•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

medio en galego

Mateo martínez

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
A miña adolescencia estivo chea de deporte, así que non foi difícil atopar na fisioterapia a miña vocación. Tras formarme nesta disciplina e como instrutor de pilates, e logo de varios anos adquirindo experiencia, decidín montar unha clínica que innovase nesas dúas materias para apoiar e axudar a quen o puidese precisar. Sigo, iso si, sendo un apaixonado do deporte, e, agás fútbol, practícoos case todos. En especial, ciclismo. O certo é que son un namorado do meu traballo e da vida que levo.

A que persoa viva admiras?
Os meus pais, Tino e Fina. O meu pai é para min o exemplo perfecto dunha persoa que se reinventou desde a nada; a viva imaxe dun loitador. A miña nai admíroa por ser o exemplo perfecto do amor puro.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Guitarrista dun grupo de rock dos 60.

Un libro que mereza a pena?
La tregua de Mario Benedetti.

Na cociña es un artista facendo que cousa?
Din que o shushi.

Podes imaxinar a vida sen internet?
Pódoa imaxinar. Sería un chisco máis aburrida e un pouquiño máis difícil, pero si que a podo imaxinar.

Onde viaxas para perderte?
A un pequeno lugar dos Pireneos franceses que se chama Luz-Saint-Sauveur. A miña bici e mais eu.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
Seis, o pastor alemán que tiñamos na casa.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Teño a sorte de poder facer todo o que me apetece e, xestionando agora mesmo as horas mortas, adícoas a facer Legos.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Telecinco.

E, ao contrario?
O puré de verduras.

Contido extraído do número 9.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Sen dúbida, a saúde; a miña e a da miña familia. Despois, poder dedicarme a algo que me gusta, que me apaixona e que me fai traballar con ganas todos os días.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
O medo real non o quero contar para que non o coñezan os afectados, pero a súa consecuencia sería envellecer e morrer só.

Cal é o mellor día da semana?
O sábado.

Cal é o teu maior éxito?
A clínica e o cariño que a xente nos amosa co que facemos.

Hai algún don que botes en falta?
A memoria visual.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía pola dor.

E nunha muller?
O mesmo.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Dúchome con auga moi quente nada máis espertar e tamén antes de deitarme.

Como che afecta o Nadal?
Nin fu nin fa. Nin frío nin calor. Non son unha persoa que se ilusione ou emocione coas datas, polo que creo que tampouco me afecta tantísimo como para pórme triste.

Que querías ser cando eras pequeno?
Parece ser que corredor.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O tacto.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
O ser cariñoso.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«Pequeña gran revolución» de IZAL.

Con que defectos es máis compresivo?
Coa impaciencia.

Cal é o teu maior atractivo?
As mans.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A da convivencia entre ciclista e coche na estrada.

Noctámbulo ou madrugador?
Madrugador.

Que che inspira Compostela?
A tranquilidade de saber que estás vivindo no teu fogar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Tino Martínez

150 150 CORALIA

Aos setenta e tres anos, a súa mirada segue a ser tan transparente como profunda, e a súa palabra tan vehemente coma intelixente. É un autor excepcional, cheo de proxectos e enerxía, cuxa obra enche de arte este cuarto número de Coralia. Unha clase maxistral de fotografía que nos devolve por un instante a aquel estudo seu da rúa Nova, que o mestre Martínez converteu no verdadeiro templo da fotografía en Compostela, onde a arte cobraba corpo, como por arte de maxia, en forma de Cibachrome ou Ilfobrome.

Con máis de cincuenta anos de traballo, cuns corenta e cinco mil negativos en arquivo e a autenticidade e a sinceridade como sinais de identidade, Tino Martínez é un referente imprescindíbel da arte galega, grazas a unha obra libre de artificios, que forma parte de títulos como Ofrecidos, Ex-votos, Cámara Barroca ou Prata sobre pedra.

Ter o privilexio de contemplar o seu traballo polo miúdo fainos partícipes da arte en maiúscula da Fotografía.

CULTURA

Como sería unha instantánea da Compostela na que te iniciaches na arte fotográfica? Que escenarios e rostros definirían aqueles primeiros anos entre cámaras?
(Tino suspira antes de responder). Non hai unha, son moitas! Eu teño recordos desde o útero da miña nai e lembro que, cando tiña tres ou catro anos, se dicía que unha persoa xa era vella aos corenta anos. Hoxe, en cambio, aos oitenta estamos coma buxos! Penso que, máis que dun rostro concreto, eu teño memoria dun país pobre, dun país necesitado, da miseria. Un país no que todos necesitabamos axuda, pero no que a amizade e a boa veciñanza eran a norma. Penso que sería iso o que plasmaría a fotografía daquel tempo.

Houbo algún tempo no que pensaras que a túa vocación podía ser outra?
O certo é que eu non cheguei á fotografía de maneira vocacional. Pensa que a miña primeira vocación foi ser xesuíta. Pero foi imposible. Despois, vertín toda a miña ilusión en estudar, pero tampouco puiden facelo, e cando tiña trece anos caín na fotografía como puiden ter caido no transporte!

Como era a túa primeira cámara?
Era unha Yashica Mat-124 que facía 120 e 220, que merquei a prazos. Para pagala tiña que prescindir dunha comida, polo que quedaba sen almorzar ou quedaba ser cear. Vendeuma un tipo polo dobre do que a el lle custara, cando eu tiña que durmir no chan.

Tino Martínez, fotografo

A pureza e autenticidade do teu traballo son resultado de toda unha vida de esforzo e dedicación. Cales son os chanzos máis difíciles de acometer? Os primeiros? Os intermedios? Todos?
Son todos. Eu considero que un fotógrafo ten que ser rigoroso, crítico, soñador, e, sobre todo, disciplinado. Marcarme esas premisas custoume moito, pero sempre foron o meu norte como fotógrafo.

Se a obra reflicte a esencia do seu autor, con que temática te identificas máis?
Coa antropoloxía, sen dúbida. Na fotografía antropolóxica estamos falando das persoas, non de paisaxes, non de cousas sen vida. A relación coa persoa é moi importante para min. De sempre me chamou a atención poderosamente o retrato de preto, o primeiro plano, os ollos, e aí foi onde me centrei. Abofé que a antropoloxía é a miña área favorita, sen desmerecer outros tipos de fotografía nos que tamén traballei arreo.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Que historia nos contarían de ti as fotografías do teu arquivo, ao longo de todos estes anos?
Esa historia non depende de min, depende de quen as mira, e hoxe a xente, en xeral, está baleira. Hoxe ves unha fotografía ou unha pintura, hoxe escoitas unha melodía, e non te detés a pensar como naceu, ou canto terá sufrido o seu autor para creala. Para mirar unha obra, a que sexa, tes que ter un mínimo de sensibilidade, que hoxe escasea.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Desde 2015 os artistas están a volver a súa mirada outra vez cara á fotografía analóxica. Pode significar isto unha nova época para a fotografía química ou será unha moda pasaxeira?
A min encantaríame que volvera para quedar, pero penso que é un snobismo. Hoxe xa non quedan mestres que poidan ensinar e a xente tampouco ten moito interese en aprender. Sacar adiante a fotografía química require moito tempo de laboratorio, moito tempo de experimentación, e máis diñeiro que a fotografía dixital. Ben podería ser unha moda pasaxeira para presumir que se fai fotografía analóxica! Facer fotografías é unha cousa, e facer Fotografía outra.

De todos os tipos de fotografía nos que te tes mergullado con éxito, cal che ten dado máis satisfaccións?
A liña persoal. Evidentemente, o diñeiro é necesario para vivir. Teño dous fillos aos que tiven que dar carreira e unha familia que sacar adiante, pero a min nunca me gustou a fotografía social. Con certeza, é a fotografía persoal a que me dá as maiores satisfaccións; unha fotografía que facía fóra de horario, os sábados e domingos, e tamén pola noite. Eu empecei a facer nocturnos en branco e negro arredor do ano 80. Daquela, dedicáballe ao traballo diúrno entre 12 e 14 horas, e parecíame que durmía moitas horas, así que empecei a traballar nos nocturnos de inverno, o que supuña saír tarde para evitar coincidir cos camións da limpeza. Deitábame ás tres ou catro da mañá e levantábame ás sete. Era o sacrificio dun tolo; non hai máis.

Hai unha idade perfecta para o retrato, e, como contaba José Luis Alvite, ese momento ten lugar cando xa se cantaruxa o epitafio?
A José Luis uníame unha profunda amizade. Era un fenómeno que escribiu sobre min algúns relatos encantadores. Mais eu son da opinión de que calquera idade é boa para o retrato. Ten retrato un neno como o ten un ancián. Certo é que retratar a un ancián con engurras e cabelo branco, como o meu, é moito máis atraente, pero hai que facelo con coidado e evitar ridiculizar ás persoas. Eu odiei sempre o «33», o «patata», o «hai que saír sorrindo». Odiei todas esas pautas ata o punto de vetalas. Detrás dun bo retrato sempre hai moito respecto.

Desde o seu nacemento, a fotografía tivo unha presenza moi destacada no tránsito da sociedade visíbel a sociedade invisíbel. A morte é un tema profundamente galego e unha materia de grande intensidade e verdade dentro da túa obra. Son os ofrecidos fundamentais na túa traxectoria?
Os ofrecidos representan un apartado importantísimo na miña alma; desde que en 1969 arranquei con este traballo antropolóxico, ocupan un lugar realmente importante. Aínda que eu non falaría da morte como tema, porque en realidade é un traballo centrado na vida e na saúde. O señor, señora ou neno que vai dentro dun ataúde sente que se salvou. É, pois, unha cerimonia coa que se celebra a vida, non a morte.
A noite máis fermosa de Compostela é a que captan os teus nocturnos. Dirías que Santiago é unha cidade agradecida cos seus artistas vivos ou a monumentalidade da súa pedra endurece aos seus habitantes?
Para ver a monumentalidade da pedra ou de calquera outra cousa hai que ter un pouco de sensibilidade, e diso estamos moi escasos. En Santiago hai un momento durante a posta de sol no que o azul frío do ceo se destaca entre os tons cálidos das iluminacións artificiais. Chegar a esta conclusión custoume anos, custoume diñeiro, custoume «la de Dios!» e cheguei a identificar ese momento, que dura entre quince e vinte minutos, a través da interpretación visual. Hoxe a luz descoñécese e, para ser fotógrafo, hai que coñecer a luz; descoñécese a reacción da luz diante de cada película, e como vai reaccionar o químico co que vas procesar. É cuestión de probar e probar e probar… Non é como ti o ves, é como é. Se estandarizas o proceso, chegas a facer un nocturno nun cuarto de hora, cando antes che levaba días. A fotografía química e a fotografía dixital son o mesmo ou non se parecen en nada? En nada. Non se parecen en nada.

E, pensando nos novos valores, que cres que é máis importante hoxe para chegar lonxe na profesión? Botar todas as horas do mundo traballando, contar con boas amizades nas altas instancias, saír fóra…?
Saír ao mundo e sacrificarse, porque sen sacrificio non hai traballo; sen traballo todo é incerteza, e a incerteza véncese a forza de traballo. Para chegar lonxe na fotografía tes que ser crítico e tes que ser soñador, pero tamén tes que ser disciplinado. Non se pode dicir «vou ver se fago fotografías». Non! Saír e disparar non é facer fotografía. A Fotografía hai que poñela en maiúscula e en singular.

A hora perfecta para fotografar Compostela?
Entre lusco e fusco.
Quen son os teus impresdindíbeis?
Fina, Begoña, Mateo e Marcos.

Entrevista extraída do número 4.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Diana Nogueira

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Tiña apenas 17 anos cando iniciou a súa andaina profesional no concurso máis famoso da Televisión de Galicia. Aquela moza de Vigo só precisou un sorriso para namorar á cámara, pero foi a base de seriedade e constancia como se fixo un nome dentro do audiovisual galego. Tras varias tempadas no prime time, quixo arredarse dos platós para principiar unha nova etapa dedicándose ao que estudara (anatomía patolóxica). E, a xeito de despedida da moda e da televisión, aceptou presentarse ao certame Miss Galicia de 1999, un concurso que terminaría por gañar. Ese éxito tamén a acompañaría a nivel estatal e mundial, chegando a converterse na segunda dama de honra de Miss Universo, un recoñecemento que lle abriu as portas da moda a nivel internacional e lle deu a oportunidade de estudar interpretación en Madrid e facer da súa gran paixón a súa profesión.

Presentadora experimentada e actriz de sona, dentro e fóra de Galicia, Diana Nogueira é a fermosísima protagonista do noso editorial de moda.

Ritual diario imprescindíbel?
Erguerse de bo humor e lavar a cara con auga fría antes de almorzar.

Cal é o valor da beleza?
Se falamos das persoas, a beleza exterior é un don que non vale para nada se non a hai interior.

Un segredo para ter o corazón contento?
A xenerosidade.

Recuncho favorito de Compostela?
Calquera da Alameda.

Unha persoa imprescindíbel?
O meu fillo.

Onde está o teu escenario favorito?
En Galicia.

Un adxectivo que che defina?
Escoller un só é imposíbel!

Actriz ou actor de referencia?
Meryl Streep.

Madrid ou Vigo?
Vigo.

Cal é o traballo do que máis satisfeita te sentes ata agora?
Da miña personaxe da tía Deli en Libro de Familia.

Unha meta?
Enfrontar novos retos como actriz.

Contido extraído do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Mery Pais

150 150 CORALIA

#Intrusas, work in progress, unha proposta viva que medra no tempo, procuroulle a Pais o primeiro premio na última edición do certame para novos artistas co que desde 2002 o Auditorio de Galicia nos adianta bianualmente a arte que vén.

Co seu proxecto, a artista compostelá dá visibilidade á exclusión social e á criminalización colectiva que sofren as mulleres musulmás, convidándonos, ao mesmo tempo, á reflexión conxunta e a xerar novos lazos.

Temos ata o 25 de setembro para achegármonos ata a sala Isaac Díaz Pardo e emocionarnos co traballo de Mery Pais e coa obra dos corenta creadores seleccionados polo xurado do Noveno Premio Auditorio de Galicia para novos artistas. Un fermoso percorrido pola fotografía, o debuxo, a pintura, a escultura, as instalacións, as videoinstalacións e as performances que confirman a boa saúde da arte en Galicia.

«Fixen a miña primeira exposición con cinco anos, así que non lembro un tempo no que non fose artista».

CULTURA

A que idade soubeches que querías ser artista? Lembras cando, a quen e como o anunciaches?
Fixen a miña primeira exposición con cinco anos, así que non lembro un tempo no que non fose artista. Recórdome a min mesma, sendo moi cativiña, pintando no obradoiro da miña nai, que tamén é artista (Mery é filla da creadora María Xosé Domínguez). Ao estar sempre rodeada de arte, non houbo un momento concreto no que anunciase que quería ser artista.

En Compostela a arte está viva ou Compostela máis ben vive da arte?
Compostela é unha cidade dinámica, na que se sente e se vive a arte.

É belas artes, entón, unha materia pendente para a capital galega?
Non! Existindo unha Facultade de Belas Artes en Pontevedra, non vexo a necesidade de ter unha facultade en Santiago, nin tantas como hai por toda España. A facultade de Pontevedra é moi boa e ten todos os medios precisos.

Como se recibiu entre os teus a decisión de marchar estudar Belas Artes a Tetuán? O choque cultural foi un aliciente ou un obstáculo, ou ambas as dúas cousas?
Na miña casa aceptárono de bo grado. De feito, foron eles os que me animaron a tomar a decisión, pensando que eu estaría ben se facía o que sentía que debía facer. Son moi aventureira e naquel momento sentía a necesidade de vivir a experiencia de Marrocos, así que elixín estudar a carreira en dous idiomas novos e nunha facultade con menos recursos! Desde logo, o máis complicado foi o choque cultural do meu primeiro ano, cando pensei incluso en abandonar, pero ao final ese choque resultou a cuestión máis gratificante. Chegar a sentir que todos somos en realidade iguais e o preto e o lonxe que estamos uns dos doutros foi parte do proceso. A adaptación foi complicada, pero superar o reto permitiume ter o que agora teño.

A Paul Bowles, Yves Saint-Laurent ou Claudio Bravo cativounos a beleza de Marrocos que reflectiron na súa obra. No teu caso, foi amor a primeira vista?
Si. Desde a primeira viaxe que fixen, quedei namorada das súas cores, da súa intensidade, dos arrecendos e dos seus fortes contrastes. Foi o que me atraeu para lanzarme á aventura de marchar a vivir alí.

As cores, a luz, os aromas, os sons de Marrocos, que lle achegan á túa obra?
Marrocos é un país de contrastes, ou é branco ou é negro, arrecende ben ou cheira moi mal, e a xente é moi rica ou moi pobre. Estar no medio de todo, podendo apreciar todos os seus contrastes, faiche ver o mundo desde outra perspectiva. Que como afectan estes estímulos á miña obra? Máis que nas cores, eu penso que me inflúen no concepto do contraste.

E as cores, a luz, os aromas, e os sons de Compostela?
Eu nacín no casco vello e vivín toda a vida no casco vello. Compostela encántame! De feito, quedo moitísimas noites na Quintana a escoitar as campás, a soas. A Quintana é o recuncho de Compostela co que máis me identifico (sopra), pero a cor de Compostela é gris, por iso me gusta viaxar, para empaparme doutras cores e traerllas a Compostela na miña obra.

Un lugar para perderse?
A antiga medina de Tánxer.
Persoa imprescindíbel?
Papá.
Un soño?
A igualdade. A todos os niveis. De clase, de xénero, de raza, de cultura...

«A Quintana é o recuncho de Compostela co que máis me identifico (sopra), pero a cor de Compostela é gris, por iso me gusta viaxar, para empaparme doutras cores e traerllas a Compostela na miña obra».

Entre Tetuán e Compostela hai semellanzas ou o atractivo está nas diferenzas?
Hai moitas semellanzas. Cando marchei pensaba que marchaba ao sur e, ao final, marchei a outro norte! Tetuán non é gris, é branca, así que está na mesma gama. É unha cidade moi branca na que chove moito. Ten un clima semellante e tamén ten moita vexetación. Porén, ofrece o contraste dos ceos, dos aromas, do idioma, do bulicio. Aquí, agás no Apóstolo, non ves tanta xente nas rúas!

No ámbito público, quen fai máis e quen fai menos por destruír prexuízos? A arte é unha boa maneira de enfrontarse ao temor ao diferente?
Estamos moi condicionados pola imaxe que transmiten os medios de comunicación, pola televisión coméndonos a cabeza todo o día (suspira). É unha loita de minorías. A xente non está mentalizada na loita contra os prexuízos e a arte é o medio co que podo combater isto e traballar para que cada vez máis xente tome conciencia da realidade.

«Non sei onde vou acabar! A min, lévame o vento!».

Desde 2015 estás a desenvolver un proxecto fermosísimo no Museo Thyssen. Que é NOS+ Otras: En Red?
NOS+ Otras: En Red é un proxecto no que colaboran o Museo Thyssen e a Rede Museística de Lugo, que nos permite traballar con mulleres en risco de exclusión social. Paula Cabaleiro, Monica Mura, Paula Noya e mais eu xeramos obradoiros nos que a creatividade nace do diálogo coa colección do museo. No meu caso, do diálogo cunha obra de Maigret xurdiu unha performance.

Hai unha arte feminina ou é unha etiqueta dos medios?
Traballo como muller, traballo con mulleres e o traballo que estou a facer agora vai ser só para mulleres (sorrí), así que eu diría que si! Hai unha arte feminina!

Os teus soportes favoritos son a fotografía, o vídeo e as instalacións. Cara a onde vai a arte e cara a onde vai a artista?
É complicado. Penso que a arte se preocupa cada día máis por chegarlle á xente, por facela partícipe, ou polo menos é o que me gustaría que ocorrese, porque creo na capacidade da arte para cambiar o mundo! Pero eu non sei cara a onde vou eu, non sei onde vou acabar! A min, lévame o vento!

Entrevista extraída do número 3.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Desigual

150 150 CORALIA

MODA DESIGUAL

Insólitas, libres e soñadoras: así eran as Dúas Marías, mulleres que se enfrontaron a unha paisaxe política opresiva e gris usando os seus traxes de cores. As irmás Fandiño Ricart insuflaron un sopro de ar fresco ás rúas de Santiago de Compostela, vestidas con vívidas e inesquecíbeis vestimentas.

A colección AW16 de Desigual, It´s not the same, ben podería ser parte do gardarroupa deste dúo libertario. Estampados e mesturas de tecidos de todo o mundo, combinacións cromáticas sorprendentes e patches de culturas e materiais moldean unha colección que garda unha mensaxe cosmopolita, coa que enfrontar calquera situación.

As siluetas sensuais e os estampados traídos do Xapón serían as armas perfectas das que as Dúas Marías terían botado man para as súas proezas liberadoras. O espírito artesanal e o handmade do denim da colección, enriquecido con aplicacións da India, encaixaría perfectamente cos brillantes deseños de Maruxa e Coralia, que adoitaban crear combinacións cheas de personalidade, esas mesmas que caracterizan a Desigual na pasarela e son inherentes aos seus códigos estéticos. Asemade, os panos con prints dixitais, con xogadores pompóns nos seus reberetes, terían servido a Coralia e Maruxa como chales e toucados, aqueles cos que percorrían a cidade vella de Compostela. E dos bolsos de It´s not the same, cheos de aplicacións e paisaxes, terían sacado os lapis de labios vermellos cos que decoraban os seus rostros para marcar as meixelas dos estudantes, e deixar así a súa pegada na historia dunha sociedade que loitaba por crebar o inmobilismo do franquismo.

«Insólitas, libres e soñadoras: así eran as Dúas Marías, mulleres que se enfrontaron a unha paisaxe política opresiva e gris usando os seus traxes de cores. As irmás Fandiño Ricart insuflaron un sopro de ar fresco ás rúas de Santiago de Compostela, vestidas con vívidas e inesquecíbeis vestimentas».

«Scott Schuman, autor de The Sartorialist, teríase rendido á frescura de Coralia e Maruxa, paseando por Compostela ás dúas en punto subidas aos seus sonoros tacóns, lucindo as súas mesturas de estampados, xa fose a pé ou en bicicleta -un medio de transporte convertido, moitos anos máis tarde, en complemento de moda por moitos editoriais e bitácoras de tendencias-».

Sen dúbida, a imaxe destas dúas mulleres valentes e ousadas, cuxo vestiario incluía transgresores estampados, tería enchido hoxe os bitácoras de street style. O propio Scott Schuman, autor de The Sartorialist, teríase rendido á frescura de Coralia e Maruxa, paseando por Compostela ás dúas en punto subidas aos seus sonoros tacóns, lucindo as súas mesturas de estampados, xa fose a pé ou en bicicleta -un medio de transporte convertido, moitos anos máis tarde, en complemento de moda por moitos editoriais e bitácoras de tendencias-.

Os abrigos evasé de vivas cores e as novas chaquetas de estampados de cadros de la poderían ser do gusto das Dúas Marías para escorrentar o frío. E os ponchos, con aplicacións e estampados, terían servido de broche aos seus vestidos de longo midi e ás súas medias de cores. O certo é que non terían desentoado no desfile da colección, onde as modelos de Desigual percorren a pasarela con descaro, alegría e looks que captan todas as miradas grazas á maxia do diferente.

Para as mulleres que como as Dúas Marías posúen un interior e un exterior singular e sorprendente, os bolsos reversíbeis de Desigual serán esta tempada un complemento perfecto. E as solas de foam dos zapatos das propostas invernais da firma -capaces de manter na memoria as peculiaridades da pegada de cada muller- permitirán deixar marca, como fixeron Maruxa e Coralia na memoria e na historia de Santiago de Compostela. Como tamén fan os deseños de tricot, cos seus longos asimétricos, as siluetas oversize ou as camisas con debuxos característicos dos azulexos turcos e as blusas con encaixes franceses.

«As solas de foam dos zapatos das propostas invernais da firma -capaces de manter na memoria as peculiaridades da pegada de cada muller- permitirán deixar marca, como fixeron Maruxa e Coralia na memoria e na historia de Santiago de Compostela».

«Fronte á animosa Maruxa, Coralia sorprendía coa súa timidez. E, malia que eran mulleres moi diferentes, xuntas formaban unha única bandeira de rebeldía».

Diana Nogueira Modelo
Desigual Vestimenta
Piepas Calzado
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilista
Fred Iglesias Fotógrafo
Lucía Cabrera Aux. de produción
O Tarela Agradecementos
Parque de Bonaval Localización

Fronte á animosa Maruxa, Coralia sorprendía coa súa timidez. E, malia que eran mulleres moi diferentes, xuntas formaban unha única bandeira de rebeldía. Este espírito, o da rebeldía, distingue a Desigual, que vai mesturar esta tempada tecidos e siluetas tradicionais con prints e asimetrías de vangarda. As Dúas Marías foron un yin e un yang irrepetíbel no que branco e negro deixaron paso a un arco da vella reivindicativo da diversidade, a liberdade e a singularidade. Coralia e Maruxa, ao igual que a nosa colección de inverno, non eran iguais ao resto. Eran, por definición, 100% Desigual. Non foron, á fin e ao cabo (de xeito ningún!), the same.

Contido extraído do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Alfonso Costa

150 150 CORALIA

Artista polifacético de longa e prolífica traxectoria, Costa é un dos máis respectados creadores galegos, representando a súa obra compostelá un valiosísimo tesouro para a capital galega.

A súa singular visión do mundo, do ser humano e da existencia tradúcese nunha obra admirada en todo o mundo, que a Deputación da Coruña recolleu na oitava biografía da colección Grandes Pintores.

Na súa vida e na súa obra hai un diálogo permanente entre a luz e as cores do Mediterráneo, e a melancolía e nebulosidades do Atlántico. Unha viaxe vital e creativa que deu forma a un mundo novo no que cohabitan en harmonía pintura, debuxo, gravado, murais e deseño. Este é o fermoso mundo de Alfonso Costa.

«Cando estou no estudo preparando unha exposición percibo que hai cadros que se queixan de que non os levei aínda a Venecia, a París ou a algures. Para unha retrospectiva ou para unha antolóxica como a que organizou a Universidade de Santiago sempre escolles pezas que te definen como artista. E hai pezas que quedan no estudo esperando meses ou anos o seu momento de ver mundo»

CULTURA

A paixón pola arte levoute a Barcelona cando só tiñas dezaseis anos. Que importancia tivo aquel feito a curto e longo prazo?
Era a primeira vez que saía de Noia. Estivera na Coruña e en Santiago, pero nunca antes abandonara Galicia. Foi unha viaxe chea de ilusión, pero tamén penosa. O Xangai, o tren que me levou a Barcelona, tardou corenta horas en chegar, e eu nin sabía onde podía meter a maleta, unha maleta á que miña nai lle fixera unha funda de cartón coas miñas iniciais. Ía con medo, porque non coñecía a ninguén alí. Foron uns comezos moi difíciles, traballando arreo para outros pintores, de aprendiz, facendo recados e agardando a miña oportunidade. Había días que non comía, xa que gañaba oitocentas pesetas, das que pagaba seiscentas de pensión. Moitas noites a tristura empurrábame a deixalo todo e regresar a Noia, pero quedei para loitar polo que máis desexaba: ser artista. Permanecer alí foi unha decisión complicada. Pasei moitos anos de dificultades ata que no setenta empecei a traballar cun italiano, un romántico da arte, facendo debuxos e letras. Daquela a Fundación March concédeme unha bolsa para ir a Florencia e, arriscándoo todo pola pintura, marchei a Italia. Foi á volta, cando a galería Trece de Barcelona me invitou a participar nunha exposición colectiva con outros pintores xa moi coñecidos. Da súa man, empecei a expoñer por todo o mundo: Basilea, París, Nova York… E ese foi o momento da miña entrada no mundo da arte, que contou afortunadamente co aprecio da crítica.

A túa obra é protagonista da oitava biografía da colección Grandes Pintores, que significa para ti ese recoñecemento?
Fíxome unha ilusión tremenda que a Deputación da Coruña me incluíra nesta selección de grandes artistas, xunto a Díaz Pardo, Seoane e outros creadores moi bos. Ánxeles Penas e Eva Veiga son dúas grandes escritoras que me coñecen moi ben e fixérono un libro magnífico. Esta biografía pon en valor toda a miña obra desde o principio dos tempos, facendo fincapé nas miñas épocas como cartelista, gravador, debuxante, escultor e pintor. Para min foi unha verdadeira honra.

Como inflúe o discorrer do tempo na relación entre autor e obra?
O paso do tempo fai que un cadro sexa bo ou malo. De feito, cando estou no estudo preparando unha exposición percibo que hai cadros que se queixan de que non os levei aínda a Venecia, a París ou a algures. Para unha retrospectiva ou para unha antolóxica como a que organizou a Universidade de Santiago sempre escolles pezas que te definen como artista. E hai pezas que quedan no estudo esperando meses ou anos o seu momento de ver mundo.

Vives en distintas cidades, como inflúen as cores, olores, costumes de cada lugar na túa obra?
Inflúen moito. É algo que a crítica sempre resaltou. Aínda residindo en Cataluña, dentro da miña pintura percibíase un aire galego, as nosas brétemas. Todas as nostalxias e os recordos de Galicia estaban presentes na miña obra como o están as claridades e as cores do Mediterráneo. Barcelona é unha cidade aberta e esa presenza da luz é moi importante á hora de expresarse nun lenzo.

En Compostela hai obra de Alfonso Costa en diferentes organismos oficiais pero, que representa Compostela para ti?
Desde Barcelona, Compostela semellaba ser unha cidade mítica! Téñolle dedicado máis de cincuenta gravados; tamén motivou unha exposición de pintura na Galería Torques. Andados os anos, o alcalde Xerardo Estévez encargounos a Salvador García-Bodaño e a min crear o agasallo oficial do Concello de Santiago: os cadernos Tempo de Compostela e Compostela, cuxo número cero se entregou ao rei ou ao papa.

Son o Mediterráneo e mailo Atlántico complementarios?
Si, son dous mundos que se poden unir. A cor e as brumas xunto coa nostalxia están moi vivas na miña pintura. A min gústame insinuar a súa presenza, porque a obra termínaa a persoa que está diante, admirándoa, e proxectando o seu mundo dentro dese lenzo ou dese debuxo.

Onde viven as musas de Alfonso Costa?
As musas son variadas e chegan cando menos as esperas, pero como dicía Picasso, hai que estar no estudo agardando que te visiten. Hai días que te levantas ou vas ao estudo e te atopas baleiro. Outros días estás soñando e empezas a ver cousas que trasladas ao lenzo. De feito, antigamente eu soñaba en branco e negro, e agora soño en cor. Tamén me inspiran as musas dos museos e a obra dos grandes artistas que me fornecen ideas para seguir traballando e alcanzar novos éxitos.

A poesía e a música acompáñante permanentemente. Como inflúen na túa vida e no teu traballo?
A música e máis eu temos unha relación moi íntima. Paco de Lucía, a quen coñecín cando deu o seu primeiro concerto en Barcelona, encheu moitas horas de soidade no estudo, que é cando a túa cabeza empeza a dar voltas e te enfrontas ao lenzo. E coa poesía e os poetas manteño unha relación excelente. Ler poesía é como abrir unha porta para que te ilumine unha luz potente. Sempre me influíu e inspirou. Aínda colaboro co grupo Ouriol, proxectando imaxes e pintando en directo por todo o mundo, e teño feito moitas carpetas de gravados dedicadas a poetas como Celso Emilio Ferreiro ou Rosalía de Castro.

O perigo da arte é quedarse nas cousas bonitas?
A arte é un enigma. As cousas bonitas acábanse pronto, evapóranse e dilúense; por iso, ás veces prefiro que o cadro impresione, que che dea un golpe no peito e che diga aquí estou. A pintura ten que nacer dentro dun mesmo e ser plasmada sen medo. O que non podes facer é pintar o que quere a xente, porque terías que pintar en millóns de estilos distintos. O estilo que un vai conformar ao longo da súa vida é un camiño, un camiño que as veces se pecha. Agardar a que o camiño se desbloquee é difícil cando o que queres é ver terminado o cadro.

Un ritual usual?
Sempre que pinto unha obra importante pido música e unha botella de champaña. Despois séntome a traballar e entro en éxtase.
Es profeta na túa terra?
Agora pode que si. Hai tempo os pintores galegos sentían xenreira polos que traballabamos fóra. Sendo eu noiés, considerábanme catalán!

«A pintura ten que nacer dentro dun mesmo e ser plasmada sen medo. O que non podes facer é pintar o que quere a xente, porque terías que pintar en millóns de estilos distintos. O estilo que un vai conformar ao longo da súa vida é un camiño, un camiño que as veces se pecha. Agardar a que o camiño se desbloquee é difícil cando o que queres é ver terminado o cadro»

E en que está a traballar Alfonso Costa neste momento?
Estou entrando nova etapa de abstracción case aérea, cuxas primeiras obras xa presentamos na Feira de Arte Contemporáneo. Tamén vou intervir o Museo Zabaleta de Xaén con pintura en directo, por mor do centenario do crítico de arte Cesáreo Rodríguez-Aguilera, un dos meus descubridores. É unha aventura nova que teño moitas gañas de facer realidade. Eu gozo moito diante dunha tea e cores, xa que só vexo o que desexo descubrir.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Sheila Pazos

150 150 CORALIA

«A infancia non é algo que morra en nós e segue cando se cumpriu un ciclo. Non é un recordo. É o máis vivo dos tesouros, e segue enriquecéndonos ás nosas costas»

La Poétique de la rêverie
Gaston Bachelard

MODA POR SHEILA PAZOS CON MARCELO DOBODE

Imaxina unha extensa chaira rodeada de montañas, cuxos cumes semellen imposíbeis de alcanzar; unha chaira con grandes bosques ao lonxe, bosques de árbores rosas ou de piñeiros azuis, onde o céspede é vermello e pequenos lunares de cores voan polo ceo. Observa as cidades edificadas entre as nubes e as pequenas escaleiras que che permitirán alcanzalas. E observa tamén como nunha desas vilas as árbores medran do revés, por ser unha cidade sen gravidade. As montañas alí teñen forma de animais. Hainas que semellan pingüíns e tamén as hai con forma de elefante. Ata hai un elefante de céspede que acolle un parque de atraccións, con nenos xogando e unha nora rosa que contrasta coa follaxe. No seu ceo sen nubes voan flocos de millo, xa que alí todo pode suceder…

Podería afirmar que a infancia é o motor da miña creación, e que paisaxes e cidades son os protagonistas do meu traballo e pensamento. Cidades fantásticas, imaxinarias cidades que dan forma a chapeus ou decoran xerseis e chaquetas nos que se atopan tapices e punto tecido artesanalmente, ata semellar estar pintados co fío.

Despois de pasar a miña infancia na rúa de Mont-Blanc de Xenebra, regresei a Galicia, onde moi a miúdo os meus pensamentos volverían pasear por aquelas rúas que tan ben coñecía. Gústame pasear desa maneira, perderme polo parque, perderme á beira do lago, e volver atoparme coa xente coa que fun feliz. Gústame retornar co pensamento.

«Podería afirmar que a infancia é o motor da miña creación, e que paisaxes e cidades son os protagonistas do meu traballo e pensamento»

«Creo que 'o lugar' se volve o tema máis importante para quen, sen querelo nin espéralo, se ve de súpeto lonxe do que chama fogar. Eu xamais o esquecín, un feito que con moita frecuencia me levou a pasear mentalmente por aquelas rúas, polas que aínda podo facelo»

«No fondo, creo que deseñei esa colección para min, case como unha terapia persoal, para dar respostas a preguntas tan primixenias como de onde veño ou a onde vou»

Creo que ‘o lugar’ se volve o tema máis importante para quen, sen querelo nin espéralo, se ve de súpeto lonxe do que chama fogar. Eu xamais o esquecín, un feito que con moita frecuencia me levou a pasear mentalmente por aquelas rúas, polas que aínda podo facelo.

Cos anos deime conta de que perdera o sentido de pertenza a un lugar concreto, e que me custaba chamarlle a Pontevedra ‘fogar’. Comecei así a traballar na creación de cidades imaxinarias das que poder sentirme parte e onde podería sentirme ben. Cidades a medida, fantásticas, máxicas, surrealistas, irracionais. Por que todo tiña que ter sentido?

Foi de aí de onde naceu o meu proxecto Paraísos artificiais.

Esta colección orixínase no libro As cidades invisíbeis de Italo Calvino, libro de relatos sobre a viaxe de Marco Polo aos territorios de Kublai Khan. A este emperador melancólico, sabedor da relatividade do seu poder nun mundo que vai cara á ruína, un viaxeiro imaxinario fálalle de cidades imposíbeis: fálalle dunha cidade microscópica que se ensancha pola expansión concéntrica de moitas outras cidades, fálalle dunha cidade arañeira suspendida sobre un abismo ou dunha cidade bidimensional como Moriana. A partir desta idea, escribín os meus propios capítulos, con pezas que recrean algunha cidade que el describe e coas pezas que principalmente crean as miñas propias cidades.

Cada estilismo representa unha cidade, fusionando elementos cotiáns reais con outros máis fantasiosos. Con frases como «É o humor de quen a mira o que lle dá á cidade de Zemrude a súa forma», o autor vainos permitir recrear os seus pensamentos de forma suxestiva. No fondo, creo que deseñei esa colección para min, case como unha terapia persoal, para dar respostas a preguntas tan primixenias como de onde veño ou a onde vou. E tamén como a maneira de levar o xénero da paisaxe á moda, que é unha perspectiva que me interesa moito.

Por casualidades do destino, acabei volvendo a Suíza e á miña infancia, xa que na actualidade vivo en Zurich, onde deseño reloxos para Swatch e onde ten a súa sede a miña propia marca. A vida quixo que poida vivir cun pé en cada un dos meus dous países, podendo así curar, dalgunha maneira, a miña alma e ver cumprido o soño de non ter que escoller entre un país e outro. E como regreso a Galicia decote, podo por fin ter o mellor de ambos os dous países.

Contido extraído do número 7.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Natalia Fernández

150 150 CORALIA

Cada ano Natalia Fernández Segarra cruza varias veces o Atlántico co obxectivo de poñer en orde as súas dúas metades, Compostela e Washington, pais e fillos, o vivido e o que está por vivir.

Logo de máis de vinte anos á fronte da Fundación Eugenio Granell, institución que atesoura a maior parte do legado do seu pai, Natalia Fernández reflexiona neste número de Coralia sobre o pasado, presente e futuro da arte, sobre o surrealismo e sobre a valiosísima colección depositada no Pazo de Bendaña.

Activa e apaixonada, é indo e vindo polas salas dedicadas á obra dos seus pais cando os seus ollos adquiren un azul practicamente líquido, que explica -sen necesidade de verbalizalo- o porqué da súa renuncia á docencia en Estados Unidos para poder dedicarse en corpo e alma a dirixir a compostelá Fundación Eugenio Granell.

«A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente».

CULTURA

O seu pai, Eugenio Granell, cría que a única condición para ser surrealista é a integridade moral do individuo, que non se vende, que non traizoa. O surrealismo é unha forma de vida?
Si. Segundo o meu pai si que era unha forma de vida. Ser surrealista é poñer en práctica todas esas ideas: ser íntegro, ser honesto e defender todo aquilo no que cres; no seu caso, a liberdade.

Hai quen define a Eugenio Granell como un músico que escribía e tamén pintaba. E el mesmo sentía a escritura como pintura e a pintura como escritura. En que faceta se sente máis realizada Natalia Fernández, na académica ou na directiva? Ou son un todo indisolúbel?
Fun mestra antes de ser directora á forza, porque eu nunca me preparei para isto. Porén, tiven sorte en todas as disciplinas que abordei, porque as cousas téñenme saído ben.

O exilio de Granell abriulle portas creativas e pechoulle a porta do recoñecemento en España ata a chegada da democracia. Os recoñecementos son máis importantes para o creador ou para quen o quere e admira?
Ao final, o meu pai agradeceu o recoñecemento, por suposto, pero non era o que en realidade buscaba. A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente. Para min supuxo unha contradición que aínda non puiden resolver.

Ao carón dun grande artista como Eugenio Granell atopamos unha grande artista como Amparo Segarra. Cando hai amor, a renuncia á propia traxectoria chega a ser recompensada? Á muller, xa sexa nai ou filla, resúltalle máis doado renunciar por amor aos seus soños?
É unha das preguntas que me estou a facer sobre a miña nai, porque ela, en realidade, non se fixo creadora ata moi tarde na vida, ata unha idade moi avanzada. Creo que foi unha muller de gran talento que non desenvolveu ata o final, á que tamén lle gustaba moito ser ama de casa -que é algo que a min tamén me gusta moito- e esposa do seu marido. Non sei se renunciou conscientemente ou non, xa que tamén habería que valorar a cuestión xeracional. É difí
cil de saber!

O Granell creador defendía a maxia fronte ao racionalismo puro; e o Granell pai tamén se apoiaba no surrealismo á hora de explicar á súa filla o porqué das cousas?
El nunca me explicaba o porqué das cousas. O meu pai era unha persoa que simplemente che deixaba ser. Unha das cousas que sempre lle agradecín ao meu pai é que a min non me criaron como filla ou muller, senón coma persoa. Puiden facer o que eu cría axeitado, desde a miña independencia, posto que non había nada prescrito. Eu non tiña que seguir ningunha regra.

Hai unha idade ideal para namorarse do surrealismo?
Non teño a menor idea, porque eu medrei con el. Nunha foto de cativa aparezo diante dun dos primeiros cadros do meu pai. Tanto eu como os meus fillos sempre estivemos rodeados da creatividade do avó.

Un consello aos novos creadores?
Facede o que vos dea a gana! Non sigades as leccións de ninguén e guiádevos polos vosos impulsos. Ninguén sabe mellor que o propio creador o que quere facer.
Unha illa?
Nacín nunha e teño vivido en moitas illas! En particular, Nova York.

Se Eugenio Granell fose francés, a súa impresionante biografía vital e profesional farían del un xigante, un xenio. Fáltanos orgullo, cultura ou amor polos nosos xenios?
É unha pregunta difícil. Desde que cheguei aquí a miña percepción é que en efecto se rexeitan moitos grandes creadores. Este ano, por exemplo, Inglaterra está celebrando a Shakespeare e aquí non estamos celebrando a Cervantes, a persoa máis enxeñosa que ten a literatura hispana! Aquí fállanos algo.

Eugenio Granell outorgoulle a Santiago un lugar destacado no mundo do surrealismo. Estaba e está Compostela preparada para a arte contemporánea?
Para a arte contemporánea, si, talvez. O CGAC fai unha gran labor e a arte contemporánea está moito máis de moda. O surrealismo, creo eu, é un pouco máis intelectual, menos pensado, máis imaxinativo. E ao non entender o seu significado, o termo surrealismo asusta a moita xente que non tenta descubrir que hai detrás desa palabra.

Todas as crónicas coinciden en sinalar a etapa caribeña de Eugenio Granell como un período vital e profesional transcendental. Para Natalia Fernández a etapa compostelá que representa?
Grazas aos meus pais, a etapa compostelá deume a oportunidade de explorar novos camiños. Eu tivera outras profesións en Estados Unidos e esta etapa deume a oportunidade de poñer en marcha a Fundación e facer dela o que agora é, que creo que fixemos bastante ben. Así é que na actualidade, dedícome por completo ao meu pai.

Contido extraído do núm. 2

Aquí tes outros contidos relevantes:

Falua

150 150 CORALIA

É TENDENCIA

FALUA

Música de preto

A meirande parte das formacións musicais soñan con encher estadios e grandes coliseos, e son moi poucas as que elixen acariñar o corazón a curta distancia e a media luz. Falua pertence a esta categoría, a da música en estado puro, unha música que traspasa fronteiras e épocas.

Sara de Sousa e Gom de Abadim, voz e guitarra de Falua, están a renovar a sonoridade da música galega, portuguesa e mesmo brasileira, aportándolle a temas de sempre unha nova identidade. Son ambos os dous músicos de longo percorrido e, antes de formar dúo, Sara foi solista de Fado Maior, Sara de Sousa Trío e Bolero en Clave de Son, e Gom, guitarrista de A Quenlla, A Banda das Crechas, Davide Salvado e Brath. Os d’Baixo e Tis-che-tein son as súas outras formacións.

Falua ven de editar o seu primeiro álbum homónimo, un percorrido sentimental polas cancións de ambos os dous lados da raia, e por emocións e sentimentos universais. Sara e Gom, mestres de formación e músicos de vocación, recoñécense nas palabras do cantautor arxentino León Gieco: «a música é unha cousa ampla, sen límites, sen fronteiras, sen bandeiras», e aínda que consideran que a música é unha linguaxe universal, ao permitir a todas as persoas comunicarse a través dela, sinten que son os estilos e peculiaridades de cada lugar os que en verdade a enriquecen e lle dan carácter.

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar»

Contido extraído do número 1.

A autoedición garantízalle a Falua liberdade absoluta nos arranxos, na proposta estética e na selección dos temas –incluso para renovar a listaxe de cancións de cando en vez–. É en directo cando o repertorio do dúo se multiplica, e cando a suma de voz e guitarra crea momentos de maxia e verdadeira comunicación co público. «É moi cómodo –apunta Gom–, e as veces tamén é agradábel para o tímpano. Non fan falla tantos timbres diferentes para obter gozo musical. Ás veces a xente agradece escoitar unha música máis tranquila, ter unha horiña de calma. É unha combinación cálida, cercana. Algo sinxelo, agarimoso, que a xente agradece entre tanta estridencia e tanto efectismo. É como unha ventaniña pola que entra un pouco de aire fresco».

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar.» –confirma Sara, cuxa poderosísima voz alcanza rexistros de gran fermosura interpretando un repertorio do que forman parte verdadeiras xoias galaico-lusas: Campanas de Bastabales, Quen puidera namorala, Aí ven o Maio, Verdes são os campos ou Menina estás à janela.

Namorados da música de raíz tradicional, Gom e Sara lembran con morriña a década dos noventa, cando a música galega soaba en todos os rincóns do mundo e en todos os rincóns de Compostela podía escoitarse música en vivo. «Para min, Santiago e música son un todo –explica Gom–. Cando cheguei aquí, hai case vinte anos, en moitos sitios diferentes había unha actuación pequeniña: aquí había un dúo, alí un trío ou unha actriz que cantaba… E iso para a cidade era un tesouro, sobre todo para Santiago que vive do turismo. Iso perdeuse moitísimo».

Sara, co corazón dividido entre Porto e Santiago, entre o fado e a música galega, cre que hai que respectar o pasado e manter a inspiración na tradición, pero dando a benvida ás melloras. Ao que Gom engade: «Os usos cambiaron. Xa ninguén canta mentres se malla porque ninguén malla, ou ninguén canta mentres se fía porque xa non se fía a man, pero a nosa música é un tesouro do que debemos nutrirnos».

Por iso, na medianoite de Compostela, Falua dalle nova vida á gaivota de Amália Rodrigues e á pomba dourada de Álvaro Cunqueiro. De preto e sen artificios. Facendo música en estado puro.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Montse Rivera

150 150 CORALIA

Montse Rivera (Vigo, 1969) confésase feliz. Vive da súa paixón: a música tradicional galega e a súa transmisión. Profesora de canto, baile e pandeireta, reputada conferenciante sobre as vicisitudes do folclore e a súa práctica, experta na historia do traxe, Rivera é unha das seis mulleres que forman Leilía, talvez o grupo de pandeireteiras con máis sona do país. Dentro de dous anos celebrarán o seu 30 aniversario. Logo de cinco discos, preparan «un moi especial».«Trinta anos non se fan todos os días», explica divertida, «e menos sendo case as mesmas que cando comezamos agás unha, que se incorporou aos dous anos, e o gaiteiro, que caeu polo camiño».

«A música está dentro dun mundo, dun modo de vida. Cando ese modo de vida desaparece, queda sen o seu espazo. Nós podemos recoller o seu recordo. E este recordo non é algo puro. A música tradicional non é algo puro»

SOCIEDADE

Que é a música tradicional?
Difícil pregunta. O que recollemos gravando as señoras que recordan esa maneira de divertirse anterior á entrada da radio, a televisión e os ritmos modernos. Pero hai que fialo ben, porque moderno tamén se pode considerar un pasodobre. De feito, hai escritos de finais do XIX que falan de que o pasodobre é unha música allea. Porén, tivo un sabor galego, do pobo. A música tradicional ten que transmitirse oralmente e formar parte da vida das persoas. Se antes unha muller tocaba a pandeireta, non era por ir a clases de pandeireta. Tocábaa porque a súa nai tocou, porque a súa avoa tocou, formaba parte da súa vida. Aprendía do mesmo xeito que aprendía a zurcir, a ir ao campo…

Era un elemento máis dos saberes cotiáns, prácticos.
Exactamente. Esta música, este xeito de cantar, este xeito de divertirse é a tradición. Non se pode coller como un elemento á parte. A música está dentro dun mundo, dun modo de vida. Cando ese modo de vida desaparece, queda sen o seu espazo. Nós podemos recoller o seu recordo. E este recordo non é algo puro. A música tradicional non é algo puro. Pasa polo saber das persoas. Medra con elas, cambia con elas. Hai quen di que Leilía fai agora música tradicional. Eu creo que non xorde do mesmo sentimento, da mesma necesidade. Non ten a mesma funcionalidade.

Cando comezastes a recoller folclore, en que estado atopastes ese patrimonio?
Había moitísimo que recoller, moitísimo que recuperar, moitísima xente que sabía e que aínda tiña capacidade física, e memoria, para transmitilo. Pero non o valoraba. Agora vas onda unha señora gravala e xa sabe a que vas. Viuno pola tele, escoitou na radio falar disto… A finais dos oitenta tiñamos que enfrontarnos ás reticencias da persoa, que vía chegar un grupo de rapaces e preguntarlle por algo que había trinta ou corenta anos que non facía. E ao seu fillo, que non entendía e desconfiaba. Téñennos botado das casas. De estarmos sentados coa señora nunha mesa, chegar o fillo: «Vides aquí rirvos da miña nai, fóra». Hoxe non pasa. Unha vez na zona de Negreira fomos onda unha señoriña, vestida de negro. Contámoslle que vimos de Santiago e que queriamos recordar como eran os cantares, os bailes de antes. Do fondo da casa saíu o fillo, que escoita e di: «A miña nai non sabe nada diso». Entón a señora mira para o rapaz e di: «E ti que sabes se sei ou non sei?». Agarra a pandeireta e ponse a cantar. Somos un pobo que temos unha habilidade brutal para esquecernos do noso pasado.

«A música tradicional ten que transmitirse oralmente e formar parte da vida das persoas. Se antes unha muller tocaba a pandeireta, non era por ir a clases de pandeireta. Tocábaa porque a súa nai tocou, porque a súa avoa tocou, formaba parte da súa vida. Aprendía do mesmo xeito que aprendía a zurcir, a ir ao campo...».

«Agora vas onda unha señora gravala e xa sabe a que vas. Viuno pola tele, escoitou na radio falar disto... A finais dos oitenta tiñamos que enfrontarnos ás reticencias da persoa, que vía chegar un grupo de rapaces e preguntarlle por algo que había trinta ou corenta anos que non facía»

«Dentro de 50 anos o que nós facemos con Leilía vai ser música tradicional. Para min, a verdadeira renovación é cando vas a clases, aprendes, e logo es capaz de usar esa música para pasalo ben, para divertirte, na túa vida, cos amigos»

De onde che veu o interese pola tradición musical?
Segundo conta miña nai, non paraba quieta e entón meteume en baile. En Vigo bailaba. Cheguei a Santiago e meus pais buscaron onde puidese seguir. Entrei en Cantigas e Agarimos. Vin que detrás do escenario había algo máis. O director, Anxo Sanmartín, levounos a algunha recollida. Foi unha fascinación. Entón, un grupiño decidimos botarnos a recoller. Nese grupo de xente estaba xa Felisa Segade, que é compoñente de Leilía. Para que te fagas unha idea, na primeira recollida que fixemos ninguén levaba cámara de vídeo.

Lembras onde foi?
Foi en Gonte, en Negreira.

Queda folclore por recoller?
Quedar queda. Aínda estiven a fin de semana pasada nunha aldea de Covelo. Era unha señora que estivera na emigración e volveu hai cinco anos. É un bo foco de información, porque non estivo mesturada coas cousas que complican agora a recollida.

Por exemplo?
A televisión. Abriu portas, e xa non tes que explicar a que vas. Pero tamén fai que a xente aprenda. Recordo unha recollida onde a señora estaba bailando. No baile, os puntos dunha zona teñen algo común, unha relación de movementos. E a señora fixo un punto que non me cadraba. Dígolle: «Mire, este punto que acaba de facer, que bonito é. De onde é?». «Ai, gústache?», responde, «pois aprendino no Luar». Téñenme cantado en recollidas cousas que eu cantei en Leilía. Como te dás conta? En Galicia non temos cancións. Temos coplas e ritmos. Mestúranse aleatoriamente. Hai versos que teñen a súa propia melodía, pero non é o normal. Cando tes recollidas 50 coplas, escolles tres, pólas nunha orde, grávalas así. Se unha señora canta esa mesma melodía con esa orde determinada de coplas… Pode ser unha casualidade, pero é moita casualidade! Outra cousa que acontece é que a memoria non é moi fiábel. Unha señora pódeche dicir que esa canción a aprendeu do seu pai e non. E non che está a mentir.

Digamos que aínda queda folclore mais non no estado de pureza -é unha palabra problemática- en que estaba hai trinta anos.
A ver, nunca foi puro. Nunha recollida nunha parroquia, as señoras estaban tocando dun xeito que non era desa parroquia. Cando levabamos unha hora e pico da mesma maneira, pregunto: «Aquí non tiñan outra maneira de tocar a jota?». «Ai, si», contestan, «pero como xa fomos ao Luar hai tres meses e queremos volver, estamos a ensaiar esta para ir». «E esta de onde é?», insisto. «Pois aprendéunola o señor Manolo». «E el onde a aprendeu?». «Ai, o señor Manolo é dun grupo de baile de Carballo». Está ben, é precioso. É o que acontece cando non temos un estudo serio de como era o folclore antes.

A música tradicional é produto dunha maneira de vivir, de traballar, de relacións sociais que desapareceron. Daquela, como se renova?
Dentro de 50 anos o que nós facemos con Leilía vai ser música tradicional. Para min, a verdadeira renovación é cando vas a clases, aprendes, e logo es capaz de usar esa música para pasalo ben, para divertirte, na túa vida, cos amigos. Tradición pura a recuperar? É o de menos. O importante é que estea na vida.

Por que a pandeireta e o canto están asociados á muller?
A resposta firme non a sei, habería que falar cun historiador ou cun musicólogo. Teño a miña teoría. A chave atópase en como estaba organizada a diversión. Cando chegaba a tardiña, xuntabámonos para a festa, o que se chamaba serán, foliada, rúa, ruada… As mozas eran as encargadas de organizala. Á noitiña. Imaxina dúas mulleres polo monte adiante para ir a outra vila. Non, as mulleres quedaban no lugar. Elas cantaban e eran os mozos os que ían de vila en vila bailando cunhas, cantando con outras… As mozas eramos as encargadas de manter a música. E se tiñas boas cantareiras ías ter xente no teu serán. Por outra banda, hai moitos traballos ligados ás mulleres. Algúns teñen cantos e mantéñense. Despois, se eras home, tiñas outras maneiras de acceder á música. Podías tocar a gaita, outro instrumento…

Porén, agora xa hai moitas mulleres que tocan a gaita. Mais pandeireteiros homes non tantos.
Si que hai. E con forza. Non só a nivel escolas, senón figuras relevantes. O primeiro grupo de pandeireteiros foi Pandeiromus, nos anos 90. No baile tamén hai cada vez máis homes, cando antes era a muller a que tiña que bailar, porque era a maneira que había de ligar.

A discoteca.
É o mesmo. Cando dou clases digo: «vós agora ides á discoteca para botar uns bailes. Fostes a clase? Non. E por que sabedes? Porque mirades a outros e imitades!» Así é como se aprende. Que pasa? Que non era unha vez á semana. Ao mellor había tres ou catro oportunidades de botar unha baila. Cando falas coa xente, diche: «Nós viviamos cantando, iamos cantando aos sitios, mentres traballabamos…» Era unha maneira de facer a vida máis fácil. Que a vida era moi dura. Pensar que a aldea era bucólica e pastoril, nada. Cando se xuntaban para as fiadas acababan cantando e bailando, pero primeiro fiábase.

Moitas horas seguidas.
Ou nas labradas, sobre todo na zona de Pontevedra. Acababan de sachar o seu cabeceiro e as que remataban collían o sacho e púñanse a bater nel cunha pedra. Cantábanlle ás que aínda estaban traballando. Cavabas e aínda che quedaban folgos para agarrar o sacho e cantar.

«Cando falas coa xente, diche: «Nós viviamos cantando, iamos cantando aos sitios, mentres traballabamos...» Era unha maneira de facer a vida máis fácil. Que a vida era moi dura. Pensar que a aldea era bucólica e pastoril, nada. Cando se xuntaban para as fiadas acababan cantando e bailando, pero primeiro fiábase»

Esa relación da música co traballo desapareceu. Agora vincúlase, sobre todo, ao lecer, ao entretemento.
Era unha maneira de levar o traballo doutro xeito. Logo, a música tamén é comunicación. As coplas non se botaban porque si. Estou tocando a pandeireta e aquela moza está cun rapaz que antes estivo comigo. Pois canto: «Adivírtete rapaza / cun rapaz que xa foi meu / ti zúgalles os ósos / que a carne cominlla eu». A outra rabeará, e botará unha resposta. Era unha maneira de que os problemas, as rifas e as deficiencias do día a día non quedasen dentro. Non se pode entender a música sen entender o entorno que a xerou.

Ocupou un lugar semellante en todas as culturas. A industria e o capitalismo cámbiano todo.
Todo mudou. A realidade é outra, nin mellor nin peor. Temos que aprender dos tempos de antes e collermos o que nos vale para agora. Eu podo vivir no século XXI pero son galega e teño un pasado. Se o coñezo e se o gozo, achegarei algo ao mundo.

Foi difícil de tomar a decisión de que Leilía superase a mera conservación da tradición e engadise arranxos e outros instrumentos?
Moi difícil. Houbo un debate. Sempre dicimos que Suso de Toro deu o empurrón final. Uns días antes tivéramos unha xuntanza entre nós en que falamos de que facer, que non facer… Por coincidencias, Suso organizaba un programa para A Mandrágora e decidiu levar a Leilía. Reunímonos. Púxose a falar e era como se Suso estivese na nosa reunión e solucionase todas as nosas dúbidas. Aínda que para min o primeiro traballo de Leilía será sempre do que máis orgullosa me sinto. Fomos moi valentes. Facer un disco con música, con arranxos, é máis asumíbel. Pero facer un disco de pandeireta e voz, intentando manter os tons, os xeitos…

A partir do segundo traballo o grupo empeza a ter repercusión. Entrades no circuíto folk. Como foi ese traxecto cunha música tan radical para o ouvido contemporáneo como a vosa?
Os traballos musicados xa se adaptan mellor ao ouvido moderno. Agora todo o mundo sabe o que é unha pandeireteira. Pero cando sacamos o primeiro disco non che era así. Recordo a primeira vez que subimos a un escenario un pouco grande, que foi aquí [en Santiago] na praza de Cervantes, no concurso da Cidade Vella. A praza chea de xente. Subir subimos pero…. a ver como baixamos [ri]. Daquela pensabas na música de Galicia e pensabas en gaita, nunca en pandeireta. Empezaban a sacala os grupos de baile, de onde nacemos nós.

Hai algún lugar de Santiago que xogase un papel importante en Leilía?
Se eu en vez de empezar a bailar en Cantigas e Agarimos cando vin para Santiago empezara noutro sitio, ou se non viñera para Santiago, non sería o que son. O mesmo Felisa ou Merchi. Cando penso en Santiago penso na Cidade Vella. É un sentimento, non é algo lóxico, o que vou dicir, pero estás pedras, este sentir, é como se a música estivese dentro e houbese que sacala para fóra. A forza que ten Santiago non a ten outra cidade.

«Cando penso en Santiago penso na Cidade Vella. É un sentimento, non é algo lóxico, o que vou dicir, pero estás pedras, este sentir, é como se a música estivese dentro e houbese que sacala para fóra. A forza que ten Santiago non a ten outra cidade»

Entrevista extraída do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido