•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

encarna otero

Encarna Otero

150 150 CORALIA

Cunha enerxía envexábel, intacto o seu compromiso —pese a levar anos fóra da primeira liña política—, Encarna Otero vai respondendo coa paixón de quen quere mellorar a sociedade na que vive. Falamos de feminismo, benestar, xestión política e participación cidadá coa profesora de historia, veciña do Carme e exconcelleira nacionalista, que ocupou entre outros postos o de delegada para a rehabilitación do casco histórico ou o de directora xeral de Vivenda da Xunta bipartita. Retomar o diálogo e o consenso, tecendo unha rede e implicando a sociedade, é a súa receita para «recuperar Santiago, a icona que no mundo fala de Galiza». O de Encarna é amor incondicional por Compostela.

Entrevista de VALERIA PEREIRAS & Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Escolliches o Hostal por algo máis que a tranquilidade para facer esta entrevista?
Eu son das compostelás as que lle gusta gozar do Hostal. Non sei por que ten que ser para a xente de fóra. É algo que reivindico, que Santiago sexa para nós porque nos están expulsando. Tiña unha tía de Lugo, que era profesora e que foi modelo para min, e cando viña de visita quedabamos aquí. Recordo que eu estaba no colexio e que ela sempre me convidaba a tomar un chocolate.

Víñase máis antes?
Non o sei, eu sigo vindo. E cando estaba no Concello, daquela viña sempre aquí, por proximidade. É un espazo que reivindico, traio a moita xente a velo. Non se visita moito e é precioso, e tamén hai que pensar na historia do edificio. Aquí está a habitación onde se encerraron os dezaseis do Estatuto de Autonomía e tamén é un lugar excelente para gozar da música, tan importante en Compostela. Penso que o Hostal é como unha representación a pequena escala da cidade, do descoñecemento e da falla de uso e apropiación derivada do amor, porque se quere aquilo que se coñece.

Estás xubilada, pero iso no teu caso non significou para nada un parón. En que anda metida Encarna?
Acabo de ler o libro de Carmen Alborch, que di que as mulleres da nosa xeración estamos inventando unha nova maneira de vivir cando nos xubilamos. Coincido con ela en que son moitísimas as actividades ás que temos acceso neste momento, se a saúde acompaña. Ademais, esta cidade é un espazo de oportunidades marabilloso. Agora estou en Compostela Territorio de Mulleres, na Comisión de Igualdade do Consello da Cultura Galega, como voluntaria no Museo do Pobo Galego e quéroche dar unha primicia. Eu tamén era voluntaria de Proxecto Home, pero Ramón Crespo e a Igrexa acaban de cargarse a comunidade terapéutica de Cernadas, onde eu traballaba. Creo que a Igrexa vai ter que dar conta a esta cidade de moitas cousas, e esa é unha delas. E o asilo de Carretas, onde tamén traballaba até que me botaron.

Encarna Otero, en Coralia 12

«A xente xubilada podemos ser voluntarias e voluntarios porque temos o tempo e o coñecemento, un legado que debemos compartir e que a sociedade ten que utilizar. Eu defendo o voluntariado, ben entendido, como aportación sen suplir nunca nin agochar traballo. É unha riqueza social que hai que aproveitar. As persoas de idade non son unha carga, son unha riqueza. Isto os xaponeses sábeno moi ben»

Coa Igrexa topamos.
As cousas da Igrexa nunca saen á luz e eu reivindico que, xa que en Santiago roubaron o asilo de Carretas, que a Igrexa faga no casco histórico un centro de día. Hai sitios marabillosos, eu téñolle botado o ollo a varios, para que a xente maior teña un espazo onde poder reunirse, socializar, poder pasear a pé tranquilamente e que alguén se ocupe un pouco da súa saúde. Non necesitan máis. Eu vou moito ao Incio a visitar amizades e cando paso pola residencia de maiores que hai alí dáme moita pena. Métenos alí, onde non ven vida, un lugar onde non hai nada máis que monte e onde están apartados da sociedade.

Non reciben o trato que merecen.
Ti pensa no papel que a xente xubilada está a cumprir, produto da crise. Avós e avoas que están criando netos e dando apoio e soporte, que a ver cando llelo recoñecemos. Hoxe en día, hai unha parte da economía importantísima, que non sae ao mercado laboral, unha economía de afectos e de diñeiro que explica por que todo ese mundo precario sae adiante. A ver se o goberno se decata. A xente xubilada podemos ser voluntarias e voluntarios porque temos o tempo e o coñecemento, un legado que debemos compartir e que a sociedade ten que utilizar. Eu defendo o voluntariado, ben entendido, como aportación sen suplir nunca nin agochar traballo. É unha riqueza social que hai que aproveitar. As persoas de idade non son unha carga, son unha riqueza. Isto os xaponeses sábeno moi ben.

Para as mulleres, como dicías, até agora non existía a xubilación.
Si, agora estamos inventándoa porque isto é algo que antes non se daba, e que segue sen darse en moitos casos. Pero estamos vivindo un tempo no que accedemos á vida laboral cunha certa dignidade, a pesar das diferenzas salariais. Aínda que a prestación por xubilación das mulleres está un 37% por debaixo da dos homes, temos uns recursos económicos que nos permiten vivir con dignidade e tempo libre. O 90% dos coidados no marco do Estado español, de cativos e maiores, fanos as mulleres. Iso economicamente non se contabiliza, non forma parte do PIB, e implica que as mulleres, ademais do traballo que fan, non poidan gozar do seu tempo libre. Pero tamén é certo que, por primeira vez, está ocorrendo unha cousa curiosa, que os homes exercen de pais e avós e velos paseando os carriños, cambiando cueiros, cociñando… Iso antes non pasaba.

O benestar debería cotizar, non cres?
Ti podes dar amor, pero unha cousa é ser nai ou avoa e outra os coidados, que son un beneficio social que pagamos cos nosos impostos e que debería verse reflectido. Os afectos e os coidados son cousas diferentes e unha fonte de traballo fundamental. E esta cidade debe ser pioneira en sectores como o do benestar, territorio ou alimentación. Agora chámanlle gastronomía. As mulleres levan toda a vida alimentando e nunca lle chamaron así. Santiago ten todas as condicións para poder facelo. Conta cunha facultade de Medicina cun nivel de investigación excelente, un entorno natural de parques cunha das taxas europeas máis alta e ademais ten unha facultade de Enxeñaría Química que está especializada en temas de auga. Niso debe Santiago poñerse á cabeza, nese tipo de economía, e xerar emprego. Santiago precisa dun proxecto industrial, pero de empresas ao servizo das persoas. Non falo de chemineas, guindastres e formigón, que é no que pensamos inmediatamente cando falamos de industria. Non, eu falo de calidade de vida, de medio ambiente…

«Temos que facernos responsábeis da nosa cidade. Necesitamos crear unha conciencia crítica, positiva, construtiva, que retome o diálogo e o consenso e que busque metas que aproveiten o que hai: a Universidade, a iniciativa empresarial, de pensamento, de actividades culturais, as hortas ou a agricultura de proximidade e a Praza de Abastos...»

Encarna Otero, en Coralia 12

E como se podería abordar isto?
Defendo que agora mesmo a cidade precisa dun proxecto cívico colectivo. Temos que facernos responsábeis da nosa cidade. Necesitamos crear unha conciencia crítica, positiva, construtiva, que retome o diálogo e o consenso e que busque metas que aproveiten o que hai: a Universidade, a iniciativa empresarial, de pensamento, de actividades culturais, as hortas ou a agricultura de proximidade e a Praza de Abastos… Que nos fagamos donos da nosa cidade, recuperala para quen a habita.

Hai tres anos, nunha entrevista no primeiro número de Coralia, afirmabas que vías a cidade perdida para a súa xente. Segues tendo esa imaxe?
A min gústame moito andar, e tomas café aquí e alá e todas as persoas che din o mesmo. Pois tezamos unha rede, como facemos as mulleres, e poñámonos en marcha. A min neste momento unha cousa que me anima moito é que vexo moitas iniciativas pequenas de xente nova. Por citar só dúas: Numax e Unitaria. Xente que empeza con pouco, cun espazo pequeno e unha idea ben clara. Ademais de crear postos de traballo, pensa na vida e a alegría que lle dan á cidade.

Maila aportación que fan á cultura, non si?
Exacto, porque ademais a cultura é todo. É saber comer, ter a cidade limpa, saber mirar as pedras. A cultura é saber tratar a xente con educación, a cultura do non ruído. Cales son os fitos polos que Santiago se coñece no mundo? Cineuropa, Womax, Curtocircuíto. Temos tamén un dos mellores panadeiros, unha estupenda praza de abastos, as Marías. As irmás Fandiño Ricart son un símbolo, unha icona da Compostela represaliada polo franquismo. Só hai que poñelo en valor.

E a Cidade da Cultura de Galicia, como a ves?
Eu mantiven sempre que a Cidade da Cultura era un proxecto fóra de escala que a cidade non necesitaba, porque a cidade da cultura de Santiago é a cidade mesma. Agora podo dicir que é un furúnculo de pus. Non o dicía así cando era concelleira porque non podía, pero agora si. Leva todo o orzamento de cultura do país e nin así ese furado sae a flote. Haberá que mirar que facer con iso, non podemos facelo desaparecer, pero a Xunta ten que estudalo, drenalo e ver como se sostén.

Volvendo ao proxecto cívico que comentabas. Lanzaches a rede… e recolliches peixe?
Hai moita xente que pensa igual. No Casco Histórico xa se están organizando, tecendo alianzas. Xa fixeron un mapa, teñen un circuíto alternativo a toda esta degradación e deterioro. Que ocorre? Eu téñoo claro, e aínda que os tempos cambiaron, a cidade precisa dun proxecto político. O proxecto que a xente vai votar terá que recuperar o diálogo e o consenso. Conde Roa foi un desastre, unha hecatombe da que esta cidade aínda non se recuperou. O seu goberno foi moito peor que a crise. Eliminou a autoestima da cidade, creou unha crispación enorme, destruíu unha parte do persoal funcionario e da administración do Concello. E eliminou aquelas políticas de consenso que a cidade tiña dentro da propia corporación e do marco do Consorcio, onde todo ten que ser por consenso e onde hai tres administracións que unhas veces son dunha cor e outras doutra. Desde entón rompeuse o diálogo coa Xunta. A Feijóo non lle importa nada Santiago. Nin sequera vive en Monte Pío. Perdeuse gran parte do peso que Santiago tiña en Europa, e Galiza non pode esquecer que Santiago é a icona que no mundo fala dela.

Pensas que non se recuperou o diálogo?
O que ninguén pode pensar é que 25 concelleiros e concelleiras fan unha cidade. Debe existir un proxecto social que acompañe e participe. Na nosa época puxéronse en marcha os orzamentos participativos. Agora, con este novo Goberno de Compostela Aberta, abríronse todas esas vías de diálogo, pero logo hai unha cousa moi importante que é a xestión diaria. Así como as vías de diálogo están moi abertas, a xestión diaria está fraca, moito. E isto é como un cesto, os vimbios precisan estar unidos. A xestión e a participación, iso é o que fai cidade.

«Eu mantiven sempre que a cidade da cultura era un proxecto fóra de escala que a cidade non necesitaba, porque a cidade da cultura de Santiago é a cidade mesma. Agora podo dicir que é un furúnculo de pus. Non o dicía así cando era concelleira porque non podía, pero agora si. Leva todo o orzamento de cultura do país e nin así ese furado sae a flote»

Entre as túas responsabilidades políticas destacan as vinculadas ao urbanismo e a vivenda. Desde esa experiencia, pensas que Santiago corre perigo de sufrir ese fenómeno denominado turistificación do que tanto se fala?
A Santiago déronlle o recoñecemento da UNESCO de mellor modelo de rehabilitación, precisamente, por non expulsar a poboación. Creo que hai zonas de Santiago que aínda son así, e que son as que temos que mirar. A Rúa de San Pedro, as algalias, o Preguntoiro e a Caldeirería, Sar… Hai que tomar nota de onde funcionan as cousas. Cando Xerardo Estévez puxo en marcha o Plan Especial, este implicaba protexer o casco histórico da especulación inmobiliaria. Que ocorre? Que hai unha parte do casco que por múltiples razóns se vai deshabitando. Hai que retomar un proxecto que o devolva ao que sempre foi: vivo e multisocial. O zapateiro tiña o taller no baixo, a señora da praza vivía no primeiro, no segundo o catedrático da universidade e no terceiro un doutor. Iso, na Améndoa agora é difícil. Son casas moi grandes, de moitos herdeiros, pero para iso está o público. Hai que retomar os pisos tutelados, o rexistro de soares que agora copiou a Xunta, e poñer vivenda en alugueiro para xente moza que revitalice a zona. E hai cousas que tecnicamente hai que resolver. Se a Universidade ou o Hostal teñen fibra, non a poden ter as casas? A min que me digan. É cuestión de facer as contas e fixar prioridades. Digo iso como digo que hai que renovar os servizos municipais. Regular o paso á zona vella, controlar a tonelaxe que entra. Cada vez que abres un espazo turístico hai que telo en conta. O turismo xera lixo, vidro, os turistas van ao baño… Todo isto hai que velo porque son millóns de euros todos os anos.

Encarna Otero, en Coralia 12

Moito investimento.
Hai que negociar coa Igrexa. Xa está ben. A Igrexa ten que devolverlle a esta cidade todo o que leva recibido, e non o fai. Teñen inmóbeis baleiros, non pagan os impostos que lles corresponden pola actividade económica que desenvolven, agás San Francisco, que é a única que está legal urbanística e fiscalmente. Hai que mirar centros de día, residencias para maiores, albergues para persoas sen teito. A doutrina da igrexa non fala da xustiza e de axudar os pobres? Hai que negocialo.

«Á Igrexa hai que sentala a negociar e ten que devolver a esta cidade todo o leva recibido, que non sabemos nin canto é. Non poden roubar, como fixeron co asilo de Carretas para montar a Compostelana»

Como?
Hai unha ferramenta moi boa. A cantidade que se lle está dando de diñeiro público non é de balde. Un ente ao que lle rouban dous millóns de euros e non se entera, xa me dirás… Á Igrexa hai que sentala a negociar e ten que devolver a esta cidade todo o leva recibido, que non sabemos nin canto é. Non poden roubar, como fixeron co asilo de Carretas para montar a Compostelana. Xa verás como acaban abrindo un albergue, exactamente igual que pasa con San Martiño Pinario. Acaban de pedir licenza para o de Belvís, que leva tempo funcionando de xeito ilegal. Non pode ser, non poden ter privilexios. Teñen que actuar, primeiro, conforme á súa doutrina, e segundo o seu patrimonio ten que poñerse ao servizo da cidadanía. É unha das materias pendentes. É difícil pero hai que facerllo ver, como se fixo noutros sitios. En Italia está resolto, en Allariz conseguírono pola vía xudicial.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Coralia en verán

150 150 CORALIA

Entre bambú e xasmín, na idílica terraza do Hotel San Miguel presentouse o novo número de Coralia, unha revista dedicada ao verán e ás súas festas. E como non podía ser de outra forma, os amigos e as amigas ateigaron este fermoso recuncho demostrando que a familia de Coralia medra número a número.

Crónica e imaxes de MATEO CODESIDO

O pasado día 1 presentouse o número de verán de Coralia. O escenario era perfecto para unha presentación ao aire libre, a pesar das nubes ameazantes e do norte  que fixeron ás chaquetas protagonistas. Momentos antes de chegar os asistentes, Budiño probaba o son, enmarcado pola descomunal portada número 13, até deter o paso do tempo. Coas guitarras xa afinadas, o mestre do vento aclarou a súa voz cun té con limón mentres confesaba que para el todo isto de cantar era novo. «Aínda estou aprendendo» afirmaba cun sorriso transparente mentres o seu compañeiro de actuación, Brais Morán, dicía entre risos, «se ti es o que estás aprendendo, non sei como estaremos os demais».

A xente foi chegando e a exuberante terraciña do Solleiros quedouse pequena para unha gran xuntanza de amigos na que non faltaron saúdos efusivos, reencontros e gargalladas. Estiveron con nós moitas autoridades municipais: Gonzalo Muíños (quen interveu no acto), Mila Castro e Mercedes Rosón, do PsdeG, Martiño Noriega e Jorge Duarte, de Compostela Aberta ou Goretti Sanmartín, do BNG. Tamén nos acompañaron altos representantes do goberno autonómico como a conselleira de Educación, Carmen Pomar, o director xeral de Políticas Culturais, Anxo Lorenzo, a directora xeral de Comercio e Consumo, Sol María Vázquez Abeal, o secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez, o xerente do SERGAS, Antonio Fernández-Campa ou a xerente da Fundación Artesanía de Galicia, Elena Fabeiro. Todos gozaron desta festa como amigos que son de Coralia. Canda eles estaban persoeiros como Charo Froján, directora artística de D-Due, Carmen Fernández, decana da Facultade de Educación, a activista cultural Pilar Sampedro, os creadores Xema Varela, Rosa FigueroaKatuxa PlateroMónica Mura e Edu Valiña, a editora Isabel Patiño ou, entre outros moitos, a profesora Concha Fernández e a xornalista Tareixa Navaza. Empresarios de éxito como Lucía Freitas, Cyra Calvo, Chus Moure, Manuel Moscoso, Álex Sande, Carmen Rabuñal ou Delmiro Prieto tamén fixeron un oco na súa axenda á presentación da revista. Dar conta de toda a xente especial que alí se congregou é unha tarefa imposíbel, pois por sorte os eventos de Coralia hai tempo que representan datas sinaladas do calendario.

Non imos negar que nos encheu de ledicia contar coa compaña de Margarita Ledo, Tino Martínez, María Solar e Encarna Otero, que xa foron portada da revista e son parte desta gran familia que é Coralia.

Por terceira vez, entregamos as Peneiras, xentileza de Tórculo -ao igual que o fondo do escenario-, cuxos gañadores foron elixidos polas lectoras e lectores da revista a través do noso Facebook. Estes son gañadores da primavera:

Parque de Bonaval
A nosa zona verde favorita
Entrega Beti López
Recolle Mila Castro

Restaurante San Clemente
O establecemento co mellor aperitivo da cidade
Entrega Chus Moure
Recolle Emilia Vázquez Losada

San Pedro
A nosa rúa favorita para irmos de compras
Entrega Katuxa Platero
Recolle Mercedes Rosón

Bodeguilla de Santa Marta
A cociña máis creativa de Compostela
Entrega Pablo Couceiro
Recolle Jose Míguez

Bico de Xeado
O mellor xeado da cidade
Entrega Budiño
Recolle José María Calo Faraldo

Xosé A. Sánchez Bugallo
O máis votado para a alcaldía de Santiago
Entrega Vítor Belho
Recolle Mercedes Rosón

Martiño Noriega
O máis votado para a alcaldía de Compostela
Entrega Vítor Belho
Recolle Martiño Noriega

Suso do Dezaseis
O número 1 do portal coralia.gal
Entrega Jacobo Bermejo
Recolle Alba Belho

E ao fin chegou o momento máis agardado: o showcase de Budiño a dúo. Xosé Manuel, na compaña de Brais Morán, abraiou aos asistentes coa súa fermosa voz presentando varios temas de Fulgor, o seu traballo máis recente. Por certo, todos os discos postos á venda para recadar fondos para o Refuxio de Bando voaron, así que se o queredes escoitar bulide a mercalo. Paga verdadeiramente a pena.

O acto rematou como debe rematar unha xuntanza de amigos, con risos, unha copa de bo viño e uns petiscos xentileza do espazo gastronómico Solleiros e Pan da Moa.

A xuntanza prolongouse durante horas até que as obrigas deixaron as conversas en suspenso -quizais até a festa do outono-. Nunha noite de verán tipicamente compostelá as estrelas volveron brillar intensamente. Grazas!

Tamén é actualidade en Coralia:

Coralia en primavera

150 150 CORALIA

O número de primavera de Coralia presentábase este martes, 26 de marzo, no templo da cultura compostelá, a Libraria Couceiro, que este ano cumpre medio século de vida. Personalidades, autoridades e representantes do mundo da política, a cultura ou o comercio acudiron a unha cita que precisou de máis espazo para dar cabida á grande afluencia de amizades que quixeron acompañarnos.

Crónica e fotografías de MATEO CODESIDO

Cheguei pasadas as sete e media á Libraria Couceiro. «Que lugar máis apropiado para a presentación!», foi o primeiro que pensei. No corazón da Praza de Cervantes, emblema do comercio compostelán, preséntase unha revista dedicada ao comercio. Todo ben.

Non puiden ter un recibimento mellor. Xesús Couceiro en persoa e o seu fillo Pablo déronme a benvida e indicáronme amabelmente que o evento se celebraría no segundo andar. Ao ser a libraría máis antiga de Compostela non contaba con el, pero ao chegar arriba decateime de que había ascensor; unha libraría adaptada e accesible. Eu, que podo, subín as escaleiras gozando da maxia de cada espazo.

No camiño atopei a Valeria Pereiras, redactora xefa da revista e, hoxe tamén, anfitrioa. Apenas cinco ou seis persoas agardaban a chegada dos asistentes. Entre elas Álex e Alfredo, entre impacientes e expectantes. Axiña foron chegando os primeiros asistentes. O alcalde de Santiago, Martiño Noriega e a candidata do BNG e vicepresidenta da Deputación da Coruña, Goretti Sanmartín, foron as primeiras autoridades en facer acto de presenza. Representantes do Goberno galego, como a conselleira de Educación Carmen Pomar e o secretario xeral de Política Lingüística Valentín García, os candidatos á alcaldía do PP e Compromiso por Galicia, Agustín Hernández e Xoan Bascuas, a xerente da Fundación Artesanía de Galicia, Elena Fabeiro, e moitas outras persoas convidadas foron enchendo o segundo piso de Couceiro de saúdos, bicos, apertas, risos e a sensación de que estaban nun evento que apetecía. Como a cea de Nadal cando levas moito tempo sen comer marisco. A xente tíñalle ganas.

Cando me din conta, as cadeiras estaban todas ocupadas, e a xente ateigaba as escaleiras tanto de subida como de baixada, coma paxariños nas pólas dunha carballeira. Coralia non quixo demorar e arrincou a presentación, incluída a actuación de Falua. Mentres gozabamos da súa fermosa música, apareceu Encarna Otero, a protagonista da capa, que chegaba tarde doutro evento –«a maxia de Compostela», dixo, «tantos eventos e cousas interesantes»–. Entrevistada por Valeria Pereiras para este número 12 da revista Encarna Otero, exprofesora de Álex e Alfredo, é a personificación do amor incondicional por Compostela, unha muller comprometida pensando constantemente en como mellorar a vida da cidadanía de Santiago.

Os risos compartidos e as sorpresas dominaron a presentación. Non foi un «yo he venido aquí a hablar de mi libro». As anécdotas, o dinamismo e o humor irreverente co que acostuman encandear Álex e Alfredo foron a tónica do evento. Di que si. Xa está ben de tanto discurso politicamente correcto. Tamén houbo tempo para reivindicar e mandar algunha indirecta. Nalgún momento víase baixar algunha cabeza como cando na escola che mandaban corrixir un exercicio e ti non o tiñas feito. Mais, ao final, o sorriso foi unánime.

Presentación Coralia primavera

Encarna foi a encargada de descubrir a capa da revista. Despois do «Ooooooh!» xeneralizado a sala arrincou en aplausos contemplando a ilustración de Encarna Otero realizada polo director de arte da publicación.

E o gran momento da noite produciuse coa entrega das peneiras. Eses distintivos cos que as lectoras e os lectores de Coralia elixen a «crème de la crème» da cidade. Desta vez os galardóns eran ben xeitosos. Patrocinounos Tórculo. Descoñecía eu que fixeran ese tipo de traballos.

A peneira de Coralia
Tórculo Mazarelos
Máis información aquí
Telf. 981 806 528

Parque da Alameda
O lugar máis romántico de Compostela
Entrega Ana Portals —do espazo gastronómico Solleiros—
Recolle Martiño Noriega Sánchez, alcalde de Santiago

O Dezaseis
O favorito para ir de viños
Entrega Elena Fabeiro, xerente da Fundación Artesanía de Galicia
Recolle Esteban Vázquez

Praia de Compostela (Vilagarcía)
A praia de Compostela
Entrega Cristina Doel, de Catrineta
Recolle Valentín García Gómez, secretario xeral de Política Lingüística

San Clemente
A mellor tapa
Entrega Elías Rozas, de Compostela Campers
Recolle Juan Ramón Vidal

A peneira de Coralia

Pub Momo
O pub máis enxebre
Entrega Eva Cividanes, de Queroté
Recolle Begoña, do pub Momo

Merlín e familia
A artesanía máis auténtica
Entrega Rita Sobrado, vicepresidenta da Asociación Hostelería Compostela
Recolle Patricia, de Merlín e familia

Casa das Crechas
O local con máis marcha
Entrega Óscar de Toro, de Café Venecia
Recolle Esteban Vázquez

Coas peneiras entregadas, Falua cerrou o acto e todo o mundo se dispuxo a recoller un exemplar da revista.

Coma sempre, a presentación non defraudou. Detrás dun acto coma este hai sempre unha maneira diferente de facer e contar as cousas.

Foi a primeira vez que acudía desde que son parte de Miranda Priestly, empresa editora da revista, e para min supuxo toda unha experiencia. O mesmo habería que ir reservando data e modelo para a presentación do número de verán porque vai ser boa! Prometido.

Coralia na libraria Couceiro

Tamén é actualidade en Coralia:

Coirazas de cores

150 150 CORALIA

Mulleres lilas, coirazas de cores

Por MANUELA DOMÍNGUEZ

Sabemos que o vestiario, o peiteado e a maquillaxe complementan a identidade de ficción dunha actriz ou un actor e lle dan información ao público sobre a súa condición cultural, social ou profesión, ademais de interactuar en perfecta harmonía coa escenografía e o espazo escénico, ata moldear un todo cun valor plástico simbólico.

O proceso creativo do vestiario teatral e a propia moda liban na memoria histórica, na fantasía, na rúa, na cultura, na pintura, na arquitectura…, ao servizo das contornas do corpo humano. A moda é frívola, caprichosa, tirana e pagada de si mesma. Esmorece ao pouco e así é como pasa a ser lembrada, tan fuxidía coma o teatro.

A moda e o teatro son coma o espello e o seu reflexo. Ambas as galaxias estéticas teñen a responsabilidade de facernos persoas e distinguirnos coa nosa propia personalidade, coa nosa propia máscara.

A escolma das cores, a caída do tecido, a voluptuosidade das formas..., todo queda plasmado nas pequenas obras de arte dos figurinos e, como non, nalgunha que outra peza que sobrevive ao paso do tempo converténdose en obxecto de copia, culto ou colección.

A moda e o teatro son coma o espello e o seu reflexo. Ambas as galaxias estéticas teñen a responsabilidade de facernos persoas e distinguirnos coa nosa propia personalidade, coa nosa propia máscara. A escolma das cores, a caída do tecido, a voluptuosidade das formas…, todo queda plasmado nas pequenas obras de arte dos figurinos e, como non, nalgunha que outra peza que sobrevive ao paso do tempo converténdose en obxecto de copia, culto ou colección. Así aconteceu en Hollywood con Yves Saint Laurent e Coco Chanel; ou coa atmosfera vaporosa das obras de Tamara de Lempicka na escenografía do videomusical Open your heart de Madonna.

E agora, xoguemos coas agullas do reloxo e coa historia, volvamos cara a atrás, para atoparnos en Compostela con Maruxa e con Coralia, dúas costureiras e bordadoras de sona, coma a súa nai. No seu humilde obradoiro, situado na mellor peza da casa e ateigado de clientela, ole a cola, un indescritíbel cheiro que procede do curruncho onde o seu pai remenda zapatos. Unha máquina de coser -Singer, Alfa, Refrey… -vai ti saber-, dúas pranchas de ferro con carbón do lume dentro, dous candís de gas e moita, moitísima dignidade.

E agora, xoguemos coas agullas do reloxo e coa historia, volvamos cara a atrás, para atoparnos en Compostela con Maruxa e con Coralia, dúas costureiras e bordadoras de sona, coma a súa nai. No seu humilde obradoiro, situado na mellor peza da casa e ateigado de clientela, ole a cola, un indescritíbel cheiro que procede do curruncho onde o seu pai remenda zapatos. Unha máquina de coser -Singer, Alfa, Refrey… -vai ti saber-, dúas pranchas de ferro con carbón do lume dentro, dous candís de gas e moita, moitísima dignidade.

O groso dos encargos son pequenos arranxos dos humildes de Compostela, farrapos de labregos, xornaleiros e algúns comerciantes de pano máis fino. De cando en vez, un vestido, un traxe. Aloumiñan a tea e pásana polas meixelas con agarimo procurando o carreiro do fío antes de facer o corte. Que ilusión!

Tamén podían facer o máis difícil: facer fermosa e atractiva unha peza vella, gastada e remendada, a cambio dunha mínima independencia económica.

Despois do golpe de Estado do 36, que dicir… Maruxa e Coralia sofren nunha Compostela empobrecida, devastada, dividida, sañuda, de estraperlo, paseos e exilio, onde as súas clientas de sempre, cheas de dor, só visten roupaxes negras de loito e onde as máis suspenden os seu encargos para non sinalarse. Xa estaban no punto de mira da infamia.

Na Compostela calvario de Maruxa e Coralia, riadas de costureiras ambulantes coa máquina de coser á cabeza van de porta en porta ofrecendo os seus servizos en xornadas de sol a sol por uns cantos patacóns e dúas comidas. Outras, as aprendizas, corren lizgairas para facer recados e un peto co que cumprir o soño de mercar a súa propia cosedora ou ser contratadas por casas de moda de prestixio.

Coser, pois, era unha habelencia que se aprendía desde pequenas e un oficio só para mulleres. Xornadas interminábeis e mal pagadas, no mellor dos casos. O obradoiro de costura era epicentro de revolucións, motor de cambio de moitas sociedades, espazo de creación e loita das mulleres que argallaron as primeiras marchas reivindicativas, demandas sindicais e folgas.

Mentres Carolina Otero agarda a ser atendida para recoller a saia e un corpiño que quere estrear na súa próxima actuación en Niza, vemos a Maruxa e a Coralia deseñando o vestiario dunha compañía teatral de primeira liña, formando equipo con María Miramontes, tamén costureira, dona de Ánxel Casal e inspiradora da súa traxectoria cultural e política.

Na Compostela calvario de Maruxa e Coralia, riadas de costureiras ambulantes coa máquina de coser á cabeza van de porta en porta ofrecendo os seus servizos en xornadas de sol a sol por uns cantos patacóns e dúas comidas. Outras, as aprendizas, corren lizgairas para facer recados e un peto co que cumprir o soño de mercar a súa propia cosedora ou ser contratadas por casas de moda de prestixio. Sempre atarefadas cos encargos de confección, rebolen no seu ir e vir ás casas da xente ben de Compostela, mercando fíos e botóns, ou levando á capela de Salomé a sotana nova do párroco.

Leiteiras por aquí, peixeiras coas patelas de sardiñas e xurelos por acolá. Mulleres trasfegando auga ás sellas na fonte do Toural, peregrinos penitentes, gallofos… Compostela era un bulebule!

As donas dos obradoiros de costura, ben vestidas, levan tesoiras penduradas do pescozo, que lles esvaran polo peito coma péndulos do tempo. Talle de abellas, moños recollidos, sempre poñendo orde no balbordo das modistas e aprendizas, que tan pronto atenden a unha dona con necesidades dun vestido para o próximo baile do Casino, para a Ofrenda do Apóstolo ou unha misa principal nas Ánimas, como a continuación lle toman as medidas a un groso cabaleiro que quere lucir na apertura de curso da Universidade.

Coser, pois, era unha habelencia que se aprendía desde pequenas e un oficio só para mulleres. Xornadas interminábeis e mal pagadas, no mellor dos casos. O obradoiro de costura era epicentro de revolucións, motor de cambio de moitas sociedades, espazo de creación e loita das mulleres que argallaron as primeiras marchas reivindicativas, demandas sindicais e folgas. Unidas todas para sempre ao día 8 de marzo, coas traballadoras do téxtil en lugar preferente. As súas armas: medias transparentes, fóra corsés, veñan a min pantalóns e minisaias, bañadores de dúas pezas…, que deixaban ao descuberto todo un universo de explotación e submisión, vencellado ao mundo da máscara no sentido grego do termo.

Seguimos imaxinando como tería sido a vida de Maruxa e Coralia sen esa «longa noite de pedra» da nosa historia?

Mentres Carolina Otero agarda a ser atendida para recoller a saia e un corpiño que quere estrear na súa próxima actuación en Niza, vemos a Maruxa e a Coralia deseñando o vestiario dunha compañía teatral de primeira liña, formando equipo con María Miramontes, tamén costureira, dona de Ánxel Casal e inspiradora da súa traxectoria cultural e política. Tómanlle medidas a unha María Casares moi nova ao tempo que falan enfeitizadas polos figurinos deseñados por Maruxa Mallo, e sen deixar de mirar de esguello os delicados trazos dos decorados que está creando -por deferencia con Galicia- Camilo Díaz Valiño -con contratos coa Ópera Garnier de París, o Albert Hall de Londres, o Teatro la Fenice de Venecia ou La Scala de Milán, entre outros-, para o próximo espectáculo que se vai estrear no Salón Teatro.

Non puido ser. Que mágoa. No seu subconsciente, como estrategos da aparencia, coma soñadoras do que puido ser unha época dourada, sabían que unha boa posta en escena precisa desas teas que falen co público, que deixen a marca de imaxes perennes na memoria; como acontece coa inesquecíbel lixeireza e hipnotismo da seda que portaba Isadora Duncan, as ondas descontroladas da gasa plisada da saia branca de Marilyn Monroe ao pé da ventilación do metro na Lexington Avenue de Manhattan, a caída do veludo vermello do pano dun Teatro, a enerxética cor laranxa dun monxe tibetano ou a túnica púrpura de Calígula, tinguida coas tinturas extraídas das cañaíllas recollidas nas costas areosas da miña benquerida Andalucía.

Maruxa e Coralia, ás dúas en punto, paseaban a súa dignidade e os seus engruñados e febles corpos enfeitados con vestidos de cores, acartonados coma coirazas, mentres representaban a súa magna peza de rebeldía con bicos ao ar e ollos vivaces que dicían:

Olládenos! Aquí seguimos! Resistimos e somos libres!

Aquí tes máis contidos relevantes:

Compostela e os músicos da rúa

por HELENA VILLAR JANEIRO

A cidade con música

Por PILAR SAMPEDRO

María Miramontes: modista e galega

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Compostela: Sinfonía de notas

150 150 CORALIA

Compostela: Sinfonía de notas

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Historiadora

Santiago de Compostela dispón dun territorio onde a auga canta, o silencio fala e a néboa soña. Está chea de sons, de músicas. É territorio de artistas mulleres que aledaron e aledan a vida coas súas cantigas e das que cómpre saber e coñecer para poder gozalas.

Eugenia Osterberger1, a compositora galega da Belle Epoque, naceu en Santiago no 1852. A súa familia, de orixe alsaciano, vivía e traballaba en Compostela. O seu pai era tipógrafo nun negocio da Rúa do Vilar. Eugenia formouse en Santiago e en Francia. O instrumento elixido foi o piano e as paredes da súa casa familiar da Rúa Nova aínda gardan notas e sons. Traballou dando aulas de francés e piano en Santiago. Tras o seu casamento con Francisco Saunier (enxeñeiro na fábrica de gas de Compostela), a parella asenta na Coruña por traslado do seu marido. Na Coruña, Eugenia continúa a tocar e compoñer, musicando, entre outros textos, poemas de Filomena Dato. No salón literario e artístico da súa casa, frecuentado pola meirande parte da intelectualidade coruñesa, Eugenia traba amizade con Sofía Casanova, que se converte en amiga persoal súa, mentres traballan conxuntamente na Liga Gallega. Sofía dedicaralle un poema e será tamén ela quen poñerá a Eugenia en contacto cos membros da Cova Céltica. Tamén tivo unha fonda amizade con Emilia Pardo Bazán coa que traballará no nacemento da Sociedad de Folklore Gallego. Eugenia foi así mesmo académica correspondente da Real Academia Galega.

Santiago de Compostela dispón dun territorio onde a auga canta, o silencio fala e a néboa soña. Está chea de sons, de músicas. É territorio de artistas mulleres que aledaron e aledan a vida coas súas cantigas e das que cómpre saber e coñecer para poder gozalas.

Fina Sanz, violonchelista, deleitaba co seu saber musical os concertos do Café Saboy, como nos relata a prensa do ano 1935, que tamén sinala a actividade musical doutras concertistas, sobre todo de piano.

Mais falabamos de Compostela que, co tempo, continuou o ronsel marcado por Eugenia. Fina Sanz, violonchelista, deleitaba co seu saber musical os concertos do Café Saboy, como nos relata a prensa do ano 1935, que tamén sinala a actividade musical doutras concertistas, sobre todo de piano.

Hoxe este ronsel de mulleres asolaga o granito de Compostela e, a modo de fervenza, enche o mundo de sons, músicas e cantigas: Laura Alonso Padín, Uxía Senlle, Mercedes Peón, Leilía, Tanxugueiras, De Vacas, A Banda da Loba son só unha pequena mostra das numerosas compostelás que non poden ter cabida neste curto relato e que dan continuidade a este inmenso labor e seitura musical.

A Real Filharmonía e a Banda Municipal de Música tamén teñen mulleres instrumentistas dunha inmensa calidade e tesón no seu labor, moitas veces pouco recoñecido.

E mesmo Compostela ten na Rúa Nova, na mesma rúa na que naceu e estudou música Eugenia Osterberger, un espazo comercial, que baixo o nome de O Pazo das Musas, ofrece mercadorías que alimentan o corazón musical das persoas residentes e visitantes desta cidade sempre tan querida que é Santiago de Compostela.

Santiago de Compostela, 28 de decembro de 2017

1 Beatriz López-Suevos, Susana de Lorenzo e Rosario Martínez Martínez: Eugenia Osterberger. A compositora galega da Belle Epoque (1852-1932). Libro-CD. Editorial Ouvirmos (2017)

Aquí tes máis contidos relevantes:

María Miramontes: modista e galega

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Niké

Por ANXO RABUÑAL

Compostela futura na miña memoria

Por XEMA VARELA

A cidade de Encarna Otero

150 150 CORALIA

Muller, filla, irmá, amiga, compañeira, mestra. Todas elas son Encarna. Tamén o son a loitadora, a política, a historiadora, a xestora ou a escritora. E o son a galega, a compostelá e a veciña do Carme; a que le con entusiasmo o Sempre en Galiza de Castelao e O segundo sexo de Simone de Beauvoir; a que gusta das cereixas e os figos collidos da árbore, e a que desfruta dun refrescante baño estival no mar ou dun tranquilo paseo dominical polo Pedroso.

CULTURA

Woody Allen afirma que «a xubilación é para a xente que pasou toda unha vida odiando o que facía». Dicimos a verdade ao afirmar que Encarna Otero segue a gozar intensamente en todos os seus campos de actividade?
Coido que si. A xubilación é un dereito cando levas unha vida de labor. Un dereito sobre todo a algo, a ter seguridade e poder ocupar o teu tempo naquilo que antes non puideches facer pola razón que sexa, é dicir, perder as horas e gañar tempo, o tempo para empregalo en ti.

Neste tempo novo, hai novos proxectos dos que nos poidas falar? Volverás á dirección tras a experiencia en A luz do negro?
Na Comisión de Igualdade do Consello da Cultura temos unha liña de traballo para recuperarmos as memorias das mulleres que aínda viven e das que se perderan as pegadas do seu traballo, se non se recuperasen. Nese sentido, hai toda unha liña de proxectos que van continuar.

Para cambiar o mundo, que é máis importante? Crear unha nova literatura infantil, ensinar a amar a Historia aos adolescentes? A mellora da calidade de vida dos adultos? Ou a posta en valor do coñecemento e experiencia dos nosos maiores?
Todo. É que mudar o mundo é un traballo de formigas, como adoitamos facer as mulleres, no que todo é imprescindíbel. Todo iso, e moitísimo máis, é necesario para cambialo, e sobre todo o que é imprescindíbel é o traballo das persoas, día a día, porque esas son as cousas inmensas e enormes que transforman a vida.

Cales son para ti as luces e sombras do sistema educativo actual?
A gran sombra é que está ameazado como sistema público, como base fundamental da vida, e ademais está terribelmente recortado nos seus recursos. Esa é a gran sombra. As grandes luces son que aínda, grazas á loita das persoas, se segue mantendo, e logo os e as profesionais que traballan nel e, sobre todo, que a xente o vexa como un dereito imprescindíbel no que hai que obrigar a investir os nosos impostos.

A profesora Encarna Otero cativaba coa súa percepción única da Historia, á que sempre achegaba actualidade e proximidade. O labor máis complicado é converter a Historia con maiúscula na historia propia de cada un de nós?
Pois si. Evidentemente, o que se trata de transmitir no ensino é como as xeracións anteriores fixeron cousas que nos poden influír na nosa vida de todos os días e que formamos parte dun elo que xa vén de atrás e seguirá cara ao futuro, e temos a obriga de transmitilo. A Historia ten que servir para actuarmos na nosa vida de todos os días.

A literatura infantil descubriulle ao gran público toda a tenrura de Encarna, que nos tiña máis acostumados a publicacións de contido histórico-social. A tenrura é compatíbel coa vida pública?
É completamente imprescindíbel. Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante. Hai que plasmala en todos os instantes da vida.

As satisfaccións da actividade pública chegan a compensar os sacrificios?
Se tes moi claro o servizo público, si, é dicir, en todo dás e deixas sempre, e a vida mesma é unha liña na que dás e deixas. O esforzo, o traballo, non ter tempo e ter que prescindir de moitas cousas claro que forman parte da túa vontade e vocación de servizo público.

Galicia é un matriarcado liderado por homes. Isto é así porque as mulleres son menos ambiciosas cós homes ou porque a política segue a discriminar a muller?
En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos. E aínda queda moito. Mira a diferenza entre Amancio Ortega e Rosalía Mera, estuda a proxección empresarial dun e da outra e verás a diferenza. O feminismo teno moi ben estudado e cando as mulleres non participan nin están presentes nin se empoderan é por múltiples razóns, pero entre outras moitas, son moi importantes os obstáculos inmensos que se lles poñen para poder exercer ese traballo e ese poder. É verdade que ás veces dan marcha atrás, pero porque non están dispostas a pagar o inmenso esforzo que lles supón estar en postos de dirección, por iso o empoderamento das mulleres é imprescindíbel porque, cando as mulleres se empoderan, xeran unha mellor calidade de vida para todos, para homes e mulleres.

«Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante»

Que queda da Compostela que deixaches cando saíches a Francia nos anos setenta?
Case nada! Ollo, nestes últimos catro anos de goberno PP pensei que ía volver esa Compostela escura, gris, negra, clasista e terríbel! Porque por sorte, Compostela a partir dos anos oitenta e noventa mudou, mudou moitísimo: democratizouse, urbanisticamente mellorou, tivo un proxecto do que vivimos hoxe aínda. Daquela Compostela quedan os barrios con identidade, que tiñan vida propia e que eu creo que son imprescindíbeis, pero pouco máis, por sorte. Esperemos non retroceder.

O Santiago da actualidade está máis pensado para turistas e visitantes de paso que para o benestar dos composteláns e das compostelás?
A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela. Isto, ademais, xa está ocorrendo noutros sitios e xa se está estudando e Santiago ten que estudalo. E en segundo lugar, é verdade que case todas as políticas de benestar se eliminaron e cómpre recuperalas, porque non hai máis que ver a cantidade de pobreza e de marxinación que a cidade ten; e a iso hai que darlle unha alternativa e unha saída. Agardemos que nestes catro anos, co consenso das forzas políticas que están na corporación, de todas aquelas que se din ao servizo das persoas, se recupere esa política de benestar, esa política de convivencia, esa política de consensos e se empece a reflexionar sobre o turismo, que pode ser pan de hoxe e fame de mañá

Que tiñan Rosalía ou as irmáns Fandiño Ricart en común coas compostelás de hoxe en día?
Tiñan soños, tiñan esperanza, tiñan ilusión por viviren nun mundo mellor e tiñan moitísima tenrura e amor por Compostela. E ademais, unha coa súa poesía e a súa obra –moitas veces máis de amor, outras veces máis de rabia e de loita–, e as outras co seu colorido produciron unha luz inmensa que xa non é de Compostela, é universal. E eu creo que ese tamén debe ser un obxectivo das mulleres compostelás hoxe.

Facer país, facer cidade, facer barrio é unha declaración de amor de Encarna Otero a Galicia, a Santiago e ao Carme. Ese amor non lle fai reconsiderar o retorno á política activa?
Cando me fun da vida municipal despois de doce anos tiña moi claro que me ía porque hai que deixar paso á xente nova, á xente que teña o folgo e a forza que eu tiña cando traballei por esta cidade, o cal non quere dicir que non participe en política, porque política é todo, non só estar como representante municipal no concello. Agora formo parte dunha asociación de veciños, na que tamén estamos facendo política desde o momento que facemos barrio. Esa é outra esfera de traballo na que continuarei, imaxino, ata que volva á terra que foi de onde saín.

Para rematarmos, cres como Castelao que «o verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideias en feitos»?
Si. Eu estou completamente de acordo con iso. Hai que falar, arar e ao mesmo tempo que o arar sirva para dar froito, o que sexa. Eu coincido con Castelao e volvo á imaxe das formigas, que ao traballaren todos os días fan un esforzo ímprobo por construíren e así é como hai que traballar. Isto último dígollo a toda a xente que en Compostela quere iniciar algo, que o faga e persevere e que xogue co único co que en Galiza podemos xogar, coa calidade e as cousas ben feitas, porque só así poderemos volver colocar a Compostela no mundo, que é o que necesitamos neste momento.

«En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos»

«A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela»

Entrevista extraída do número 1.

Aquí tes máis contidos relevantes:

María Miramontes: modista e galega

150 150 CORALIA

María Miramontes: modista e galega

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Historiadora

María Dolores Miramontes Matos (Bergondo, 1885-Bos Aires, 1964) naceu nunha familia de xornaleiros. Con 11 anos, entrou de aprendiza nun obradoiro de costura; os tecidos, as agullas, os fíos e o bo facer no labor marcarán a súa vida de emprendemento e achega económica a tantos proxectos de Galiza. Naquela Coruña republicana e galeguista, na busca dos dereitos e liberdades das mulleres, vai alimentar María as súas inquedanzas culturais e políticas e, así, entra a militar nas Irmandades da Fala, e xunto a outras irmás -Elvira Bao, Amparo López Jeán e moitas máis- crean a Sección Femenina da Irmandade da Fala da Coruña no 1918. Nesta sección, María será vogal. Xuntas, as irmás traballan a prol dos dereitos das mulleres e actúan facendo teatro en galego, bordando bandeiras e solidarizándose coas loitas agraristas e cos dereitos das tabaqueiras da Coruña.

Naquela Coruña republicana e galeguista, na busca dos dereitos e liberdades das mulleres, vai alimentar María as súas inquedanzas culturais e políticas e, así, entra a militar nas Irmandades da Fala, e xunto a outras irmás -Elvira Bao, Amparo López Jeán e moitas máis- crean a Sección Femenina da Irmandade da Fala da Coruña no 1918.

Son elas as que convencen ao resto das Irmandades para que os manifestos nacionalistas, e moi en especial o da Asamblea de Lugo, recollan como punto político os dereitos das mulleres. Neste círculo da Irmandade da Coruña coñece ao home co que vai partillar a súa vida: Ánxel Casal -galeguista, republicano e comprometido cos dereitos de Galiza-. Os proxectos da Editorial Lar, da Editorial Nós, das Escolas de Ensino galego, a militancia no Partido Galeguista, o primeiro Estatuto de Galiza e, mesmo, a alcaldía de Compostela, en 1936, son soños e traballo en común.

Vive tamén un drama persoal que a marcou de por vida: un aborto que lle impedirá ser nai.

Ánxel Casal e María Miramontes trasládanse a vivir a Compostela en 1931. Nesta cidade, María desenvolverá até 1936 o seu traballo de modista. As rúas das Hortas, do Inferniño (hoxe rúa de Xelmírez) e do Vilar saben ben do traballo exclusivo desta muller: vestimenta feita con cariño, desde a moda que chegaba de París e de América, a través da emigración, con tecidos de calidade, con mestría na agulla e na tesoira; moda compostelá que tan ben recolleu Francisco Vázquez Díaz (Compostela) no seu conxunto de debuxos titulado Berros, oficios, servicios, cerimonias e sucedidos. 1935-1936. Quizais no seu camiñar pola cidade, na busca de tecidos, na entrega de traballo, moitas veces en compañía de Ánxel Casal, coincidiu con Xulia Martínez, con Elvira Santiso, con Concha Castroviejo, con varias das irmás Fandiño Ricart, con María Vázquez Suárez e con tantas mulleres que, en Compostela, vivían anos de liberdade e de ledicia.

Residen na Coruña até 1931, onde María monta unha tenda de retallos que compaxina co seu traballo de modista.

A Editorial Nós, na que traballaba Ánxel Casal, e que publicaba tamén libros en galego para nenos e nenas da Escola Pública -escola obrigatoria até os 14 anos tal e como a II República lexislara e aprobara na Constitución-, a campaña do Estatuto Galego de 1936 e o Partido Galeguista (do que María era militante) coñeceron tamén a achega económica desta modista valorada na cidade.

Consello da Cultura Galega
Arquivo fotográfico

Neste círculo da Irmandade da Coruña coñece ao home co que vai partillar a súa vida: Ánxel Casal -galeguista, republicano e comprometido cos dereitos de Galiza-. Os proxectos da Editorial Lar, da Editorial Nós, das Escolas de Ensino galego, a militancia no Partido Galeguista, o primeiro Estatuto de Galiza e, mesmo, a alcaldía de Compostela, en 1936, son soños e traballo en común.

Logo da aprobación do Estatuto de Autonomía, no mes de xuño de 1936, Ánxel Casal vai a Madrid e, de volta, trala sublevación militar franquista do 18 de xullo, ponse ao fronte do Comité de Defensa da República na cidade. Ánxel vai ser detido e encarcerado na Falcona de Compostela e brutalmente asasinado e tirado a unha gábea na estrada de Cacheiras, na noite do 18 ao 19 de agosto. María Miramontes, despois desta nova traxedia na súa vida, agóchase na Coruña e, en novembro, sae por Lisboa para Bos Aires, onde traballará de modista, bordando de novo bandeiras galegas para o exilio. Casa cun curmán emigrado e relaciónase con xente do exilio, sobre todo con Maruxa e Luis Seoane. Este fará a crónica na prensa do seu pasamento no ano 1964 en Bos Aires. Alí pechou os ollos, pero o seu corazón xa estaba morto desde 1936.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Compostela e os músicos da rúa

por HELENA VILLAR JANEIRO

A miña música compostelá

Por CARME HERMIDA GULÍAS

Compostela futura na miña memoria

Por XEMA VARELA

Os risos da nenez

150 150 CORALIA

Os risos da nenez

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Historiadora

Canta ledicia dá a nenez, esa fase da vida na que os soños e os xogos invaden o tempo, na que toda a utopía de vida é posíbel. Por iso cómpre gardar sempre, nun dos moitísimos caixóns que partillan o corazón, un chisco da nosa nenez. E, por iso, os territorios onde a nenez abonda teñen tanta esperanza e tanto futuro.

Canta ledicia dá a nenez, esa fase da vida na que os soños e os xogos invaden o tempo, na que toda a utopía de vida é posíbel. Por iso cómpre gardar sempre, nun dos moitísimos caixóns que partillan o corazón, un chisco da nosa nenez. E, por iso, os territorios onde a nenez abonda teñen tanta esperanza e tanto futuro.

As cidades cun bo modelo urbano para a nenez tamén son bos espazos para o resto da poboación. Esas cidades deben ser peonís prioritariamente, con servizos públicos de calidade, cidades que aposten pola conciliación, polo traballo de calidade, polos dereitos das mulleres, é dicir, pola calidade humana como medida de todo.

Os países nórdicos xa puxeron en marcha hai tempo políticas demográficas e sociais, con resultados moi positivos. Se é preciso, que o goberno galego vaia alí aprender. Para gobernar ben tamén é preciso ir á escola.

Francesco Tonucci1 reflexiona sobre o importante que é que as cidades teñan moitos nenos e nenas, subliñando a importancia de que o espazo urbano estea adaptado ao seu modo de vida. As cidades cun bo modelo urbano para a nenez tamén son bos espazos para o resto da poboación. Esas cidades deben ser peonís prioritariamente, con servizos públicos de calidade, cidades que aposten pola conciliación, polo traballo de calidade, polos dereitos das mulleres, é dicir, pola calidade humana como medida de todo.

Cómpre reflexionarmos, pois, sobre o debate tan falso, hipócrita e mesquiño que desde o goberno galego se está a promover en relación ao problema demográfico de Galiza: se vivimos nun país tan avellentado, onde a nenez é un ben cada vez máis escaso, non se lles pode cargar a responsabilidade ás mulleres. O movemento feminista, coa lucidez de análise que o caracteriza, resume na consigna: «sexualidade non é maternidade. Parir non é o destino da muller», a idea segundo a cal ter nenos e nenas é un ben social, non persoal; unha responsabilidade colectiva, non individual, máis aló de que só as mulleres poidan parir. Pero os nenos e nenas son un ben e unha riqueza para o conxunto dun pobo. E, se este ben é imprescindíbel e tan importante, por que non se impulsan medidas públicas para garantilo?, medidas que signifiquen traballo de calidade, conciliación da vida e o traballo para pais e nais, espazos colectivos de coidados etc; é dicir, investindo o diñeiro público en felicidade e en futuro e en medidas que permitan frear a sangría da emigración da mocidade, única capacitada bioloxicamente para ter fillos e fillas. Os países nórdicos xa puxeron en marcha hai tempo políticas demográficas e sociais, con resultados moi positivos. Se é preciso, que o goberno galego vaia alí aprender. Para gobernar ben tamén é preciso ir á escola.

E, falando de escola, este goberno galego ao que tanto preocupa a demografía, ten o centro de educación infantil de Santa Susana, un dos centros que reúne mellores condicións para a nenez, pechado desde hai dous cursos, cando na capital de Galiza, nestes dous anos, se leva investido diñeiro público na Igrexa nunha contía superior aos 10 millóns de euros. Velaí o que lle importa a nenez!

A pesar diso, os nenos e as nenas seguen a ser un ben imprescindíbel, un berro de vida, de ledicia e de esperanza. Agardemos que, desde o Pazo de Raxoi, o goberno e as forzas políticas alí representadas tomen as medidas necesarias para que Compostela sexa xa unha cidade feita e dimensionada para a nenez e para que os parques públicos estean invadidos polos xogos dos nenos e das nenas, e non só polos animais de compañía. Santiago de Compostela, 15 de setembro de 2017

1 Francesco Tonucci: A cidade da nenez. Ed. Kalandraka.

Contido extraído do número 7.

Aquí tes máis contidos relevantes:

«A miña patria é a miña infancia»

Por JOSÉ ANTONIO LIÑARES

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

Compostela: Sinfonía de notas

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido