, onde nada mais chegar haberá que pasar por maquillaxe e por vestiario. Despois tocará darlle unha volta á previsión e axustar até o último detalle para poder entrar en directo ás 8.30, ás 9.00 e ás 9.40 con mapas, fotografías e gráficos actualizados. Ás 13.40 fará outro directo na Revista, e ás 15.25 anunciará a previsión no Telexornal. E aínda volverá asomarase, outra vez, aos fogares galegos co Tempo mediodía ás 15.35. Logo de gravar varios micro-espazos, ás catro, xa liberado da maquillaxe, actualizará as redes sociais para abandonar os estudios ás 17.00. Haxa ou non haxa enriba de nós anticiclóns ou borrascas, así é o día a día de Diego Viaño, o indiscutíbel home do tempo.

SOCIEDADE

Desde hai case vinte anos es un dos rostros máis populares da televisión en Galicia. Pero como foi o teu primeiro directo?
Foi unha conexión para A Revista hai moitísimos anos desde un salón de peiteado para un cambio de look. Sempre fun unha persoa tranquila, e non me traizoaron os nervios. Daquela fixen outro directo que me impactou: un accidente no que morreran dúas mozas compostelás ás que atropelara un condutor que circulaba baixo os efectos do alcohol. Quizais foron os dous primeiros directos que fixen na rúa. No plató, a miña primeira vez foi con deportes no informativo da mañá. Custárame máis porque aí hai que controlar máis detalles. Non teño tan bo recordo dese día no plató. Si o teño facendo directo na rúa. Eu conto, como unha honra, que son o único xornalista da Televisión de Galicia que ten presentado deportes, informativos e o tempo.

A información é unha necesidade, un dereito, ou unha vocación?
Para min, as tres cousas. Penso que todos temos dereito a estar ben informados. E, nun tempo no que calquera pode dar unha nova a través do seu perfil social sen ningún tipo de cancelas, xorde máis doadamente a desinformación. Por iso os xornalistas debemos traballar un pouco máis o xeito no que se introduce a información. De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación.

Cales son vantaxes e desvantaxes do traballo nun departamento tan exposto á crítica como o dos servizos informativos?
A información do tempo é unha información bastante agradecida. Saber que á xente lle interesa o que fas e que o teu traballo ten certa relevancia social, énchete de satisfacción. A cara negativa é que estás moi exposto, o que significa, por exemplo, ter que escoitar «críticas construtivas» sobre o teu traballo de persoas descoñecidas, que cren que te coñecen porque entras todos os días nas súas casas… Por sorte, despois de vinte anos de dedicación a esta profesión, gañas táboas para saír airoso deste tipo de circunstancias.

«De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación»

Paraugas ou parasol?

Paraugas.

Onde escapas para recuperar o anonimato?

Á montaña.

Refrán favorito?

«Ceo empedrado, chan mollado».

«Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é 'fillo de Santiago Pemán'»

Reporteiros é un deses programas dos que o público garda un excelente recordo. Da túa etapa nel, que temas che espertaron especial interese?
Gústame que me fagas esa pregunta porque teño un recordo magnífico de Reporteiros. Lembro con moito cariño unha reportaxe sobre persoas desaparecidas, unha reportaxe que nos levou moito tempo facer, pero que ao final quedou ben xeitosa, na que falabamos coa muller dun holandés de Petín que levaba moitos anos desaparecido. Tiña sospeitas de que alguén o fixera desaparecer e loitaba para que o seguisen buscando. O caso é que non hai moito tempo que apareceron os seus restos. Lembro con especial cariño esa reportaxe, entre outras cousas, porque a fixen con Pep Fortuni, un magnífico reporteiro gráfico ―xa falecido―, co que trabei grande amizade.

Santiago Pemán marcou unha época co seu estilo persoal á hora de transmitir a información meteorolóxica, coas témporas, «maruxías» e «marexadas». Cal consideras ti que é a teu selo persoal?
Puf! É difícil competir con Santiago Pemán porque foi o primeiro gran home do tempo da TVG. E no seu momento, Fraga e Pemán eran, posibelmente, as persoas máis coñecidas de Galicia. Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é «fillo de Santiago Pemán». Á hora de transmitir a información, tento ser moi afábel. Uso expresións que a xente emprega nas súas casas. Son galego falante e son da aldea, e iso axúdame moito a empatizar coa xente que nos ve, que o valora. Sáenos de dentro o que dicimos. Nós non temos telepronter, polo que sexa cal sexa o teu estado de ánimo… nótase todo. En Galicia, o home do tempo é en moitas casas un máis da familia.

Os maiores son o teu público máis fiel e exixente?
Son, sen dúbida, o meu público máis fiel. A verdade é que me fai especial ilusión que me recoñezan, porque eu son bastante aberto e gústame falar con eles. A xente nova é, probabelmente, o público máis exixente.

Vodas, romarías, festas patronais están entre os eventos que máis interacción producen nas redes sociais do Servizo de Información Meteorolóxica da TVG. Cal é o segredo para ter enganchadas a 38.000 persoas ás vosas predicións?
É un traballo intenso e laborioso, xa que somos nós quen nos encargamos de todo. Facemos a previsión, argallamos os mapas e seleccionamos as imaxes. Chégannos centos e centos de fotografías todos os días e Anabel, Ana Celia, Mabel e máis eu encargámonos de todo. Somos nós quen as filtramos e as editamos, e tamén os que lle contestamos á xente se se van emitir, onde e a que hora.

Segundo as imaxes que vos fan chegar, cal dirías que é o amencer e o solpor máis impresionante?
Que difícil! Os abrentes máis fermosos que nos chegan son, probabelmente os da Mariña. Reinaldo é un colaborador habitual que nos envía decote fermosísimos abrentes de Burela. En canto aos solpores máis espectaculares, quizais sexan os das Rías Baixas, coas illas Cíes de fondo.

O tempo é hoxe en día unha aplicación máis no teléfono, con previsións que chegan a adiantarnos a tendencia de toda a estación ou incluso de todo o ano. Pero cal é a fiabilidade dunha previsión a medio e a longo prazo?
Este é un tema realmente interesante. Previsión estacional, a día de hoxe, non existe, é ciencia ficción. Si se poden estabelecer tendencias estacionais ―por exemplo, se o verán vai vir seco e caloroso ou húmido e con temperaturas suaves― en función de determinados parámetros, como pode ser a temperatura do océano. Fóra disto non se pode afinar máis. De feito, na primavera, máis alá de dous ou tres días é certamente complicado afinar na previsión.

Entón, non podemos adiantar como será a segunda metade do ano en Galicia?
Para coñecer ese tipo de tendencia hai que estudar minuciosamente os modelos de previsión, as temperaturas do Pacífico e do Atlántico, e isto, tanto na Axencia Estatal de Meteoroloxía como en Meteogalicia, estúdano con moitos meses de antelación. Nós xa temos bastante co día a día. A fiabilidade das tendencias é baixa, son só unha referencia.

Neste mundo no que manda a tecnoloxía, seguen sendo valiosos os métodos tradicionais para a predición do tempo?
Nas charlas cos estudantes sempre lles digo que para coñecer a previsión meteorolóxica é importante abrir a fiestra e mirar o ceo, porque aínda nos segue a dar moitísima información. En función do tipo de nubes que haxa podemos anticipar se se achega choiva ou se nos agardan días tranquilos, se hai estabilidade ou inestabilidade atmosférica. Polo tanto, a observación segue a ser moi importante.

Como sería o atlas das nubes galegas?
Pregunta complicada. Aquí en Galicia temos moita disparidade de nubes e, agás algunha moi concreta, podemos observar calquera tipo de nubes. As máis curiosas serían os cúmulos ―as nubes altas e esponxosas que asociamos ás treboadas― ou as lenticulares, que teñen forma de lente e son nubes altas moi vistosas. En Galicia hai infinidade de nubes. Temos para encher un atlas ben gordo.

Hai algún fenómeno meteorolóxico especificamente galego?
Especificamente galego non. O que si hai é fenómenos curiosos, como o efecto Foehn que se dá na zona cantábrica, por onde entran ventos do nordés ―que achegan humidade e arrastran aire frío― que rebotan na serra do Xistral, polo que na Mariña, ao norte, temos moitas nubes e da outra cara do Xistral, na Terra Cha, temos outro tempo distinto, máis aberto e despexado. Na nosa comunidade tamén se observan halos solares e, de cando en vez, mangas mariñas.

Que entende Diego Viaño por bo e por mal tempo?
Agora que nos estamos a recuperar dun ano e medio de seca grazas a unha primavera chuviosa, a miña conclusión é que o bo tempo é o habitual da estación na que esteamos. Bo tempo é que chova en inverno e o do verán no que fai sol.

Cales son os fenómenos que neste e en vindeiros veráns deberíamos observar con máis atención?
Por mor do quecemento global, deberemos prestar atención aos fenómenos de vagas de calor extremas que se volverán máis habituais. Debido ao cambio climático é probábel que no futuro este tipo de fenómenos sexan máis frecuentes e lle afecten a máis zonas de Galicia. A Organización Mundial da Saúde calcula que a partir do 2050 van multiplicarse as mortes a causa destes fenómenos extremos. Cativos e maiores teñen que extremar as precaucións.

Entre todas as estacións, podes contarnos para rematar, cal é a que rexistra mellores audiencias no que á meteoroloxía se refire?
As mellores audiencias tráennolas, de lonxe, os temporais de inverno.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Diana Nogueira

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Tiña apenas 17 anos cando iniciou a súa andaina profesional no concurso máis famoso da Televisión de Galicia. Aquela moza de Vigo só precisou un sorriso para namorar á cámara, pero foi a base de seriedade e constancia como se fixo un nome dentro do audiovisual galego. Tras varias tempadas no prime time, quixo arredarse dos platós para principiar unha nova etapa dedicándose ao que estudara (anatomía patolóxica). E, a xeito de despedida da moda e da televisión, aceptou presentarse ao certame Miss Galicia de 1999, un concurso que terminaría por gañar. Ese éxito tamén a acompañaría a nivel estatal e mundial, chegando a converterse na segunda dama de honra de Miss Universo, un recoñecemento que lle abriu as portas da moda a nivel internacional e lle deu a oportunidade de estudar interpretación en Madrid e facer da súa gran paixón a súa profesión.

Presentadora experimentada e actriz de sona, dentro e fóra de Galicia, Diana Nogueira é a fermosísima protagonista do noso editorial de moda.

Ritual diario imprescindíbel?
Erguerse de bo humor e lavar a cara con auga fría antes de almorzar.

Cal é o valor da beleza?
Se falamos das persoas, a beleza exterior é un don que non vale para nada se non a hai interior.

Un segredo para ter o corazón contento?
A xenerosidade.

Recuncho favorito de Compostela?
Calquera da Alameda.

Unha persoa imprescindíbel?
O meu fillo.

Onde está o teu escenario favorito?
En Galicia.

Un adxectivo que che defina?
Escoller un só é imposíbel!

Actriz ou actor de referencia?
Meryl Streep.

Madrid ou Vigo?
Vigo.

Cal é o traballo do que máis satisfeita te sentes ata agora?
Da miña personaxe da tía Deli en Libro de Familia.

Unha meta?
Enfrontar novos retos como actriz.

Contido extraído do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?

A pequena Compostela gusta da lectura

150 150 CORALIA

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Entre os sectores de poboación que ocupan a cidade, a infancia é un dos fundamentais, porque asegura a continuidade e se constitúe en alicerce e porvir. As pequenas e pequenos traen a luz que a cidade milenaria precisa para sentirse rebuldeira e, aínda que xa non ocupan as prazas co balón (por puro civismo, que o patrimonio agradece), córrena, brincan por ela e paséana polos ‘colecamiños’, ao tempo que se fan autónomos e donos das rúas.

Das cidades dos nenos fala Tonucci, o célebre pedagogo, humorista e pensador italiano que ten a nenez por horizonte. Segundo el, un espazo urbano adaptado aos máis pequenos é un espazo acondicionado e accesíbel a todos os cidadáns. É por isto polo que nos congratulamos ao ver as crianzas soas ou coa familia, coas escolas, nos centros socioculturais, nas bibliotecas e nos museos. Gústanos encontralos nas librarías á escolla da próxima obra que van ler e nas feiras ou romarías do libro apropiándose dos espazos e participando de actividades de fomento da lectura, como bos lectores que son. Os estudos realizados pola Federación de Gremios de Editores non só demostran que superan neste hábito a outros estratos de máis idade, senón que son os libros dirixidos aos máis novos os que -en boa medida- manteñen na actualidade a nosa industria editorial.

A literatura é un verdadeiro milagre que a cultura galega lles ofrece nun esforzo ímprobo, pois en menos dun século foi quen de colocarse ao mesmo nivel que as do seu arredor. Desde os primeiros libros que as xentes das Irmandades da Fala dirixiron á infancia, atravesou a longa noite de pedra e ergueuse da man de todos os que viron a súa necesidade, especialmente desde a escola.

O libro infantil e xuvenil galego acompáñaos, nese camiño de ocio e diversión, en centos de horas que precisan para a adquisición da competencia lectora; un adestramento imposíbel sen o gozo que as historias, os versos, as viñetas… lles achegan. A literatura é un verdadeiro milagre que a cultura galega lles ofrece nun esforzo ímprobo, pois en menos dun século foi quen de colocarse ao mesmo nivel que as do seu arredor. Desde os primeiros libros que as xentes das Irmandades da Fala dirixiron á infancia, atravesou a longa noite de pedra e ergueuse da man de todos os que viron a súa necesidade, especialmente desde a escola. Estes últimos anos, a modo de exemplo, a celebración das Letras Galegas demostrou o empeño de Manuel María, Carlos Casares ou Mª Victoria Moreno en escribir para a rapazada galega, de tal maneira que nunca faltaran os libros destinados a eles escritos na lingua do país (como dicía Neira Vilas: «temos unha gran riqueza, que non está ao alcance doutros pobos moito máis grandes e ricos ca nós, temos unha lingua propia»).

A pesar de todo, semella que ás veces non acreditamos en tanta dita e seguimos a dubidar do valor da nosa lingua e literatura, tentando albiscar no exterior a presenza dunha maior calidade, ignorando tanto os galardóns acadados (son un exemplo os Premio Nacional de Literatura Infantil, Lazarillo, Ala Delta, Barco de Vapor, Edebé…, inclusión nas Listas de Honra do IBBY ou na dos White Raven, aos que se accede directamente desde o galego) como o número de obras traducidas a outras linguas. Por veces, descoñecemos que os nosos creadores e creadoras de obras infantís son autores de cabeceira de nenos e nenas doutras latitudes: Xabier P. Docampo, Ledicia Costas, Fina Casalderrey, Antonio García Teijeiro, Marilar Aleixandre, Marcos Calveiro, Gloria Sánchez…, sen esquecer, por suposto, a Agustín Fernández Paz: un mestre que se impuxo a escrita para encher o baleiro existente, un escritor coa ideoloxía do mestre que escribiu recollendo os valores democráticos e dotando de modelos non discriminatorios a quen non os tiña, como as nenas. Agustín é un dos escritores en literatura infantil e xuvenil en galego máis recoñecidos: así o evidencian o número de libros traducidos a diferentes linguas (non só as peninsulares, senón a outras máis remotas como o coreano, o búlgaro ou o árabe, pasando polo italiano, o francés ou o inglés) e a cantidade de premios recibidos (entre os que destaca o VII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil y Juvenil en 2011, que o converteu no primeiro escritor procedente dunha lingua sen Estado con este galardón).

Temos unha lingua na que se crea; temos unha boa literatura; temos unhas editoras que se esforzan en publicar obras de calidade para as crianzas e que manteñen os premios e as coleccións en tempos difíciles; temos, mesmo, un par delas que converteron a cidade de Pontevedra na capital internacional do álbum ilustrado. En Compostela as editoras tamén poñen o seu gran; con este fin, Alvarellos acaba de iniciar unha colección infantil e o Concello mantén o Premio Internacional Compostela de Álbum Ilustrado.

A rapazada le nos libros, nas cancións e no teatro. Podemos observalos estes días cando descobren os monicreques que guían o roteiro Valle Inclán por Compostela. Vemos como se lles vai a cabeza detrás deles, corren e sentan diante do teatriño para ver A cabeza do dragón ao tempo que se fan donos da cidade, da súa cultura e da súa historia.

Presenciaremos, polo tanto, toda unha serie de cambios dos que xa empezamos a ter indicios, sendo as cidades que antes os adoiten as que mellor encararán o futuro. 

En esencia, vemos que as persoas van á procura de experiencias memorábeis, e que ademais, a un nivel máis profundo, demandan que se esperte e se consolide unha memoria colectiva da que se sentir orgullosas. Na súa voz, todo isto resumiríase nunha soa frase: Compostela, querémoste sempre viva e na nosa memoria.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Tirana memoria

Por PABLO IGLESIAS

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

Apoteose da chafallada

Por PEPE SENDÓN

A cidade de Encarna Otero

150 150 CORALIA

Muller, filla, irmá, amiga, compañeira, mestra. Todas elas son Encarna. Tamén o son a loitadora, a política, a historiadora, a xestora ou a escritora. E o son a galega, a compostelá e a veciña do Carme; a que le con entusiasmo o Sempre en Galiza de Castelao e O segundo sexo de Simone de Beauvoir; a que gusta das cereixas e os figos collidos da árbore, e a que desfruta dun refrescante baño estival no mar ou dun tranquilo paseo dominical polo Pedroso.

CULTURA

Woody Allen afirma que «a xubilación é para a xente que pasou toda unha vida odiando o que facía». Dicimos a verdade ao afirmar que Encarna Otero segue a gozar intensamente en todos os seus campos de actividade?
Coido que si. A xubilación é un dereito cando levas unha vida de labor. Un dereito sobre todo a algo, a ter seguridade e poder ocupar o teu tempo naquilo que antes non puideches facer pola razón que sexa, é dicir, perder as horas e gañar tempo, o tempo para empregalo en ti.

Neste tempo novo, hai novos proxectos dos que nos poidas falar? Volverás á dirección tras a experiencia en A luz do negro?
Na Comisión de Igualdade do Consello da Cultura temos unha liña de traballo para recuperarmos as memorias das mulleres que aínda viven e das que se perderan as pegadas do seu traballo, se non se recuperasen. Nese sentido, hai toda unha liña de proxectos que van continuar.

Para cambiar o mundo, que é máis importante? Crear unha nova literatura infantil, ensinar a amar a Historia aos adolescentes? A mellora da calidade de vida dos adultos? Ou a posta en valor do coñecemento e experiencia dos nosos maiores?
Todo. É que mudar o mundo é un traballo de formigas, como adoitamos facer as mulleres, no que todo é imprescindíbel. Todo iso, e moitísimo máis, é necesario para cambialo, e sobre todo o que é imprescindíbel é o traballo das persoas, día a día, porque esas son as cousas inmensas e enormes que transforman a vida.

Cales son para ti as luces e sombras do sistema educativo actual?
A gran sombra é que está ameazado como sistema público, como base fundamental da vida, e ademais está terribelmente recortado nos seus recursos. Esa é a gran sombra. As grandes luces son que aínda, grazas á loita das persoas, se segue mantendo, e logo os e as profesionais que traballan nel e, sobre todo, que a xente o vexa como un dereito imprescindíbel no que hai que obrigar a investir os nosos impostos.

A profesora Encarna Otero cativaba coa súa percepción única da Historia, á que sempre achegaba actualidade e proximidade. O labor máis complicado é converter a Historia con maiúscula na historia propia de cada un de nós?
Pois si. Evidentemente, o que se trata de transmitir no ensino é como as xeracións anteriores fixeron cousas que nos poden influír na nosa vida de todos os días e que formamos parte dun elo que xa vén de atrás e seguirá cara ao futuro, e temos a obriga de transmitilo. A Historia ten que servir para actuarmos na nosa vida de todos os días.

A literatura infantil descubriulle ao gran público toda a tenrura de Encarna, que nos tiña máis acostumados a publicacións de contido histórico-social. A tenrura é compatíbel coa vida pública?
É completamente imprescindíbel. Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante. Hai que plasmala en todos os instantes da vida.

As satisfaccións da actividade pública chegan a compensar os sacrificios?
Se tes moi claro o servizo público, si, é dicir, en todo dás e deixas sempre, e a vida mesma é unha liña na que dás e deixas. O esforzo, o traballo, non ter tempo e ter que prescindir de moitas cousas claro que forman parte da túa vontade e vocación de servizo público.

Galicia é un matriarcado liderado por homes. Isto é así porque as mulleres son menos ambiciosas cós homes ou porque a política segue a discriminar a muller?
En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos. E aínda queda moito. Mira a diferenza entre Amancio Ortega e Rosalía Mera, estuda a proxección empresarial dun e da outra e verás a diferenza. O feminismo teno moi ben estudado e cando as mulleres non participan nin están presentes nin se empoderan é por múltiples razóns, pero entre outras moitas, son moi importantes os obstáculos inmensos que se lles poñen para poder exercer ese traballo e ese poder. É verdade que ás veces dan marcha atrás, pero porque non están dispostas a pagar o inmenso esforzo que lles supón estar en postos de dirección, por iso o empoderamento das mulleres é imprescindíbel porque, cando as mulleres se empoderan, xeran unha mellor calidade de vida para todos, para homes e mulleres.

«Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante»

Que queda da Compostela que deixaches cando saíches a Francia nos anos setenta?
Case nada! Ollo, nestes últimos catro anos de goberno PP pensei que ía volver esa Compostela escura, gris, negra, clasista e terríbel! Porque por sorte, Compostela a partir dos anos oitenta e noventa mudou, mudou moitísimo: democratizouse, urbanisticamente mellorou, tivo un proxecto do que vivimos hoxe aínda. Daquela Compostela quedan os barrios con identidade, que tiñan vida propia e que eu creo que son imprescindíbeis, pero pouco máis, por sorte. Esperemos non retroceder.

O Santiago da actualidade está máis pensado para turistas e visitantes de paso que para o benestar dos composteláns e das compostelás?
A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela. Isto, ademais, xa está ocorrendo noutros sitios e xa se está estudando e Santiago ten que estudalo. E en segundo lugar, é verdade que case todas as políticas de benestar se eliminaron e cómpre recuperalas, porque non hai máis que ver a cantidade de pobreza e de marxinación que a cidade ten; e a iso hai que darlle unha alternativa e unha saída. Agardemos que nestes catro anos, co consenso das forzas políticas que están na corporación, de todas aquelas que se din ao servizo das persoas, se recupere esa política de benestar, esa política de convivencia, esa política de consensos e se empece a reflexionar sobre o turismo, que pode ser pan de hoxe e fame de mañá

Que tiñan Rosalía ou as irmáns Fandiño Ricart en común coas compostelás de hoxe en día?
Tiñan soños, tiñan esperanza, tiñan ilusión por viviren nun mundo mellor e tiñan moitísima tenrura e amor por Compostela. E ademais, unha coa súa poesía e a súa obra –moitas veces máis de amor, outras veces máis de rabia e de loita–, e as outras co seu colorido produciron unha luz inmensa que xa non é de Compostela, é universal. E eu creo que ese tamén debe ser un obxectivo das mulleres compostelás hoxe.

Facer país, facer cidade, facer barrio é unha declaración de amor de Encarna Otero a Galicia, a Santiago e ao Carme. Ese amor non lle fai reconsiderar o retorno á política activa?
Cando me fun da vida municipal despois de doce anos tiña moi claro que me ía porque hai que deixar paso á xente nova, á xente que teña o folgo e a forza que eu tiña cando traballei por esta cidade, o cal non quere dicir que non participe en política, porque política é todo, non só estar como representante municipal no concello. Agora formo parte dunha asociación de veciños, na que tamén estamos facendo política desde o momento que facemos barrio. Esa é outra esfera de traballo na que continuarei, imaxino, ata que volva á terra que foi de onde saín.

Para rematarmos, cres como Castelao que «o verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideias en feitos»?
Si. Eu estou completamente de acordo con iso. Hai que falar, arar e ao mesmo tempo que o arar sirva para dar froito, o que sexa. Eu coincido con Castelao e volvo á imaxe das formigas, que ao traballaren todos os días fan un esforzo ímprobo por construíren e así é como hai que traballar. Isto último dígollo a toda a xente que en Compostela quere iniciar algo, que o faga e persevere e que xogue co único co que en Galiza podemos xogar, coa calidade e as cousas ben feitas, porque só así poderemos volver colocar a Compostela no mundo, que é o que necesitamos neste momento.

«En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos»

«A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela»

Entrevista extraída do número 1.

Aquí tes máis contidos relevantes:

A cidade con música

150 150 CORALIA

A cidade con música

Por PILAR SAMPEDRO

Hai obxectos que conteñen unha carga de ilusión. Cando os miramos ou os collemos nas mans, vén a nós a maxia dos tempos nos que os vimos por primeira vez. Como as bolas de vidro que, cando as movemos, deixan caer a neve sobre as paisaxes de inverno; ou as caixas de música que, ao abrilas, nos sorprenden cunha melodía.

Compostela ten algo de caixa de música. Unha música propia que, ao tempo, as recolle todas. Vexamos…

Unha vez houbo un concerto de campás. Daquela sentimos que todo o granito se estremecía mentres pisabamos o lousado. Pasear escoitando un concerto. Foi só unha vez, pero como fixeron antes as campás das igrexas da cidade (que chaman santa) seguen a tocar, cada unha co seu son, e sobre todas elas: a Berenguela, que non se inmuta polas manifestacións ou actuacións musicais na Quintana… Ela nunca para de dar as horas, todas as horas do día e da noite.

Unha vez houbo un concerto de campás. Daquela sentimos que todo o granito se estremecía mentres pisabamos o lousado. Pasear escoitando un concerto. Foi só unha vez, pero como fixeron antes as campás das igrexas da cidade (que chaman santa) seguen a tocar, cada unha co seu son, e sobre todas elas: a Berenguela, que non se inmuta polas manifestacións ou actuacións musicais na Quintana...

No Obradoiro tamén se escoita a tuna, convertida xa en algo turístico, que sae directamente da Casa da Troia para falarnos dun tempo de estudantes e unha novela de amoríos. Dicía Luís Seoane -nunha entrevista que Freixanes recollía en Unha ducia de galegos- que eles eran os estudantes anti Casa da Troia, falando dese outro estudantado que estaba plantando as raíces no país. A tuna continúa...

Por veces, a cima da Vía Sacra é visitada polo noso folclore, e gaita e tambores acompañan pasos de baile que xorden de forma natural, igual que na rúa de San Pedro, ese camiño francés que entra como unha vena cara á muralla invisíbel.

As melodías envolven a cidade acompañándoa polas rúas. Hai lugares, case máxicos, como o arco de Xelmírez que amplifica os sons das gaitas ou das arias, do pop ou o indie,… que fala dunha Compostela na que caben todos os ritmos e músicas. No Obradoiro tamén se escoita a tuna, convertida xa en algo turístico, que sae directamente da Casa da Troia para falarnos dun tempo de estudantes e unha novela de amoríos. Dicía Luís Seoane -nunha entrevista que Freixanes recollía en Unha ducia de galegos– que eles eran os estudantes anti Casa da Troia, falando dese outro estudantado que estaba plantando as raíces no país. A tuna continúa… No 2017 comezaron a facerse unhas rutas que desembocan nese museo da Casa da Troia, conducidas por tunos e figurantes que vas atopando por diferentes lugares, entre os que destaca a Alameda. A súa é unha música que habitualmente soa cara á tardiña nos baixos de Raxoi, onde os tunos se ven rodeados de visitantes que senten a nostalxia dos tempos de «Clavelitos» y los libros/ y los libros empeñados/ en el Monte/ en el Monte de Piedad… que alá foron. Falando da Alameda e os paseos escoitando música, moitas lembramos os concertos da banda os domingos pola mañá no palco do parque, os encontros e o xornal; de aí, pasaron ao Principal e a praza das Praterías… Unha cidade con banda! E tamén con Real Filharmonía, con sede e concerto cada xoves no Auditorio de Galicia, outro lugar de escoita e encontro. Nos últimos tempos a orquestra toca tamén nos barrios achegando a súa música aos veciños, igual que fai nos concertos didácticos para os escolares ou nas presentacións-encontros que anticipan os concertos. Pero sigamos coas rúas, que tamén teñen música propia. É polo casco histórico por onde a canción de autor acostuma moverse: polas Orfas, a Caldeirería ou a rúa do Vilar pode escoitarse a guitarra que acompaña a voz solitaria. Entre o Obradoiro e Fonseca están os gongs budistas, que semellan chamar á meditación, ou a arpa dun clásico ao que todo Compostela coñece e escoita como arranca cantos de paxaros das cordas. Pequenos grupos de cámara de música clásica, músicos de orquestra que percorren camiños até dar con metas dun ou outro tipo. Por veces, a cima da Vía Sacra é visitada polo noso folclore, e gaita e tambores acompañan pasos de baile que xorden de forma natural, igual que na rúa de San Pedro, ese camiño francés que entra como unha vena cara á muralla invisíbel.

Diferentes festivais que ocuparon e ocupan as igrexas como Músicas Contemplativas ou Via Stellae, os ciclos de Lied no Teatro Principal, as Xornadas de Música Contemporánea no CGAC… Cando a catedral abre de noite, para recibirnos con chirimías ou o órgano; cando podemos escoitar coros e músicos, como sucedeu ese ano con Carlos Núñez e Amancio Prada, semella que a cidade aínda e máis hospitalaria e xenerosa. Diferentes locais que acollen música, soa ou acompañada de copa, entre os que habería que destacar o Dado Dadá (unha sala de jazz con historia e presente que moitos relacionan co Café Central de Madrid), a Borriquita de Belém ou o Modus Vivendi, por citar algúns.

Escolas de música e conservatorios de todo tipo, escolas de baile de diferentes estilos -algunhas delas de bailes latinos facéndose donos dos corpos-, pero tamén, Cantigas e Agarimos, as escolas de música galega que preparan a xente de todas as idades para bailar, cantar e tocar o noso, o que nos distingue, unha riqueza patrimonial que podermos achegar ao mundo.

Si, Compostela é unha Babel porque as voces que escoitas polas rúas, con música ou sen ela, son variadas e converten a cidade nunha ONU informal que recolle ritmos e palabras de todas as nacións que nos acompañan. Unha caixa de música.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Os risos da nenez

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Niké

Por ANXO RABUÑAL

Apoteose da chafallada

Por PEPE SENDÓN

Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido