•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

concello de santiago

A festa do outono

150 150 CORALIA

Entre lusco e fusco, embriagados polo doce arrecendo das mazas en sazón e aloumiñados polo delicioso repenique da súa fonte central, o máxico xardín do hotel terraza Costa Vella luciu todo o seu esplendor para acoller a presentación do noso número de outono.

Crónica de LAURA CIENFUEGOS I Fotografías de MARÍA DE LA FUENTE SEOANE

O equipo de profesionais que fai posible a revista quería festexar catro anos alucinantes e agradecer ás persoas, empresas e institucións que colaboran con nós o seu apoio e confianza. O Costa Vella e José Antonio Liñares, os nosos anfitrións, foron a mellor das eleccións posibles. De feito, escollemos a data do 2 de outubro, por ser a xornada no que o emblemático establecemento compostelán -que acollía por terceira vez unha presentación da revista- cumpría vinte anos da súa apertura.

Para descubrir esta nova Coralia, achegáronse bos amigos e amigas, grandes empresarios e altas autoridades que cren e apoian a nosa publicación. Grazas a todas e a todos!

Foi un pracer desfrutar da compaña do Alcalde de Santiago, Xosé Sánchez Bugallo; da conselleira de Educación, Universidade e Formación Profesional, Carmen Pomar Tojo;  do subdirector xeral de ordenación e innovación educativa e formación do profesorado, Juan Carlos Varela Vázquez; do secretario xeral técnico da consellería de Educación, Universidade e Formación Profesional, Jesús Oitavén Barcala; do secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez; da concelleira de Deportes e Benestar Animal, Esther Pedrosa; da concelleira de Urbanismo, Vivenda, Cidade Histórica e Acción Cultural, Mercedes Rosón; da xerente da Fundación Artesanía de Galicia, Elena Fabeiro; ou do xefe do gabinete da conselleira de Educación, José Antonio Vázquez.

Foron moitos os persoeiros que se achegaron até a rúa da Pena para brindar pola nova andaina que comeza Coralia. Alí vimos a Xosé Manuel Budiño, a Elena Salgado, a Lucía Pérez, a Diana Nogueira, a Vizcaino, a María Solar, a Helena Villar Janeiro, a Xesús Rábade, a Encarna Otero Cepeda, a Delmiro Prieto, a Susi Gesto, a Katuxa Platero, a Edu Valiña, a Monica Mura, a Isaac Castelo, a Susan Alejandra Toro, a Manuel Carrete, a Alberto Ribas, a Xema Varela, a Isabel Patiño, a Jacobo Bugarín, a Manuel Moledo e a Gloria Rico, entre outros.

Ao seu carón, atopamos aos empresarios Pablo Lodeiros (Bodegas Lodeiros), Natalia Palmou (70 Mandarinas), Cristina Doel (Catrineta), Ana Porto (Maravalla), Beti López (Boles Galicia), Carmen Rabuñal e Álex Sande (Ámboa), Carmela Valiño e Marta Álvarez (Muuhlloa), Carlos Martínez Vidal (Wrong Shop), Elias Rozas (Pedra Salgada) ou Marta Rabuñal (A Gramola).

Co de outono chegamos ao noso número 14, que vén cheo de novidades -como xa intuíamos tres meses atrás-. Cumprir 14 supón cambios e tamén un marabilloso reto, pois, a partir de agora a nosa revista faise máis grande, poñendo en valor á súa singularidade editorial, independencia creativa e curiosidade sen límites. Coralia quere estrear emocións, contidos e espazos, poñendo en cada número o foco no que hai de novo neste noso ‘País das Marabillas’.

Co 14 principiamos un curso que nos vai cambiar para sempre. E para inaugurar curso por todo o alto contamos coa máis alta autoridade na materia, a conselleira Carmen Pomar, que nos dedicou fermosas palabras durante o acto de presentación e é protagonista do número xunto ao escritor Manuel Rivas, a curadora Paula Cabaleiro ou o piragüista Adrián Mosquera, a quen levamos á portada da revista, por representar todo o que Coralia é e quere ser.

Foi unha festa. Unha festa de verdade. Na que se conversou, riu e bailou. Unha festa na que Os da Porfía encheron o xardín de música e cantos, e nos emocionaron ca súa arte e a súa autenticidade. Unha festa na que triunfaron o mencía de Vía Romana, as deliciosas especialidades de Pan da Moa e os cócteles e vermús de Lodeiros.

Grazas a todos e a todas por facer irrepetible este outono.

Tamén é actualidade en Coralia:

Coralia en verán

150 150 CORALIA

Entre bambú e xasmín, na idílica terraza do Hotel San Miguel presentouse o novo número de Coralia, unha revista dedicada ao verán e ás súas festas. E como non podía ser de outra forma, os amigos e as amigas ateigaron este fermoso recuncho demostrando que a familia de Coralia medra número a número.

Crónica e imaxes de MATEO CODESIDO

O pasado día 1 presentouse o número de verán de Coralia. O escenario era perfecto para unha presentación ao aire libre, a pesar das nubes ameazantes e do norte  que fixeron ás chaquetas protagonistas. Momentos antes de chegar os asistentes, Budiño probaba o son, enmarcado pola descomunal portada número 13, até deter o paso do tempo. Coas guitarras xa afinadas, o mestre do vento aclarou a súa voz cun té con limón mentres confesaba que para el todo isto de cantar era novo. «Aínda estou aprendendo» afirmaba cun sorriso transparente mentres o seu compañeiro de actuación, Brais Morán, dicía entre risos, «se ti es o que estás aprendendo, non sei como estaremos os demais».

A xente foi chegando e a exuberante terraciña do Solleiros quedouse pequena para unha gran xuntanza de amigos na que non faltaron saúdos efusivos, reencontros e gargalladas. Estiveron con nós moitas autoridades municipais: Gonzalo Muíños (quen interveu no acto), Mila Castro e Mercedes Rosón, do PsdeG, Martiño Noriega e Jorge Duarte, de Compostela Aberta ou Goretti Sanmartín, do BNG. Tamén nos acompañaron altos representantes do goberno autonómico como a conselleira de Educación, Carmen Pomar, o director xeral de Políticas Culturais, Anxo Lorenzo, a directora xeral de Comercio e Consumo, Sol María Vázquez Abeal, o secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez, o xerente do SERGAS, Antonio Fernández-Campa ou a xerente da Fundación Artesanía de Galicia, Elena Fabeiro. Todos gozaron desta festa como amigos que son de Coralia. Canda eles estaban persoeiros como Charo Froján, directora artística de D-Due, Carmen Fernández, decana da Facultade de Educación, a activista cultural Pilar Sampedro, os creadores Xema Varela, Rosa FigueroaKatuxa PlateroMónica Mura e Edu Valiña, a editora Isabel Patiño ou, entre outros moitos, a profesora Concha Fernández e a xornalista Tareixa Navaza. Empresarios de éxito como Lucía Freitas, Cyra Calvo, Chus Moure, Manuel Moscoso, Álex Sande, Carmen Rabuñal ou Delmiro Prieto tamén fixeron un oco na súa axenda á presentación da revista. Dar conta de toda a xente especial que alí se congregou é unha tarefa imposíbel, pois por sorte os eventos de Coralia hai tempo que representan datas sinaladas do calendario.

Non imos negar que nos encheu de ledicia contar coa compaña de Margarita Ledo, Tino Martínez, María Solar e Encarna Otero, que xa foron portada da revista e son parte desta gran familia que é Coralia.

Por terceira vez, entregamos as Peneiras, xentileza de Tórculo -ao igual que o fondo do escenario-, cuxos gañadores foron elixidos polas lectoras e lectores da revista a través do noso Facebook. Estes son gañadores da primavera:

Parque de Bonaval
A nosa zona verde favorita
Entrega Beti López
Recolle Mila Castro

Restaurante San Clemente
O establecemento co mellor aperitivo da cidade
Entrega Chus Moure
Recolle Emilia Vázquez Losada

San Pedro
A nosa rúa favorita para irmos de compras
Entrega Katuxa Platero
Recolle Mercedes Rosón

Bodeguilla de Santa Marta
A cociña máis creativa de Compostela
Entrega Pablo Couceiro
Recolle Jose Míguez

Bico de Xeado
O mellor xeado da cidade
Entrega Budiño
Recolle José María Calo Faraldo

Xosé A. Sánchez Bugallo
O máis votado para a alcaldía de Santiago
Entrega Vítor Belho
Recolle Mercedes Rosón

Martiño Noriega
O máis votado para a alcaldía de Compostela
Entrega Vítor Belho
Recolle Martiño Noriega

Suso do Dezaseis
O número 1 do portal coralia.gal
Entrega Jacobo Bermejo
Recolle Alba Belho

E ao fin chegou o momento máis agardado: o showcase de Budiño a dúo. Xosé Manuel, na compaña de Brais Morán, abraiou aos asistentes coa súa fermosa voz presentando varios temas de Fulgor, o seu traballo máis recente. Por certo, todos os discos postos á venda para recadar fondos para o Refuxio de Bando voaron, así que se o queredes escoitar bulide a mercalo. Paga verdadeiramente a pena.

O acto rematou como debe rematar unha xuntanza de amigos, con risos, unha copa de bo viño e uns petiscos xentileza do espazo gastronómico Solleiros e Pan da Moa.

A xuntanza prolongouse durante horas até que as obrigas deixaron as conversas en suspenso -quizais até a festa do outono-. Nunha noite de verán tipicamente compostelá as estrelas volveron brillar intensamente. Grazas!

Tamén é actualidade en Coralia:

Coralia en primavera

150 150 CORALIA

O número de primavera de Coralia presentábase este martes, 26 de marzo, no templo da cultura compostelá, a Libraria Couceiro, que este ano cumpre medio século de vida. Personalidades, autoridades e representantes do mundo da política, a cultura ou o comercio acudiron a unha cita que precisou de máis espazo para dar cabida á grande afluencia de amizades que quixeron acompañarnos.

Crónica e fotografías de MATEO CODESIDO

Cheguei pasadas as sete e media á Libraria Couceiro. «Que lugar máis apropiado para a presentación!», foi o primeiro que pensei. No corazón da Praza de Cervantes, emblema do comercio compostelán, preséntase unha revista dedicada ao comercio. Todo ben.

Non puiden ter un recibimento mellor. Xesús Couceiro en persoa e o seu fillo Pablo déronme a benvida e indicáronme amabelmente que o evento se celebraría no segundo andar. Ao ser a libraría máis antiga de Compostela non contaba con el, pero ao chegar arriba decateime de que había ascensor; unha libraría adaptada e accesible. Eu, que podo, subín as escaleiras gozando da maxia de cada espazo.

No camiño atopei a Valeria Pereiras, redactora xefa da revista e, hoxe tamén, anfitrioa. Apenas cinco ou seis persoas agardaban a chegada dos asistentes. Entre elas Álex e Alfredo, entre impacientes e expectantes. Axiña foron chegando os primeiros asistentes. O alcalde de Santiago, Martiño Noriega e a candidata do BNG e vicepresidenta da Deputación da Coruña, Goretti Sanmartín, foron as primeiras autoridades en facer acto de presenza. Representantes do Goberno galego, como a conselleira de Educación Carmen Pomar e o secretario xeral de Política Lingüística Valentín García, os candidatos á alcaldía do PP e Compromiso por Galicia, Agustín Hernández e Xoan Bascuas, a xerente da Fundación Artesanía de Galicia, Elena Fabeiro, e moitas outras persoas convidadas foron enchendo o segundo piso de Couceiro de saúdos, bicos, apertas, risos e a sensación de que estaban nun evento que apetecía. Como a cea de Nadal cando levas moito tempo sen comer marisco. A xente tíñalle ganas.

Cando me din conta, as cadeiras estaban todas ocupadas, e a xente ateigaba as escaleiras tanto de subida como de baixada, coma paxariños nas pólas dunha carballeira. Coralia non quixo demorar e arrincou a presentación, incluída a actuación de Falua. Mentres gozabamos da súa fermosa música, apareceu Encarna Otero, a protagonista da capa, que chegaba tarde doutro evento –«a maxia de Compostela», dixo, «tantos eventos e cousas interesantes»–. Entrevistada por Valeria Pereiras para este número 12 da revista Encarna Otero, exprofesora de Álex e Alfredo, é a personificación do amor incondicional por Compostela, unha muller comprometida pensando constantemente en como mellorar a vida da cidadanía de Santiago.

Os risos compartidos e as sorpresas dominaron a presentación. Non foi un «yo he venido aquí a hablar de mi libro». As anécdotas, o dinamismo e o humor irreverente co que acostuman encandear Álex e Alfredo foron a tónica do evento. Di que si. Xa está ben de tanto discurso politicamente correcto. Tamén houbo tempo para reivindicar e mandar algunha indirecta. Nalgún momento víase baixar algunha cabeza como cando na escola che mandaban corrixir un exercicio e ti non o tiñas feito. Mais, ao final, o sorriso foi unánime.

Presentación Coralia primavera

Encarna foi a encargada de descubrir a capa da revista. Despois do «Ooooooh!» xeneralizado a sala arrincou en aplausos contemplando a ilustración de Encarna Otero realizada polo director de arte da publicación.

E o gran momento da noite produciuse coa entrega das peneiras. Eses distintivos cos que as lectoras e os lectores de Coralia elixen a «crème de la crème» da cidade. Desta vez os galardóns eran ben xeitosos. Patrocinounos Tórculo. Descoñecía eu que fixeran ese tipo de traballos.

A peneira de Coralia
Tórculo Mazarelos
Máis información aquí
Telf. 981 806 528

Parque da Alameda
O lugar máis romántico de Compostela
Entrega Ana Portals —do espazo gastronómico Solleiros—
Recolle Martiño Noriega Sánchez, alcalde de Santiago

O Dezaseis
O favorito para ir de viños
Entrega Elena Fabeiro, xerente da Fundación Artesanía de Galicia
Recolle Esteban Vázquez

Praia de Compostela (Vilagarcía)
A praia de Compostela
Entrega Cristina Doel, de Catrineta
Recolle Valentín García Gómez, secretario xeral de Política Lingüística

San Clemente
A mellor tapa
Entrega Elías Rozas, de Compostela Campers
Recolle Juan Ramón Vidal

A peneira de Coralia

Pub Momo
O pub máis enxebre
Entrega Eva Cividanes, de Queroté
Recolle Begoña, do pub Momo

Merlín e familia
A artesanía máis auténtica
Entrega Rita Sobrado, vicepresidenta da Asociación Hostelería Compostela
Recolle Patricia, de Merlín e familia

Casa das Crechas
O local con máis marcha
Entrega Óscar de Toro, de Café Venecia
Recolle Esteban Vázquez

Coas peneiras entregadas, Falua cerrou o acto e todo o mundo se dispuxo a recoller un exemplar da revista.

Coma sempre, a presentación non defraudou. Detrás dun acto coma este hai sempre unha maneira diferente de facer e contar as cousas.

Foi a primeira vez que acudía desde que son parte de Miranda Priestly, empresa editora da revista, e para min supuxo toda unha experiencia. O mesmo habería que ir reservando data e modelo para a presentación do número de verán porque vai ser boa! Prometido.

Coralia na libraria Couceiro

Tamén é actualidade en Coralia:

Ramón Conde

150 150 CORALIA

As súas obras, a maioría bustos pero tamén outras máis monumentais realizadas por encarga municipal, poden contemplarse ao aire libre por toda Galicia. Ramón Conde (Ourense, 1951) vén de inaugurar nova exposición na galería de arte compostelá Luisa Pita. As pezas de «Delirios» poñen a énfase no subconsciente, nos soños. Son criaturas que, como Conde, buscan fuxir do control racional, e así o reflicten.

Con el a conversa flúe con calma, pero a forza das súas creacións está latente. Conde é como o seu universo escultórico, unha mestura de suavidade e potencia que deixa entrever no seu discurso.

«A única vantaxe que ten dedicarse á arte é que es consciente de cales son as túas pulsións emocionais e como se manifestan, improvisando constantemente»

  • ACTUALIDADE

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ROCÍO CIBES

Comezaches a crear cando aínda estudabas Filosofía en Santiago, primeiro pintando, e de xeito autodidacta. Que queda do Ramón Conde daquela época?
Pois eu creo que, sorprendentemente, queda moito. As ideas ou as directrices que nese momento me interesaban, hoxe non as descartaría. Interésame un certo estudo persoal das emocións, de porqué queres unha cousa e como a reflictes. A única vantaxe que ten dedicarse á arte é que es consciente de cales son as túas pulsións emocionais e como se manifestan, improvisando constantemente. É coma se partises, falando do debuxo, de esborranchar unhas cantas raias e despois case é proxectivo, ver o que che suxiren. Trátase, entón, de ir concretando pero escapando sempre, na medida do posíbel, a un certo control racional.

Como foi a transición á escultura?
A pintura, o debuxo ou a escultura, en realidade o paso entre estas modalidades é moi sinxelo. Case depende das circunstancias que te decantes por un ou polo outro. E logo, a técnica vala adquirindo co paso do tempo, dependendo do que che interese. Se o teu é unha arte moi figurativa pois fíxaste na realidade e laboriosamente vaste facendo con ela.

Pero ti si tiveches formación. Pasaches por talleres e fundicións de diversos artistas…
Unha boa formación, a auténtica, é a que, cando necesitas algo, acodes a unha fonte onde podes aprender, en relación coas túas necesidades. Foi o camiño que seguín e non estou demasiado descontento.

Quen son os teus referentes?
Hai obras de xente que me gustan moito, e tamén traxectorias que me chaman certamente a atención. Digamos que non son excesivamente seguidor de ninguén. Os máis tópicos que me gustaron durante algún tempo? Recordo a primeira vez, foi na fundación Juan March nos 70, que vin unha exposición de Bacon. Isto foi para min, non unha revelación que é algo ridículo dicilo, pero si algo sorprendente. Deume a sensación de que alguén estaba contando unha certa verdade da súa vida, máis aló dos tópicos aceptabeis naquel momento. Era unha época en que predominaba a pintura abstracta e o mundo de sentimentos parecía que como non fose dentro da óptica abstracta non quedaba moi ben reflectilos. Este home expresaba a soidade, a angustia, as relacións homosexuais… Para min foi unha confirmación de que a arte pode estar moi preto en canto a manifestacións da vida persoal.

Iso é o que buscas, plasmar inquedanzas?
Si, pero non inquedanzas nun sentido xeral, senón propias. Cando falas dos teus sentimentos hai moita xente, da túa xeración e da túa idade ou non, que vive situacións similares. Con canta máis profundidade narres a túa experiencia, máis reflictes non só a túa, mais tamén a da túa xeración. Iso é o que fai que unha obra a consideremos representativa dun momento histórico. E se consegue acadar uns ecos existencialistas moi especiais convértese non só en patrón desa época, senón da súa cultura e do home en xeral. Esa sería a escala á que podes profundar, e ás veces nin sequera. Podes pensar en calquera obra mestra e probabelmente a intención inicial non fose facer a grande obra da historia.

E como sae, non hai unha intuición?
Sae en certa medida. Require un esforzo narrar con veracidade. Ese exhibicionismo ou ese espirse ante o medio no que estás desenvolvéndote, contando as túas experiencias persoais, depende de cada un. A min resultoume tremendamente revelador Bacon. Isto non quere dicir que eu plasmase coa mesma brutalidade os meus sentimentos, non me interesa tanto a narración de feitos concretos.

«Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el»

Fálame de «Delirios», a exposición que vés de inaugurar na galería de arte Luisa Pita. As obras, son inéditas?
Si, son todas obras inéditas. Levabamos varios anos coa idea de facer unha exposición e eu quería algo que fose como un pequeno paso máis aló do que facía habitualmente. Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el. Logo, curiosamente, as máis figurativas, as máis convencionais, son as últimas que creei. Dalgún xeito volvín retomar o discurso máis elaborado. Pero vin que saía así e deixeino, creo que é a mellor forma de proceder.

Con todo, é facilmente identificábel o teu universo nesas pezas. Son obras que se caracterizan pola abundancia, por representar corpos de proporcións enormes e dunha obesidade monstruosa que, con todo, resulta estética…
Penso que a raíz de empezar a reflectir figuras obesas vénme de antigo. A primeira que fixen debe ser do 78, e é un arquetipo que foi variando até converterse en case un símbolo da paisaxe. A primeira vez que se me suscitou isto foi cando estaba en Houston. A cidade era un crisol de culturas naquel momento, vivía na mesma universidade xente de moi distintas procedencias e cando facían algún tipo de intervención artística, amosaban o que eran os seus parámetros culturais.
Entón foi a primeira vez que eu pensei que os meus eran de corte clásico. Dalgún xeito, esas formas esaxeradas, un determinado xeito de ver tipicamente occidental, partindo de Grecia, Roma, era facilmente identificábel coa miña obra. Doutra banda, a miña obra a min recordábame moito á paisaxe ourensá, galega, de montañas suaves pero ao mesmo tempo cunha sensación de potencia, de moita forza. É a unión da sensación de certo poder coa suavidade superficial. Estas non eran as montañas que vías en América que son típicas de pregamentos, en forma de pico. Aquí non, aquelas daban unha sensación máis impoñente polo feito de ser máis verticais, pero non tiñan a sensación de potencia que ten a nosa paisaxe, máis desgastada pero ao mesmo tempo cunha gran sensación de poder.

As túas obras de bronce están por toda Galicia. Algunhas delas téñense convertido en iconas dos lugares nos que se atopan. Estou pensando en «Os redeiros» de Vigo ou «A leiteira» de Ourense…
A leiteira é un caso curiosísimo. O destino final das obras moitas veces difire a respecto do que che suxiren ou do que pensas cando chas encargan ou do que se agarda nese momento. Para min «A leiteira» trataba de expresar certo drama que creo que é connatural ao meu, o que recordaba das mulleres leiteiras que eu vira de neno, pero non deixaba de ser unha figura costumista. O impacto social que ten, para min era impensábel, a xente ponse a fotografarse ao seu carón.

Tamén é certo que o emprazamento, na rúa do Paseo, se presta…
Si, pero tes moitas máis obras nas inmediacións do Paseo, e non teñen tanto éxito. É algo que escapa á túa intuición. O que diciamos antes, ti imaxina a Cervantes querendo escribir unha obra para burlarse de determinadas cousas e que lle saíu unha obra mestra. Evidentemente, en ningún momento o chegou a pensar que puidera perdurar non só ao longo dos séculos, que iso nunca se sabe, pero si que xa no seu propio tempo tivera a forza que tivo malia que a interpretación daquela era moi distinta a como a vemos agora. Para min esta obra foi igual, trataba de reflectir un certo drama persoal e unha certa veracidade.

«Penso que a raíz de empezar a reflectir figuras obesas vénme de antigo. A primeira que fixen debe ser do 78, e é un arquetipo que foi variando até converterse en case un símbolo da paisaxe. A primeira vez que se me suscitou isto foi cando estaba en Houston»

«Son bastante agre nas miñas opinións, teño un temperamento tranquilo pero a opinión típica é que son un pouco acedo»

Dis que te impulsa o drama, es un artista atormentado?
Teño unha forma dramática de ver a existencia. Son bastante agre nas miñas opinións, teño un temperamento tranquilo pero a opinión típica é que son un pouco acedo. O que máis afastado me queda é a visión anxelical e convencional das cousas. Eu creo que o home é un lobo para o home.

«A miña obra a min recordábame moito á paisaxe ourensá, galega, de montañas suaves pero ao mesmo tempo cunha sensación de potencia, de moita forza. É a unión da sensación de certo poder coa suavidade superficial»

«Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el»

E volvendo ás obras públicas, tes algunha encarga neste momento?
Non, da administración, non. Se cadra teño a posibilidade dunha encarga privada que está pendente aínda de permisos. Se chega a facerse será eu creo que das obras máis altas, terá 12 metros de altura.

Pódese saber onde?
Si, na Coruña.

E do cambio de emprazamento de «Os redeiros» da Gran Vía de Vigo sabes algo máis?
De momento, está en stand-by, todo dependerá da decisión, supoño que persoal, que tome Caballero, pero en principio, e eu creo que é boa idea, parece que permanece aínda que empecen coas obras.

Se tiveses que quedar cunha das túas obras, con cal? De cal te sentes máis orgulloso?
Case por obrigación a de «Os redeiros»… É a máis grande e foi totalmente libre. En realidade, o encargo inicial era para outra cidade, que tamén fixera con moita liberdade, e por circunstancias non se colocou e ofrecinlla ao Concello de Vigo. Tivo boa recepción por parte do alcalde [daquela, Manuel Soto] e o emprazamento, que en principio semellaba pouco agradábel, de entrada e saída da cidade, ao final, co paso dos anos converteuno nun símbolo.

Eses glúteos que tanta polémica levantaron, lin por aí que as monxas dun colexio próximo evitaban que as nenas pasaran por detrás da escultura…
[ri] Non ou sabía. Do que si me acordo, recordar e é unha pena non conservar os catálogos daquela época, é que por parte da xente había desconcerto, ou iso era o que eu percibía. Chocaba moitísimo porque naquel momento había ou escultura moi moi tradicional, ou senón unha representación simbólica, unha palla mental calquera. Aquela historia chocou pero, aos poucos, foise gañando á xente. Impoñíalles a sensación de forza, mais dalgún xeito tamén era unha forma de apropiarse da identidade, de dicir aquí en Vigo somos así. Pero, por parte da crítica a recepción foi malísima, algún iluminado até dicía que era unha imitación da Alemania nazi, eu digo por que non pensaban en Rusia? Bobadas á parte, algunha catedrática que había entón en Santiago, e que escribiu un libro, poñíao como exemplo do camiño que non se debía seguir en escultura, do que era unha auténtica aberración. Estas son as cousas que che gustaría traer á actualidade. Non é o que diga un experto ou un crítico que son quen acaban creando opinión, ao cabo dos anos o que conta é a sensación da maioría sobre algo e se ese algo concita tantas emocións será por un bo motivo. Acabou sendo unha especie de cartel da cidade. Calquera efeméride ou protesta acaba tendo eco nos Redeiros e non é moi normal que cando se quere cambiar unha obra dun emprazamento a xente se manifeste. Iso é algo que deciden as forzas vivas e neste caso non é que fose un clamor, pero si houbo protestas.

E máis tendo en conta a cantidade de cousas que hai para protestar hoxe en día…
Iso quere dicir que ou senten como algo propio, e conseguir que algo se converta en símbolo non está na intención nin do que o fai, nin do que o encarga, son as circunstancias. E, sobre todo, que a obra teña a suficiente entidade como para que a xente se identifique. Pode ser unha obra moi boa, por exemplo as que se colocaron no século XIX, como o monumento de Asorey a Curros Enríquez. Había toda unha intención, unha literatura detrás que provabelmente tiña o seu eco pero que hoxe nos é totalmente allea. Incluso as edificacións que se foron facendo ao redor o foron ocultando, e hoxe pasa case desapercibida, desafortunadamente. É que non está nas mans de ninguén saber como vai a evolucionar o noso ambiente, os nosos desexos ou as circunstancias históricas que fan que sintamos dun xeito ou doutro. Case trinta anos despois [«Os redeiros» colocouse no 92] ves que non é un obxecto de mobiliario urbano máis senón que é todo un símbolo emocional, e iso alégrame.

Tes un percorrido profesional fóra de aquí. Falabas de que viviches en Houston, tamén en París e tes exposto en Francia ou Alemaña… É preciso marchar para poder dedicarse á arte?
Non só pola necesidade de vivir fisicamente, emocionalmente tamén. Se quedas só nun lugar pode que conectes coa xente dese lugar, pero non sabes como funcionaría a túa obra noutra cultura diferente, máis urbana e con outras características históricas, etc. Son pequenas diferenzas desde un punto de vista pero grandes a nivel de conexión. E a verdade é que a miña obra tampouco ten un eco desbordante porque tampouco conseguín expoñer en grandes museos nacionais, pero ao nivel que o fago, de tipo medio, si ten moita repercusión.

Funciona entón a túa obra trasladada a outra cultura e outro contexto?
Si, si, e é curioso porque por exemplo non falando o idioma e permanecendo alí máis nada que a tempada de exposición, chocoume que varias revistas francesas de arte se teñan feito eco das miñas obras.

Que opinión che merece o mercado actual da arte contemporánea?
Toda a arte vista no seu momento ten un rumbo mercantil. Pero é que a arte se a colles desde o Renacemento monopolizábaa a Igrexa e as forzas económicas puxantes, a nobreza e a realeza, excepto nos países cun forte sentido mercantil no que eran as clases medias e altas. Penso nos Países Baixos, que foi onde se iniciaron as sociedades contemporáneas. Alí desenvolveuse primeiro o mercantilismo e despois o capitalismo. A arte nese momento era un obxecto puramente comercial porque a xente demandaba unhas flores, uns bodegóns… Esas imaxes da vida cotiá, tipo Veermer. Ou sexa, a arte sempre ten un compoñente económico e que reflicte os gustos dun momento determinado. Deixando á marxe estas consideracións, é evidente que hoxe está dirixido por intereses económicos no canto de por artistas ou poetas que procuran unha nova estética. Agora en realidade está dominada por grupos mercantís, por grandes marchantes, que deciden lanzar unha liña ou outra, que a cambian segundo os seus intereses. Do que se trata é de buscar que ningún artista chegue a ser unha figura tan estelar como puido ser Picasso ou Miguel Anxo, que teña un gran poder persoal. Trátase de que o poder non estea en mans de ningún artista. Que sigan as tendencias dirixidas por eses grupos. Esa é a sensación que me dá, deixando á marxe figuras moi especiais. É unha arte de cambiar constantemente.

«A miña obra tampouco ten un eco desbordante porque tampouco conseguín expoñer en grandes museos nacionais, pero ao nivel que o fago, de tipo medio, si ten moita repercusión»

Queres ollar outros contidos relevantes?

Olalla García

150 150 CORALIA

De carecermos de transporte propio, visitar a casa dos animais «en tránsito» de Bando pode resultar unha tarefa complexa, ao acharse fóra do percorrido habitual do autobús de san Marcos. Hai, de feito, voluntarios que ao carecer de carné deben recorrer ao taxi para poder compartir un paseo con Luci ou con Rihanna. Fagámolo no medio que o fagamos, o camiño está perfectamente sinalizado e achegarnos ate o Refuxio de Bando non ten perda, porque en caso de dúbida só teremos que deixarnos guiar polos ladridos e ouveos dos cans residentes, que irán a máis a medida que Compostela adoite a súa fisionomía máis campestre. A pesar da fermosa paisaxe de uces e eucaliptos que rodea a institución, ao chegar a Bando a angustia e incerteza dos seus inquilinos captará toda a nosa atención para conmovernos e concienciarnos por igual. E xa se trate dunha estancia de curta ou de longa duración, o equipo de profesionais que se ocupa do seu benestar, tratará de manter viva en todos os animais a ilusión por atopar esa familia que os queira, protexa e entenda. Olalla García, logo de anos como voluntaria do centro, converteuse recentemente na nova directora do Refuxio, un espazo ao que agardan novos tempos e moitas ideas que pór en marcha.

«Tentamos que todas as adopcións se fagan desde a responsabilidade e que se pense no que iso vai supoñer co tempo»

  • SOCIEDADE

Entrevista e fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Este será o teu primeiro verán ao fronte do Refuxio de Bando. En que mudou a túa visión das problemáticas do centro desde que dirixes a institución?
Levo moi pouco tempo como directora e aínda me estou a poñer ao día. Porque, a pesar de que xa coñecía o refuxio como voluntaria, agora estouno a ver desde outra perspectiva. Antes de formar parte do Refuxio de Bando estiven ao fronte de SOS Animalia, unha asociación para a protección animal a través da cal xa coñecía a problemática do abandono. Teño que dicir que é diferente a estar nunha asociación sen ánimo de lucro, na que se funciona con casas de acollida e con medios limitados que impiden recoller máis animais dos que se poden auxiliar. Aquí é diferente. Temos moitos máis animais: douscentos cans e cincuenta gatos de media, o que fai que todo sexa máis complicado. O simple feito de ter estas instalacións significa outras responsabilidades e tamén representa unha cuestión importante pola que mirar.

O refuxio funciona con financiamento público e privado. A saturación das súas instalacións é consecuencia das limitacións orzamentarias ou do desinterese da sociedade?
Os cartos son básicos para facer un montón de cousas, pero o refuxio, como calquera outra entidade, vese desbordada en certas datas do ano pola falta de concienciación da xente, o que xera importantes gastos para os concellos e para as asociacións. A orixe do desbordamento é a falta de concienciación da xente. É un problema con moitas vertentes, que está a supoñer, por exemplo, un forte incremento na taxa de abandono de animais de razas potencialmente perigosas, por temor ás sancións económicas que recolle a nova lei, ao tratárense de animais que requiren licencias específicas ademais de chip.

Os voluntarios representan pezas importantes na organización de Bando, pero quen son os voluntarios máis axeitados?
Os voluntarios son imprescindíbeis! No Refuxio de Bando acostuman pasear aos cans e compartir tempo cos gatos para mellorar a súa socialización. Tamén se involucran á hora de organizar feiras e actividades coas que xuntar fondos. De entrada, pode ser voluntaria calquera persoa que teña e sinta amor polos animais e teña tempo libre e ganas de axudar.

Un libro que todos deberiamos ler antes de adoptar:
El dulce hogar de Chi
O verán é bo para…
Compartir cos nosos amigos de catro patas.
Unha acción que che produza benestar:
O ronrón dun gato.

«A orixe do desbordamento é a falta de concienciación da xente. É un problema con moitas vertentes, que está a supoñer, por exemplo, un forte incremento na taxa de abandono de animais de razas potencialmente perigosas»

Cada vez que o refuxio ten noticia dun abandono, que protocolo se activa?
O Refuxio de Bando acolle animais dos tres concellos integrados na fundación: Santiago, Vedra e Teo. Cada concello conta co seu servizo de recollida de animais, do que se encargan nalgún caso empresas privadas e Protección Civil noutros casos. De feito, é habitual que a veciñanza chame aquí ao atopar un animal extraviado ou ferido, cando debería chamar ao servizo de lacería do seu concello.

Fronte ao obsequio, cales son as vantaxes da adopción?
A persoa que vai responsabilizarse do animal ten que tomar ela mesma a decisión, pero normalmente a xente que agasalla un animal non pensa nas consecuencias que supón ese acto. No Refuxio de Bando non se dan animais en adopción para terceiras persoas, por iso realizamos o trámite directamente co adoptante, salvo que sexa para un membro da familia e se saiba que esa persoa está interesada en adoptar e en coidar ao animal. Cando alguén adopta en Bando coñece o que esa decisión representa. Os adoptantes contan con toda a nosa axuda, ademais de dispor de información precisa sobre as pautas a seguir. Tentamos que todas as adopcións se fagan desde a responsabilidade e que se pense no que iso vai supoñer co tempo.

Inculcar responsabilidade será a meta da Aula de Educación Ambiental do refuxio?
A idea é educar a través de charlas. Xa se estaban a dar nos colexios e nos institutos, pero a partir de agora queremos conseguir que a cidadanía veña aquí para que poidan ver de primeira man como funcionamos. Coñecer os animais cambia a perspectiva. A Aula de Educación Ambiental está pensada para colexios e institutos, pero estamos a valorar dar entrada a outros públicos.

Mídese o éxito do Refuxio de Bando pola taxa de adopcións? Cal é o tempo de estadía medio dos animais acollidos?
Nestes últimos anos hai menos animais no refuxio porque está a haber máis adopcións, que en boa medida se están a producir desde o estranxeiro. É o caso de Holanda ou Inglaterra, por exemplo. É este o éxito do refuxio? Pois si, se falamos en termos de número de saídas e adopcións, xa que aquí a prioridade é que os animais pasen o menor tempo posíbel dentro do refuxio, pois a pesar de recibir atención veterinaria e coidados, non é o sitio ideal para que viva un animal. O noso obxectivo é atoparlles unha familia axeitada canto antes, xa que o tempo que un animal bota no refuxio pode ser duns meses ou de toda a súa vida. Algúns animais levan aquí moitos anos e hai outros que teñen a sorte de atopar casa tan pronto se cumpre o prazo legal para seren adoptados. A media de tempo que cans e gatos botan aquí é máis alta do que desexariamos.

Son os grifóns de Bando dúas caras da mesma moeda?
Hai xa un par de anos que os grifóns están moi solicitados. É curioso porque até hai pouco os animais de caza estaban moi discriminados, chegando a pensarse que as pautas e rutinas adquiridas impedirían a súa percepción como animais de compañía. Hoxe está demostrado que non é así e, de feito, os grifóns -sobre todo en Holanda e Inglaterra- son animais moi solicitados como animais de compañía por seren cariñosos e dóciles. Holandeses e ingleses teñen maior sensibilidade cara ao tema que nós, porque saben que cando rematan as tempadas de caza este tipo de animais sofren abandono.

Detrás do teu activismo, hai algún nome ou algunha historia que che chegara ao corazón?
Hai moitos casos que me tocaron de maneira fonda, porque cada animal é único, aínda que hai un que me marcou dun xeito especial cando era voluntaria no refuxio, o caso dun can que recollemos no concello de Brión -que por aquel entón formaba parte da fundación do Refuxio de Bando-. Ao animal en cuestión deixárano amarrado nunha pedra a carón do encoro de Barrié de la Maza coa intención máis que probábel de que afogase. O abandono tivo lugar en época de seca, polo que non tiveron esa sorte. Rescatamos o canciño que estaba esquelético e subímolo ao refuxio. E malia perder os dous ollos, salvouse e conseguímoslle unha adoptante fantástica! Foi moi duro (confesa Olalla moi emocionada)! Critter -que é como se chama o protagonista desta historia-, marcounos a moitos dos que pasamos por aquí. Onde o atopamos non tiña nin alimentación nin auga; tiña no estómago pedras, herba e terra. E, se ben o seu caso é dos máis crueis, Critter a día de hoxe segue a vivir!

Son os grifóns de Bando dúas caras da mesma moeda?
Hai xa un par de anos que os grifóns están moi solicitados. É curioso porque até hai pouco os animais de caza estaban moi discriminados, chegando a pensarse que as pautas e rutinas adquiridas impedirían a súa percepción como animais de compañía. Hoxe está demostrado que non é así e, de feito, os grifóns -sobre todo en Holanda e Inglaterra- son animais moi solicitados como animais de compañía por seren cariñosos e dóciles. Holandeses e ingleses teñen maior sensibilidade cara ao tema que nós, porque saben que cando rematan as tempadas de caza este tipo de animais sofren abandono.

«Pode ser voluntario calquera persoa que teña e sinta amor polos animais e teña tempo libre e ganas de axudar»

Contido extraído do número 9

A taxa de sacrificios cero é un obxectivo realista? Hai familias suficientes para tantos animais abandonados?
Desde algúns concellos estanse a promover campañas de esterilización, incluso cos gatos rueiros, e o resultado estase a notar. Aquí actualmente estamos a recibir, por exemplo, moitos menos gatos da rúa. É entón posíbel falar do sacrificio cero? Pois a pesar de ser complicado acoller a todos os animais que nos chegan, aquí hai xa dous anos que non se sacrifica ningún animal. Pero, ao non ter adoptantes para todos, facemos moito énfase na cuestión da esterilización. Hoxe non contamos con fogares suficientes para todos os animais e a estatística baixa considerabelmente se a circunscribimos a fogares responsábeis.

Cales son os traumas máis habituais aos que debedes facer fronte?
Os animais chegan aquí moi asustados. No Refuxio de Bando van estar rodeados de máis animais e de xente que non coñecen, polo que o medo se converte no primeiro inimigo ao que enfrontarse. Hai animais que deixan de ser parte dunha casa para verse, dun día para outro, vivindo na rúa.

Cando un can ou un gato só tivo o refuxio como fogar, chega a adaptarse a unha vida nova lonxe de Bando?
Lonxe de Bando e lonxe da rúa. Todo o mundo acábase acostumando á boa vida. Hai animais que teñen máis traumas, máis medo, e aos que ao mellor lles custa un chisco máis. Por iso é preciso seguir as pautas axeitadas, saber a quen recorrir en caso necesario, xa sexa a etólogos ou a educadores, e poñermos moita paciencia da nosa parte.

E por último, Olalla, que circunstancias deberiamos ter presentes a hora de inclinármonos pola adopción?
Á hora de adoptar un animal é preciso comprender que o animal vai manifestar a súa propia personalidade, co seu propio carácter. O adoptante deberá, pois, procurar a súa adaptación ao animal e ao revés, pero tamén deberá entender que o animal vai estar presente durante toda a súa vida, xa se aburra, xa se divirta con el. Xunto a isto, a adopción vai supoñer gastos, entre os que haberá que contemplar as visitas aos veterinarios ou os asociados a unha alimentación axeitada. Facer que a vida do animal sexa a mellor posíbel debe ser sempre o obxectivo a cumprir.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Rosario Sarmiento

150 150 CORALIA

Montaxe de Territorios de intimidade. Cesión do Auditorio de Galicia.

«Síntome incapaz de abordar en pintura o descoñecido. O descoñecido carece de significado para min». Con esta cita, de María Victoria de la Fuente (Vigo, 1927-Madrid, 2009) arranca a exposición Territorios de intimidade. Artistas galegas baixo o franquismo 1940-1975. Porque diso trata esta mostra, de amosar o descoñecido para que deixe de selo. Neste caso, para rescatar do esquecemento ou mesmo do anonimato, as creacións máis persoais e menos difundidas de trece artistas mulleres, de la Fuente entre elas, a través de 70 das súas obras que aquí se recollen, entre pintura, debuxo e escultura, realizadas durante os anos negros da ditadura; un período que sacou a muller da esfera pública para relegala á condición prioritaria de esposa e nai. «Neste escenario asfixiante», afirma a comisaria da mostra Rosario Sarmiento, «se era complicado ser muller profesional, ser muller profesional artista nin che conto. Iso era realmente unha entelequia».

Rosario Sarmiento no acto de inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

  • ACTUALIDADE

Reportaxe de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de XURXO LOBATO e AUDITORIO DE GALICIA

Producida polo Concello de Santiago e o Auditorio de Galicia, a mostra artéllase en cinco capítulos temáticos: «A esfera privada: a familia, o fogar», «A fabulación. O mundo onírico», «A realidade transformada. A arte como compromiso», «A muller e o traballo» e «Territorios de intimidade», este último sobre o que se asenta a exposición. «Nel inclúense tres artistas, que son Elena Fernández Gago (A Coruña, 1940-2011), Carmen Corredoyra (A Coruña, 1893-1970) e María Victoria de la Fuente, que traballan moi pechadas, neses espazos de intimidade. No caso de Corredoyra de carácter relixioso, no de de la Fuente e Gago nas súas casas, pintan o seu día a día», explica Sarmiento.

Con esta mostra, a súa comisaria afonda nun dos seus eidos de investigación recorrentes, o da elaboración do mapa histórico das artistas do século XX, no que leva traballando desde 1995 e que xa abordara en mostras como A arte inexistente ou Mulleres do silencio, amais de no documental Arte+muller+Galicia, que pode visionarse na mostra e que resultou galardoado pola Deputación da Coruña, dentro dos premios de Cultura e Igualdade Luísa Villalta. «Sempre me pareceu interesante traballar nestes anos do franquismo, porque eu vía que aí se estaba fraguando unha situación das artistas moi complexa. Dunha banda está o caso das que se exiliaron, como Maruja Mallo, e polo outro as que quedaron a vivir en Galicia, que inician aquí os seus traballos e algunhas rematan por marchar fóra a estudar, a formarse ou a vivir porque neste ambiente provinciano resultaba moi complicado».

«A mostra artéllase en cinco capítulos temáticos: «A esfera privada: a familia, o fogar», «A fabulación. O mundo onírico», «A realidade transformada. A arte como compromiso», «A muller e o traballo» e «Territorios de intimidade», este último sobre o que se asenta a exposición».

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

«Dunha banda está o caso das que se exiliaron, como Maruja Mallo, e polo outro as que quedaron a vivir en Galicia, que inician aquí os seus traballos e algunhas rematan por marchar fóra a estudar, a formarse ou a vivir porque neste ambiente provinciano resultaba moi complicado».

Detalle da obra de Julia Minguillón. Cesión do Auditorio de Galicia.

«A muller na súa condición de esposa e nai pintada por Julia Minguillón (Lugo, 1906-Madrid, 1965) é o icono desta exposición que pode visitarse ata o próximo 3 de febreiro no Auditorio de Galicia».

Detalle da obra de Julia Minguillón. Cesión do Auditorio de Galicia.

Entre as que quedaron figuran as menos coñecidas. Lolita Díaz Baliño (A Coruña, 1905-1963), irmá de Camilo Díaz Baliño e tía de Isaac Díaz Pardo; Rosina Llamas Fole (A Coruña, 1941-1977) ou Gloria de Llano (A Coruña, 1915-1999) que, como explica Sarmiento, «quedaron máis metidas ou cerradas neste ambiente e dedícanse á formación doutras artistas -era a saída profesional que tiñan-, ou pregarse un pouco ás demandas dos gustos dunha sociedade, sobre todo nas primeiras décadas, realmente timorata». Sacar adiante esta exposición implicou documentarse a través de artigos de xornais da época e os poucos catálogos existentes nos que se recollen biografías estereotipadas ou entrevistas que lles fan nos anos 60 e 70 e que tamén de encontran na mostra. Moitas destas mulleres non formaron parte de ningunha exposición, nin individual nin colectiva, as obras non estaban nos catálogos e as que si, moitas non se sabía onde. Boa parte das obras expostas, como explica Sarmiento, estaban custodiadas en coleccións privadas e é a primeira vez que se poden ver. Outras proceden de institucións, galerías ou museos como o provincial de Pontevedra ou o municipal Quiñones de León de Vigo, da Academia Galega de Belas Artes, da Fundación Barrié, das coleccións do Concello da Coruña, do Parlamento de Galicia ou da colección de arte Francisco Fernández del Riego, de galerías como Arboreda… «A maioría de obras que se expoñen pertencen a un coleccionista particular que as tiña gardadas, como puido telas tirado ao lixo. Por circunstancias da vida, deron con xente con certa sensibilidade e cariño cara as cousas antigas e non se tiraron, pero outros poderían telo feito. Despois, coma no caso de Gloria de Llano a familia ten a obra, pero hai moitísimas cousas que están esparexidas, e tampouco moi valoradas. Foi complicado dar con elas», afirma Sarmiento.

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

«As porcentaxes de formación da escola de Belas de Pontevedra son dun 70% mulleres e un 30% de homes todos os cursos. Esas cifras invértense no momento en que falamos de mercados, de exposicións, de coleccións, etc. Por que segue pasando? Porque hai poucas artistas que teñan a posibilidade de chegar a onde se 'corta o bacallau».

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

Reescribir a historia destas mulleres e investigala a fondo é unha tarefa que segue pendente. «Estamos aínda nos inicios», recoñece Sarmiento, «queda moitísimo por facer. Decateime de que 20 anos despois desas dúas exposicións (A arte inexistente e Mulleres do silencio), a situación é exactamente igual. Artistas fantásticas que ninguén se preocupou de incluílas desde entón nunha exposición. Iso levoume a buscar datos e están aí. As porcentaxes de formación da escola de Belas de Pontevedra son dun 70% mulleres e un 30% de homes todos os cursos. Esas cifras invértense no momento en que falamos de mercados, de exposicións, de coleccións, etc. Por que segue pasando? Porque hai poucas artistas que teñan a posibilidade de chegar a onde se ‘corta o bacallau’: ás programacións das galerías, museos, exposicións individuais ou colectivas e ás coleccións. Que porcentaxe de mulleres artistas hai nas coleccións? Un 15-20%. Proxectos coma este, canto máis nos retrotraiamos na historia, menos se atopa nos catálogos».

A muller na súa condición de esposa e nai pintada por Julia Minguillón (Lugo, 1906-Madrid, 1965) é o icono desta exposición que pode visitarse ata o próximo 3 de febreiro no Auditorio de Galicia. Os interiores pechados e asfixiantes de Carmen Corredoyra, o mundo da muller rural de Galicia que pinta María Antonia Dans (Oza dos Ríos, 1922-Madrid, 1988), as visións oníricas de Lolita Díaz Baliño, a abstracción nos casos de Beatriz Rey (A Coruña, 1940) ou Fina Mantiñán (A Coruña, 1932) ou a escultura de Elena Colmeiro (Silleda, 1932) son outras das pinceladas dunha mostra necesaria, que axusta contas coa historia da arte recente e oficial de Galicia situando as súas protagonistas no lugar que merecen.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Monica Mura

150 150 CORALIA

Desde cativa, Monica Mura (Cagliari, 1979) tivo claro que quería explorar a vida a través da perspectiva de xénero. Primeiro, sen sabelo, de maneira inconsciente, e agora a través de todas as posibilidades que lle ofrecen as disciplinas que domina: da pintura á fotografía pasando pola comunicación, o deseño de moda ou a videoarte. Así o testemuñan proxectos como Cartografía corporal, exposicións como Mallo en marzo (unha homenaxe á artista de Viveiro) ou E ti que (de quen) vés sendo? que pode verse até finais deste mes na Igrexa da Compañía (USC).

Con visita guiada incluída polas distintas partes da instalación, na que se nos invita a reflexionar sobre a identidade e a memoria, dando voz a persoas que sofren as problemáticas da muller trans* (o leitmotiv da mostra) e, por extensión, do colectivo LGTBIQ, Monica recibe a Coralia no backstage da Igrexa, o seu lugar de repouso e traballo estes días.

  • ACTUALIDADE

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Imaxes e vídeos de MONICA MURA

Contábasme que levas xa 16 anos vivindo en Galicia. Como é que viñeches parar a Santiago?
Eu marchei de Sardeña cando cumprín os 18 anos. Vivín un ano en Londres. Despois, decidín volver a Italia para estudar no D.A.M.S. (Disciplinas da arte, a música e o espectáculo, na Universidade de Turín), que é unha facultade que aquí non existe. Xestor cultural sería a saída laboral equivalente, e quería facer iso para non ter que ir a Belas Artes, que non me gusta polas súas implicacións co mercado. Eu quería ser libre. Pero chega un momento no que decido que quero traballar no mundo da publicidade, e como Milán era o centro pero a min non me resulta atractivo, decido que quero ir a vivir a Barcelona. Entón, o problema: o idioma. Empezo a estudar español e pido unha bolsa Erasmus que me trae a Santiago. Non tiña nin idea do que me ía atopar. Non investiguei moito. Sabía que había peregrinos e dábame un pouco de medo vivir nunha cidade moi relixiosa. E, cando aterro, vexo un sitio que non podía imaxinar que era España. E digo, que bonito, parécese a Irlanda e falan español. Segundo erro. Descubro o galego, e que tamén en Cataluña e o País Vasco teñen outras linguas, como pasa co sardo. Quédome o ano de Erasmus e decido facer a tese investigando a arte contemporánea de aquí. Métome nun grupo de teatro e Santiago gústame tanto que nese momento marchar a Barcelona sería só porque o decidira antes e quedo.

E hoxe, segues no teatro?
Non. Non é o meu. Fixen varias obras. Participei nos Monólogos da vaxina, que se representou aquí no Teatro Principal e que estaba organizado por Karen Campos e era unha obra benéfica.

Con todo es unha artista multidisciplinar… De onde che vén a vocación?
Xa de pequena empecei co debuxo e a pintura ao óleo, acuarela… Cando tiven a miña primeira cámara foi a fotografía e así fun evolucionando até poder traballar o vídeo na universidade. Tiven un profesor moi bo, o viodeoartista Alessandro Amaducci de Turín. Todo o que fixen sempre estivo relacionado co xénero. Desde pequena. Eu debuxaba mulleres.

Por que esa teima?
A miña profesora dicía que era porque non coñecía os homes, porque era demasiado moza, pero creo que se equivocaba bastante [ri]. En secundaria, cando tes 12 anos un día chegoume a dicir iso, pero como tamén me dicía que debuxaba os soles demasiado grandes non lle imos a dar demasiada importancia [ri de novo].

Ti mesma sufriches entón coa identidade de xénero…
Non tiven referentes no mundo da arte. Os que tiña eran homes, a min gustábame Gustav Klimt, del conservo a marca do dourado, a liña espiral cando era pequena… Gustábame tamén Dalí, o surrealismo… Na literatura si tiña referentes femininos, pero no mundo das artes plásticas non. Mais daquela tampouco me preguntaba o por que. E isto tamén me protexeu, porque non tiña esa conciencia de que por ter unha vaxina entre as pernas puidera ter máis dificultades. Pensaba que se facía as cousas ben ía ser recompensada igual que os meus compañeiros.

E foi así? Non pensas que tiveches que demostrar máis por ser muller artista?
Si.

Por que cres que sucede isto? Por que continúa a ser tan acentuada a desigualdade de xénero no mundo da arte?
Eu formo parte da asociación nacional MAV Mujeres en las Artes Visuales, con sede en Madrid, e temos moi claro os datos porque cada ano as miñas compañeiras dedícanse a facer estatísticas. Este ano, os datos que conseguiron foron que en ARCO, a feira de arte contemporánea máis importante que hai en España, só un 25% das persoas participantes eran mulleres. Se temos en conta que somos maioría en Belas Artes… Por que? Pois, polo patriarcado. Segue estando aí. As mulleres estamos neste momento loitando como nunca porque nos están matando, ademais de non conseguir romper con ese teito de cristal. Estannos matando, están quitándonos a vida e entón estanse dando conta, moitos homes e mulleres, de que isto non pode ser, de que a educación é moi importante. Nun momento dado empezas a decatarte de que estás vendo o mundo cos ollos pechados pola venda do patriarcado ou o machismo e empezas a ver a luz e dáste conta de que o mundo está estragado. Que se non é algo grave hai un micromachismo sempre por detrás e entras nunha loita continua na que te decatas de que é tan importante visibilizalo que xa non podes falar doutra cousa.

«En ARCO, a feira de arte contemporánea máis importante que hai en España, só un 25% das persoas participantes eran mulleres. Se temos en conta que somos maioría en Belas Artes… Por que? Pois, polo patriarcado. Segue estando aí».

«Quero que a xente reflexione. Non quero impoñer un discurso, como non me gusta que mo fagan a min. Na miña obra deixo a liberdade de poder achegarse máis ou menos».

«Para min si que é importante darlle ás persoas o que están buscando. Que nas salas, museos e galerías de arte as visitas poidan tocar as obras, sentirse protagonistas e poidan interactuar».

É entón ese o teu obxectivo, visibilizar?
Visibilizar é unha proposta. É verdade que o fago, pero non é o meu obxectivo. O gran protagonista desta exposición é un punto interrogante e eu fágome preguntas e ábroo ao público. Quero que a xente reflexione. Non quero impoñer un discurso, como non me gusta que mo fagan a min. Na miña obra deixo a liberdade de poder achegarse máis ou menos. Traballo unha obra complexa, que se divide en distintas capas e, ás veces, só as persoas que se paran a mirala dunha forma detida poden chegar a ver todas as capas. Tampouco é o que pretendo. Se buscas un cambio, tamén é xusto que haxa un diálogo. Ás veces pódese e ás veces hai que dar pistas para que a xente consiga experimentar. O que comentabas antes, non? O tema de que son unha artista multidisciplinar. A min gústame máis interdisciplinar, porque me movo por distintos campos. Non puiden incorporar aínda a ciencia porque non a controlo, pero encantaríame. O que si que teño claro que me gusta é que a arte sexa accesíbel, para todos os públicos e que, sobre todo, supoña unha viaxe.

Como fas nesta exposición, que ten un percorrido moi concreto…
O que intentei facer nesta exposición foi buscar un espazo e facer que as persoas poidan acceder á sala expositiva, facer unha viaxe e saír de aquí, polo menos, cunha experiencia para levarse. Algunhas persoas poderán rexeitalo, outros reflexionarán máis na casa, outros iranse de aquí sen levar nada porque non quixeron tampouco dialogar… En calquera caso non pasaría nada, pero para min si que é importante darlle ás persoas o que están buscando. Que nas salas, museos e galerías de arte as visitas poidan tocar as obras, sentirse protagonistas e poidan interactuar. O meu obxectivo é ese, que non é outro que unha idea da arte en 360 graos; unha idea que teño desde pequena, só que entón non tiña esa conciencia porque rexeitaba a palabra artista, pero si no momento en que aceptei o que era, o meu camiño…

«Non veño só como artista, teño un background de deseñadora, de comunicadora, de ter traballado con educadores, psicólogos e todo isto vaite enriquecendo».

«É todo un experimento, unha obra viva. A composición é como unha gran peza e eu son como a directora de orquestra de todo isto que montamos aquí».

«En Italia, e en Latinoamérica, asústame ver que apenas hai mulleres que envellezan dunha forma natural, orgánica, porque están modificadas pola cirurxía estética ou polo botox».

Nos+Otras: en red, do Museo Thyssen-Bornemisza… Fálame dese proxecto.
Fun seleccionada con outras tres artistas para este proxecto, no que traballamos con trinta mulleres en risco de exclusión social. Reuniámonos unha vez ao mes, e ao final fixemos unha exposición de fin de proxecto coas obras creadas polas mulleres resultado dos talleres que lles propuxeramos, e a miña era sobre o retrato e o autorretrato. O que despois se exhibiu tamén foi Sas Diosas. Miradas, sa arèntzia mea, que era a obra coa que me seleccionaran.

E que tal foi a experiencia?
Moi boa. Tamén colaboramos aquí, en Lugo, na vertente galega, coa asociación Acadar [Asociación de Mulleres con Discapacidade de Galicia], e teño que agradecer á Rede Museística Provincial de Lugo que colaborou, e a experiencia foi moi enriquecedora. Aprendín moitísimo porque estiven traballando man a man cos educadores nas actividades e vas vendo outras posibilidades. Eu veño dun percorrido tamén como comunicadora e entón vas sumando cousas, e este proxecto non tería sido posíbel senón tivera todo iso en conxunto. Non veño só como artista, teño un background de deseñadora, de comunicadora, de ter traballado con educadores, psicólogos e todo isto vaite enriquecendo.

No manifesto que pode lerse na túa páxina afirmas que as túas obras «forman parte de proxectos artísticos amplos en continuo proceso de evolución ao longo do tempo»…
Si, é todo un experimento, unha obra viva. A composición é como unha gran peza e eu son como a directora de orquestra de todo isto que montamos aquí.

Vin durante a visita que había referentes galegos, Maruja Mallo, e de Sardeña, a deseñadora Edina Altara…
Si, e entre os meus referentes, unha moi clara que non coñecía e coa que me dixeron que compartía certas referencias, que é Esther Ferrer. Despois coñecina persoalmente, e mesmo fixen unhas performances con ela este ano no Reina Sofía. Sobre todo, a obra Antes e Despois que foi unha das razóns polas que a coñecín, porque houbo persoas que me preguntaban se era unha homenaxe a Esther Ferrer. Como italiana, non a coñecía, e cando a descubrín souben da foto combinando as medias caras. Chegaramos a un punto de vista parecido, pero desde un punto de partida distinto. Eu viña dun discurso de rebelión ao que é a imposición da moda e a busca da eterna xuventude. En Italia, e en Latinoamérica, asústame ver que apenas hai mulleres que envellezan dunha forma natural, orgánica, porque están modificadas pola cirurxía estética ou polo botox.

Unha loita contra o tempo…
Que ao final crea caricaturas, e nalgúns casos problemas irreversíbeis. É que se metes a pata non podes volver a atrás.

Por que cres que nos pasa isto?
Polo patriarcado.

Tamén hai homes que comezan a facelo…
No momento en que se rompen as barreiras, entre homes e mulleres, collemos o malo do outro. O mercado no mundo da moda é o que intenta dicirche como tes que ser. Eu traballaba no mundo do deseño, e por iso, porque sei como funciona, sinceramente non lle dou importancia ás marcas, doulle moi pouco peso. Pero hai moitísimas persoas para as que as marcas son fundamentais. Dan por feito que por ser dunha marca é mellor, e se a isto lle sumamos os xogos de poder, o que manda é utilizar ese produto en concreto, ter ese corpo…

«No momento en que se rompen as barreiras, entre homes e mulleres, collemos o malo do outro. O mercado no mundo da moda é o que intenta dicirche como tes que ser. Eu traballaba no mundo do deseño, e por iso, porque sei como funciona, sinceramente non lle dou importancia ás marcas, doulle moi pouco peso».

Cóntanos, como xurdiu E ti que (de quen) vés sendo?
Este era un proxecto que tiña eu na miña cabeza e o que estaba era buscando un espazo íntimo que permitise a coexistencia de todo en conxunto. Tiña que ser un espazo respectuoso co argumento da obra, e entón tiña o proxecto, escollín a sala e preguntei se era factíbel. Se non o tivese sido non o tería montado, porque supón un esforzo físico e económico pola miña parte xa que é un proxecto que quixen autoproducir.

E nótase que está montado pensando no espazo. Unha igrexa para falar de identidades, memorias e xéneros… Cando menos curioso.
As obras, algunhas son de anos anteriores, unha mini retrospectiva, e na zona central as obras xa as tiña na cabeza pero aínda non se materializaran porque tiña dificultade buscando un lugar no que puidese acomodalas. As obras, hai algunhas que poden convivir en calquera sala e outras que precisan un espazo moi grande, entón tamén pensei na Igrexa da Universidade porque cría que era o espazo máis adecuado, e aínda o creo. Para acoller un discurso de memoria, xéneros… e que ademais as persoas que participaron nos vídeos puidesen ter un lugar digno. Até agora non se presentaran e esta foi a maneira de que saíran á luz. Cando fago unha obra na que se traballa con persoas que o dan todo, e aínda que a obra despois a asine eu, é evidente que hai unha aportación de almas desas mulleres como é o caso de Elas Contan [unha videoinstalación que forma parte da exposición] e chega un momento que ten que verse. Tiñan que saír á luz e tiñan que poder verse en Santiago, que é de onde son elas. E aquí estamos, por elas.

Na túa declaración de intencións tamén afirmas que para encontrar a expresión máis pura privilexias a intención fronte ao procedemento. Que é exactamente o que queres dicir con isto?
Sen saber o que era o arte contemporáneo eu xa facía cousas que se consideraban iso sen eu ser consciente. Acepto só algún traballos de deseño ou comunicación, intento quedarme só con aqueles que están relacionados con temas que me afectan directamente e non entran en conflito coa miña forma de pensar. Volver atrás, e aceptar outro tipos de traballo no mundo do marketing ou da comunicación, sería incongruente. Traballo con mulleres de Acadar no que poden ser guías contra a violencia de xénero a mulleres con discapacidade… e isto si me motiva, e acepto ese traballo. Tamén podo implicarme en cousas así nestes eidos, pero sempre intento, dentro dos límites, reservar o meu esforzo ao mundo da arte.

«Traballo con mulleres de Acadar no que poden ser guías contra a violencia de xénero a mulleres con discapacidade... e isto si me motiva, e acepto ese traballo. Tamén podo implicarme en cousas así nestes eidos, pero sempre intento, dentro dos límites, reservar o meu esforzo ao mundo da arte».

O ano que vén estás convidada a participar na Bienal de Xénova: Other Identity. Altre forme di identità culturali e pubbliche. Xa tes pensada a túa proposta?
A bienal de Xénova foi posposta un ano, tiveron que modificar a data que ía ser neste ano. Convidáronme a participar en Other identity que vai ser a temática da bienal. Cando mo propuxeron, a peza de Poder ver, ver poder estaba, nun principio, pensada para alí. Como se retrasou, e a miña mente é moi rápida -necesito parir, non podo esperar meses-, a esta altura aínda non sei se proporei o mesmo. Pode ser, porque esa peza é moi potente e encaixa perfectamente nese contexto, pero non descarto facer algo novo para a ocasión.

E de Sardeña, que botas de menos?
Os meus pais. Sobre todo a familia. O lugar é moi bonito, pero eu son unha insular estraña e cando estou en Sardeña sinto a claustrofobia e necesito irme. Sinto que estou nunha gaiola, dourada, pero gaiola. Tamén conta o complicado tema dos transportes.

Tes intención de quedar?
Non sei se te fixaches, na entrada da exposición hai un billete do metro de Madrid, e fai referencia ao que foi a miña viaxe alí. É certo que Santiago non é unha capital na que te poidas mover facilmente. Para ver a meus pais teño que pasar dous días de viaxe, durmir no aeroporto… Para min non é cómoda como cidade. Sempre digo que me quedei en Santiago porque me gustaba, porque me parecía unha cidade que, nese momento, era moi aberta. Camiñaba pola rúa, atopábame cun músico, despois outro amigo, acababamos vendo un espectáculo de teatro noutro local… como que te ías tropezando coa arte en cada esquina. Hoxe non é tanto así. Non hai ese punto underground que había antes. Cheguei en 2002, e dixéronme que antes era incluso mellor. Pero houbo un momento no que me estaba desenamorando da cidade. O tema do turismo, o centro histórico penso que xa está pensado só para os que veñen de fóra e a cidade estase volvendo difícil para os que vivimos aquí. Ao mesmo tempo, tamén dixen que se un sitio non me quere marcharía. Se detecto que Santiago deixa de quererme como me quería, pois marcharei.

Volverías a Italia?
Nunca digo deste pan non comerei. Pero, agora mesmo, se non é por unha cuestión afectiva non creo que volvese, porque sería ir dunha situación parecida a outra. Se unha ten que dar o paso e moverse xa pensaría, non che digo de ir a Australia, pero nun momento dado si me gustaría ter unha experiencia no Xapón, facer alí unha residencia. Xapón encántame, son unha apaixonada do tema da tecnoloxía. É como un soño, unha pequena conta pendente. E despois, realmente, non teño pensada unha cidade. O máis cómodo sería Madrid, por proximidade, idioma… Un lugar no que poidas coller un avión nun momento dado e ir unha fin de semana a ver a familia, unha exposición… Nova York tamén me gustaría. Non sei, non o pensei moito. Eu creo que hai que seguir o instinto. Eu fíome moito del e do que me digan o corazón e o corpo no seu momento. De todos modos, se quedo en Santiago o que teño que facer é viaxar.

E ti que (de quen) vés sendo? Identidades, Memorias e Xéneros

Igrexa da Compañía (USC). Até o 31 de outubro.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido