•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

medio en galego

Mateo martínez

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
A miña adolescencia estivo chea de deporte, así que non foi difícil atopar na fisioterapia a miña vocación. Tras formarme nesta disciplina e como instrutor de pilates, e logo de varios anos adquirindo experiencia, decidín montar unha clínica que innovase nesas dúas materias para apoiar e axudar a quen o puidese precisar. Sigo, iso si, sendo un apaixonado do deporte, e, agás fútbol, practícoos case todos. En especial, ciclismo. O certo é que son un namorado do meu traballo e da vida que levo.

A que persoa viva admiras?
Os meus pais, Tino e Fina. O meu pai é para min o exemplo perfecto dunha persoa que se reinventou desde a nada; a viva imaxe dun loitador. A miña nai admíroa por ser o exemplo perfecto do amor puro.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Guitarrista dun grupo de rock dos 60.

Un libro que mereza a pena?
La tregua de Mario Benedetti.

Na cociña es un artista facendo que cousa?
Din que o shushi.

Podes imaxinar a vida sen internet?
Pódoa imaxinar. Sería un chisco máis aburrida e un pouquiño máis difícil, pero si que a podo imaxinar.

Onde viaxas para perderte?
A un pequeno lugar dos Pireneos franceses que se chama Luz-Saint-Sauveur. A miña bici e mais eu.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
Seis, o pastor alemán que tiñamos na casa.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Teño a sorte de poder facer todo o que me apetece e, xestionando agora mesmo as horas mortas, adícoas a facer Legos.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Telecinco.

E, ao contrario?
O puré de verduras.

Contido extraído do número 9.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Sen dúbida, a saúde; a miña e a da miña familia. Despois, poder dedicarme a algo que me gusta, que me apaixona e que me fai traballar con ganas todos os días.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
O medo real non o quero contar para que non o coñezan os afectados, pero a súa consecuencia sería envellecer e morrer só.

Cal é o mellor día da semana?
O sábado.

Cal é o teu maior éxito?
A clínica e o cariño que a xente nos amosa co que facemos.

Hai algún don que botes en falta?
A memoria visual.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía pola dor.

E nunha muller?
O mesmo.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Dúchome con auga moi quente nada máis espertar e tamén antes de deitarme.

Como che afecta o Nadal?
Nin fu nin fa. Nin frío nin calor. Non son unha persoa que se ilusione ou emocione coas datas, polo que creo que tampouco me afecta tantísimo como para pórme triste.

Que querías ser cando eras pequeno?
Parece ser que corredor.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O tacto.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
O ser cariñoso.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«Pequeña gran revolución» de IZAL.

Con que defectos es máis compresivo?
Coa impaciencia.

Cal é o teu maior atractivo?
As mans.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A da convivencia entre ciclista e coche na estrada.

Noctámbulo ou madrugador?
Madrugador.

Que che inspira Compostela?
A tranquilidade de saber que estás vivindo no teu fogar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Teo e os Xenerais

150 150 CORALIA

Crónica de FERNANDO FRANJO & Fotografías de FRED IGLESIAS 

Arrincan os desfiles dos Xenerais do Entroido da Ulla nas parroquias do Concello de Teo. As tropas levarán porta por porta atranques e coplas no transcurso desta Festa de Interese Turístico, única manifestación destas características na Europa Occidental.

Din as lecturas da historia e a lenda que o Entroido da Ulla ten a súa orixe nas loitas que hai dous séculos enfrontaban ao pobo e ao invasor. O folclore galego ten moitas máscaras, vestimentas e expresións, e, do mesmo xeito que acontece no triángulo máxico ourensán -cos peliqueiros de Laza, os cigarróns de Verín ou as pantallas de Xinzo-, a singularidade e a orixinalidade son características dos Correos, Xenerais e coros que desfilan polas beiras do Ulla. Durante uns días, as xentes e as súas vilas mudan por completo entre estoupidos de cor que permiten transgredir por uns días as regras do cotián mesturando humor, ironía e historia. É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única.

Non se coñecen testemuñas escritas para concretar a xénese dos encontros dos Xenerais. A primeira documentación da que dispoñemos vén da man do ilustre político compostelán Alfredo Vicenti, un apaixonado coñecedor da comarca que en 1875 recolleu nuns artigos baixo o nome «A Orillas del Ulla» e publicados en El Heraldo Gallego, o enfrontamento entre milicias e veciños das parroquias estradenses de Arnois e Oca. O conxuro da memoria, lenda e tradición fai pensar que é nas loitas contra as tropas napoleónicas nas se reflicte a verdadeira orixe da festa, aínda que as batallas contra a francesada, puideron non ser a única causa da recreación dos desfiles, espellos tamén doutros episodios históricos como as guerras carlistas ou a revolución de 1846 que habería de rematar nos campos de Teo coa Batalla de Cacheiras. Sexa cal sexa a súa xénese, o retrato mantense vivo despois de case douscentos anos no imaxinario colectivo como a única manifestación festiva das súas características na Europa Occidental.

«Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos»

Versos e coplas recollidos na parroquia teense de Cacheiras:

O encontro entre Roosevelt, Hitler e Churchill (1950):
Hitler: «Soy un general alemán, que me enfrento a Inglaterra, y a partir deste momento, yo le declaro la guerra».
Churchill: «Yo como primer ministro, defenderé mi nación y acepto la declaración».
Transición democrática (1983):
«Cando chegou a democracia entrou Adolfo Suárez e xa foi cando empezaron a queimarnos os pinares».
«No País Vasco e Cataluña, cando foi a inundación, para alí correron cartos, carallo, volcouse toda a nación».
Diálogo entre Fraga e Caballero (1990):«Yo soy Manuel Fraga, permitan que me presente, por maioría absoluta fun nombrado presidente».«Coa súa sorna señor Fraga, tivo a esta xente engañada, pero eses refráns galegos, non lle valen para nada».

Cunha escenografía perfectamente coidada e mantida ao longo de xeracións, centos de xinetes vistosamente engalanados con traxes militares, sombreiros e fitas de cor, levan de porta en porta unha tradición consolidada pola necesidade de autoafirmación da estrutura social de casas, aldeas e parroquias. Na Ulla son, de feito, as parroquias as que marcan os límites e as que manteñen viva ano tras ano esa xenerosa rivalidade entre veciños, festeiros e visitantes. Son elas, ao fin e ao cabo, as que loitan da man duns poucos para recoñecer a celebración da parranda. Estas xornadas de diversión nas que non hai nin noites longas, nin días fríos, nin treboadas, comezan dúas semanas antes do Domingo de Entroido. Entón, os camiños e rueiros vense sorprendidos por unha tropa multicolor, á fronte da cal se sitúan os Xenerais, ao lombo de briosos e engalanados cabalos. Coros, bonitos e vellos, músicos e abandeirados chegan precedidos polos Correos ou Lanceiros. Eles son os encargados de pedir en cada porta a entrada do xefe da tropa, que entoará os seus vivas a cambio dunha achega económica, coa que tamén a parroquia poderá manter viva a tradición outro ano máis.

Chegan entón os atranques. É o momento máis esperado pola veciñanza e visitantes, esa solemne loita dialéctica entre dous ou máis Xenerais, que para algúns é herdeira da pugna entre mouros e cristiáns. Homes e mulleres ataviados con luxo que, envoltos na súa indumentaria militar e baixo a cor de sombreiros e gorretas, recollen con solemnidade e respecto a memoria dos enfrontamentos bélicos que a historia pon nas súas mans.

Tal e como di o calendario festivo, cada parroquia ou aldea ten a consideración de nación independente, mais a súa oposición ás demais non significa ruptura de relacións. Isto queda reflectido, por exemplo, no costume de trocar os traxes dos Xenerais ou as bestas, estabelecendo deste xeito lazos interparroquiais de amizade e veciñanza. Porque o Entroido é algo máis que a súa historia. É unha interpretación atractiva da realidade social e unha crónica a cara descuberta. Nunha manifestación de marcada orixe patriarcal, é o novo papel da muller o que precisamente lle achega á festa un dos seus valores máis significativos. Tampouco sería xusto esquecer os factores puramente atávicos, nin o determinante papel que nesta creación colectiva xogan outros actores como os artesáns, as costureiras ou os xastres, e á par deles os escritores de textos populares.

En todos os concellos desta comarca natural (da que forman parte A Estrada, Vedra, Vila de Cruces, Silleda, Boqueixón, Touro, Santiago de Compostela, Padrón e Teo) os versos constitúen un dos seus bens inmateriais máis prezados. É este un elemento que mudou co paso dos anos para deixar de ser reflexo satírico da propia parroquia ou comarca e transformarse en crítica de acontecementos da actualidade nacional ou internacional; esas ‘faíscas de inconformismo e atranques de aldea recollidos polo pobo’ das que fala o profesor Xesús Alonso Montero e que en moitas ocasións foron perdéndose co tempo.

Unha boa mostra desta memoria é a obra da veciña de Teo Edita Cobas, Cantares e desafíos do Entroido, a única recompilación das coplas, cantares e atranques levados aos camiños ao longo de máis de trinta anos. Porque máis alá dalgunhas referencias literarias nas obras de autores como Fermín Bouza Brey, Manuel García Barros ou Manuel Gómez Reboredo, e de pequenos retratos xornalísticos e imaxes sobre as cores da festa, a verdadeira historia deste patrimonio inmaterial da Ulla aínda está por escribir e por recoñecer. Pero este ben cultural está en perigo ao descansar a súa singularidade no equilibrio entre a posta en escena e uns textos que se refuxian e se esquecen de xeito anónimo en follas voandeiras.

«É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única»

Desde que está documentado, o Entroido da Ulla vense celebrando sen interrupción, aínda que con algunha excepción puntual. Tras a Guerra Civil, foi retomado inmediatamente despois -tal e como testemuñan as coplas, atranques e cantares-, para levar aos camiños de Teo e ás beiras do Ulla, por boca da veciñanza que se converteu en xograría, unha crónica social que non podía chegar ás rúas urbanas.

Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos. É importante subliñar tamén que o Entroido da Ulla non se entendería sen o seu compoñente turístico. A Burga, O Xirimbao ou Pontevea, esa ponte que une concellos, provincias e entroidos, dálle á festa unha memoria viva. O paso por riba dos perfís de pedra sobre o Ulla, curtido en mil batallas, é toda unha honra para quen nestas datas alzan as súas espadas e bandeiras con orgullo.

O Entroido, primeira festa popular que se celebra despois da matanza, é un momento de fartura e de abundancia na mesa, a antítese da Coresma, tempo de prohibicións que está por vir. Nestes días, o porco convértese aquí no rei do xantar, con menús nos que abundan o lacón, o cocido, a cacheira, as filloas ou as orellas, pratos de enorme tradición na comarca.

Logo dun ano de espera, os xinetes de Teo xa están preparados para trotar. Correos e Xenerais sairán nas súas bestas o 28 de xaneiro na parroquia de Rarís, dúas semanas antes do Domingo de Entroido, como recollen os almanaques; tamén o farán o 3 e o 4 en Reis, onde a singular figura do Demo será un ano máis parte dos desfiles; o 10 veranse na parroquia de Teo; ese mesmo día e ao día seguinte visitarán Cacheiras; e na véspera do Domingo de Piñata, o día 17, os Xenerais percorrerán a parroquia de Baamonde. Porque como di o xeneral no seu alto: «Viva a festa señores, imos cantar o Entroido!!!».

Contido extraído do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Sara de Sousa

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
Atendendo ás miñas diferentes paixóns, ocupacións e facetas, poderiamos dicir que son Sara de Sousa, cantante de Falua (músicas da lusofonía) e unha das voces do novo traballo de Liridade Noctâmbula; Sara Rodríguez, mestra e investigadora, e Violência Goterres, que é o pseudónimo literario co que se pode procurar a miña páxina de poesía en Facebook.

A que persoa viva admiras?
A moitas, por exemplo a Méndez Ferrín, un dos máis grandes escritores vivos en lingua galega.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Gustaríame ser unha cabareteira dos anos vinte.

Un libro que mereza a pena?
No ventre do silencio de Méndez Ferrín

Podes imaxinar a vida sen internet?
Si, perfectamente; de feito penso que sería mellor.

Onde viaxas para perderte?
A Portugal. Sobre todo a Porto.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
A verdade é que non. Fago cousas distintas cada día, así que nunca sei o que me vai a pasar.

Que querías ser cando eras pequena?
Cantante.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
O meu gato, Paco.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
A moitas cousas diferentes, a escribir, a debuxar, a facer cancións…

Cal é o principal trazo do teu carácter?
Son inqueda e moi nerviosa.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Son unha persoa moi visceral. O que me gusta, gústame moito e o que non me gusta, non me gusta nada.

E, ao contrario?
Os callos.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Vivir nunha cidade como Santiago, na que me sinto cómoda, na que teño a miña familia, os meus amigos, e poder dedicarme ao que me gusta, que é a arte en xeral: a música, escribir, debuxar e todas estas pequenas cousas que me fan feliz.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
(Logo de rir moito) Os Reis Católicos.

Cal é o teu medo máis recorrente?
Morrer sen deixar unha pegada neste mundo.

Cal é o mellor día da semana?
O venres cando se acaba o traballo e comeza a fin de semana.

Cal é o teu maior éxito?
Poder vivir do que me gusta: a música.

Hai algún don que botes en falta?
Moitísimos! Son terríbel para as matemáticas. Tamén son un pouco desordenada.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
Que me faga rir; que sexa unha persoa divertida e que se dedique á arte.

E nunha muller?
Igual.

Como che afecta o Nadal?
Aínda que non son crente, gústame o Nadal para reunirme coa familia.

Na cociña es unha artista facendo… que cousa?
As sobremesas, sobre todo, pero como non podo tomar glute deixei de facelas.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O ouvido.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
Nestes últimos días unha de Luis Eduardo Aute: «Mientras tanto amando».

Con que defectos es máis compresiva?
Cos defectos son, en xeral, comprensiva, porque todos os temos.

Cal é o teu maior atractivo?
A voz.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A loita pola defensa da arte, pola defensa da música e pola defensa da cultura e a lingua galega.

Noctámbula ou madrugadora?
Pola semana madrugadora e na fin de semana noctámbula.

Que che inspira Compostela?
Moitas cousas: felicidade, amigos, arte, música…

Contido extraído do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Óscar Corral

150 150 CORALIA

Óscar Corral (Santiago de Compostela, 1981) é o responsábel da fiestra pola que non poucos lectores de prensa se foron asomando á actualidade. Fotoxornalista autodidacta, pasou polas principais cabeceiras galegas. Arestora, o seu traballo publícase nas páxinas de El País e, puntualmente, a través da axencia EFE. A Corral preocúpalle a degradación das condicións laborais do seu oficio. E aínda que, de entrada e como adoitan os bos xornalistas, asegura que el non ten nada que contar, na entrevista revélase locuaz e reflexivo sobre a súa profesión.

Oscar Corral fotografo

Entrevista de DANIEL SALGADO I Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Cando empezaches a tirar fotografías? É afección de infancia ou veu despois.
Saquei moitas fotografías cando era neno. A primeira cámara que tiven regaláronma na primeira comuñón. Á miña irmá, na súa primeira comuñón, tamén lla regalaron. A diferenza foi que a min me facía ilusión levala por aí e tirar fotografías. A ela non. Pero tampouco quero dicir que empezase aí. Realmente a facer fotos empecei cando estaba traballando no bar, de noite.

En que bar?
Na Casa das Crechas. Vía moitas escenas que me chamaban a atención. Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual.

Conservas esas fotografías?
Non, era un desastre. Non tiña técnica e intentaba revelar algunhas con pouco acerto, outras perdíaas… Naquela época ía a un obradoiro do Concello na Pontepedriña, cun laboratorio fotográfico químico e máquinas ampliadoras. Rexíao un fotógrafo que foi o primeiro que me aprendeu un pouco de técnica.

«Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual».

«Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra».

Quen era?
Xabier Carrasco. Aprendín as nocións básicas. Pero a maior parte do material estragueino. Xabier dicíanos «isto faise así». Traballabamos cos nosos carretes e se saía ben, ben, e se saía mal queimábalos. Aí decidín empezar a estudar. Teño mágoa desa cámara coa que empecei, unha Yasika FX2000, porque ma roubaron. Nun bar, como non podía ser doutra maneira.

E decidiches estudar, contabas.
Quixen entrar na escola de fotografía da Mestre Mateo. E aquí vén un punto de inflexión. Nunca me colleron.

Nunca estudaches reguladamente?
Non. Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra. Por unha cuestión económica. Estaba traballando e tiña unha renda moito máis alta do que tiña calquera outra persoa que vivía cos seus pais.

É unha mágoa que perdeses as fotografías do bar. Sería unha antropoloxía da noite compostelá.
Tampouco creo que tivesen demasiado valor máis alá do documental, do que foi a historia dese local. Eu estaba moi verde, era unha cousa moi superflua, de turista.

En que intre se cruza o xornalismo na túa vida?
Como non daba entrado na Mestre Mateo, iniciei un ciclo menor de formación de técnico de laboratorio. Parecíame unha estupidez, porque xa tiña moitas horas de laboratorio. Pero dábame puntos para a Mestre Mateo. O curso tiña horas de prácticas en tendas de fotografía. Non me apetecía. Pero no mundo da noite móvese moita xente da prensa e eu coñecíaa. Apareceu unha persoa, Miguel Muñiz, o fotógrafo do ABC. Díxome que intentase facer prácticas nalgún medio de comunicación. Fixo por que puidese entrar en La Voz de Galicia. Recomendado por Miguel, chamoume unha terceira persoa, Xoán Soler (fotógrafo de La Voz), o meu titor de prácticas.

Que debe ter un bo fotógrafo de prensa?
Hai que ter claro que o caos vai formar parte da túa vida e do teu traballo. Coñezo moita xente que empezou e que non era quen de soportar esa desorde. O caos reina na prensa, pero nos fotógrafos é onde máis se acentúa. Ou estás disposto a non ter horarios nin domingos nin sábados, ou escapa.

E tecnicamente?
Un día escoiteille a outro fotógrafo que unha boa fotografía de prensa era a que informaba de algo e, se ademais era bonita, mellor. O que distingue un bo fotoxornalista, fóra da sensibilidade gráfica, é saber informar. E para saber informar cómpre estar informado. Hai moitos fotógrafos que van fotografar e non coñecen o contexto, non saben onde está a lea. Podo ter unha fotografía moi bonita dun político, que pode valer para un retrato. Pero para a actualidade ao mellor teño que estar atento a cando ese político se mira de esguello con outro porque hai un problema entre eles. A información está aí. É unha carencia que vexo na prensa. Hai fotógrafos aos que realmente non lles gusta a prensa, non lles gusta a información.

Así a fotografía perde contido.
Claro. Hai fotógrafos que din que ir fotografar en prensa é como ir cazar. Pero eu compároo con ir pescar. As imaxes créanse soas. Ti tes que ir co teu anzol, colocarte no sitio, agardar a que a imaxe se forme. Estar ben informado para saber que pode pasar, anticiparte e, nese momento decisivo, estar listo para captala. O fotógrafo non debe influír no que está pasando, non é parte do que está pasando.

Pero inflúe desde o momento en que encadras, en que enfocas…
Exacto, pero non na acción. Ate ese momento estás deixando que a situación se coloque diante de ti e que se dean as condicións para coller a túa imaxe.

Na aprendizaxe do fotoxornalismo, canto hai de estudo e canto de oficio?
Hai un 90% de oficio. Levo de non amateur desde o Prestige e desde ese ano foi todo oficio. Véxoo na miña evolución. Na fotografía gústanme poucos artistas e moitos artesáns. É dicir, a xente que vai pouco a pouco. Agardo que as miñas fotografías dentro de dez anos sexan mellores que as de hoxe, que poida puír cousas que non me gustan do que fago.

Hai algunha das túas fotografías á que lle teñas especial lei?
O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país.

«O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país».

«A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas».

A quen lle vendiches o traballo do Prestige?
A ninguén. Foi xusto antes de empezar a traballar. Pero fixen unha exposición con outros fotógrafos de prensa. Agora vexo moi pobre o meu traballo respecto do deles. Pero expuxen con Miguel Muñiz, cos meus referentes. O feito de que me deixasen expoñer con eles xa era un logro. Se me preguntas por unha fotografía, a que máis transcendencia tivo na miña carreira foi a fotografía do maquinista (do tren Alvia que se accidentou en Angrois).

Cubrir ese suceso foi moi duro, imaxino.
Neste tipo de catástrofes o fotoxornalista móvese ben no caos. O traballo que fixen no accidente de Angrois foi mentres reinou o caos. Cando a policía e as autoridades controlan a situación, cercan a prensa e acabouse. Os primeiros instantes son os máis duros. Pero hai certa protección da cámara. A min pareceríame moito máis duro estar alí sendo un veciño. A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas. Se estivese só sen a cámara diría, «que hostia fas aquí?».

Aféctalle a degradación das condicións laborais da prensa e, en especial, dos fotógrafos, á asunción de riscos?
Si e non. Por unha banda, hai fotógrafos veteranos que din: «Non me vou meter nesta lea porque non me pagan abondo». Pero pola outra, o mercado laboral está tan degradado, hai tanta xente que quere acceder a el, que a súa forma de amosar o que saben é dándoo todo por nada. Hai unha morea de medios on line que non pagan por fotografía xornalística, pero si a utilizan. E que se nutren de imaxes deses fotógrafos que moitas veces non cobran nada e dano todo por demostrar o que saben facer.

Percibes solucións a este estado de cousas?
A especialización total. Non podo competir en ser o máis valente, o que máis se achegue. A supervivencia baséoa en subir o nivel do traballo. Que as túas fotografías marquen un nivel que se distinga do traballo afeccionado.

Numerosos informes internacionais sinalan a mala saúde da liberdade de prensa e de expresión no Estado español. Sufriches censura algunha vez?
Si.

Podes contalo?
Non. Pero si que me tiraron atrás algunha fotografía. Que ao mellor amolaba a alguén. E por supervivencia laboral acepteino. Iso si, gárdoas. Ao mellor un día en que non exista censura publico as fotografías que alguén me dixo que non eran publicábeis. Tampouco foron moitas. Pero xustamente creo que se unha fotografía amola a alguén, ou alguén non quere que se vexa, é unha boa fotografía de prensa.

Mencionaches a Muñiz e a Soler. A quen máis admiras na profesión?
Son admirador da estratexia de Cartier-Bresson sobre o intre decisivo. Esa idea é básica en prensa. Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio. Non me importa a suciedade na fotografía se a fotografía conta algo.

E galegos?
Para min, traballar con Anxo Iglesias na edición galega de El País foi un antes e un despois. Nas miñas fotografías hai un antes e un despois diso. E nunca me sentín tan libre traballando como nesa etapa. Virxilio Vieitez pode ser o referente histórico. É insolente, busca a chiscadela. Contemporáneo, o traballo que fixo en Galicia García Rodero.

Que fotografía da historia che gustaría ter tirado?
Pola estética grunge, a caída do Muro. Pero pola estética da xente.

A que recanto de Compostela lle gardas máis estima como fotógrafo?
Compostela é un escenario para retratar. Gústanme as canellas do casco vello. Úsoas nos retratos. Pero non teño moitas fotografías paisaxísticas da cidade. Escapo da postal. Interésame a paisaxe humana de Compostela. A xente do clero. O propio Zapatones. A señora que vende cravos pola noite. Non me gustan as fotografías espidas, a fotografía morta en que non sae ningún elemento vivo.

Oscar Corral fotografo
«Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio».

Entrevista extraída do número 7.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Marcelo Dobode

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
Son un artista multidisciplinar, que se dedica á música, ao teatro, á pintura e á escultura. Son escenógrafo e encántame o noso pasado, o noso pasado unido a este presente, á innovación.

A que persoa viva admiras?
A Rosa Bugallo.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Xulio César.

Un libro que mereza a pena?
Orlando

Podes imaxinar a vida sen internet?
Si.

Onde viaxas para perderte?
A Ons.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Afumarme antes de saír da casa.

Que querías ser cando eras pequeno?
Ser parte dun circo.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
O can e o gato.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Á acuarela.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
Cariñoso.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
O clasismo.

E, ao contrario?
O populismo.

Con que defectos es máis compresivo?
Co silencio.

Cal é o teu maior atractivo?
A voz.

Contido extraído do número 7.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
A tranquilidade.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
A exposición.

Cal é o mellor día da semana?
O luns.

Cal é o teu maior éxito?
A familia.

Hai algún don que botes en falta?
A serenidade.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía.

E nunha muller?
O matriarcado.

Como che afecta o Nadal?
Dáme soidades.

Na cociña es un artista facendo… que cousa?
Comidas do mundo.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
A vista.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«La vuelta al mundo» de Willy Fog.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
O nacionalismo e a identidade dun pobo.

Noctámbulo ou madrugador?
Antes, noctámbulo. Agora, madrugador.

Que che inspira Compostela?
Amizade.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Camilo Nogueira

150 150 CORALIA

Camilo Nogueira naceu o ano do golpe de Estado franquista nun concello, Lavadores, que xa non existe. «Como represalia porque houbera certa resistencia, foi anexionado a Vigo», relata. Leva máis de corenta anos instalado en Compostela. Dirixente fundamental para comprender a esquerda nacionalista, militante dun particular optimismo da razón, observador impenitente da realidade galega, defensor da Unión Europea inaccesíbel ao desalento, adoita fundamentar na historia os seus razoamentos sobre a actualidade. «A nosa reserva histórica é practicamente inigualábel», afirma, e asegura que Galicia se atopa «nunha encrucillada».

Entrevista de DANIEL SALGADO & Fotografías de FRED IGLESIAS

Cando coñeceu Santiago de Compostela por primeira vez?
Desde neno. Viña co meu pai, que era galeguista, e escultor. Recordo a primeira vez. O Obradoiro estaba totalmente abandonado. Medraba a herba entre as pedras. Despois vin traballar aquí en 1973, logo dun ano sen emprego polo conflito en Citroën.

Botárano polas folgas.
Si, participei nas folgas. Xa tivera algún conflito antes. Pero atopei un traballo en Santiago, en Sodiga (Sociedade para o Desenvolvemento Industrial de Galicia). Até 1997. Compaxinei o Parlamento galego co traballo profesional. Tamén tiña a sorte de que estaban preto un edificio do outro. Pero cando saín eurodeputado no 97 xa non puiden.

Cando en 1973 se traslada a Compostela, nota unha cidade diferente a Vigo?
Era evidente. Pero non digo cal era mellor nin cal era peor. Santiago é admirábel historicamente. Non lle gusta nada ao Estado español. Porque iso de que houbese camiños na inmensa árbore que vai desde Noruega ate Turquía que teñen as raíces en Santiago é unha cousa contraditoria coa concepción de España.

Adóitase considerar Vigo como un dos motores industriais do país, A Coruña sede financeira -Caixa Galicia, Banco Pastor, Banco Gallego… Cal é o papel de Santiago na economía?
O Santiago da Igrexa, levítico, non corresponde á realidade. Os emprendedores tiñan Santiago de referencia. Portos como o de Noia ou o de Ribadeo, de moitísima importancia histórica, tiñan Santiago de centro neurálxico. Era ademais a capital do Antigo Reino de Galicia, que eran sete provincias. Noutros países de Europa, cando a Primavera das Nacións, entidades análogas axudaron á independencia. A maior parte dos Estados europeos naceron no século XIX e no XX. Santiago tiña unha importancia fundamental que perdeu porque acabaron co Antigo Reino e decretaron catro provincias. Cada unha das catro provincias tiña relación con Madrid, pero non entre si. Logo din que somos moi localistas. Non somos localistas, é que non tiñamos ningunha relación coa estrutura que crearon. E iso, á parte de que esa ruptura tamén propiciou o nacemento do nacionalismo, impediu que houbese un lugar institucional desde o que impulsar Galicia.

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«Santiago tiña unha importancia fundamental que perdeu porque acabaron co Antigo Reino e decretaron catro provincias. Cada unha das catro provincias tiña relación con Madrid, pero non entre si. Logo din que somos moi localistas. Non somos localistas, é que non tiñamos ningunha relación coa estrutura que crearon»

«Santiago é admirábel historicamente. Non lle gusta nada ao Estado español. Porque iso de que houbese camiños na inmensa árbore que vai desde Noruega ate Turquía que teñen as raíces en Santiago é unha cousa contraditoria coa concepción de España»

«Poucos anos antes de 1800, Xoán Carmona estúdao moi ben, Galicia tiña a posibilidade de desenvolverse e entrar na Revolución Industrial. Non foi así pola marxinación. Galicia, que tiña o dobre de poboación ca Cataluña e catro ou cinco veces a de Madrid, sufriu unha sangría terríbel»

«Na Transición, despois de que o grupo galeguista liquidase o Partido Galeguista, non tiñamos nin institucións nin partidos propios, e moitos traballamos para que Galicia fose recoñecida como nacionalidade. Santiago xogou aí un papel importante»

«O Estado español ten que ser un Estado plurinacional ou non será. Por que estamos nun impasse? Pola barbaridade do PP. Que é herdeiro dunha mentalidade centralista que vén do franquismo. Se se quere facer un Estado complexo entre todos, ben. Pero se pretenden que nos convertamos todos ao castelanismo, non vai poder ser»

A que se refire?
Poucos anos antes de 1800, Xoán Carmona estúdao moi ben, Galicia tiña a posibilidade de desenvolverse e entrar na Revolución Industrial. Non foi así pola marxinación. Galicia, que tiña o dobre de poboación ca Cataluña e catro ou cinco veces a de Madrid, sufriu unha sangría terríbel. Non acabaron os foros cando se venderon as terras e o campesiñado tivo que agardar como mínimo oitenta anos para recuperar a propiedade. O poder propiciou a emigración. Cerrouse completamente a fronteira con Portugal, que estaba aberta. Pero a realidade está cambiando. Somos un país con tantos habitantes como os países bálticos, cunha enorme capacidade económica, con fachada atlántica. Pertencemos á Unión Europea e temos identidade cultural cun país fundamental de América latina, Brasil.

Di que a imposición das catro provincias serviu, por reacción, como impulso para a construción do nacionalismo. Que importancia tivo Santiago para o nacionalismo contemporáneo?
Dalgunha forma, o nacionalismo tamén recuperou o papel de Santiago política e culturalmente. Había xa conciencia do Día da Patria. Na Transición, despois de que o grupo galeguista liquidase o Partido Galeguista, non tiñamos nin institucións nin partidos propios, e moitos traballamos para que Galicia fose recoñecida como nacionalidade. Santiago xogou aí un papel importante.

En Vigo ou en Ferrol emerxe o movemento obreiro. A función de Santiago tivo máis que ver coa política cultural do nacionalismo?
Non diría iso. Porque as asociacións culturais, O Facho, O Galo, a de Vigo, estaban en todas as partes. É un fenómeno que non está ben estudado e que tivo un efecto realmente prodixioso. Pero chegou un momento en que estaba claro que non ía haber ruptura, senón reforma. Unha parte do nacionalismo de esquerdas optou por estar nas institucións autonómicas. Creábase un espazo nacional galego e había que loitar nel. Pero non fixemos cesións ideolóxicas. Outros non estaban de acordo, inspirados por unha visión do mundo que xa non era axeitada e impedía avanzar. Aínda hoxe, como sempre, a esquerda, nacionalista ou non, é maioritaria. En cambio parece que non existe. E goberna a dereita. Pero iso é porque na esquerda, en conxunto, non hai unha visión que permita avanzar. Mesmo é un obstáculo tremendo que moita xente estea en contra da UE. A UE como proxecto histórico acompaña que Galicia sexa recoñecida como nación e actúe como nación.

A pregunta é complexa pero, cal é a súa valoración do período autonómico?
A autonomía non é válida. O Estado español ten que ser un Estado plurinacional ou non será. Por que estamos nun impasse? Pola barbaridade do PP. Que é herdeiro dunha mentalidade centralista que vén do franquismo. Se se quere facer un Estado complexo entre todos, ben. Pero se pretenden que nos convertamos todos ao castelanismo, non vai poder ser.

O que parece evidente é que a vía autonómica se esgotou. Os sectores reaccionarios queren uniformizar o Estado e os progresistas, o dereito a decidir das nacións.
Estamos nunha encrucillada. Se imos a un acordo global, recoñecido, da pluralidade nacional, está ben, non teño ningún problema. Se eu puidese decidir agora que Galicia fose independente, diría que si. Pero ese non é o problema. O problema é como se pode convivir e se é posíbel. Vai haber posicións de partidos non nacionalistas que propicien a plurinacionalidade. A ver que contido ten iso. Pero Madrid non pode manter o status quo.

A crise da composición nacional do Estado español e a súa pluralidade interna coincide coa crise económica. O nacionalismo e a esquerda en Galicia estiveron á altura da época?
Na esquerda e no nacionalismo non hai un proxecto común. Tampouco ningún dos proxectos por separado é axeitado. Relaciónase iso coa crise? Non me atrevería a dicir que foi un produto da crise. En resposta á crise o nacionalismo actuou ben. A propia CIG é o principal sindicato en Galicia. O que pasa é que dicir que a crise é culpa da UE non ten sentido. Porque en moitos países do centro de Europa o paro non pasou do 5%. Aquí pasou do 20%. Foi un problema influído pola crise global pero con características puramente españolas.

Pero na UE hai un desequilibrio entre norte e sur. Porque en España o desemprego pasou do 20%, pero en Grecia ou Portugal, ou mesmo en Italia, tamén foi máis alto ca no norte.
E que?

Que máis que características españolas da crise, que sen dúbida inflúen, hai unha fractura norte/sur.
Iso é certo, pero é pola crise?

A crise agudiza contradicións estruturais latentes.
Esta crise aféctalles a todos, pero non foi provocada polo norte de Europa contra o sur. Afectou de maneiras diferentes a países que teñen economías diferentes. Supoño que un día se arranxará. Pero non é culpa da Unión Europea. Que é a UE para min? É o Estado do benestar, único no mundo. Son os servizos sociais, as pensións, o desenvolvemento do traballo da muller. A inexistencia da pena de morte. E se algún país como Hungría quere instaurar a pena de morte, ao día seguinte está fóra da UE. Superar guerras de 50 millóns de mortos. Agora, a UE resistiu contra o capitalismo neoliberal? Non. Pero distingo unha cousa da outra. Tamén distingo Galicia dos capitalistas neoliberais que gobernan. Se aplico o criterio de que a UE é culpábel de todo, e polo tanto non debe existir, tamén debo dicir que non debe existir Galicia.

Pero é distinta a Unión Europea de Europa, como é distinta Galicia das súas institucións actuais.
E a opción é que non exista a Unión Europea, pero que exista Rusia?

En calquera caso, que exista un tipo de unión diferente que non teña o neoliberalismo enquistado no ADN.
Unha Unión Europea distinta é o que estou dicindo eu.

É que non foron as institucións comunitarias as que produciron o Estado de benestar.
En Europa hai un sistema de convivencia e de desenvolvemento social produto da Unión Europea que, cando se forma a UE, non existía. Na miña casa, cando viviamos no Calvario en Vigo, viña xente petar na porta os domingos pedindo para os enfermos.

Á UE non lle quedou outra que ser progresista cando socialmente había forzas organizadas en Europa que o esixían. Cando estas retrocederon, o neoliberalismo impúxose.
Iso falta, pero non desvirtúa a idea orixinal.

Na idea orixinal converxeron moitos factores. Idealistas, económicos, xeopolíticos…
Claro. O que eu digo é unha simplificación, seino. Pero, por que non existe un sindicato europeo? Os sindicatos non se atreven. Quen o prohibe? Crear unha entidade con de momento 28 estados é unha revolución histórica. O feito de que poida coller o coche e ir a Helsinki e non me pidan o carné é unha revolución histórica.

Mesmo ese dereito recúa.
Home, por favor. É demasiado atrevido dicir que, porque haxa un problema, haxa un retroceso. O levantamento de fronteiras é unha evidencia. Como é unha evidencia que o orzamento da UE é mínimo, un 1% do PIB. Debía ser moitísimo máis. Pero é certo que a avalancha neoliberal do Consenso de Washington coincide coa caída da Unión Soviética e iso condicionou todo. No mundo en que vivimos, porén, a entidade continental menos capitalista é a Unión Europea. Rusia e China sono moito máis. Daquela, cal é o noso modelo? Hai outros países onde isto que estamos dicindo non se pode predicar. Na UE pódese criticar a UE con garantías. Pero esta crítica é debedora de que, cando se creou o xermolo da UE, houbo quen a entendeu como unha posición a prol do socialismo daquela comunista e contra o capitalismo. Aínda está iso aí.

Volvendo a Galicia, percibe alternativas ás políticas de Feijóo e o PP?
A alternativa é que a esquerda se configure para facer un goberno propio.

E a esquerda cumpre?
Creo que non. En parte por como percibe o mundo. Non hai unha concepción axeitada para abrir perspectivas claras de alternativa á dereita. Se tes unha concepción do mundo tan equivocada de crer que aínda hai Guerra Fría, non te atreves a avanzar. Que é a revolución hoxe? Darlle a volta a todo? Non se pode. Que é posíbel? Avanzar no conseguido. Nos dereitos da muller, en garantir a sanidade pública, a educación pública, a democracia profunda, o apoio aos países pobres, estar en contra do cambio climático. Esta simpleza é revolucionaria. Tamén hai que pensar como participamos na plurinacionalidade. Con toda a potencia que dá pertencer a unha nación que ten unha reserva histórica practicamente inigualábel no Estado.

Fronte ao desánimo xeral, vostede ve posibilidades.
Hai desánimo porque non se comprende que está cambiando a fasquía de Galicia. Hai iniciativas sociais e económicas admirábeis. Nas vilas. A xente fala do rural e do urbano. Non hai rural en Galicia. En Carballo ou en Ribadeo a xente é igual ca na Coruña ou ca en Vigo, teñen os mesmos problemas. As rapazas en Cee visten igual ca as de Nova York. E sobre o galego. Nos anos 60 levabamos a Benedicto para que cantase en galego canción política. A xente dicía «a ver cando se fan en galego as cancións normais, populares». Xa se fan. «A ver se temos unha literatura». Xa hai unha literatura. Non é que esteamos moi ben, pero comparo co que pasaba e o cambio é extraordinario. É todo? Nin moito menos. Outra cousa pendente é saber que a nosa lingua se fala en Río de Xaneiro.

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«En Europa hai un sistema de convivencia e de desenvolvemento social produto da Unión Europea que, cando se forma a UE, non existía. Na miña casa, cando viviamos no Calvario en Vigo, viña xente petar na porta os domingos pedindo para os enfermos»

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«Nos anos 60 levabamos a Benedicto para que cantase en galego canción política. A xente dicía «a ver cando se fan en galego as cancións normais, populares». Xa se fan. «A ver se temos unha literatura». Xa hai unha literatura. Non é que esteamos moi ben, pero comparo co que pasaba e o cambio é extraordinario. É todo? Nin moito menos»

Entrevista extraída do número 6.

Hai algún recuncho de Santiago ao que lle teña especial agarimo?
Non dicir que ese recuncho é a catedral e o conxunto que está ao seu redor sería escapar da pregunta. É admirábel. E o que supón o Camiño de Santiago. Non me meto en se está o Apóstolo ou non, porque a realidade é o Camiño. O outro non ten importancia algunha.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Susi Gesto

150 150 CORALIA

Os sapos, colares, pendentes, brazaletes e arracadas de Susi Gesto teñen a orixe nas máis fermosas historias e en sentimentos puros que atopan corpo no acibeche, na prata ou no seixo. Son xoias con memoria que reflicten un momento, un desexo ou un recordo e que conectan pasado, presente e futuro.

Desde o seu obradoiro da praza da Algalia de Abaixo, Susi está a revitalizar a ourivaría, un oficio ligado de vello a Compostela e do que a súa familia coñece todos os segredos hai xa varias xeracións.

Sen deixar de mirar atrás e poñendo o mellor de si en cada nova xoia, Susi Gesto estalle dando á ourivaría compostelá unha nova vida.

Entrevista de Álex Regueiro & Fotografías de Fred Iglesias

A memoria da ourivaría en Compostela está vinculada ao apelido Gesto desde hai moitos anos. No teu caso, a arte da ourivaría vai no ADN ou é produto do amor polo oficio que aprendiches dos teus maiores?
Supoño que ambas as dúas cousas. Desde logo, está no meu ADN porque o meu avó, o meu pai e o meu tío eran ourives. Tal era a paixón que o meu pai sentía pola ourivaría como ferramenta de expresión artística que acabou contaxiándonos aos meus irmáns e a min o seu entusiasmo pola arte, pola creatividade e pola vida!

Que distingue a ourivaría compostelá doutras ourivarías?
A súa singularidade. A ourivaría de Compostela ten personalidade propia. Só tes que poñela ao carón doutra peza de ourivaría galega para poder distinguila perfectamente.

Que representa o acibeche para Compostela e para Susi Gesto?
Para Compostela é un símbolo de identidade, xa que a ourivaría compostelá se distingue polo uso da filigrana sobre chapa e do acibeche, unha madeira fosilizada de millóns de anos que, sen ser autóctona desta comarca, identifica a nosa ourivaría. Pero para min, o acibeche significa moito máis, porque no meu labor utilizo unha partida de acibeche asturiano -de cando aínda había acibeche en Asturias- que mercou o meu pai cando eu tiña quince anos. O acibeche que hoxe tanto escasea mercábase daquela por palés e aínda podo lembrar canto nos rimos del cando empezaron a chegar aqueles sacos ao obradoiro! Curiosamente é con ese acibeche co que, pasados os anos, eu estou a traballar.

Noutros tempos os colares e a ourivaría transmitíanse de xeración en xeración, como o que eran, un tesouro. As pezas de nova creación manteñen esa mesma consideración e significado sentimental ou adquiriron novos valores?
Unha xoia é unha xoia cando ten unha historia, senón é só un anaco de metal. Eu estou obsesionada co sapo, que é unha peza que pasa de xeración en xeración, de muller a muller, pero é certo que hai que visualizar as novas tendencias e hai que actualizarse e evolucionar. As pezas hai que traelas á actualidade conservando ese valor simbólico, xeracional, de mensaxe. Un pode encargar unha peza por simples cuestións estéticas ou pode facelo por razóns emocionais pero, para que un aderezo se converta en xoia e sume valores, ten que levar implícita unha carga emocional intransferíbel.

Que significa o sapo para a ourivaría galega e cantas tipoloxías de sapos pode chegar a haber no teu catálogo?
Representa outro símbolo de identidade. Papá facía moitos sapos e eu crieime nun ambiente de sapos (ri con ganas). Eu naquel intre descoñecía o seu significado e víaa como unha xoia máis. A curiosidade por saber a orixe do seu nome xurdiu cando fun eu quen empezou a facelos. Investigando, cheguei á explicación antropolóxica de Rafael Quintía, quen refire que antigamente as mulleres levaban sapos pendurados do pescozo contra o mal de ollo. Esa relación do sapo coa muller e a feminidade fascíname, ata o punto de considerar que o sapo é a xoia raíña da ourivaría galega, da xoiaría civil. Eu teño neste momento arredor de 115 modelos diferentes, seleccionados pola súa historia, o seu fondo, o seu relato, pola combinación dos materiais ou porque quen o encargou deixou o obradoiro impregnado coa maxia dos seus recordos.

Detrás das túas pezas, hai unha historia de amor que derivará en novas historias co paso do tempo. Cales son esas encargas que che tocan o corazón e que entran a formar parte da túa memoria?
Para min o verdadeiro desafío é achegarlle a cada peza a súa carga emocional singular. Cando alguén entra pola porta e che di: «quero regalar unha pulseira e teño unha historia que contarche», estache a situar diante do belo reto de revelar os anhelos de persoas que moitas veces nin coñeces. Vénme agora á cabeza a historia dun emigrante que cando retornou a Galicia trouxo con el tres moedas de diferente tamaños. Pasado o tempo, a súa filla quixo facer algo con elas e acordamos crear un sapo. E, dado que non tardaría en haber tres xeracións de mulleres na familia, por estar a filla do emigrante en cinta dunha nena, optouse por un sapo desmontábel para poder repartir entre as tres as tres pezas do sapo, que só volverían formar unha única peza cando faltaran a nai e a avoa. O valor máis marabilloso dunha peza é o que conta.

Cal é o recordo máis antigo que gardas na memoria?
O son do martelo no obradoiro de papá.
Un soño?
Un? Paso o día enteiro soñando.
Un traballo memorábel?
O sapo dos bolívares.
Unha frase que te retrate.
Se algo pode saír ben, sairá ben.

O teu obradoiro ten moita personalidade, é quizais unha extensión do vello espazo artesán do teu pai?
Quen vén ao meu obradoiro sabe onde vén. Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente. El tiña o corazón divido entre a zona vella e Vista Alegre, pero a súa implicación co barrio deixou en propósito pendente vir para a «cidade máxica». Eu, con seis anos, en vez de estar xogando cos nenos da miña idade, estaba sentada á mesa do obradoiro facendo boliñas e anelas, aprendendo o oficio. A mesa, que naquel obradoiro tiña tres partes, ten aquí dúas. O máis curioso é que o meu pai morreu pensando que o oficio se perdía con el, porque naquel momento nin os meus irmáns nin eu queriamos saber nada do oficio; deveciamos por vivir outras cousas! Foi cando morreu papá cando volvín achegarme ao mundo da ourivaría. Daquela tiñamos unha xoiaría en Sigüeiro e cando me din conta o local estaba invadido polos seus útiles. Comprendín entón que xa non quería atender a xoiaría e poñerlles pasadores aos reloxos, que xa non me gustaba parar para lle ir vender a un cliente unha cadea prefabricada, que xa non cría niso! De repente quería outra cousa e, cando me dei conta, volvía estar no camiño da ourivaría.

A ourivaría é territorio de mulleres ou os homes tamén son amigos das xoias?
Cada vez hai homes máis coquetos e mulleres menos coquetas. Nos meus obradoiros dos sábados teño cada vez máis homes que queren darlle unha volta ao sapo e a outras xoias empregadas por mulleres, como ocorre con Manuel de la Rosa.

Que é o buril? É o teu pincel ou é a chave que te transporta a un mundo máxico?
É a ferramenta responsábel de darlles vida a determinadas pezas. O burilado é fundamental á hora de proporcionarlle a súa personalidade á ourivaría compostelá, que é filigrana sobre chapa, pero que precisa do repuxado antes de proceder ao recorte coa serra. O buril dálle a súa personalidade á peza final.

Ouro, cobre, prata, coral, madeiras, acibeche. Con que material te identificas máis e cales son os que están máis en tendencia?
Identifícome máis co cobre e co acibeche. Para min o cobre e o acibeche teñen a mesma enerxía, enganchan. O acibeche é quente, é orgánico, é máxico! E sempre me marabilla o paso do acibeche en bruto ao acabado brillante. Ao igual que sucede co acibeche, traballando co cobre non te aburres en ningún momento. Cando o estás a traballar no lume, o cobre pasa por todas as cores; é como un arco da vella, que a medida que vai arrefriando vai cambiando de aspecto. É todo un espectáculo!

Cando compartes os teus coñecementos recibimos unha lección de historia, de amor e de respecto polo oficio. A quen van destinados os teus obradoiros?
Os meus obradoiros están orientados á xente que ten todos estes valores dos que veño falando, e que precisa reforzalos. A xente que participa nos obradoiros da fin de semana é xente que non se dedica á ourivaría; son avogados, médicos, etc.; son persoas con moita carga de traballo pola semana, ás que a actividade manual e a creatividade relaxa e fai rir.

E, para rematar, cal é a saúde da ourivaría en Compostela? Como é o seu presente e que intúes do seu futuro?
O meu pai viviu a época dourada, unha época moi bonita na que a xente cría firmemente no valor da creación e o oficio artesán, pero tamén lle tocou vivir o tempo da mecanización e a irrupción da microfusión, que se traduciu na perda dos procesos e na perda do valor do deseño orixinal e da creatividade. No último ano que estiven con el chegou a contarme milleiros de cousas; cousas coas que sempre voaba, e de cuxo significado non me dei conta ata que sentei nesta mesa (momento no que Susi peta na mesa con ganas). Só entón me dei conta de todo o que el dicía e da necesidade de loitar por manter vivo o oficio, por evitar que desapareza, para poñer en valor eses valores inmateriais que desapareceron de súpeto. Cando me sae algo ben, sempre miro para a súa fotografía e lle dou as grazas. Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar.

«Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente»

«Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar»

Entrevista extraída do número 6.

Queres ollar outros contidos relevantes?

María Solar

150 150 CORALIA

O seu mundo está cheo de fiestras de cores ás que asomarnos para facer propias as súas historias, emocións e paisaxes. A Solar xornalista e a Solar escritora son dúas caras dunha mesma muller protagonista do seu tempo. Unha compostelá que goza da vida e do día a día ata o punto de non deterse a pensar que contarán dela as xeracións vindeiras os libros de literatura. A Solar (Santiago, 1970), é, por méritos propios, unha referencia imprescindíbel da comunicación e a literatura do noso tempo.

A súa última criatura Os nenos da varíola, que vén de lanzarse simultaneamente en tres idiomas (galego, castelán e catalán), xa é número un en vendas; uns datos que por si sós poñen de manifesto o valor do seu nome para as nosas letras.

Traballadora, testalana, imaxinativa e capaz de ilusionarse sen medida é como se presenta a protagonista da nosa entrevista central, a escritora e xornalista da Radio Televisión de Galicia, María Solar.

CULTURA

Es a encargada de botar a andar a fin de semana na televisión pasándolle revista á actualidade. Como a observadora privilexiada do noso tempo que es, dirías que calquera tempo pasado foi mellor?
Eu estou sempre en construción e creo que o fermoso é ter ilusións, ter metas e erguerte cada mañá para conseguilas, sen melancolía do que xa quedou atrás. Para min o mellor sempre está por vir. O programa dános unha visión do que está a pasar no mundo e achéganos a moita xente que fai cousas importantes. Na Revista falamos moito con persoas que están a traballar en proxectos de toda índole, e dámoslles voz aos discapacitados, ás asociacións culturais, a toda esa xente que está pelexando por conseguir metas difíciles. Eu síntome moi identificada con ese tipo de persoas.

Cando a comunicación, da realidade ou da ficción, vai acompañada de tanto éxito, o público vai contigo a todas as partes e en todo momento Son as redes sociais unha obriga ou unha fiestra á que asomarse para entrar en contacto coa xente que te segue?
Eu cheguei ás redes sociais pola televisión, cando facía o Zigzag. Ao pouco de ter páxina persoal, atopeime con que cada día tiña ata 75 peticións de amizade, moitas máis solicitudes das que tiña a páxina do programa. Decateime entón de que esa páxina non pertencía a unha persoa privada senón a unha persoa pública, á cara dun programa. Eu considero as redes sociais como un auténtico medio de comunicación e agora, cando vai saír un novo libro, sexa no idioma que sexa, pídolles ás editoriais que engadan o meu Twitter e o meu Facebook, para poder comunicarme cos lectores. De feito, a día de hoxe, cada vez que me achego a algún sitio, hai alguén que chegou alí grazas ás redes. As redes permítenche dar a túa visión da vida e dar conta dos teus proxectos, proporcionándoche moitísimo feedback.

«Eu estou sempre en construción e creo que o fermoso é ter ilusións, ter metas e erguerte cada mañá para conseguilas, sen melancolía do que xa quedou atrás. Para min o mellor sempre está por vir»

«A día de hoxe, cada vez que me achego a algún sitio, hai alguén que chegou alí grazas ás redes. As redes permítenche dar a túa visión da vida e dar conta dos teus proxectos, proporcionándoche moitísimo feedback»

«É un exercicio fermosísimo volver abrir os libros da infancia e ver como medraches e canto podes seguir aprendendo deles»

En que se parecen e en que se diferencian a María que fai televisión ou radio da María que escribe?
No fondo es a mesma persoa. A diferenza está en que na televisión fas entrevistas de interese público e os libros son máis íntimos, escribes sobre o que queres, como queres e contas a historia que che dá a gana. É unha extensión, aínda que sexa ficción, da túa persoa máis íntima.

E da María nai?
A María nai está en todas as partes. Penso que durante a vida vaste conformando de moitas pezas, de todo o que estudaches, viviches, pasaches ben, etc. Toda a túa vida está en ti e é un pouso para medrar. Todo iso lévalo dentro e ser nai é parte de min e está aí en cada cousa que fago, sen dúbida!

Desde os primeiros libros, empeñácheste en converter a ciencia e o coñecemento en fantasía e en maxia. O público máis novo é o máis agradecido ou é o máis esixente?
Ata agora coñecía o público novo, non o adulto, un público que tamén está recibindo con moitísimo agarimo a miña obra. Eu son un todo e a ciencia tamén forma parte de min, por iso, desde que estudei Bioloxía, loito contra o afastamento de letras e ciencia. As letras tamén están na ciencia e a ciencia nas letras. Sinto a necesidade de transmitir iso, ao igual que sinto a necesidade de transmitir valores sobre a muller e sobre outras conviccións que levo dentro. Cando dás sinceridade, cando falas desde dentro de verdade e con propia convicción nas túas vitorias, cando lle das renda solta á imaxinación e es auténtica, aí a xente, independentemente da súa idade, responde positivamente. Os rapaces o que si son, son moi sinceros e, como nos lles gustes, vas amolado!

Defendes a literatura infantil e xuvenil como literatura para todas as idades. Os maiores deberiamos volver abrir os libros que nos ensinaron a ler e soñar?
Cando pasado o tempo volves ler O principiño descobres un libro totalmente distinto e coma este título calquera outro. Os libros infantís que están ben feitos teñen diferentes niveis de lectura e, mentres que un rapaz queda no máis superficial, nunha persoa de máis idade e coas outras vivencias persoais afloran outros sentimentos e outro tipo de reflexións. É un exercicio fermosísimo volver abrir os libros da infancia e ver como medraches e canto podes seguir aprendendo deles.

A palabra máis bonita do galego?
Arrolo.
O consello máis sabio da túa nai?
A miña nai tenme dado moitos consellos sabios; un deles foi que tivera un fillo e os meus cartos. Para ela significa que alguén te coide e que sexas independente na vida.
Unha loucura por amor?
Moitas! Hai que facer loucuras por amor todos os días, porque o amor ten que estar moi vivo.
A forma máis sincera de solidariedade?
Compartir de verdade o que tes para que os demais poidan ter algo. É dar aos demais o que queres para ti.

Cada ano es recoñecida con novos galardóns. Poderíase dicir que O meu pesadelo favorito marca un antes e un despois na túa produción literaria? E, entre tantos recoñecementos, hai algún máis especial ca o resto?
O meu pesadelo favorito é o meu libro máis premiado. É un libro moi especial, que non ten idade e que len por igual nenos e adultos; adultos que choran alí onde os nenos non choran, porque fan outro tipo de lectura. É un libro que me deu moito, coma outros que non teñen premios, de grande importancia na miña traxectoria. É un libro que vai saír en italiano, que me levou incluso ao Palacio Real, convidada ao xantar do Premio Cervantes. Mais, o máis importante deste libro, e dígoo de corazón, dámo a xente que está namorada de personaxes como a repartidora de bicos, o vendedor de olores de recordos e de recordos e olores. Para min os premios verdadeiramente importantes son os reais.

Es licenciada en Bioloxía e en Xornalismo, amais de diplomada en Maxisterio. Entre tantos docentes, houbo alguén que influíra en ti especialmente á hora de atopar o teu camiño?
Sendo eu moi noviña, Helena Villar Janeiro fíxome ver algo transcendental e do que eu non era consciente: na miña casa os meus pais falaban entre eles galego, pero comigo comunicábanse en castelán. Para min esa reflexión resultou extremadamente brutal e foi determinante para tomar conciencia do valor que para min tiñan o idioma, o país e a terra. Helena foi fundamental no meu camiño e hoxe teño a sorte impagábel de contar coa súa amizade. Anos despois, cando estudei Maxisterio, deume clase de bioloxía Joaquín María Díaz de Bustamante. Era tan bo profesor que cando finalicei Maxisterio decidín estudar Bioloxía! Aínda que no momento non o sabes, hai xente que che cambia a vida e cando es consciente os anos xa pasaron e perdícheslle a pista. É unha mágoa.

Podémoste ler en galego e lerte traducida ao castelán, catalán, portugués, italiano e incluso ao polaco. En galego, hai máis obstáculos para chegar lonxe?
Escribir en galego é unha opción vital, pero comporta atrancos. Cando ti presentas un texto en galego o primeiro que ten que facer un editor, por exemplo dunha editorial en castelán, é mandarllo a un lector de galego para que emita un informe, polo que xa lle estás custando cartos. E logo, se deciden sacar o libro, tamén teñen que traducilo, o que significa máis obstáculos. Por fortuna, cando vas facendo nome, as cousas tórnanse máis doadas e paga moito a pena. Eu elixín facelo así porque o galego é a miña lingua. Debo facelo así, aínda que sexa máis complicado, que o é!

Teño uns pés perfectos é un libro para ler descalzo. Pero para poñerse a escribir, que necesita María Solar?
As condicións ideais danse cando estou soa na casa, cousa que pasa moi poucas veces, e tamén me gusta escribir descalza. É unha manía que teño; gústame mover moito as dedas e ter os pés libres! Despois, a vida fai que sexas nai traballadora e que andes de arriba para abaixo todo o día e que acabes escribindo en calquera sitio. Hai moitos escritores que din que escriben mirando as ondas do mar, mais eu escribo agardando en karate polo neno, nun bar e alí onde poida, porque cando estás absolutamente metida nunha historia, tes que aproveitar calquera momento para sacala fóra.

A literatura infantil e xuvenil mantente conectada coa María cativa e permíteche abrir unha fiestra máxica para escapar da realidade. En que se parecen os nenos de hoxe en día aos que viviron no tempo de As horas roubadas?
A realidade é que se parecen en máis cousas das que eu desexaría. Cando vou aos institutos con As horas roubadas descubro que os rapaces, que hoxe o teñen todo, seguen a ter os complexos que eu tiña de adolescente, que eran moitos. Pese a ter moita información, están volvendo moi atrás perigosamente no tema dos malos tratos, no deixarse controlar, vivindo amores que pensan que teñen que ser de cor rosa… É algo que me arrepía! As profesoras e as nais dinme que agradecen a charla porque a xente nova escoita máis a alguén de fóra, a alguén que chega a través dun libro, ca aos mestres ou á familia. É lamentábel que, a pesar da facilidade de acceso á información, os rapaces de 2017 presenten eivas semellantes ás que nós tiñamos.

As horas roubadas é en palabras de Manuel Rivas «unha historia de amor que incendia todos os misterios». Cando a literatura se fai adulta, os obxectivos tamén medran?
Como escritora, nunca sentín unha necesidade especial de facer un libro «de adultos»; de feito, se tivese quedado na literatura infantil e xuvenil seguiría sendo feliz, porque a min non me parece literatura menor. Este libro fíxome medrar como persoa e como escritora, e fíxome ver que podía chegar a outros públicos. Os circuítos de adultos son outros, circuítos literarios, circuítos de prensa e promoción nos que me sinto moi cómoda, tan cómoda como me sentín transmitíndolles esta historia aos adultos, así que penso que volverei escribir para públicos adultos.

Se o amor é o motor que nos move a todas as idades, cal é o segredo da felicidade na idade adulta?
O amor é fundamental! Para ser xeneroso, para querer a xente, para abrirse aos demais, o amor é clave. Falo de amizade, falo de amor de parella, falo de sexualidade. Do amor nace a capacidade de ser feliz no sexo, de ser feliz coa túa parella, de ser feliz ti só. Para sermos felices cos fillos, coa familia, cos amigos, o amor é indispensábel, porque o traballo é unha etapa da vida, pero ao final, o que marca a nosa vida é o amor.

Vés de presentar a túa última criatura, Os nenos da varíola, que ten a súa historia para tocar os teus adentros e para que decidises convertela en novela?
É unha historia que levaba seguíndome e perseguíndome desde que estudei Bioloxía e á que lle puiden dar forma cando descubrín, a través do estudo duns compañeiros xornalistas, o nome dos nenos que interviñeron na fazaña médica de levar a vacina da varíola ao novo mundo. Eses rapaces que portaron no seu corpo a vacina escribiron unha páxina moi importante na historia do mundo e foron determinantes para erradicar a varíola do mundo, unha enfermidade terríbel! Iso pasou en Galicia onde, a pesar da súa importancia, case que non hai memoria do que se fixo. Era unha historia que eu tiña que escribir porque me espertaba moitísimos sentimentos e que quixen escribir de xeito cru para respectar a súa autenticidade. Quixen devolverlle a toda esa xente algo do que nos deron e restituílos ao lugar que debería corresponderlles na nosa memoria.

Os nenos da varíola lanzouse simultaneamente en galego, castelán e catalán. Como asimilas o feito de estar facendo historia na literatura?
Eu non sei se estou facendo historia; facer historia na literatura é unha frase moi grande! Creo que temos que loitar pola normalidade e a normalidade é que eu escriba na miña lingua, que é o galego, e que ese libro se traduza ao castelán, ao catalán, ao italiano ou ao turco. A normalidade é que escribas na túa lingua e que te poidan ler en todas as partes, porque as historias son universais.

Témosche oído dicir que as cousas grandes nacen do entusiasmo. Compartirías, para pechar a entrevista, os ingredientes da túa receita do entusiasmo?
(Ri moito) O meu entusiasmo nace dunha filosofía de vida, da miña ilusión por vivir, por medrar, por coñecer, das gañas de facer cousas novas e alcanzar novas metas. Non teño outra receita máis ca a de ilusionarse con cada cousa que se fai e facela como se fora realmente importante. E traballar, eh! traballar moito!

«Os circuítos de adultos son outros, circuítos literarios, circuítos de prensa e promoción nos que me sinto moi cómoda, tan cómoda como me sentín transmitíndolles esta historia aos adultos, así que penso que volverei escribir para públicos adultos»

«O meu entusiasmo nace dunha filosofía de vida, da miña ilusión por vivir, por medrar, por coñecer, das gañas de facer cousas novas e alcanzar novas metas»

Entrevista extraída do número 5.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Tino Martínez

150 150 CORALIA

Aos setenta e tres anos, a súa mirada segue a ser tan transparente como profunda, e a súa palabra tan vehemente coma intelixente. É un autor excepcional, cheo de proxectos e enerxía, cuxa obra enche de arte este cuarto número de Coralia. Unha clase maxistral de fotografía que nos devolve por un instante a aquel estudo seu da rúa Nova, que o mestre Martínez converteu no verdadeiro templo da fotografía en Compostela, onde a arte cobraba corpo, como por arte de maxia, en forma de Cibachrome ou Ilfobrome.

Con máis de cincuenta anos de traballo, cuns corenta e cinco mil negativos en arquivo e a autenticidade e a sinceridade como sinais de identidade, Tino Martínez é un referente imprescindíbel da arte galega, grazas a unha obra libre de artificios, que forma parte de títulos como Ofrecidos, Ex-votos, Cámara Barroca ou Prata sobre pedra.

Ter o privilexio de contemplar o seu traballo polo miúdo fainos partícipes da arte en maiúscula da Fotografía.

CULTURA

Como sería unha instantánea da Compostela na que te iniciaches na arte fotográfica? Que escenarios e rostros definirían aqueles primeiros anos entre cámaras?
(Tino suspira antes de responder). Non hai unha, son moitas! Eu teño recordos desde o útero da miña nai e lembro que, cando tiña tres ou catro anos, se dicía que unha persoa xa era vella aos corenta anos. Hoxe, en cambio, aos oitenta estamos coma buxos! Penso que, máis que dun rostro concreto, eu teño memoria dun país pobre, dun país necesitado, da miseria. Un país no que todos necesitabamos axuda, pero no que a amizade e a boa veciñanza eran a norma. Penso que sería iso o que plasmaría a fotografía daquel tempo.

Houbo algún tempo no que pensaras que a túa vocación podía ser outra?
O certo é que eu non cheguei á fotografía de maneira vocacional. Pensa que a miña primeira vocación foi ser xesuíta. Pero foi imposible. Despois, vertín toda a miña ilusión en estudar, pero tampouco puiden facelo, e cando tiña trece anos caín na fotografía como puiden ter caido no transporte!

Como era a túa primeira cámara?
Era unha Yashica Mat-124 que facía 120 e 220, que merquei a prazos. Para pagala tiña que prescindir dunha comida, polo que quedaba sen almorzar ou quedaba ser cear. Vendeuma un tipo polo dobre do que a el lle custara, cando eu tiña que durmir no chan.

Tino Martínez, fotografo

A pureza e autenticidade do teu traballo son resultado de toda unha vida de esforzo e dedicación. Cales son os chanzos máis difíciles de acometer? Os primeiros? Os intermedios? Todos?
Son todos. Eu considero que un fotógrafo ten que ser rigoroso, crítico, soñador, e, sobre todo, disciplinado. Marcarme esas premisas custoume moito, pero sempre foron o meu norte como fotógrafo.

Se a obra reflicte a esencia do seu autor, con que temática te identificas máis?
Coa antropoloxía, sen dúbida. Na fotografía antropolóxica estamos falando das persoas, non de paisaxes, non de cousas sen vida. A relación coa persoa é moi importante para min. De sempre me chamou a atención poderosamente o retrato de preto, o primeiro plano, os ollos, e aí foi onde me centrei. Abofé que a antropoloxía é a miña área favorita, sen desmerecer outros tipos de fotografía nos que tamén traballei arreo.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Que historia nos contarían de ti as fotografías do teu arquivo, ao longo de todos estes anos?
Esa historia non depende de min, depende de quen as mira, e hoxe a xente, en xeral, está baleira. Hoxe ves unha fotografía ou unha pintura, hoxe escoitas unha melodía, e non te detés a pensar como naceu, ou canto terá sufrido o seu autor para creala. Para mirar unha obra, a que sexa, tes que ter un mínimo de sensibilidade, que hoxe escasea.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Desde 2015 os artistas están a volver a súa mirada outra vez cara á fotografía analóxica. Pode significar isto unha nova época para a fotografía química ou será unha moda pasaxeira?
A min encantaríame que volvera para quedar, pero penso que é un snobismo. Hoxe xa non quedan mestres que poidan ensinar e a xente tampouco ten moito interese en aprender. Sacar adiante a fotografía química require moito tempo de laboratorio, moito tempo de experimentación, e máis diñeiro que a fotografía dixital. Ben podería ser unha moda pasaxeira para presumir que se fai fotografía analóxica! Facer fotografías é unha cousa, e facer Fotografía outra.

De todos os tipos de fotografía nos que te tes mergullado con éxito, cal che ten dado máis satisfaccións?
A liña persoal. Evidentemente, o diñeiro é necesario para vivir. Teño dous fillos aos que tiven que dar carreira e unha familia que sacar adiante, pero a min nunca me gustou a fotografía social. Con certeza, é a fotografía persoal a que me dá as maiores satisfaccións; unha fotografía que facía fóra de horario, os sábados e domingos, e tamén pola noite. Eu empecei a facer nocturnos en branco e negro arredor do ano 80. Daquela, dedicáballe ao traballo diúrno entre 12 e 14 horas, e parecíame que durmía moitas horas, así que empecei a traballar nos nocturnos de inverno, o que supuña saír tarde para evitar coincidir cos camións da limpeza. Deitábame ás tres ou catro da mañá e levantábame ás sete. Era o sacrificio dun tolo; non hai máis.

Hai unha idade perfecta para o retrato, e, como contaba José Luis Alvite, ese momento ten lugar cando xa se cantaruxa o epitafio?
A José Luis uníame unha profunda amizade. Era un fenómeno que escribiu sobre min algúns relatos encantadores. Mais eu son da opinión de que calquera idade é boa para o retrato. Ten retrato un neno como o ten un ancián. Certo é que retratar a un ancián con engurras e cabelo branco, como o meu, é moito máis atraente, pero hai que facelo con coidado e evitar ridiculizar ás persoas. Eu odiei sempre o «33», o «patata», o «hai que saír sorrindo». Odiei todas esas pautas ata o punto de vetalas. Detrás dun bo retrato sempre hai moito respecto.

Desde o seu nacemento, a fotografía tivo unha presenza moi destacada no tránsito da sociedade visíbel a sociedade invisíbel. A morte é un tema profundamente galego e unha materia de grande intensidade e verdade dentro da túa obra. Son os ofrecidos fundamentais na túa traxectoria?
Os ofrecidos representan un apartado importantísimo na miña alma; desde que en 1969 arranquei con este traballo antropolóxico, ocupan un lugar realmente importante. Aínda que eu non falaría da morte como tema, porque en realidade é un traballo centrado na vida e na saúde. O señor, señora ou neno que vai dentro dun ataúde sente que se salvou. É, pois, unha cerimonia coa que se celebra a vida, non a morte.
A noite máis fermosa de Compostela é a que captan os teus nocturnos. Dirías que Santiago é unha cidade agradecida cos seus artistas vivos ou a monumentalidade da súa pedra endurece aos seus habitantes?
Para ver a monumentalidade da pedra ou de calquera outra cousa hai que ter un pouco de sensibilidade, e diso estamos moi escasos. En Santiago hai un momento durante a posta de sol no que o azul frío do ceo se destaca entre os tons cálidos das iluminacións artificiais. Chegar a esta conclusión custoume anos, custoume diñeiro, custoume «la de Dios!» e cheguei a identificar ese momento, que dura entre quince e vinte minutos, a través da interpretación visual. Hoxe a luz descoñécese e, para ser fotógrafo, hai que coñecer a luz; descoñécese a reacción da luz diante de cada película, e como vai reaccionar o químico co que vas procesar. É cuestión de probar e probar e probar… Non é como ti o ves, é como é. Se estandarizas o proceso, chegas a facer un nocturno nun cuarto de hora, cando antes che levaba días. A fotografía química e a fotografía dixital son o mesmo ou non se parecen en nada? En nada. Non se parecen en nada.

E, pensando nos novos valores, que cres que é máis importante hoxe para chegar lonxe na profesión? Botar todas as horas do mundo traballando, contar con boas amizades nas altas instancias, saír fóra…?
Saír ao mundo e sacrificarse, porque sen sacrificio non hai traballo; sen traballo todo é incerteza, e a incerteza véncese a forza de traballo. Para chegar lonxe na fotografía tes que ser crítico e tes que ser soñador, pero tamén tes que ser disciplinado. Non se pode dicir «vou ver se fago fotografías». Non! Saír e disparar non é facer fotografía. A Fotografía hai que poñela en maiúscula e en singular.

A hora perfecta para fotografar Compostela?
Entre lusco e fusco.
Quen son os teus impresdindíbeis?
Fina, Begoña, Mateo e Marcos.

Entrevista extraída do número 4.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Diana Nogueira

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Tiña apenas 17 anos cando iniciou a súa andaina profesional no concurso máis famoso da Televisión de Galicia. Aquela moza de Vigo só precisou un sorriso para namorar á cámara, pero foi a base de seriedade e constancia como se fixo un nome dentro do audiovisual galego. Tras varias tempadas no prime time, quixo arredarse dos platós para principiar unha nova etapa dedicándose ao que estudara (anatomía patolóxica). E, a xeito de despedida da moda e da televisión, aceptou presentarse ao certame Miss Galicia de 1999, un concurso que terminaría por gañar. Ese éxito tamén a acompañaría a nivel estatal e mundial, chegando a converterse na segunda dama de honra de Miss Universo, un recoñecemento que lle abriu as portas da moda a nivel internacional e lle deu a oportunidade de estudar interpretación en Madrid e facer da súa gran paixón a súa profesión.

Presentadora experimentada e actriz de sona, dentro e fóra de Galicia, Diana Nogueira é a fermosísima protagonista do noso editorial de moda.

Ritual diario imprescindíbel?
Erguerse de bo humor e lavar a cara con auga fría antes de almorzar.

Cal é o valor da beleza?
Se falamos das persoas, a beleza exterior é un don que non vale para nada se non a hai interior.

Un segredo para ter o corazón contento?
A xenerosidade.

Recuncho favorito de Compostela?
Calquera da Alameda.

Unha persoa imprescindíbel?
O meu fillo.

Onde está o teu escenario favorito?
En Galicia.

Un adxectivo que che defina?
Escoller un só é imposíbel!

Actriz ou actor de referencia?
Meryl Streep.

Madrid ou Vigo?
Vigo.

Cal é o traballo do que máis satisfeita te sentes ata agora?
Da miña personaxe da tía Deli en Libro de Familia.

Unha meta?
Enfrontar novos retos como actriz.

Contido extraído do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido