•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

Galicia

OFRENDAS

150 150 CORALIA

OFRENDAS

DE LUZ

Reportaxe LAURA RAMOS CUBA
Fotografías TINO MARTÍNEZ

Todos os anos en Galicia miles de persoas enchen autocares, vehículos particulares e camiños para vivir a gratitude e a emoción que nacen en sitios como Santo André de Teixido, Amil, Xende ou Ribarteme. Viaxamos a través do país das mil romarías, no que cada parroquia prende un facho de devoción sincera para as persoas que queiran achegar o corpo… e o espírito.

Romaría. A historia apréndenos que a orixe da palabra procede de Roma e designaba a peregrinación das persoas católicas á cidade dos papas. Co tempo, o termo acabou por abarcar as viaxes a calquera santuario da cristiandade. Hoxe en día, ir de romaría non só implica o camiño –a pé ou en transporte motorizado–, senón tamén a viaxe íntima e colectiva cara ao Santo. «Vaise visitar un Santo como se vai visitar un amigo: canto máis longo sexa o camiño, canto maiores sexan as dificultades, máis se lle demostra o afecto», analiza o antropólogo Marcial Gondar.

A romaxe, xa que logo, non enraíza o seu sentido no pracer da viaxe –a miúdo incómoda debido ás dificultades de acceso– nin no sacrificio que poida implicar a ofrenda ao Santo. A romaxe non é unha comenencia. É a sinceridade aberta do agradecemento, o recoñecemento honesto dunha persoa que recibiu favores divinos nunhas circunstancias adversas para si ou para os seus. Unha operación que saíu ben, unha doenza que sanda, un accidente sen feridos. En Galicia, a romaría galega por excelencia é desde hai séculos Santiago de Compostela. Un distante punto do continente que, a través dunha rede de vieiros que cruzan fragas, serras, ríos e mares… acabou por vertebrar Europa.

TEIXIDO OU AS PORTAS DO ALÉN

Tan célebre chegou a ser a sona da romaría deste apóstolo que Santo André, xa arribado na súa barca de pedra aos monumentais acantilados de Cedeira, mostrou a súa mágoa ante Deus polo descoñecemento e abandono que sufría. Os romeiros e as romeiras preferían visitar o templo de Santiago, máis grande e con máis fama. Conmovido pola súa coita, o Señor compensaría a aldraxe coa promesa de que «irá de morto, quen non foi de vivo», unha máxima que aínda a día de hoxe move milleiros de peregrinos. Neste lugar, é lei entre visitantes e locais non matar ou ferir ningún animal baixo a crenza de que pode ser a encarnación de alguén que non cumpriu en vida a sentenza divina.

Aínda na súa presenza corpórea, tres deses peregrinos foron os escritores Otero Pedrayo, Vicente Risco e Ben-Cho-Sey, que en xullo de 1927 viaxaron a pé desde Ourense ata Teixido polo camiño de Cedeira. Esta vía convive co vieiro dos Romeiros ou Camiño Vello (que principia en Porto do Cabo) e o camiño de Valdoviño, indicado para romeiros da Coruña ou Ferrol. Otero Pedrayo deu conta no libro Pelerinaxes I das súas observacións durante a viaxe ata este modesto templo da parroquia de Santa María da Régoa.

Aínda que sexa posible encadrar a datación da ermida por volta do século XII, o certo é que o culto arredor de Santo André de Teixido parece orixinarse moito antes. Calquera persoa do século XXI que hoxe asome a vista aos 140 metros de precipicios graníticos que rompen o abrazo atlántico da Capelada poderá entender como os antigos castrexos acreditaban que alí se encontraban as portas do alén. Miles de anos despois, os rituais foron transformados e o simbolismo mudou, mais unha corrente subterránea de fe fura a través da historia.

O viaxeiro que chega a Santo André de Teixido ficará cativado pola inmensidade catedralicia dos que gardan a paisaxe, mais tamén pola solemnidade sinxela dos amilladoiros, pequenos túmulos de pedras amontoados por outros romeiros, testemuñas da súa travesía. Unha vez no templo, calquera visitante poderá ofrecerlle os seus respectos ao Santo, que garda no seu interior fotografías e exvotos doutros crentes, mais tamén poderá beber da Fonte de Tres Canos, adquirir un sanandresiño (símbolo do santuario elaborado con miga de pan) ou recoller o ramo de Santo André, elaborado con teixo, abeleira, herba de namorar ou xuncos do ben parir. Se ben, ao igual ca en Compostela, o romeiro pode asistir todo o ano ao lugar de culto, hai certas datas con especial significado, como é a fin de semana de Pentecostés, San Xoán, o 30 de novembro ou a terceira fin de semana de setembro.

O terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos.

O URBANO DIVINO NAZARENO

Na mesma data, o terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos. O Nazareno foi tamén un punto de inflexión na vida de Tino Martínez (Santiago, 1943), «ofrecido de por vida… á fotografía», matiza cun sorriso. O fotógrafo compostelán andaba na procura dun proxecto artístico persoal cando, en 1969, visitou a festividade cun amigo. «Encontreime con 40 ou 50 caixas desfilando pola procesión e impactoume porque a miña primeira vocación foi ser Xesuíta e iso quedoume dentro, como unha brasa que sempre dá calor», explica.

A celebración, declarada Festa de Interese Turístico en Galicia, remonta as súas orixes ao século XVI, cando o rexedor Xoán de Liñares sería salvado da morte por intercesión do Santo Cristo e, en agradecemento, foi en procesión diante da súa propia caixa mortuoria. Séculos despois os ataúdes seguen saíndo da igrexa do Deán. No barrio da Covecha lánzanlle pétalos á figura desde os bloques de apartamentos e saúdana con bombas de palenque que, cun zunido, parten o ceo nun áxil marco de fume. Mentres, policías e gardas civís recollen bebés, carteiras e bolsos para rozar contra o seu manto, na procura da beizón.

«A partir do Nazareno comecei a investigar outras romarías que tivesen esa consistencia, ese algo diferente: exvotos, mortallas, ataúdes, grandes cadeas… nelas notas a forma en que a xente se entrega á santa e á fe porque é algo tanxible, podes tocala», comparte o fotógrafo. Con máis de medio século de asistencia e un arquivo con máis de 50.000 negativos de diferentes romaxes, «xa hai quen me di que son máis Nazareno que o propio Nazareno».

Ao pé do desfile e da música solemne a carballeira garda risos e polbeiras, familias a xantar sobre o mosaico de luz que cosen as follas na herba. Entre os contos e o viño esténdese unha atmosfera de ledicia que fai máis lixeiras as penas da vida diaria. Lonxe, na altura das montañas, foguetes de sete estalos coroan o día grande no almanaque das persoas ofrecidas. Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia. Un ofrecemento de por vida por unha filla cunha cardiopatía, outro por un neto que estivo á beira da morte cando bebé ou unha ferida fonda que lastra despois da morte dunha nai. «Un historiador, un xornalista ou outro fotógrafo non oe nin ve o que eu, porque eu fíxome na xente, non no impacto fácil», sentencia Martínez.

Outrora parte do arciprestado de Soutomaior e célebre polos seus canteiros, a parroquia de Xende recibe todos os anos a multitude proveniente de todo o país que vén participar na procesión. Centos de anos distan entre os nosos días e as primeiras referencias –do século XVIII– a esta romaxe que, sen ser a máis grande do país, si parece ficar inmutable ao desgaste dos anos. O fotógrafo Tino Martínez reflexiona sobre o mantemento destes rituais en Galicia. Noutras partes do globo tamén existen estas prácticas e, porén, ningún se pode comparar ao país das mil romarías. «Penso que aquí todo isto vén dado grazas ás mulleres, que son quen dirixen isto», recoñece.

Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia.

UN MAR DE ARDORA EN AMIL

Case 40 quilómetros ao norte de Xende encontramos o santuario da Virxe dos Milagres de Amil. Situado en Ruibal, na parroquia de Santo Amedio (Moraña), o lugar celebra cada 8 de setembro a súa romaría. Ducias de persoas realizan unha peregrinación nocturna ao lugar santo. No camiño, candeas e lanternas viaxan a través da noite nun mar de ardora que desemboca no santuario, no lugar da Chan.

A historia detrás deste culto remonta ao século XVIII, cando a Virxe dos Milagres tería feito brotar un manancial en Rozavella para o arrieiro Sebastián de Castro. En agradecemento o home construíu unha fonte e recadou esmolas para construír a ermida actual, nun terreo máis firme. O templo, arrodeado de fragas e camelias, presenta unha planta poligonal e un estilo neoclásico que cada mes de setembro é arrodeado por unha sinfonía de aromas, cores e sons.

Cada 8 de setembro, en Amil, nace un día para separarmos dos outros días. Brotan os postos de melindres, torres de rosquillas e pan de diferentes tipos e feituras. Panos de cores, obxectos de agasallo, gasosas e barquillos. Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido. Familias e turistas reúnense co repenicar das campás no adro do santuario, polo simple feito de estar xuntos, pola necesidade esencial de compartir a mesma vitalidade e a mesma euforia.

O CORPIÑO, ‘O LOURDES GALEGO’

Ao nivel da multitude que visita Amil encontramos tamén a romaría da Nosa Señora do Corpiño, no concello pontevedrés de Lalín, considerada por moitos ‘o Lourdes galego’. O santuario está situado xusto aos pés do monte Carrío e dentro da parroquia de Santa Baia de Lousón. Aínda que aberto todo o ano, o templo recibe o groso de romeiros no día de San Xoán e na véspera, días grandes da romaxe.

A Nosa Señora do Corpiño é recoñecida popularmente como intercesora contra o meigallo ou doenzas psíquicas e posesións. O seu párroco, José Criado, é o exorcista máis novo de toda a Igrexa católica, unha práctica que dista dos rituais realizados nos séculos pasados, en que introducían un hisopo mollado en aceite na boca da persoa posuída. Agora cómpre obedecer certos requirimentos para recibir un exorcismo e calquera pode ver a virxe a través da retransmisión en streaming do altar do santuario.

Porén, mesmo con estes avances, o culto ao Corpiño segue intacto desde a súa orixe no século VIII, cando nas inmediacións do monte Carrío vivía un ermitán devoto da Virxe. Hoxe, as santeiras véndenlles cruces e candeas aos confrades que, vestidos con túnicas verdes, arrodean a igrexa en procesión. Moitas persoas ofrecidas tamén pasan por penitencias adicionais como camiñar de xeonllos arredor do templo ou facer a peregrinación sen comer.

As persoas alleas á tradición poderían tachar esta imaxe como ‘excéntrica’. Por iso, Martínez critica o labor dos medios na difusión deste ritual. «O 98% dos fotógrafos fan fotografías ridiculizantes das romarías e non captan o sentimento», sinala. O xeito en que entregan as pregarias ou como as persoas ollan para o Santo, «como os seus ollos non poden evitar expresar cando estás pedíndolle algo moi importante á Santa, para ti ou para os teus» son algúns dos fragmentos de realidade que o fotógrafo capta na súa obra, dominada polos planos curtos, fechados.

 

Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido.

A ROMARÍA DAS MORTALLAS DE RIBARTEME

Da mesma sona do Corpiño como romaxe de ofrecidos tamén goza Santa Marta de Ribarteme, no concello das Neves. Segundo a Biblia, Santa Marta era a irmá de Lázaro, que intercedeu ante Xesús para que resucitase o seu irmán. Todos os anos, e despois de ser salvadas dunha doenza moi grave ou dun perigo mortal, as persoas maniféstanlle a súa fonda gratitude á Santa. Cada 29 de xullo, arredor de dez cadaleitos saen nunha longa procesión que se estende por un camiño de ata 6 quilómetros, acompañados de amortallados e outros ofrecidos. Dentro deles e baixo unha calor de xustiza, vemos asomar nos ataúdes os seus ocupantes portando abanos, botellas de auga ou panos para se cubriren do sol. Detrás deles, o coro canta: «Virxe de Santa Marta, estrela do norte, que lle deu a vida ó que estivo á morte». As campás da capela –reconstruída despois dun incendio na noite de San Xoán de 1939– tocan a morto cando a comitiva entra na igrexa e os ofrecidos érguense do sepulto, como Lázaro, para rezar.

A estampa, impoñente para os visitantes, valeulle o título de segunda festa máis singular do mundo, segundo o xornal británico The Guardian. Tino Martínez, que comezou a retratar a festa no ano 1980, ve nesta representación da morte un acto de liberación. Representar a morte é evitala, unha forma de catarse, do íntimo ao público. «Enérvame cando din que en Ribarteme hai un culto á morte. Como que culto á morte? É culto á vida! A persoa vai pedir por outro, e vai pedir saúde, vai pedir vida. De onde sacan iso do culto á morte ou da Galicia profunda?», reproba. Contra a ignorancia e o escurantismo da ollada allea, o artista abre a porta á luz e á comprensión. «Por que non vas un día e ves o que hai, as súas caras? Están na superficie, mostrándose diante de todo o mundo e están desexando abrirse e soltar o lastre que levan dentro… Choran e dincho», conta.

Pasan os séculos e as décadas e «o único que cambia é a vestimenta, os peiteados e que agora as persoas falan polo teléfono móbil a carón do ataúde, mais a mesma idea segue aí, as crianzas seguen aí», afirma Martínez. Todos os anos, milleiros de persoas asolagan camiños e estradas para unha festa distante. Aí están as familias que acordan verse nas romaxes, os emigrantes que levan convidados estranxeiros e os visitantes que acoden curiosos a unha cita cun espazo e cun tempo distinto, un tempo de gratitude, de fe, de comuñón. «A morte é un lugar comprensivo», escribe a poeta Lupe Gómez. «Un terremoto de flores. Un abrazo de profundo silencio».

 

 

 

Queres ollar outros contidos relevantes?

RIBEIRA SACRA

150 150 CORALIA

RIBEIRA SACRA

Un estado mental

Reportaxe JORGE GUITIÁN
Fotografías ALEJANDRO MORENO | GRUPO 76 PUBLICIDAD | LUISA RUBINES | EDUARDO ARMADA

Hai lugares capaces de transmitir unha atmosfera, un carácter que vai máis alá dos seus elementos visibles e que o empapa todo. É o caso da Ribeira Sacra lucense, dese recuncho no que se atopan o Sil e o Miño, que se van presentar como o nexo de unión duns territorios con moita historia e moito futuro que contar.

Volver á Ribeira Sacra lucense significa regresar sempre a un lugar novo. Velaí o seu encanto, a súa forza case magnética. O territorio marcado no mapa polo encontro dos ríos Miño e Sil capta por igual a atención de quen o elixe como o seu lugar no mundo e de quen o descobre por vez primeira.

Pode que os que coñecemos ben este espazo cheguemos a perder de vista esta sensación que flúe agochada e que nos volve levar cara a eses vales dun xeito cíclico e constante. Por iso convén volver percorrer as súas estradas xunto a alguén capaz de relatar as súas singularidades coa ollada nova de quen chegou de fóra para atopar un territorio que ía moito máis alá do que os tópicos se empeñan en contar.

Regresamos á Ribeira Sacra dispostos a redescubrila da man de Dolores Redondo, a escritora de orixe vasca que decidiu ambientar aquí a súa novela Todo esto te daré, convertendo estas paisaxes nun personaxe máis da súa narración.

«Para os meus libros escollo sempre escenarios esixentes, fermosos, nos que se sinta a espiritualidade. A Ribeira Sacra é un deles. Teño un compromiso especial coa paisaxe, co escenario, porque para min non é un simple lugar polo que transitan os personaxes senón que procuro que a paisaxe sexa esixente con eles», explícanos a escritora, antes de engadir: «Gústame que o lugar force os personaxes a sacar á luz o mellor e o peor deles mesmos, que os obrigue a contraer unha débeda cultural e vital».

Desta volta non percorremos a Ribeira Sacra cos monumentos ou coas paisaxes como fío condutor. Haberá paisaxes, como vai haber monumentos no camiño –non pode ser doutro xeito aquí- máis o que nos vai guiar por estas terras de Asma e de Lemos, como guiou a escritora, é a xente; guiarannos as persoas que levan aquí toda a súa vida, as que marcharon para volver máis adiante e as que, sendo oriúndas doutros territorios, decidiron que este era o lugar.

«O orgullo pola pertenza a un lugar é algo que sempre me interesou» sinala Redondo. «Segundo fun internándome na zona e coñecendo máis recunchos puiden captar mellor a esencia do orgullo de quen vive na Ribeira Sacra».

Unha esencia que leva a que, baixo unha aparencia de permanencia, todo aquí vaia mudando progresivamente e a que a Ribeira Sacra, consciente do seu pasado, sexa hoxe un lugar completamente novo, transformado por quen aposta por el como alternativa de futuro.

O ESPAZO E A XENTE

Percorremos este territorio histórico, a cabalo entre as dúas beiras do Miño, para atopar os artífices do seu futuro, as persoas que están preservando a personalidade única desta terra que se estende desde os pés da serra do Faro –os antigos montes do Navego- ata os montes de Lóuzara e os primeiros contrafortes do Courel no leste.

Imos á procura de xente que entendeu as raíces como un legado, como un activo de cara ao futuro, e nunca como unha carga. E comezamos por un centro simbólico, polo lugar no que o río Miño xongue as terras de Lemos e as do Asma: o territorio entre Belesar e o Cabo do Mundo. Foi neste punto onde o adegueiro Juan Luis Méndez Rojo lle deu forma a un proxecto que sintetiza en boa medida todo o que está a acontecer neste sur lucense.

Vía Romana é cultura do viño, é escala e paisaxe. Nada aquí é grandioso, de dimensións desproporcionadas. Ao contrario, esta adega pendurada sobre o val ten as dimensións propias do lugar, domésticas, amables. Amosa coma poucas o valor do pequeno, da proporción humana. A grandiosidade reside nos detalles que se van atopando na visita: nos muros de pedra que poden lerse coma un libro, desvelando os capítulos construtivos a quen os procure con atención; a súa grandiosidade reside nun balcón. Nese balcón.

«Cheguei ata alí por Belesar», relata a escritora gañadora do Premio Planeta 2016. «Nunca esquecerei a impresión que me causou aquel pequeno lugar, á beira do Miño, e a estrada de curvas bordeando as terrazas empinadas de viñedos. Fascinoume a simpatía do persoal da adega (…) E as vistas desde o balcón». Tanto foi así que o lugar, o edificio, a súa situación sobre o val acabaron por inspirar a adega Heroica de Todo esto te daré.

O val, unha coitelada verdella de norte a sur, acubilla centos de anos de historia nos socalcos que gabean polas costas de Amedo a Pincelo, o embigo desta paisaxe de ecos mitolóxicos, onde a viticultura é heroica, dando lugar a adegas que só teñen razón de ser neste lugar do mundo. É a vía romana, transformada co paso do tempo no que hoxe coñecemos como Camiño de Inverno, un dos ramais menos transitados do Camiño de Santiago, que baixa por Diomondi para ascender logo, lenta, cara a A Ermida e de alí a Líncora.

Todo isto, A Ribeira Sacra que hoxe vemos, ese territorio que se modernizou en poucos anos é o froito da historia. Mais, ao mesmo tempo, é o froito do empeño de xente que viu o potencial de futuro desta terra.

Xente como Roberto, que desde o restaurante Os Pendellos reivindica a cultura gastronómica de sempre, a do polbo á feira, a do produto e receitario local, apostando desde hai anos por unha fórmula, hoxe recoñecida, que no seu momento foi revolucionaria na zona. Unha polbeira contemporánea? A cociña máis esencial como razón de ser? Por que non?

Xente como Luisa, que volveu despois de anos en Londres para poñer en marcha Quinta Sacra, un pioneiro proxecto de actividades náuticas que posibilita que xente de todo o mundo poida descubrir o Miño desde unha perspectiva inédita.

Xunto a eles, xunto ao seu esforzo, ducias de pequenos proxectos dan vida a estas terras de resonancias míticas. Xa non son soamente as igrexas románicas ou os vestixios arqueolóxicos os que lle dan sentido ao mapa senón que este aparece agora punteado tamén con queixerías, con establecementos hostaleiros, con casas rurais.

Ou con neoartesáns. Como Elías, que na casa reitoral de Gundivós (en Sober) mantén vivo o legado de Lula Rodríguez, de Agapito González, de Federico Díaz ou de Xosé Ventura, chamados a ser os derradeiros oleiros de Gundivós e que foron quen de trasladar a sabedoría de séculos de artesáns da aldea á seguinte xeración.

Aquí agardan por nós casas rurais como Cabo do Mundo, pioneira na beira do Asma, a Casa Grande de Rosende, outra das fundacionais, do outro lado do Miño, ou os Apartamentos Río Sil, por mencionar un proxecto de absoluta actualidade. Entre elas podemos marcar un dos moitos percorridos posibles, que ben pode pasar xunto á foz inmensa da presa de Belesar, ao pé da impresionante igrexa de Ribas de Miño. Ou deterse no mosteiro do Divino Salvador de Ferreira de Pantón, xa sexa pola súa arquitectura ou polos doces que as monxas nos ofrecen a través do torno.

O noso camiño ben podería desviarse ata os miradoiros e achegarse ao da Cova, ao pé do castro de Arxeriz. E desde alí poderiamos dirixirnos ao Miradoiro das Marabillas, sobre a aldea de Marce e a fervenza máxica de Augacaída, para continuar cara aos da Pena Pombeiro, A Cividade e Santiorxo, antes de visitar o mítico santuario das Cadeiras. Non sería un mal plan volver despois por Proendos, cuxo nome posúe sonoridade mítica; unha localidade levantada sobre unha vila romana que, aos poucos, comeza a deixarse descubrir. E se despois pasamos por Atán ou Eiré, poderemos comprobar que hai mil románicos distintos na Ribeira Sacra, como confirman as capelas que agroman entre as viñas para vixiar o val.

Daquela banda era parte da miña familia. Os Guitián de Casar de Cima. Un deles namorou dunha muller de Cristosende, na Teixeira. Tan preto e tan lonxe. Apenas 4 quilómetros en liña recta que lle supuxeron ao meu bisavó baixar con frecuencia case 600 metros de ladeira para subilos, a continuación, gabeando costa arriba ata a casa pendurada sobre o val. E así ata que casaron.
E a nosa historia familiar prosegue, coma tantas na Ribeira, en Monforte, onde o meu avó estudou no internado dos Escolapios, no Colexio do Cardeal. Mais esa é outra historia. Unha de tantas de xente que marchou e agora, con frecuencia, retorna para lle dar nova vida a este recuncho do sur da provincia. Ou para tratar de relatala, como é o caso.

A ENOGASTRONOMÍA

Outro dos motivos que fan especial á Ribeira Sacra lucense é a súa enogastronomía. Do viño xa temos falado. E máis que falaremos, cada vez que entremos nunha casa de comidas, cada vez que nos acheguemos a Amandi ou a Doade, a Bolmente ou a Cascortés, a Belesar, a Costoira ou a Fondo da Vila. Falaremos del no Centro do Viño da Ribeira Sacra, buscando tabernas no Monforte de herdanza sefardí ou nos bares de Chantada. Neste intre non podemos deixar de falar dos pratos, das receitas antigas, e xunto a elas, dos cociñeiros da comarca que están a propoñer unha nova cociña.
Falamos xa de Roberto e dos seus Pendellos, como poderiamos ter falado do caldo de ósos de Taboada ou das ferroviarias sopas de allo monfortinas. Do pan, das zocas, das castañas, do leite mazado.
Temos que falar, aínda, do traballo que fai Toño no restaurante A Faragulla, un motivo máis para percorrer devagar o casco antigo de Chantada e para descubrir como a cociña das Terras do Asma se postula como unha ferramenta de futuro. Estando aquí sería boa cousa visitar o Mánix e descubrir as súas empanadillas. Esta convivencia entre tradición e modernidade dálle sentido aquí a moitas cousas.

E tamén temos que falar de Ana, Ricardo e Xesús, e da súa queixería Airas Moniz, que en poucos anos foi quen de colocarse entre as máis prestixiosas (traendo ao presente o nome do trobador, Airas Moniz d’Asma). E das cerdeiras, que estouran de froita por todo o val anunciando o verán. Ou achegarnos a Penasillás, ao pé do Faro, a tomar unha carne ao caldeiro. Temos, en definitiva, que percorrer paseniñamente os seus camiños para entender o universo da Ribeira Sacra.

A Ribeira Sacra lucense é, en certo sentido, unha versión a escala da Galicia contemporánea: un lugar que se reinventa, en constante cambio, que crece e acolle proxectos con alma; un territorio creativo que aspira a converterse en referencia para un turismo responsable e consciente, capaz de xerar valor engadido. Un turismo, en palabras de Dolores Redondo «sustentable, de calidade, que trate o lugar co máximo respecto», un lugar orgulloso de seu e do seu lugar no mundo «sinónimo de autenticidade para sempre».

Poucas bisbarras teñen deixado unha pegada tan fonda e tan nidia no noso imaxinario coma esta. E poucas, ao mesmo tempo, son tan descoñecidas como o é a Ribeira Sacra, unha terra que esixe vir e cambiar de ritmo, que só pode ser descuberta desprendéndose de ideas preconcibidas e entendendo que un lugar é moito máis ca un territorio: é un xeito de vida. É un estado mental.

Queres ollar outros contidos relevantes?

OURENSE

150 150 CORALIA

OURENSE

A capital de moda

Reportaxe JORGE GUITIÁN
Fotografías ELÍAS OTERO

As orixes romanas, o esplendoroso pasado medieval e a vibrante realidade contemporánea dun destino que é quen de reinventarse a cada paso préstanse para ducias de percorridos. Mais como por algures hai que comezar, esta é a nosa proposta para un achegamento relaxado e relaxante á cidade das Burgas, unha ollada desenfadada que se mergulla a pulmón no corazón da ‘ourensanía’.

E que é iso da ‘ourensanía’? Un carácter, unha maneira de ser e de estar no mundo, un xeito de ver pasar o tempo e de enfrontarse á vida sen renunciar a certa dose de retranca e lonxe das présas de cidades máis grandes. Ourense fai gala do seu tamaño mediano, asumible; suficientemente grande como para dar lugar a unha oferta cultural e de ocio diversa, suficientemente pequeno, ao tempo, como para preservar unha forma de vida de escala humana na que o rural e o tradicional acaban por mesturarse co contemporáneo e o urbano dun xeito único.

Cruzamento de camiño histórico e cidade de pouso culto, Ourense é hoxe un destino tan atractivo como descoñecido polo turismo de masas. Iso permite que poida presumir dun dos cascos históricos máis auténticos do noroeste peninsular e das vantaxes de estar a pouco máis dunha hora de boa parte das outras cidades galegas ao tempo que é quen de preservar unha atmosfera e un ritmo de seu.

A CHEGADA

Sexa do norte ou do sur, chegue un da costa ou da meseta, o xeito natural de entrar en Ourense é cruzando o río. Desde o barrio da Ponte e a Ribeira de Canedo cómpre achegarse a través desa barreira simbólica que é o Miño para apreciar as pontes: a romana, por suposto, a do Milenio. E ao norte, coa elegancia discreta da arquitectura do ferro doutros tempos, a Ponte Nova.

Mais para entrar a Ourense convén cumprir con certos rituais. E un deles é o do polbo. Porque o polbo, nesta provincia, non é tanto un animal ou un prato como algo simbólico e de raizame fonda, algo que nos resitúa e nos fai entender onde estamos, que nos relaciona coas terras de Cea e do Carballiño, que nos pon en relación coas antigas feiras e mercados, con tratantes e arrieiros.

E para cumprir co ritual comezamos, como tantos viaxeiros chegados nos últimos 150 anos, no barrio da estación, na polbeira A Feira, de sona merecida, desde a que, despois, podemos ir baixando pola avenida das Caldas para atravesar a Ponte Vella e, desde alí, continuar pola rúa Progreso, facendo un alto para repoñer forzas na Confeitería Milhojas ou probando os xeados artesanais de La Central Heladera na rúa do Paseo.

O ROTEIRO DA ARQUITECTURA MODERNA

Unha das grandes sorpresas de Ourense é a súa arquitectura moderna, a impoñente nómina de edificios construídos a unha beira e á outra do ano 1900 e que marcan, aínda hoxe, o seu carácter.
A Casa Taboada e o Pazo da Deputación, ambas obra do arquitecto Vázquez Gulías, sinalan os estremos do noso percorrido pola avenida, mais tamén dúas etapas dun dos grandes arquitectos da provincia, que foi quen de saltar dun certo eclecticismo propio de finais de século a unha art nouveau adaptada ao lugar, como pon de manifesto tamén a súa espectacular Casa Junquera, hoxe sede da Fundación Abanca.

O mercado, na outra beira da rúa, forma xunto coa alameda outro dos conxuntos máis netamente ourensáns. O edificio principal, de 1929, destaca entre as casetas nas que se venden pan, verduras e flores, e polas que paga a pena baixar, sen présas, ata chegar ás Burgas.

Poucas cidades hai en Europa que concentren nun só punto o pasado romano, a tradición e a contemporaneidade como o fai aquel lugar, un dos pouquísimos baños termais ao aire libre inseridos nun casco histórico e o símbolo máis salientable dun dos grandes destinos do turismo de auga e saúde de Europa.

Para entrar a Ourense convén cumprir con certos rituais. E un deles é o do polbo. Porque o polbo, nesta provincia, non é tanto un animal ou un prato como algo simbólico e de raizame fonda, algo que nos resitúa e nos fai entender onde estamos.

 

OS VIÑOS

Os viños son, en Ourense como en calquera outra parte do mundo, unha bebida. Aquí os viños son, ademais, unha cultura. E, por se non abondase, son tamén unha zona do casco vello. E un xeito de ourensanear. Aquí, as palabras, crecen con significados alternativos. E o viño non é unha excepción.

Cruzamos a Praza Maior cara á confluencia da rúa do Paseo con Cardeal Quiroga e comezamos o noso propio itinerario de viños polo centro. Subindo –sempre será mellor deixar a baixada para o final– atopamos Sybaris 2.0, un ecléctico local que mestura restaurante e tenda de produtos gastronómicos e que conta cunha das máis interesantes e mellor nutridas cartas de viño da provincia, a de Jacobo Mojón, á que o cociñeiro Luís Romaní soubo axeitar a súa cociña.

Praza do Ferro. Entramos aquí no cerne do máis tradicional dos viños ourensáns. Non poden faltar clásicos como o Fuentefría, o Atarazana ou o Orellas. Seguimos, entre as rúas Pizarro, Fornos e Lepanto: O Comellón, O Arco da Vella, O Cogumelo. Cada un deles cunha especialidade propia.

Tal é o éxito da cultura dos viños que a zona desbordou os seus límites, crecendo cara ao sur para envolver a Catedral con propostas actuais como Glabistró ou, cara ao norte, nas Mercedes, con lugares como o Portovello que nos van levando de tapa en tapa, de viño en viño, cara á cidade nova.

O CORAZÓN DA CIDADE HISTÓRICA

A catedral de San Martiño, a un paso dos viños, é un resumo en pedra da historia da cidade. O exterior fortificado, o incrible Pórtico do Paraíso, o extraordinario retablo obra de Cornelis de Holanda. E, máis recentemente, o gaiteiro da catedral, que cada mañá ás 11.30 horas saúda a cidade desde o alto, ataviado cunha capa deseño de Adolfo Domínguez, ao son de Ourense no Solpor.

Continuamos, improvisando, descubrindo recunchos, alternando a escala da monumental Praza Maior coa daquelas que son algúns dos segredos mellor gardados da cidade. Praciñas como a dos Suaves, que son parte da mitoloxía auriense contemporánea e teñen gañado o seu sitio en calquera percorrido ourensán.

Ou a praciña do Trigo, en tempos un cemiterio e que hoxe é xa parte indisoluble desas rutas de viños a través de propostas actualizadas como a do Umami, que combina unha interesante oferta de cociña cunha atractiva carta de cócteles.

Baixamos a escalinata de Santa María Nai, ao pé desa impoñente fachada barroca que recolle columnas da antiga catedral sueva, para parar no Tamarindo e continuar o noso particular roteiro de cócteles con personalidade que se vai abrindo camiño na cidade histórica.

Se andamos á procura dun ambiente máis tradicional, podemos deixar pasar o tempo na praza de Santa Eufemia, coa sensación de que a fachada barroca da igrexa homónima tende os seus estremos para abrazarnos. Ou no agochado Eironciño dos Cabaleiros, no que resoan os ecos dos coloquios de décadas pasadas.

 

Aquí os viños son unha cultura. E, por se non abondase, son tamén unha zona do casco vello. É un xeito de ouresanear.

A VIDA CULTURAL

Ourense é un dos grandes polos culturais do interior de Galicia. Cidade universitaria e cruzamento de camiños, punto quente no imaxinario da Xeración Nós, é o lugar perfecto para tomarlle o pulso á cultura galega de hoxe e de sempre. Comezando polo Teatro Principal, levantado arredor de 1830 e que pagaría a pena visitar aínda que só fora polos frescos da súa bóveda, obra de Xaime Quessada.

O roteiro avanza cara ao Museo Municipal, un dos grandes descoñecidos, que alberga unha colección enfocada aos artistas ourensáns: Cándido Fernández Mazas, Prego de Oliver, Xaime Quessada, Acisclo Manzano, Virxilio Fernández ou Buciños son só algúns dos moitos nomes que forman parte da súa colección e que falan da magnitude da vida artística na cidade.

Un pouco máis abaixo xorde a sala de exposicións Abanca (a maior da cidade), e a un paso o Centro Cultural Marcos Valcarcel, interesante tamén pola súa arquitectura. E o Museo da Catedral, claro, co seu Missale Auriensis, impreso en Verín, na que foi a primeira imprenta de Galicia, en 1494.

HORA DE COMER

Son moitas as opcións que o casco vello e as súas inmediacións ofrecen para comer. Se queremos ir máis alá dos petiscos podemos optar por algúns dos locais xa citados –Glabistró, Sybaris 2.0, Portovello, Umami– e explorar propostas informais como a do Tizar, ou de máis calado como a do restaurante Ceibe, se o que buscamos é cociña posta ao día. Podemos, incluso, saltar por un momento fóra do casco, aínda que non moi lonxe, para descubrir a oferta heterodoxa do Café Pacífico.

Mais se andamos á procura de cociña máis tradicional, de lugares nos que explorar a cociña galega de sempre, o casco ten tamén unha oferta do máis interesante: da excelente selección de produto do restaurante O Pingallo á taberna ilustrada que é Adega San Cosme (Casa Leopoldo). Sen esquecer o que é un dos grandes clásicos da cidade, A Taberna, rexentado por Javier Outumuro e no que hai que probar, en tempada, a súa lamprea ou encargar especialidades como o seu polo de curral con lumbrigante.

E despois, seguramente, un café nun deses locais do casco que aínda manteñen o ambiente doutro tempo, ese ambiente que se conserva en La Coruñesa ou o Latino e que tan ben encaixa con aquilo que comentabamos de ourensanear. Porque se algo queda claro despois de percorrer o centro da cidade das Burgas ao longo dun par de días é que, aquí, a vida leva o seu ritmo. E que o mellor que podemos facer é deixarnos levar por el, ser parte por unhas horas desa ‘ourensanía’ e asumila como estilo de vida, como un xeito de reconectar co que significa unha cidade que é sempre, como a primeira vez, un achado sorprendente.

 

Cidade universitaria e cruzamento de camiños, punto quente no imaxinario da Xeración Nós, é o lugar perfecto para tomarlle o pulso á cultura galega de hoxe e de sempre.

Queres ollar outros contidos relevantes?

CAMIÑO INTERIOR

150 150 CORALIA

CAMIÑO INTERIOR

De Estíbaliz Veiga

Fotografías FRED IGLESIAS

Neste ‘novo Renacemento’ no que estamos a entrar toca reflexionar máis, se cabe, sobre o lugar que ocupa o noso espírito no Universo e en nós mesmos. Moito se podería falar da cuestión da ‘consciencia’ en relación co planeta, os animais ou a Nai Natureza, mais considero que neste instante sería un atrevemento facelo sen buscar antes a paz interior que necesitamos para reconducir este ‘Big Bang’ metafórico da era moderna que estamos a vivir.

 

O budismo comezou animando os seus practicantes a involucrarse no smrti (sati) ou mindfulness, o que implica desenvolver unha análise plena sobre todo o que ten que ver cun mesmo e co mundo que nos rodea, xa sexa sentado nunha postura especial ou no transcurso da propia vida. Este é o tipo de meditación que o propio Buda practicou baixo a árbore da iluminación e se menciona no sétimo punto da oitava senda. Pero, por sorte, non hai que viaxar á India para poder meditar e recuperar o benestar nun contorno natural.

O noso plan de achegamento ao mundo da espiritualidade ben podería comezar cunha xornada raw retreats, un retiro de ioga, acompañado dun brunch na illa de San Simón, organizado polos vigueses Raw Yoga. O noso punto de encontro sería o peirao de Cesantes, para a continuación principiar o día cunha práctica de ioga tradicional ao aire libre. Inmediatamente despois será tempo de gozar un delicioso brunch vexetariano nun ambiente relaxado. É, pois, imprescindible deixar o móbil na casa e así aproveitar o día recuperando ese tesouro que xa nin sabemos onde o esquecemos: o noso propio tempo. Logo de descubrir a illa, a súa historia e a súa natureza, practicariamos a meditación respirando osíxeno puro. Cando ao solpor toque subir ao barco, farémolo, sen dúbida, con enerxías renovadas.

A forma máis básica da meditación faise atendendo á propia respiración. Téñoa feito nalgunha ocasión como complemento final dun taller de aromaterapia ou escoitando a melodía das cuncas tibetanas. Trátase de experiencias que, en calquera caso, buscan acadar a relaxación e o sosego da alma. Na meditación, a postura máis tradicional é a do loto (nun coxín con cada pé apoiado na coxa oposta) con variacións como o medio loto (cun pé na coxa oposta e o outro estirado diante do xeonllo contrario). Pero aínda que pareza complicado non o é, xa que, ademais de practicar a meditación sentados coas costas erguidas, pódese facer estando de pé, camiñando lentamente, deitándonos no chan ou incluso nunha butaca.

O caso é deixar a mente en branco (difícil, xa o sei), permitíndonos así entrar no chamado ‘espazo da nada’, que no mundo zen tamén se coñece como estado mushiryo, o que está máis alá do pensamento. Podes mirar simplemente ao ceo e ver como se desprazan as nubes. Mantendo a ‘escoita activa’, poñendo atención plena nos paxaros, no vento, nas follas das árbores. Tamén se te atopas nunha gran cidade podes facer este exercicio. Se nos concentramos no que oímos, os sons poden levarnos voando ata un espazo natural situado no noso imaxinario. Así faste cargo de que es parte da natureza, e podes celebrar o milagre dun novo día, porque o mero feito de estarmos vivos xa é motivo de ledicia. Recréate no aquí e o agora. Respira!

 

No caso de querer afondar máis no crecemento da túa intelixencia emocional, podes practicar o kundalini, participando en seminarios como os organizados polo Centro Casiopea de Palmeira. Ao longo dos anos, este centro foi ampliando a súa oferta como clínica de terapias psicolóxicas con especialidades complementarias do eido da ciencia e do de correntes máis alternativas como a meditación ou o traballo para sandar traumas herdados. Olalla Guimarei, a súa fundadora, bebe de diferentes autores e sabedorías antigas como o sufismo, o xamanismo de Perú e Chile, o budismo e a meditación de Asia, e o estudo da antropoloxía na historia da Humanidade. O retiro de Palmeira ten lugar nun contexto incrible, o da comarca do Barbanza, onde a procura da calma é máis fácil e fermosa para quen se anima a facer o seu traballo de fortalecemento e medra deste xeito. Para a artífice destas actividades, unha terapia é moito máis ca a eliminación dun síntoma, é un camiño de vida e de aprendizaxe.

O fundamento do kundalini é espertar e elevar a enerxía kundalini ou shakti kundalini, unha forza primordial que, segundo os expertos, está durmindo na base da columna vertebral (primeiro chakra) de todo ser humano. Este é o potencial creativo latente en cada persoa. Na cultura hindú represéntase como unha serpe enrolada na base do sacro onde está situado o soporte da raíz ou chakra demuladhara. Coa activación da elevación da columna vertebral principia a purificación a través dos chakras (ou núcleos de enerxía), e en paralelo un aumento progresivo do grao de conciencia e cumprimento persoal.

Tamén é posible que prefiras a soidade e que queiras probar a facer a meditación pola túa conta. Neste caso, a chamada Galicia Máxica ofrece infinitas posibilidades. O santuario de Santalla de Bóveda sería, por exemplo, unha excelente opción. A primeira característica rechamante deste templo romano erixido na fermosísima Santalla de Bóveda de Mera (Lugo) é que está descuberto e orientado de xeito oposto ao habitual nas igrexas medievais. A súa ‘piscina’ ten un nicho de case tres metros cadrados onde se cre que se facían rituais e ofrendas con animais (un dato este un tanto macabro para a miña forma de entender o mundo no século XXI). Eu tiven a oportunidade de facer nela unha magnífica sesión na que puiden sentir a súa enerxía revitalizante ao poñer as plantas dos pés en contacto directo coas rochas máxicas do centro da piscina ‘das ninfas’ e deixar a mente en branco. Gárdoo realmente como un momento inesquecible, nun lugar único que foi venerado porque nel confluían os poderes do mundo non terreal.

A miña forma de vivir xira arredor da convicción ecoloxista e a defensa de todo ser que habita neste planeta, por iso decidín ser vexetariana e me unín á defensa do dereito ao bo trato aos animaliños. Cada día medra o meu compromiso coa protección do mundo animal, o que unido á constancia na práctica do meu deporte diario, o bikram ioga, favorece a miña autoestima e o meu amor propio e polos demais. O bikram é unha modalidade de ioga tradicional que realizo na Coruña. Inclúe un conxunto específico de 26 posturas que deben realizarse nunha orde concreta e nunha sala climatizada arredor dos 40 graos centígrados, emulando as condicións climatolóxicas da India que favorecen a elasticidade.

O bikram ioga é unha receita natural e eficaz para combater, entre outros, os trastornos do sono, xa que calma o sistema nervioso ao que lle sobra adrenalina á hora de ir durmir. Canto menos cantidade desta hormona teña o corpo, mellor descansaremos. Por iso, a continuidade nas clases fai que o organismo estea tranquilo e a mente limpa e relaxada.

En Bikram Ioga A Coruña descubrín os beneficios da kombucha (que o meu profe Joaquín fai de xeito caseiro). É unha deliciosa bebida de aspecto xelatinoso e sabor ácido, obtida a base de té edulcorado fermentado, con infinidade de propiedades. Desde hai máis de 2000 anos, os chineses aprecian as bondades da kombucha pola capacidade que se lle outorga de equilibrar o chi (a enerxía vital) e mellorar a dixestión. Está deliciosa con xenxibre, con espirulina, con froitos vermellos ou con manga, e ademais pode beberse durante os 90 minutos da clase, para revitalizar os músculos e abrir os chakras. Fusionando ambos os dous hábitos o sistema linfático vese realmente fortalecido. É unha limpeza ‘corpo e alma’. Hai que ter moi presente que somos o que comemos e bebemos.

Pode parecer case unha utopía ser vegano en países cunha cultura culinaria tradicional baseada na proteína animal, mais non o é en Galicia onde imos atopar todo o necesario para animarnos a organizar unha viaxe veggie, practicar eco-turismo ou gozar do turismo deportivo na natureza, incluso para facer realidade todos eles a un tempo. Un exemplo marabilloso atopámolo na Ribeira Sacra, onde se fai realidade a fusión de deportes como o ioga, o trailrunning e o sendeirismo coa cociña vegana nun marco paisaxístico incrible. Aquí, o noso destino será o Casarío da Castiñeira, un lugar ideal para descansar e contemplar o espectáculo das postas de sol e as noites ateigadas de estrelas, onde gozaremos dunha estadía terapéutica e de desintoxicación, unha forma de turismo realmente saudable.

«Pode parecer case unha utopía ser vegano en países cunha cultura culinaria tradicional baseada na proteína animal, mais non o é en Galicia onde imos atopar todo o necesario para animarnos a organizar unha viaxe veggie, practicar eco-turismo ou gozar do turismo deportivo na natureza, incluso para facer realidade todos eles a un tempo»

 

Praia dos Castros
Estíbaliz Veiga con Humberto Zapata (centro) e Davor Freije (esquerda) monitores de ¡hola! Ola Surf Escola

Os seus creadores son responsables da única carreira de montaña vegana en España, o Castro Caldelas Vegan Trail, un dos trazados de carreira de monte máis bonitos de Galicia que ten cada vez máis afeccionados e no que se ofrece un delicioso avituallamento vegano, que inclúe torradas de pan de fariña da terra, cremas de cacao caseiras e callos veganos. Normalmente celébrase en novembro, unha data verdadeiramente idónea para visitar os canóns do Sil e aproveitar para facer unha limpeza détox despois da competición. Tiven o pracer de coñecer as instalacións, a cheminea no inverno ou o té con leite vexetal que fan eles mesmos, vivindo unha experiencia única que me encheu de forza e me fixo sentir rexuvenecida.

A Ribeira Sacra é unha das paisaxes con máis carácter de Galicia. A presenza dun patrimonio moi rico completa unha área natural na que a calidade é o denominador común, xa sexa aplicada aos viños, á arquitectura relixiosa ou á paisaxe mesma. É no mes de agosto cando, coincidindo co día Internacional da Relaxación, os psicólogos de EuForte Coaching (tres profesionais formados no campo da psicoloxía, a pedagoxía e a neurociencia) nos animan a que nos acheguemos ao mosteiro de Santa Cristina de Ribas de Sil, para recuperarmos o equilibrio. Desde a súa sede de Monforte de Lemos, EuForte tamén organiza fins de semana de desconexión na casa rural Benaxo de Currelos (Lugo).
Da relaxación tamén podemos gozar ao carón do Miño, achegándonos, por exemplo, ao contorno da encantadora localidade de Belesar, para dar un máxico paseo polas praias naturais que xorden nos meandros do río. Ou visitar Portomarín por onde pasa o Camiño de Santiago e sentir a espiritualidade da Ruta na nosa pel.

Actualmente, xa podemos atopar restaurantes veggies en moitos puntos do Camiño, posto que moitos dos peregrinos que nos visitan optan por este tipo de alimentación. Fixen en dúas ocasións o Camiño e presento un programa de televisión que xira arredor das diferentes peregrinacións e as súas etapas, polo que podería recomendar moitos lugares especiais. Entre todos, lembro con moito cariño O Refuxio de Merza, de Vila de Cruces, un restaurante que naceu a mediados do século pasado para lle dar servizo a todo o movemento social que xerou a explotación das minas de volframio de Fontao. Hoxe, dúas fillas da parella fundadora seguen co negocio dos seus pais. Aquí a cociña tradicional galega e a nova cociña comparten protagonismo, cunha carta que ofrece un saboroso e contundente menú apto para veganos, perfecto para facer un alto no camiño da ruta alternativa por Vila de Cruces da Vía da Prata e o Camiño de Inverno.

O que os vexetarianos non perdoamos é un bo pan e para iso hai que ter unha materia prima como a que nos dá a nosa terra. En San Martiño de Prado (en Lalín), atópase o Muíño de Cuíña, que nos transportará a 1918, ano no que Eladio Cuíña fundou este muíño. Despois, o seu fillo decidiu poñer tres pedras de moer, todas elas empurradas pola forza da auga do río, á maneira tradicional. Ramón, o bisneto de Eladio que actualmente o xestiona, dotou á infraestrutura de sete pedras. Isto supón unha produción máis alta pero igual de artesanal ca nos primeiros tempos. É unha fariña moi apreciada por cociñeiros, panadeiros e confeiteiros de prestixio que a empregan como base das súas receitas. E haina de todo tipo: de trigo callobre, de tremesino, de espelta, de centeo etc. Pero, ademais o muíño está situado nunha contorna máxica que nos convida a pasear pola beira do río e respirar paz.

Esa paz á a mesma paz dos discursos pronunciados por Mahatma Gandhi dentro da comunidade xainista á cal pertencía. Os xainistas poñen en práctica o amor ás plantas e aos animais, acatando o ahimsa ou ‘principio de non-violencia’, concepto que o premio Nobel incorporou como proposta de sistema. Para poñelo en práctica, nada mellor que tomar parte nalgún evento no que poidamos colaborar coa Nai Terra, como Equiocio, en Covas. A concienciación, a sustentabilidade, a natureza e o compromiso social son as claves desta iniciativa coa que a organización que dirixe Ana Lago quere seguir afondando na recuperación e posta en valor deste espazo de alto valor ambiental. Precisamente foi con Ana con quen acudín ao cabo Prior para descubrir como o son dos gongs chineses pode alcanzar a capa máis profunda do noso interior. Un gong é un gran disco metálico (xeralmente de bronce) con beiras curvadas cara a dentro, que se percute. As ondas producidas nel axudan a purificar o corpo e a mente da tensión e dos problemas cotiáns. Este ‘baño gong’ vai impregnar cada célula do organismo cos seus tons calmantes. Certamente anímote a participar del e a ’empaparte’.

Outro plan máxico é achegarse a miña adorada Mariña de Lugo para vivir un auténtico ‘bautismo de surf’. Para unha estrea absolutamente inesquecible, eu recomendo aloxarse no Hotel Mi Norte, que está situado na Devesa (Ribadeo), onde incluso é posible durmir nun cuarto dedicado a Big Wednesday, película de culto do mundo surfeiro. Un plan de cinema no que non poderá faltar un bo almorzo mirando o mar das Augas Santas, deleitando os sentidos cun iogur natural de elaboración caseira diaria, mesturado con coco, froitos vermellos, cereais e mel ecolóxica, e cos biscoitos caseiros de mapoula, laranxa, piña etc., libres de conservantes e azucre, e elaborados con formento. Xa coas baterías ben cargadas, dirixirémonos á praia dos Castros para vivir con táboa e neopreno as nosas particulares vinte mil leguas de viaxe submarina. E para levar adiante un memorable bautismo surfeiro non hai ninguén mellor ca David, o gurú líder de ¡hola! Ola Surf Escola. Da man deste grupo de apaixonados do mar, iniciaremos a nosa aprendizaxe nese xeito de vida singular que é o surf. Agardan por nós as ondas do Cantábrico no solpor do astro rei, unha vivencia única, envolta no inconfundible cheiro da parafina salgada, que nos conecta coa enerxía do mar ao bater, un mar que imos sucar en pé.

Somos os ‘inquilinos’ dun alugueiro gratuíto, dun planeta idílico no que as cores das árbores, a pureza das augas das fervenzas e o son das ondas do océano nos fan donos dos nosos cinco sentidos. Penso que deberiamos afastarnos das insensateces globais, que temos que amar e ser agradecidos coa nosa Nai Natureza. Pois, en Galicia, hai verdadeiramente moito amor para dar.

«Penso que deberiamos afastarnos das insensateces globais, que temos que amar e ser agradecidos coa nosa Nai Natureza. Pois, en Galicia, hai verdadeiramente moito amor para dar»

Queres ollar outros contidos relevantes?

Nace a Guía de Viaxes de Galicia

150 150 CORALIA

Nace a Guía de Viaxes de Galicia

Ao abeiro dos Fondos Xacobeo 21

Redacción CORALIA
Fotografías de MARTÍN LAGOA

Prensentouse en rolda de prensa a GVG, unha guía para os galegos e galegas, na emblemática casa de xantar O Dezaseis, feita ao abeiro do Fondo de proxectos culturais Xacobeo 2021.

Valentín García, secretario xeral de Política Lingüística, destacou a calidade do proxecto así como o benificioso que supón para a cultura galega a creación deste Fondo e como o mesmo se converte nun motor dinamizador para o país. Por outra banda, a actriz e presentadora, Estíbaliz Veiga suliñou a riqueza que posúe Galicia para atraer turismo “vegui” e como os distintos xeitos de vivir a espiritualidade teñen cabida na nosa terra.

 

O prestixio e recoñecemento social acadado por Coralia como revista das tendencias de Galicia desde a saída do primeiro número en xaneiro de 2016, anímanos a lanzar esta guía de viaxes, unha publicación de luxo de periodicidade anual dedicada integramente ao sector turístico, na que os contidos e a aparencia  seguirán a coidarse ata o máis mínimo detalle. 

A Guía de Viaxes de Galicia quere ser o mellor miradoiro ao que poder asomarse para gozar da diversidade turística galega neste 2021, e polo tanto unha magnífica ferramenta de promoción para o sector neste ano Xacobeo 2021, dentro de Galicia, e tamén fóra. 

A Guía dará a coñecer e promoverá as máis atractivas experiencias lúdicas e turísticas que hoxe en día se poden vivir dentro da nosa terra, propostas que procuran a excelencia e que aproveitan a capacidade competitiva do produto local para unha promoción global. 

Como xa ven facendo a Revista de tendencias de Galicia, a Guía de viaxes de Galicia mostrará ese país do os galegos e as galegas nos sentimos orgullosos: unha terra rica na que se mesturan tradicións de vello e propostas innovadoras; unha terra chea de tesouros na que aínda queda moito por descubrir. Por iso, nesta primeira edición, a Guía de viaxes de Galicia poñerá o seu foco nos lugares, profesionais, espazos e experiencias que a día de hoxe fan da nosa terra o mellor destino do mundo.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Andrea Pousa

150 150 CORALIA

Andrea Pousa

«A base de picar pedra»

Entrevista de LAURA RAMOS CUBA
Fotografías FONDO ANDREA POUSA

Fóra do escenario é simplemente Andrea de Tomiño, unha máis do grupo de amizades. Porén, ao prender os focos emerxe unha voz, distinta e igual ao mesmo tempo. Unha voz que bebe dunha longa herdanza de grandes cantoras como Dulce Pontes e Amália Rodrigues, mais tamén un son eléctrico presente nas mesmas coordenadas que artistas internacionais como Nicki Nicole ou Billie Eilish.

“Até a canción máis ridícula pode achegarche ideas, toda a música me inflúe”, afirma con alegría na voz. Andrea Pousa viste a empatía, a naturalidade e o tesón como emblemas da súa carreira artística. A cantante, cunha longa e sólida traxectoria, é integrante da compañía Queiman e Pousa desde 2014, mais nos últimos anos comezou a deixar un rastro de fortes pegadas no panorama musical. En Miami, en México ou na gran pantalla, Pousa pisa forte e leva, con naturalidade e sen complexos, a lingua galega e a irmandade con Portugal mundo adiante.

Lanzas o teu álbum Retorno, do que xa tivemos un adianto coa Triloxía Meiga. Cal é a principal diferenza con Respirar (2017), o teu anterior -e primeiro- traballo?

Posiblemente a miña implicación a nivel de composición. No primeiro quixen rodearme de grandes profesionais como Nani García e Xavier Ferreiro porque non tiña experiencia. Neste impliqueime coa composición e quixen innovar. Deixeime levar por correntes máis modernas, máis vangardistas… e conseguín un son bastante diferente mais sen perder a esencia.

Como abordas tu o proceso creativo para Retorno?

Neste álbum a composición está feita por min ao 80%, xunto con Paulo Borges, o produtor musical. Xuntámonos os dous nunha casa en Vilanova de Cerveira e estivemos compóndoo en catro ou cinco fases. El comezaba tocando algunha harmonía e eu encaixaba as melodías con algunhas letras que xa fixera a propósito para este disco. Foi un proceso rápido, porque cada día podiamos facer dous temas, e tamén foi fermoso poder ver como nacen as cancións.

Son temas que falan sobre o amor, o desamor… mais tamén son cancións cargadas de positividade e empoderamento porque sempre me gusta darlle unha volta de cor a todo, un toque positivo. Aínda que algo sexa moi negro, eu sempre quedo co mellor. E ese tamén é o balance que estou facendo deste ano.

A Triloxía Meiga son cancións en galego. Porén, Retorno inclúe tamén cancións en español e en portugués. Que motivou esta decisión a empregar varias linguas?

Realmente foi algo natural. Eu son galega e son bilingüe, claro, mais tamén teño raíces portuguesas e vivín sempre de cara a Portugal. Son de Tomiño e téñoo de fronte, polo que sempre estiven moi pegada ao país, á súa cultura, a súa fala… Considérome, xa que logo, trilingüe, teño tres idiomas nai porque así o quixen.

Velaí a ligazón de Retorno con Portugal.

Retorno é unha volta renovada ás miñas raíces, a esa raíz galaicoportuguesa, como digo moitas veces. Trato de conectar con Portugal e coa raia. Na Galiza parece que vivimos de costas a Portugal en moitos sentidos, e este tipo de traballos unen a nosa cultura. Cando canto en galego, os portugueses séntense máis próximos a nós. Aconteceume no confinamento, cando versionei en galego cancións míticas como Shallow, de Lady Gaga. A xente portuguesa que me escoitaba sorprendíase. O simple feito de traducir a canción facíame estar máis próxima a Portugal. E sempre trato de estar próxima ao país, considérome tamén parte del e penso que debemos unir máis as nosas culturas, estar máis presentes uns cos outros.

A miúdo os prexuízos reducen a lingua galega a certos tópicos ou xéneros artísticos. A nivel musical, tu es unha diva que canta en galego, unha imaxe que semella infrecuente. Desde a túa visión do panorama artístico, ves o galego na música limitado a certos espazos? Ou é unha visión arcaica?

Pois esa é a miña loita diaria! Precisamente compuxen a Triloxía Meiga con ese propósito: pódese facer música en galego sen ningún tipo de fronteira. De feito, vexo que moitas veces somos os propios galegos quen nos limitamos. Eu estreei Camiñares en México e Alalá Meigo en Miami, e nunca tiven ese complexo de inferioridade por facelo en galego. Mostrei o que somos con empoderamento. Sabes? Vexo que ese complexo é a miúdo unha cousa nosa, que somos nós quen poñemos eses límites. É xente galega quen me insiste: “Por que o cantas en galego? Non te van entender, iso non vai saír de Galicia”. E a min o galego abriume máis portas do que poden imaxinar! Conéctame con Portugal, conéctame con Angola, con Cabo Verde, con Brasil… Deume máis fortunas que desgrazas. E lévoo con amor propio e orgullo, por min e por todas as persoas que loitan para empoderar a nosa lingua, porque somos nós quen temos que facernos valorar. E ese é o meu traballo diario.

Obviamente, tamén canto en castelán e non teño problema ningún porque son bilingüe, e de aí este traballo, con esta mensaxe e con ese obxectivo: empoderar e sacar o galego desas etiquetaxes de “lingua do canto tradicional”, “lingua de gañáns”… Sacala diso porque se non nos valoramos, seremos sempre uns coitadiños e a min si que non me dá a gana de ser unha coitada.

«Precisamente compuxen a Triloxía Meiga con ese propósito: pódese facer música en galego sen ningún tipo de fronteira»

Como mencionas, este último traballo presentáchelo fóra. En México, para sermos máis exactas.

Era o obxectivo, si, presentar fóra de Galicia. Desgraciadamente, ninguén é profeta na súa terra, pero Camiñares xa foi lanzado en México a propósito. É un país co que conectei moi ben as veces que fun. A xente é moi fiel e agarimosa, con unha conexión especial con Galicia e España. Foron eles quen me propuxeron estrear o single alá, nun programa de televisión a nivel nacional que ven miles de persoas. No momento da entrevista, as miñas redes sociais ardían e as miñas amizades mexicanas alucinaban. Dicíanme “Andrea, que pasa contigo? Saes máis aquí que calquera artista nacional!” E destacaban tamén a cantidade de tempo que me dedicaban. Normalmente tes que pagar para aparecer tres minutos, e eu estiven quince minutos na televisión nacional mexicana, falando de Galicia, da miña música, do galego… Defendendo o que somos con total naturalidade. É o meu obxectivo, unir culturas con respecto e sen imposicións, porque é algo totalmente natural.

O idioma logo resultou unha barreira ou unha ponte?

Unha ponte, por suposto. Dános riqueza. Todo o que saibamos, todo o que somos… non ocupa lugar. É máis, pode darche riqueza e axudarche. Xa digo, a min o galego abriume moitas portas en moitos países. Teño amizades en Angola, en Cabo Verde, en Brasil… e é en parte grazas ao galego. Hai moitas persoas que falan galego pero féchanse ao portugués e non! Eu sempre tiven a mente aberta, de meter a pata co idioma ás veces, pero querer conectar cos demais e facelo.

Nas túas letras fas unha crítica sobre o desleixo que existe na sociedade actual. Avogas polo autocoñecemento, o espírito de superación ou a necesidade humana de conexión, cunha propia e cos demáis.

De feito, o seguinte sinxelo fala precisamente diso. As miñas letras son pequenas reflexións do que me pasa e do que pasa ao meu arredor. En Axendados, por exemplo, falo de como moitas veces nos sentimos máis interesantes por termos unha axenda chea, do remuíño de compromisos e responsabilidades, das redes sociais que nos fan ser máis superficiais… No inicio de 2020 considerabámonos os mellores porque tiñamos unha axenda chea. Eu, por exemplo, a finais de 2019 non tiña datas libres para todo 2020.  E ao final estabamos nun bucle, nunha espiral que nos leva a perder a nosa esencia. Por iso para min é tan importante desconectar, porque cando desconectas saes renovada e volves retomar. Cando xa non son produtiva gústame estar cos amigos e non ser nin cantante nin nada, son Andrea de Tomiño, son eu.

Após 2020… este ano foi para sacar algunha aprendizaxe como sociedade?

É para sacala! Un máster en aprendizaxe e unha toma de terra, porque todos tocamos terra. Era ano previo ao Xacobeo e todos tiñamos a axenda chea, con moita actividade cultural e moi produtivo e, de súpeto, tivemos que reinventarnos. No meu caso, o día 13 de marzo tiña un espectáculo de Queiman e Pousa en Portugal para trinta mil persoas e cancelouse unha semana antes. Que facemos? Eu, por exemplo, tiven a sorte ou a visión de, pasados dous días de shock, comecei a activarme, a crear e a estudar. Fixen conexións, concertos online… Non parei un segundo e daba ánimos, porque todos nos deprimíamos coas noticias, pero eu non quería entrar nesa corrente nin perder enerxía.

Na túa carreira e nas túas declaracións destacas sempre o teu traballo e a túa constancia para lograr chegar onde estás. É este tamén un valor que queres compartir?

A miña experiencia na carreira artística é de picar pedra. Levo toda unha vida traballando e non coñezo outro métoo que non sexa o traballo constante, o tesón e estar aí ao pé do canón todos os días. A min e aos meus compañeiros non nos agasallan nada, por iso odio que nos digan “ai, cantos éxitos, que sorte”. Como que sorte? Levo anos traballando para lograr isto mais, claro, non se ve o que hai detrás: moito traballo, horas e cousas que perdes, igual que outros traballos.

Moitas nenas que queren ser cantantes fálanme e pregúntanme, e eu sempre lles digo que o importante é que lles guste e que o teñan claro, porque é tamén un traballo duro e inestable: tes que estar sempre creando, na onda, non te podes vir abaixo e tes que estar súper activa… Eu sempre o tiven claro e sempre traballei por ese obxectivo, e aí querer é poder.

En 2021 vai ser a estrea de El niño Dios, un filme de Ignacio Ortiz sobre o nacemento e a figura de Xesús de Nazaret. Como foi esta aventura?

Foi unha experiencia enriquecedora! Era a miña primeira incursión no cinema e sobre todo apreciei traballar con xente coñecida que coñecía desde a infancia a través das telenovelas. Compartía plano con eles e descubrín xente moi profesional, con moitas táboas que me axudaron moito. O meu foi un papel pequeno mais estou moi orgullosa de dar ese paso e non descarto dar máis nese sentido. Obviamente son cantante, pero o de ser actriz é algo paralelo que vai da man e que ten cabida na miña vida perfectamente.

Que outros soños ten Andrea Pousa?

Pois un soño que teño, un é que tamén me gustaría compoñer unha banda sonora para algún filme ou serie. É un obxectivo para o que estou traballando. A verdade, gústame colocarme pequenas metas e chegar a elas e, despois, poñer outra meta. Son pequenas grandes metas porque realmente o importante é soñar, loitar e nunca perder a esperanza de que podemos logralo.

«A min o galego abriume máis portas do que poden imaxinar! Conéctame con Portugal, conéctame con Angola, con Cabo Verde, con Brasil...Deume máis fortunas que desgrazas»

 

Queres ollar outros contidos relevantes?

A ruta da camelia en Galicia

150 150 CORALIA

Galicia posúe as características óptimas para o cultivo da camelia. Un clima húmido, temperaturas suaves e chans fértiles e ácidos fan que o crecemento destas plantas sexa espectacular e sorprenda a expertos de todo o mundo.

Imaxes  I Turismo de Galicia

As camelias chegaron a Galicia a finais do século XVIII, procedentes de países afastados como China e Xapón. Nun principio instaláronse nos xardíns dos pazos e casas señoriais da nobreza galega, pero co tempo introducíronse nos xardíns e leiras, tanto públicos como privados, de toda a nosa xeografía, ata converter Galicia nun referente internacional no cultivo e produción desta planta. Na actualidade, a comunidade atesoura case 8.000 variedades diferentes de camelia.

E así, con este potencial, Turismo de Galicia propón varios roteiros por algúns dos xardíns máis espectaculares de Galicia para penetrarse nos fascinantes espazos verdes que albergan os pazos máis singulares das provincias da Coruña e Pontevedra.

A través deste roteiro pódense coñecer todos os segredos que ocultan tanto as pedras como as especies botánicas destes lugares cheos dun encanto particular. Os produtos típicos e os viños de cada territorio intensificarán a exquisitez da nosa viaxe.

As camelias chegaron a Galicia a finais do século XVIII, procedentes de países afastados como China e Xapón.

Na actualidade, a comunidade atesoura case 8.000 variedades diferentes de camelia.

A través deste roteiro pódense coñecer todos os segredos que ocultan tanto as pedras como as especies botánicas destes lugares cheos dun encanto particular.

Pazo de Oca

Hai que meterse no ambiente do Roteiro da Camelia: un suxestivo percorrido do norte ao sur de Galicia a través de 12 pazos e xardíns, públicos e privados, onde a camelia reina en todo o seu esplendor.

Pazo de Mariñán

O Roteiro da Camelia é un suxestivo percorrido do norte ao sur de Galicia a través de 12 pazos e xardíns, públicos e privados, onde a camelia reina en todo o seu esplendor.

Pazo de Oca

Preto de 8.000 variedades en xardíns vinculados ao patrimonio histórico de Galicia. Como o Pazo Quiñones de León, cun camelio cuxa copa mide máis de 15m de diámetro, ou os exemplares de camelia reticulata dos pazos de Oca e Santa Cruz de Ribadulla, quizá os máis antigos de Europa.

Pazos e paisaxes dunha elegante decadencia, auténticos xardíns botánicos creados con esmero e sabedoría que, se sabes ver, descóbrenche os seus segredos de beleza.

Casa-Museo de Rosalía de Castro

Pazos e paisaxes dunha elegante decadencia, auténticos xardíns botánicos creados con esmero e sabedoría que, se sabes ver, descóbrenche os seus segredos de beleza.

Museo Quiñones de León

Estas contornas únicas son: os pazos de Mariñán e Santa Cruz de Ribadulla, Casa-Museo de Rosalía de Castro e a Alameda de Santiago de Compostela, na provincia da Coruña, e os pazos de Oca, Rubiáns, A Saleta, Quinteiro da Cruz e Lourizán, que xunto co Castelo de Soutomaior, o parque de Castrelos e o Museo Quiñones de León, na provincia de Pontevedra, conforman esta oferta galega tan especial.

A ruta da camelia en Galicia permítenos visitar algúns dos xardíns máis espectaculares de Galicia e os fascinantes espazos verdes que albergan os pazos máis singulares das provincias da Coruña e Pontevedra.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Adrián Mosquera, o home de moda

150 150 CORALIA

Son as cinco da tarde dun dos días de calor máis sufocante de todo o verán. Na praia Xardín ou na de Barraña non hai un metro de area libre e o paseo marítimo de Boiro é un continuo ir e vir de bañistas buscando o frescor dos xeados, as terrazas ou a sombra dos piñeiros. Non semellan as mellores condicións para realizar unha sesión fotográfica co outono como pretexto e un protagonista que nos recibe na porta do seu club afirmando que o seu non é posar.

O caso é que a súa semana de descanso, tras tomar parte no Mundial de Szeged (Hungría), vai chegando ao seu fin e deixar pasar a oportunidade de coñecer máis de preto o campión Mosquera non é unha opción que se poida considerar. Á fin e ao cabo Adrián é, por moitas razóns, o home de moda de Coralia.

«O posto acadado (oitavo en K1-L3) sabe a pouco porque levamos anos traballando para acadar unha praza olímpica, pero as complicacións coa piragua fixérono imposible. Non puiden competir coa que emprego aquí, nin empregar o mesmo modelo nin as mesmas medidas, e iso que xa a tiñamos alugada con dous meses e pico de antelación. Tiven que lidar con ese contratempo e, mentalmente, significou un baixón. Foi un duro golpe e a competición foi mal». Na súa análise do mundial, Adrián é severo e non hai marxe para a indulxencia. Explícase cunha madurez infrecuente en rapaces da súa idade, incluso ao valorar as súas características en relación á categoría na que vén de participar en Szeged: «En K1-L3 compite xente con discapacidade leve. A miña desvantaxe cos demais é que son o que máis discapacidade ten porque a min fáltame a perna por enriba do xeonllo, e a vantaxe, baixo a miña humilde opinión, é que son o que máis habilidades ten para a vida cotiá e para o adestramento». Dito isto, Adrián esboza un sorriso sereno e mirando ao mar fai un anuncio importante: «Os xogos nos que vou estar en plenas condicións físicas e mentais son os de París (2024)».

Apenas ten 23 anos, pero horas e horas de adestramento téñenlle proporcionado mans curtidas e un físico poderoso que facilmente poderían explicar a súa historia de superación e esforzo sen facer falta cruzar unha soa palabra. «Son as ganas que lle poño o que me permite adestrar a gusto e dar o mellor de min en cada serie». Non tardamos en comprender que a salmoira hai tempo que cicatrizou antigas feridas e tamén que na súa traxectoria non hai oco para inseguridades ou para frouxidades. O atropelo que con doce anos o levou a unha cadeira de rodas e a ter que aprender a camiñar de novo, fíxoo procurar novos horizontes. Preguntes a quen lle preguntes sobre as virtudes de Adrián, sempre recibes a mesma resposta: o espírito de superación «traballeino desde pequeno -explica Adrián- e desde logo é a miña vantaxe. O meu positivismo é o que máis me gusta de min».

«Boiro é a miña segunda casa, pero antes fixen remo en Rianxo, o meu fogar de sempre, até que se desfixo o club por falta de xente. Non cheguei ao piragüismo até os dezaseis anos, unha especialidade na que, como acontece co fútbol, convén comezar máis novo. O ideal é principiar cara aos trece para ir dominando a técnica do padexo que, ao final, é o que máis custa. Despois de ver como me ía desenvolvendo nos campionatos e de gañar o de España, en 2017 o meu adestrador e mais eu falamos e decidimos probar sorte coas probas internacionais e procurar a clasificación a nivel dos xogos olímpicos». Clave na súa espectacular progresión é o traballo realizado polo seu técnico, Luis Ourille. «El foi o que me deu a confianza para poder facer todo isto. Teño plena confianza nel tanto na práctica como na técnica, xa que todo o que traballamos até o de agora funcionou. Teño plena confianza en que vai seguir sendo así». Asemade, Adrián ten moi boas palabras para Teresa Portela, referente internacional da súa especialidade, que seguiu moi de preto o seu traballo de preparación de cara aos mundiais: «Ela é o exemplo máis claro que podo ter do que se pode lograr. Non hai outro piragüista ou remeiro en toda España que che dea os consellos que che dá Teresa, que te axude coas técnicas para remar e a maneira de optimizar os exercicios como fai ela».

«Neste deporte ou tes patrocinios ou traballas, por iso eu ando a voltas coas oposicións, porque o piragüismo non dá cartos. Eu é porque teño club, que si non...»

«Gústame moito o automobilismo, no que compito virtualmente, e xogar ao fútbol. De feito, de non ser piragüista querería ser piloto de Fórmula 1»

Como nunha engrenaxe de precisión, as pezas que lle dan forma ao éxito no deporte son moitas e basta encallar nun elemento para que un ano de traballo vaia a pique. De feito, nas semanas anteriores ás competicións Mosquera non fai máis axustes nos seus costumes que adecuar os horarios de adestramento ás horas nas que vai competir «para acostumar o corpo a remar a esas horas. Polo demais, manteño a miña pauta, durmindo entre oito e nove horas, e sigo a dieta marcada polo nutricionista para gañar masa muscular, que inclúe para empezar o día cun café negro, unha tortilla de avea con clara de ovo e froitos secos. Ao mediodía toca proteína e antes de adestrar, creatina, e mentres remo repoño líquidos con bebidas tipo Aquarius. Rematado o adestramento acostumo tomar outra dose de proteína. Comer, como arroz con polo, lentellas, garavanzos e o noso caldo, con todo menos o touciño que ten moita graxa. E a media tarde, acostumo merendar unha lata de atún».

Escoitando a Adrián describir a realidade do seu día a día é doado entender que o fai grande. Na súa disección da realidade do deporte en Galicia, hai moita verdade e cero reproches, que non dan títulos: «Nos deportes minoritarios coma o meu, teste que mover seguido e se non tes cartos non te podes mover nin comprar o necesario para practicar deporte. Nos deportes de equipo aínda zafas, pero nun deporte individual como é o piragüismo teste que mover lonxe: a Andalucía, a Asturias… O que máis cerca está é Verdecido (en Vigo), onde só se celebra unha proba cada ano. Neste deporte ou tes patrocinios ou traballas, por iso eu ando a voltas coas oposicións, porque o piragüismo non dá cartos. Eu é porque teño club, que se non…».

Un bo empurrón para a súa carreira deportiva sería obter a acreditación como deportista de alto nivel, pero dáse o paradoxo de que na súa categoría non hai o número mínimo de participantes de clubs distintos que esixe o regulamento estatal, polo que só poden aspirar a ese status os seis primeiros clasificados a nivel europeo. «Desde o departamento de deportes de Rianxo, que é o que me está axudando con todo o tema dos papeis, xa lle pediron á Xunta o cambio desta norma». Pero, a pesar desta contrariedade, Adrián segue a superar hándicaps e faino coa satisfacción que supón formar parte da selección española. Unha convocatoria da que se amosa moi agradecido e que o impulsa a ir máis lonxe. «Cada vez que cruzo a meta, son os meus pais e o meu irmán os que primeiro me veñen á cabeza. Son a miña base fundamental, os que desde o accidente e na miña reincorporación á vida social me levaron e acompañaron a todas as partes».

No transcurso da tarde quedou en evidencia que Adrián, a auga, a súa pa son verdadeiramente inseparables, que Mosquera é un home tranquilo «niso saíu ao meu pai», ao que só desesperan os aeroportos, que sorrí facilmente e que non precisa de moitas palabras para contar quen ou como é, xa que leva tatuadas na súa pel probas e vitorias suficientes.

Coa posta de sol deixamos ir o campión disposto a espremer as últimas horas de descanso antes de volver ao traballo, porque cun calendario tan apertado, é difícil sacar tempo para gozar das súas outras paixóns: «Gústame moito o automobilismo, no que compito virtualmente, e xogar ao fútbol. De feito, de non ser piragüista querería ser piloto de Fórmula 1».

Non tardará Adrián Mosquera en voar sobre a ría e en lograr o billete para os xogos olímpicos. Non temos a menor dúbida diso. Tampouco as temos da súa fotoxenia. Ás probas nos remitimos.

Así é o noso home de moda. Un campión de longo percorrido.

Queres ollar outros contidos relevantes?

D-due

150 150 CORALIA

Coma un pintor no seu lenzo, Charo Froján e Alfredo Olmedo desenvolven as súas coleccións a través dun proceso creativo e artístico que convida a deixarse levar pola ironía e a poética. As pezas de D-due respiran o aire salgado do mar de Rianxo, no estuario arousán, terra de intelectuais galeguistas como Castelao, Dieste ou Manuel Antonio, onde a firma crea, produce e tamén exporta as súas singulares e exclusivas pezas.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de JESÚS MADRIÑÁN

Máis de corenta anos de experiencia avalan a tradición téxtil desta firma, tan creativa como persoal, que comezou a súa andaina como empresa familiar nos anos sesenta e que hoxe conta cunha flagship store en Tokio e presenza en numerosos países ao redor do mundo. 

O seu éxito en Xapón non é casualidade. Unha acusada personalidade que gusta do tradicional, combinada cunha aposta decidida polo deseño e as Belas Artes, na que os patróns son fundamentais para armar e coser pezas únicas, feitas a man e próximas a conceptos moi plásticos, resultan moi atractivas no país nipón, berce de deseñadores que comparten estes mesmos canons, como Rei Kawakubo, Yohji Yamamoto ou Issey Miyake.   

D-due comezou como un pequeno taller de modista de alta calidade, e continúa a estar radicada nas instalacións orixinais. A infraestrutura ampliaríase nos anos noventa coa construción dun novo espazo de traballo, o estudo de deseño que daría lugar á marca, completado en 2010 con D-due LAB, un espazo de investigación que fai dela un proxecto de modo de vida máis que unha mera etiqueta de moda, co deseño como motor de innovación e competitividade.

O equipo de confección e deseño de patróns que forman Froján e Olmedo, xunto cun grupo de deseñadores novos, reinterpreta cada colección de maneira meticulosa, prestando unha atención minuciosa a cada detalle. O resultado deste proxecto singular son pezas exclusivas, que definen un estilo de vida en consonancia coa identidade da firma, cos rituais que definen a proximidade ao mar e á natureza nunha relación máxica que lles serve de inspiración nas súas creacións.

Ese é o caso de D-due in Blue, básicos cun toque moderno que se presentan cada tempada en azul atlántico: unha cor tan profunda como a do océano que rompe contra as nosas costas e vai moldeando as rías. As tradicionais Festas do Carme, que cada 16 de xullo celebran decenas de concellos do litoral galego na honra da virxe protectora dos mariñeiros, é o leitmotiv da colección primavera verán 2019 da firma: Welcome to the Summer. A través de catro partes nas que se divide este día festivo –Misa, Procesión, Romería e Verbena–, D-due reinventa as distintas vestimentas acordes a cada momento nun look book que mestura os deseños actuais con fotos antigas. Tamén vincula a identidade da firma cos distintos rituais e costumes asociados a esta festividade relixiosa e pagá que tan ben define Galicia.

A vila que inspirou a canción A rianxeira, inspira tamén esta colección. Os valores, as orixes e as esencias que definen a súa xente están á marxe das modas, e D-due soubo captalas e trasladalas ao deseño cunha colección que sitúa Galicia no centro e que combina arte e estilo con tradición e identidade.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

Manuel de Gotor

150 150 CORALIA

Manuel De Gotor, visionario creador que apostou por cambiar o xeito de entender a roupa interior dos homes hai xa tres décadas, invítanos a reflexionar sobre a evolución do ideal de beleza masculino, a través das súas pezas máis icónicas. A súa reinvención dos bóxer ou os slips, para realzar a figura masculina, representou unha auténtica revolución na lenzaría a eles destinada, que hoxe, máis que nunca, é (tamén) cousa de homes.

Manuel de Gotor

A estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ENRIQUE MORENO ESQUIBEL, CARLOS BUENO, JUAN CARLOS VEGA, VÍCTOR CUCART e JOAN CRISOL

Non o fixo na mesma medida que a feminina, pero a evolución da beleza masculina tamén ten sufrido importantes modificacións nas últimas décadas. Sempre existiron canons de beleza, con todo tipo de corpos e volumes como protagonistas. O que no pasado foi tendencia agora parécenos demodé ou mesmo absurdo, pois a estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

O vintage ou o revival de certas tendencias estéticas rebaten isto. É certo. Mais é innegábel que, con matices, no caso dos homes se ten producido unha auténtica revolución no que a beleza se refire. Pode argumentarse en contra que os corpos torneados e musculosos ou as barbas poboadas, tan de moda na actualidade, xa o foron tamén na Antigüidade, pero non é menos certo que hoxe en día os coidados que se dedican moitos homes non teñen nada que ver con aquela época.

O da beleza masculina é un sector que cada vez está a cobrar máis importancia. A publicidade incita os homes a empregar produtos como cremas, tinguiduras ou mesmo a facer a manicura o que ten derivado nun cambio estético innegábel. Así, se na década dos 60 non existían máis modelos que os galáns de cine -especialmente do western-, nos 90 asistimos a un salto cualitativo na moda masculina coa chegada dos anuncios e as pasarelas e o que se deu en coñecer como «metrosexuais»: homes definidos, sen pelo en peito e ‘sorriso Profidén’.

Co paso dos anos, este prototipo de beleza mantívose pero ampliouse, dando cabida a outros máis espontáneos e menos artificiais e musculosos; homes con outro tipo de encantos como o toque sedutor, o estilo lánguido ou ultraskinny e no que tamén aparece a androxinia, esvaéndose as liñas de xénero.

E chegamos así á actualidade, na que as redes sociais cos seus likes, seguidores e comentarios miden que é o que se leva ou non e constitúen o barómetro que marca o éxito ou fracaso dun determinado estilo ou dunha marca. Neste escenario dixital, os influencers destacan nun mercado da moda que foi rebaixando a importancia do físico para dar entrada a múltiples factores, que agora entran en xogo e que inclúen pautas variables e de difícil predición.

A roupa interior masculina atravesou un proceso similar. Desde o taparrabos pasando polo mameluco de flanela até os diminutos bóxers de lycra que se empregan hoxe, os homes teñen experimentado diferentes cambios no seu fondo de armario máis íntimo, até converterse nun accesorio básico da moda masculina. Dun uso basicamente protector contra a irritación da pel até converterse en instrumento de sedución, tense asistido a unha evolución da roupa interior de home que facilitou a aparición da lenzaría fina e novos modelos con distintos tecidos (encaixe, tule, lycra…).

Esta evolución traduciuse en conxuntos que combinan elegancia e suavidade con sensualidade. Moitos creadores deseguido comprenderon a relación deste tipo de lenzaría coa estética, o corpo e a beleza e enfocaron as súas pezas cara un home actual, que se coida, sensíbel e ao que lle gusta amosar os seus atributos de maneira sexy sen abandonar a comodidade que debe primar neste tipo de pezas.

No panorama español o creador máis destacado é o deseñador bilbaíno Manuel De Gotor (1964) que leva xa trinta anos presentando as súas exclusivas coleccións en pasarelas tan importantes como Cibeles, Milán ou París cunha grande acollida por parte da crítica especializada. Afincado en Madrid desde 1990, De Gotor comezou no mundo da moda nos anos 80. Tras formarse na escola de deseño Goymar da capital do Estado, regresa a Bilbao para abrir a súa primeira tenda. En 1989 debuta cunha colección de lenzaría masculina dentro do Festival de Moda de San Sebastián. Desde esa iniciática Todo tuyo (verán 1990) -a primeira colección deste tipo realizada en España e segunda en Europa-, que significou o seu despegue definitivo como creador de moda, até Monumental Cities (verán 2019) o seu mundo masculino foise ampliando pasando da lenzaría ás coleccións de baño e complementos tamén para home.

Ao longo destas tres décadas Manuel De Gotor ten conquistado as pasarelas nacionais e internacionais converténdose nun referente da moda íntima masculina. Traxes de baño, toallas, slips, bóxers, camisetas, pixamas e monos ou batas son algunhas das pezas incluídas en coleccións con nomes tan suxestivos como Renacimiento, Fuego eterno, Corazón de hielo ou Marajás, entre outras moitas, todas co obxectivo de os homes se sintan guapos por fóra mais tamén no seu aspecto máis privado e persoal.

Comisario e produtor de importantes exposicións de grandes artistas, representacións teatrais e eventos, como a homenaxe que dirixiu en 2011 ao mestre Cristóbal Balenciaga, De Gotor concibe a moda como «arte». Galardoado con prestixiosos premios, como The best of fashion (1998) xunto a firmas tan coñecidas como Loewe ou Cristhian Lacroix, algunhas das súas creacións téñense convertido tamén en pezas de museo e obxecto de exposición, como La otra piel, 25 años de Manuel De Gotor pasando por lugares tan emblemáticos como o Pedralbes Centre de Barcelona ou o Axel Hotel de Madrid; unha conmemoración que pechou coa edición dun libro no que se repasa a súa traxectoria no mundo da moda.

Neste trinta aniversario, Manuel De Gotor prepara novos proxectos que inclúe en 2019 unha xira de desfiles conmemorativos daquel primeiro de lenzaría masculina co que se deu a coñecer a finais dos 80 e a través dos cales poderemos coñecer a evolución deste sector en auxe, que De Gotor impulsou en España e que o ten levado ao máis alto do panorama internacional da moda íntima para homes.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido