•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

medio en galego

Mateo martínez

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
A miña adolescencia estivo chea de deporte, así que non foi difícil atopar na fisioterapia a miña vocación. Tras formarme nesta disciplina e como instrutor de pilates, e logo de varios anos adquirindo experiencia, decidín montar unha clínica que innovase nesas dúas materias para apoiar e axudar a quen o puidese precisar. Sigo, iso si, sendo un apaixonado do deporte, e, agás fútbol, practícoos case todos. En especial, ciclismo. O certo é que son un namorado do meu traballo e da vida que levo.

A que persoa viva admiras?
Os meus pais, Tino e Fina. O meu pai é para min o exemplo perfecto dunha persoa que se reinventou desde a nada; a viva imaxe dun loitador. A miña nai admíroa por ser o exemplo perfecto do amor puro.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Guitarrista dun grupo de rock dos 60.

Un libro que mereza a pena?
La tregua de Mario Benedetti.

Na cociña es un artista facendo que cousa?
Din que o shushi.

Podes imaxinar a vida sen internet?
Pódoa imaxinar. Sería un chisco máis aburrida e un pouquiño máis difícil, pero si que a podo imaxinar.

Onde viaxas para perderte?
A un pequeno lugar dos Pireneos franceses que se chama Luz-Saint-Sauveur. A miña bici e mais eu.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
Seis, o pastor alemán que tiñamos na casa.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Teño a sorte de poder facer todo o que me apetece e, xestionando agora mesmo as horas mortas, adícoas a facer Legos.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Telecinco.

E, ao contrario?
O puré de verduras.

Contido extraído do número 9.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Sen dúbida, a saúde; a miña e a da miña familia. Despois, poder dedicarme a algo que me gusta, que me apaixona e que me fai traballar con ganas todos os días.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
O medo real non o quero contar para que non o coñezan os afectados, pero a súa consecuencia sería envellecer e morrer só.

Cal é o mellor día da semana?
O sábado.

Cal é o teu maior éxito?
A clínica e o cariño que a xente nos amosa co que facemos.

Hai algún don que botes en falta?
A memoria visual.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía pola dor.

E nunha muller?
O mesmo.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Dúchome con auga moi quente nada máis espertar e tamén antes de deitarme.

Como che afecta o Nadal?
Nin fu nin fa. Nin frío nin calor. Non son unha persoa que se ilusione ou emocione coas datas, polo que creo que tampouco me afecta tantísimo como para pórme triste.

Que querías ser cando eras pequeno?
Parece ser que corredor.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O tacto.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
O ser cariñoso.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«Pequeña gran revolución» de IZAL.

Con que defectos es máis compresivo?
Coa impaciencia.

Cal é o teu maior atractivo?
As mans.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A da convivencia entre ciclista e coche na estrada.

Noctámbulo ou madrugador?
Madrugador.

Que che inspira Compostela?
A tranquilidade de saber que estás vivindo no teu fogar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Falua

150 150 CORALIA

É TENDENCIA

FALUA

Música de preto

A meirande parte das formacións musicais soñan con encher estadios e grandes coliseos, e son moi poucas as que elixen acariñar o corazón a curta distancia e a media luz. Falua pertence a esta categoría, a da música en estado puro, unha música que traspasa fronteiras e épocas.

Sara de Sousa e Gom de Abadim, voz e guitarra de Falua, están a renovar a sonoridade da música galega, portuguesa e mesmo brasileira, aportándolle a temas de sempre unha nova identidade. Son ambos os dous músicos de longo percorrido e, antes de formar dúo, Sara foi solista de Fado Maior, Sara de Sousa Trío e Bolero en Clave de Son, e Gom, guitarrista de A Quenlla, A Banda das Crechas, Davide Salvado e Brath. Os d’Baixo e Tis-che-tein son as súas outras formacións.

Falua ven de editar o seu primeiro álbum homónimo, un percorrido sentimental polas cancións de ambos os dous lados da raia, e por emocións e sentimentos universais. Sara e Gom, mestres de formación e músicos de vocación, recoñécense nas palabras do cantautor arxentino León Gieco: «a música é unha cousa ampla, sen límites, sen fronteiras, sen bandeiras», e aínda que consideran que a música é unha linguaxe universal, ao permitir a todas as persoas comunicarse a través dela, sinten que son os estilos e peculiaridades de cada lugar os que en verdade a enriquecen e lle dan carácter.

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar»

Contido extraído do número 1.

A autoedición garantízalle a Falua liberdade absoluta nos arranxos, na proposta estética e na selección dos temas –incluso para renovar a listaxe de cancións de cando en vez–. É en directo cando o repertorio do dúo se multiplica, e cando a suma de voz e guitarra crea momentos de maxia e verdadeira comunicación co público. «É moi cómodo –apunta Gom–, e as veces tamén é agradábel para o tímpano. Non fan falla tantos timbres diferentes para obter gozo musical. Ás veces a xente agradece escoitar unha música máis tranquila, ter unha horiña de calma. É unha combinación cálida, cercana. Algo sinxelo, agarimoso, que a xente agradece entre tanta estridencia e tanto efectismo. É como unha ventaniña pola que entra un pouco de aire fresco».

«Para un artista o mellor regalo é ver que a xente se emociona coa túa música; guitarra e voz son a mestura perfecta cando se quere namorar.» –confirma Sara, cuxa poderosísima voz alcanza rexistros de gran fermosura interpretando un repertorio do que forman parte verdadeiras xoias galaico-lusas: Campanas de Bastabales, Quen puidera namorala, Aí ven o Maio, Verdes são os campos ou Menina estás à janela.

Namorados da música de raíz tradicional, Gom e Sara lembran con morriña a década dos noventa, cando a música galega soaba en todos os rincóns do mundo e en todos os rincóns de Compostela podía escoitarse música en vivo. «Para min, Santiago e música son un todo –explica Gom–. Cando cheguei aquí, hai case vinte anos, en moitos sitios diferentes había unha actuación pequeniña: aquí había un dúo, alí un trío ou unha actriz que cantaba… E iso para a cidade era un tesouro, sobre todo para Santiago que vive do turismo. Iso perdeuse moitísimo».

Sara, co corazón dividido entre Porto e Santiago, entre o fado e a música galega, cre que hai que respectar o pasado e manter a inspiración na tradición, pero dando a benvida ás melloras. Ao que Gom engade: «Os usos cambiaron. Xa ninguén canta mentres se malla porque ninguén malla, ou ninguén canta mentres se fía porque xa non se fía a man, pero a nosa música é un tesouro do que debemos nutrirnos».

Por iso, na medianoite de Compostela, Falua dalle nova vida á gaivota de Amália Rodrigues e á pomba dourada de Álvaro Cunqueiro. De preto e sen artificios. Facendo música en estado puro.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Montse Rivera

150 150 CORALIA

Montse Rivera (Vigo, 1969) confésase feliz. Vive da súa paixón: a música tradicional galega e a súa transmisión. Profesora de canto, baile e pandeireta, reputada conferenciante sobre as vicisitudes do folclore e a súa práctica, experta na historia do traxe, Rivera é unha das seis mulleres que forman Leilía, talvez o grupo de pandeireteiras con máis sona do país. Dentro de dous anos celebrarán o seu 30 aniversario. Logo de cinco discos, preparan «un moi especial».«Trinta anos non se fan todos os días», explica divertida, «e menos sendo case as mesmas que cando comezamos agás unha, que se incorporou aos dous anos, e o gaiteiro, que caeu polo camiño».

«A música está dentro dun mundo, dun modo de vida. Cando ese modo de vida desaparece, queda sen o seu espazo. Nós podemos recoller o seu recordo. E este recordo non é algo puro. A música tradicional non é algo puro»

SOCIEDADE

Que é a música tradicional?
Difícil pregunta. O que recollemos gravando as señoras que recordan esa maneira de divertirse anterior á entrada da radio, a televisión e os ritmos modernos. Pero hai que fialo ben, porque moderno tamén se pode considerar un pasodobre. De feito, hai escritos de finais do XIX que falan de que o pasodobre é unha música allea. Porén, tivo un sabor galego, do pobo. A música tradicional ten que transmitirse oralmente e formar parte da vida das persoas. Se antes unha muller tocaba a pandeireta, non era por ir a clases de pandeireta. Tocábaa porque a súa nai tocou, porque a súa avoa tocou, formaba parte da súa vida. Aprendía do mesmo xeito que aprendía a zurcir, a ir ao campo…

Era un elemento máis dos saberes cotiáns, prácticos.
Exactamente. Esta música, este xeito de cantar, este xeito de divertirse é a tradición. Non se pode coller como un elemento á parte. A música está dentro dun mundo, dun modo de vida. Cando ese modo de vida desaparece, queda sen o seu espazo. Nós podemos recoller o seu recordo. E este recordo non é algo puro. A música tradicional non é algo puro. Pasa polo saber das persoas. Medra con elas, cambia con elas. Hai quen di que Leilía fai agora música tradicional. Eu creo que non xorde do mesmo sentimento, da mesma necesidade. Non ten a mesma funcionalidade.

Cando comezastes a recoller folclore, en que estado atopastes ese patrimonio?
Había moitísimo que recoller, moitísimo que recuperar, moitísima xente que sabía e que aínda tiña capacidade física, e memoria, para transmitilo. Pero non o valoraba. Agora vas onda unha señora gravala e xa sabe a que vas. Viuno pola tele, escoitou na radio falar disto… A finais dos oitenta tiñamos que enfrontarnos ás reticencias da persoa, que vía chegar un grupo de rapaces e preguntarlle por algo que había trinta ou corenta anos que non facía. E ao seu fillo, que non entendía e desconfiaba. Téñennos botado das casas. De estarmos sentados coa señora nunha mesa, chegar o fillo: «Vides aquí rirvos da miña nai, fóra». Hoxe non pasa. Unha vez na zona de Negreira fomos onda unha señoriña, vestida de negro. Contámoslle que vimos de Santiago e que queriamos recordar como eran os cantares, os bailes de antes. Do fondo da casa saíu o fillo, que escoita e di: «A miña nai non sabe nada diso». Entón a señora mira para o rapaz e di: «E ti que sabes se sei ou non sei?». Agarra a pandeireta e ponse a cantar. Somos un pobo que temos unha habilidade brutal para esquecernos do noso pasado.

«A música tradicional ten que transmitirse oralmente e formar parte da vida das persoas. Se antes unha muller tocaba a pandeireta, non era por ir a clases de pandeireta. Tocábaa porque a súa nai tocou, porque a súa avoa tocou, formaba parte da súa vida. Aprendía do mesmo xeito que aprendía a zurcir, a ir ao campo...».

«Agora vas onda unha señora gravala e xa sabe a que vas. Viuno pola tele, escoitou na radio falar disto... A finais dos oitenta tiñamos que enfrontarnos ás reticencias da persoa, que vía chegar un grupo de rapaces e preguntarlle por algo que había trinta ou corenta anos que non facía»

«Dentro de 50 anos o que nós facemos con Leilía vai ser música tradicional. Para min, a verdadeira renovación é cando vas a clases, aprendes, e logo es capaz de usar esa música para pasalo ben, para divertirte, na túa vida, cos amigos»

De onde che veu o interese pola tradición musical?
Segundo conta miña nai, non paraba quieta e entón meteume en baile. En Vigo bailaba. Cheguei a Santiago e meus pais buscaron onde puidese seguir. Entrei en Cantigas e Agarimos. Vin que detrás do escenario había algo máis. O director, Anxo Sanmartín, levounos a algunha recollida. Foi unha fascinación. Entón, un grupiño decidimos botarnos a recoller. Nese grupo de xente estaba xa Felisa Segade, que é compoñente de Leilía. Para que te fagas unha idea, na primeira recollida que fixemos ninguén levaba cámara de vídeo.

Lembras onde foi?
Foi en Gonte, en Negreira.

Queda folclore por recoller?
Quedar queda. Aínda estiven a fin de semana pasada nunha aldea de Covelo. Era unha señora que estivera na emigración e volveu hai cinco anos. É un bo foco de información, porque non estivo mesturada coas cousas que complican agora a recollida.

Por exemplo?
A televisión. Abriu portas, e xa non tes que explicar a que vas. Pero tamén fai que a xente aprenda. Recordo unha recollida onde a señora estaba bailando. No baile, os puntos dunha zona teñen algo común, unha relación de movementos. E a señora fixo un punto que non me cadraba. Dígolle: «Mire, este punto que acaba de facer, que bonito é. De onde é?». «Ai, gústache?», responde, «pois aprendino no Luar». Téñenme cantado en recollidas cousas que eu cantei en Leilía. Como te dás conta? En Galicia non temos cancións. Temos coplas e ritmos. Mestúranse aleatoriamente. Hai versos que teñen a súa propia melodía, pero non é o normal. Cando tes recollidas 50 coplas, escolles tres, pólas nunha orde, grávalas así. Se unha señora canta esa mesma melodía con esa orde determinada de coplas… Pode ser unha casualidade, pero é moita casualidade! Outra cousa que acontece é que a memoria non é moi fiábel. Unha señora pódeche dicir que esa canción a aprendeu do seu pai e non. E non che está a mentir.

Digamos que aínda queda folclore mais non no estado de pureza -é unha palabra problemática- en que estaba hai trinta anos.
A ver, nunca foi puro. Nunha recollida nunha parroquia, as señoras estaban tocando dun xeito que non era desa parroquia. Cando levabamos unha hora e pico da mesma maneira, pregunto: «Aquí non tiñan outra maneira de tocar a jota?». «Ai, si», contestan, «pero como xa fomos ao Luar hai tres meses e queremos volver, estamos a ensaiar esta para ir». «E esta de onde é?», insisto. «Pois aprendéunola o señor Manolo». «E el onde a aprendeu?». «Ai, o señor Manolo é dun grupo de baile de Carballo». Está ben, é precioso. É o que acontece cando non temos un estudo serio de como era o folclore antes.

A música tradicional é produto dunha maneira de vivir, de traballar, de relacións sociais que desapareceron. Daquela, como se renova?
Dentro de 50 anos o que nós facemos con Leilía vai ser música tradicional. Para min, a verdadeira renovación é cando vas a clases, aprendes, e logo es capaz de usar esa música para pasalo ben, para divertirte, na túa vida, cos amigos. Tradición pura a recuperar? É o de menos. O importante é que estea na vida.

Por que a pandeireta e o canto están asociados á muller?
A resposta firme non a sei, habería que falar cun historiador ou cun musicólogo. Teño a miña teoría. A chave atópase en como estaba organizada a diversión. Cando chegaba a tardiña, xuntabámonos para a festa, o que se chamaba serán, foliada, rúa, ruada… As mozas eran as encargadas de organizala. Á noitiña. Imaxina dúas mulleres polo monte adiante para ir a outra vila. Non, as mulleres quedaban no lugar. Elas cantaban e eran os mozos os que ían de vila en vila bailando cunhas, cantando con outras… As mozas eramos as encargadas de manter a música. E se tiñas boas cantareiras ías ter xente no teu serán. Por outra banda, hai moitos traballos ligados ás mulleres. Algúns teñen cantos e mantéñense. Despois, se eras home, tiñas outras maneiras de acceder á música. Podías tocar a gaita, outro instrumento…

Porén, agora xa hai moitas mulleres que tocan a gaita. Mais pandeireteiros homes non tantos.
Si que hai. E con forza. Non só a nivel escolas, senón figuras relevantes. O primeiro grupo de pandeireteiros foi Pandeiromus, nos anos 90. No baile tamén hai cada vez máis homes, cando antes era a muller a que tiña que bailar, porque era a maneira que había de ligar.

A discoteca.
É o mesmo. Cando dou clases digo: «vós agora ides á discoteca para botar uns bailes. Fostes a clase? Non. E por que sabedes? Porque mirades a outros e imitades!» Así é como se aprende. Que pasa? Que non era unha vez á semana. Ao mellor había tres ou catro oportunidades de botar unha baila. Cando falas coa xente, diche: «Nós viviamos cantando, iamos cantando aos sitios, mentres traballabamos…» Era unha maneira de facer a vida máis fácil. Que a vida era moi dura. Pensar que a aldea era bucólica e pastoril, nada. Cando se xuntaban para as fiadas acababan cantando e bailando, pero primeiro fiábase.

Moitas horas seguidas.
Ou nas labradas, sobre todo na zona de Pontevedra. Acababan de sachar o seu cabeceiro e as que remataban collían o sacho e púñanse a bater nel cunha pedra. Cantábanlle ás que aínda estaban traballando. Cavabas e aínda che quedaban folgos para agarrar o sacho e cantar.

«Cando falas coa xente, diche: «Nós viviamos cantando, iamos cantando aos sitios, mentres traballabamos...» Era unha maneira de facer a vida máis fácil. Que a vida era moi dura. Pensar que a aldea era bucólica e pastoril, nada. Cando se xuntaban para as fiadas acababan cantando e bailando, pero primeiro fiábase»

Esa relación da música co traballo desapareceu. Agora vincúlase, sobre todo, ao lecer, ao entretemento.
Era unha maneira de levar o traballo doutro xeito. Logo, a música tamén é comunicación. As coplas non se botaban porque si. Estou tocando a pandeireta e aquela moza está cun rapaz que antes estivo comigo. Pois canto: «Adivírtete rapaza / cun rapaz que xa foi meu / ti zúgalles os ósos / que a carne cominlla eu». A outra rabeará, e botará unha resposta. Era unha maneira de que os problemas, as rifas e as deficiencias do día a día non quedasen dentro. Non se pode entender a música sen entender o entorno que a xerou.

Ocupou un lugar semellante en todas as culturas. A industria e o capitalismo cámbiano todo.
Todo mudou. A realidade é outra, nin mellor nin peor. Temos que aprender dos tempos de antes e collermos o que nos vale para agora. Eu podo vivir no século XXI pero son galega e teño un pasado. Se o coñezo e se o gozo, achegarei algo ao mundo.

Foi difícil de tomar a decisión de que Leilía superase a mera conservación da tradición e engadise arranxos e outros instrumentos?
Moi difícil. Houbo un debate. Sempre dicimos que Suso de Toro deu o empurrón final. Uns días antes tivéramos unha xuntanza entre nós en que falamos de que facer, que non facer… Por coincidencias, Suso organizaba un programa para A Mandrágora e decidiu levar a Leilía. Reunímonos. Púxose a falar e era como se Suso estivese na nosa reunión e solucionase todas as nosas dúbidas. Aínda que para min o primeiro traballo de Leilía será sempre do que máis orgullosa me sinto. Fomos moi valentes. Facer un disco con música, con arranxos, é máis asumíbel. Pero facer un disco de pandeireta e voz, intentando manter os tons, os xeitos…

A partir do segundo traballo o grupo empeza a ter repercusión. Entrades no circuíto folk. Como foi ese traxecto cunha música tan radical para o ouvido contemporáneo como a vosa?
Os traballos musicados xa se adaptan mellor ao ouvido moderno. Agora todo o mundo sabe o que é unha pandeireteira. Pero cando sacamos o primeiro disco non che era así. Recordo a primeira vez que subimos a un escenario un pouco grande, que foi aquí [en Santiago] na praza de Cervantes, no concurso da Cidade Vella. A praza chea de xente. Subir subimos pero…. a ver como baixamos [ri]. Daquela pensabas na música de Galicia e pensabas en gaita, nunca en pandeireta. Empezaban a sacala os grupos de baile, de onde nacemos nós.

Hai algún lugar de Santiago que xogase un papel importante en Leilía?
Se eu en vez de empezar a bailar en Cantigas e Agarimos cando vin para Santiago empezara noutro sitio, ou se non viñera para Santiago, non sería o que son. O mesmo Felisa ou Merchi. Cando penso en Santiago penso na Cidade Vella. É un sentimento, non é algo lóxico, o que vou dicir, pero estás pedras, este sentir, é como se a música estivese dentro e houbese que sacala para fóra. A forza que ten Santiago non a ten outra cidade.

«Cando penso en Santiago penso na Cidade Vella. É un sentimento, non é algo lóxico, o que vou dicir, pero estás pedras, este sentir, é como se a música estivese dentro e houbese que sacala para fóra. A forza que ten Santiago non a ten outra cidade»

Entrevista extraída do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Neves Rodríguez

150 150 CORALIA

ESCENARIOS

Descubrir a persoa que hai detrás da Neves Rodríguez actriz e presentadora representa unha experiencia verdadeiramente enriquecedora. A vitalidade, a intelixencia e a xenerosidade son compoñentes esenciais da Neves muller, filla e compañeira, unhas características que tamén definen o seu traballo como comunicadora e como intérprete. Rodríguez, grazas ao seu talento e honestidade, consegue sempre traspasar a pantalla e conectar co corazón do público.

De espírito curioso e en permanente evolución, o seu nome está ligado a algúns dos éxitos máis importantes do panorama Audiovisual galego. Desde Galicia para o mundo, Luar, Gondar, Rías Baixas, Máis ca irmáns, O fío do retrato, Pazo de Familia ou Vaia Troula son exemplos do bo facer da Rodríguez, querida dentro e fóra da profesión, e fabulosa protagonista da editorial de moda do número de primavera de Coralia.

O Teatro Principal de Santiago convértese no escenario perfecto para revelar os diferentes perfís dunha das mulleres máis magnéticas do noso audiovisual.

A túa listaxe de desexos que tamaño ten?
É ben pequena. Ser feliz, ter traballo e procurar vivir libre, que é moi difícil.

Muller polifacética ou en constante metamorfose?
Muller en constante evolución. Sei facer moitas cousas e podería chegar a facer moitas máis. Son consciente diso, pero hai que ir cos tempos, evolucionar cos tempos. Non son unha persoa ancorada ao «os tempos pasados sempre foron mellores». Non, para nada.

A Neves actriz e a Neves persoa son boas amigas ou máis ben son rivais?
Vai por días. Hai días que Neves persoa e Neves actriz se levan moi ben e outros nos que se odian intensamente e se cuestionan moitísimas cousas. É algo intrínseco a unha profesión na que a inseguridade é unha constante, non? O dito, vai por días!

Con éxitos como Desde Galicia para o mundo, Luar ou Pazo de Familia, tes a fórmula do triunfo?
Non, para nada! Non hai fórmulas matemáticas! O que hai que facer, non para triunfar, senón para facer ben o teu traballo é facer o que che gusta, poñéndolle moita paixón e moito amor, nada máis. Non hai outra fórmula.

O teu compromiso coa lingua implica moitas renuncias?
Vivir en galego e traballar en galego nunca me supuxeron renuncia ningunha. A min non me vetaron en ningún sitio por falar en galego. Eu traballo en Galicia e traballo na miña lingua materna, o galego. Agora mesmo fago un programa de radio en podcast dedicado á banda deseñada en galego que sabemos que se escoita fóra. A xente que o oe, que non é galega, di que entende perfectamente o seu contido e que o feito de realizarse noutra lingua non lle impide escoitalo. A min, polo de agora, non me supón rexeitar nada. Cando teña ese dilema xa veremos o que facemos, pero o meu compromiso co galego é firme.

Levas anos difundindo a banda deseñada en galego. No papel, que personaxe elixirías ser?
Sería unha personaxe que aínda está por debuxar!

Fun fun fun é maxia ou que cousa é?
Ai! Fun, fun, fun é alegría, é divertimento, é banda deseñada, é creatividade, é «faino ti mesmo», é pásao ben durante dous días do mes de Nadal e en Compostela.

A poesía é un dos teus territorios favoritos. Hai algún verso ou algunha estrofa que che veña a miúdo á cabeza?
Sobre todo as de Rosalía. Cada vez que paso o muro do Courel, sempre me vén á cabeza “Castellanos de Castilla”. A min, Rosalía encántame! Logo, dos autores actuais, gústame moito a obra de Manuel Barreiro, que espero ver publicada pronto. Tamén me gustaría chegar a publicar a poesía que eu escribo.

Xoguemos ás películas. Que película sería o audiovisual galego?
Encallados de Zarauza. Se non a viron, fagan por poñela na súa casa.

A Neves, onde lle gusta perderse?
Na miña casa, no meu lar é onde me gusta perderme. É un espazo pequeno, que ten sempre os mesmos metros cadrados, pero no que sempre teño moitas cousas que facer e a posibilidade de trasladarme a outros moitos lugares.

Hai algunha receita infalíbel para conquistarte?
A min xa me teñen conquistada!

Por último, con que soñas?
Soño con facer cinema e teatro. Soño con vivir libre.

Contido extraído do número 5.

«Non hai fórmulas matemáticas! O que hai que facer, non para triunfar, senón para facer ben o teu traballo é facer o que che gusta, poñéndolle moita paixón e moito amor, nada máis».

Queres ollar outros contidos relevantes?

Teo e os Xenerais

150 150 CORALIA

Crónica de FERNANDO FRANJO & Fotografías de FRED IGLESIAS 

Arrincan os desfiles dos Xenerais do Entroido da Ulla nas parroquias do Concello de Teo. As tropas levarán porta por porta atranques e coplas no transcurso desta Festa de Interese Turístico, única manifestación destas características na Europa Occidental.

Din as lecturas da historia e a lenda que o Entroido da Ulla ten a súa orixe nas loitas que hai dous séculos enfrontaban ao pobo e ao invasor. O folclore galego ten moitas máscaras, vestimentas e expresións, e, do mesmo xeito que acontece no triángulo máxico ourensán -cos peliqueiros de Laza, os cigarróns de Verín ou as pantallas de Xinzo-, a singularidade e a orixinalidade son características dos Correos, Xenerais e coros que desfilan polas beiras do Ulla. Durante uns días, as xentes e as súas vilas mudan por completo entre estoupidos de cor que permiten transgredir por uns días as regras do cotián mesturando humor, ironía e historia. É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única.

Non se coñecen testemuñas escritas para concretar a xénese dos encontros dos Xenerais. A primeira documentación da que dispoñemos vén da man do ilustre político compostelán Alfredo Vicenti, un apaixonado coñecedor da comarca que en 1875 recolleu nuns artigos baixo o nome «A Orillas del Ulla» e publicados en El Heraldo Gallego, o enfrontamento entre milicias e veciños das parroquias estradenses de Arnois e Oca. O conxuro da memoria, lenda e tradición fai pensar que é nas loitas contra as tropas napoleónicas nas se reflicte a verdadeira orixe da festa, aínda que as batallas contra a francesada, puideron non ser a única causa da recreación dos desfiles, espellos tamén doutros episodios históricos como as guerras carlistas ou a revolución de 1846 que habería de rematar nos campos de Teo coa Batalla de Cacheiras. Sexa cal sexa a súa xénese, o retrato mantense vivo despois de case douscentos anos no imaxinario colectivo como a única manifestación festiva das súas características na Europa Occidental.

«Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos»

Versos e coplas recollidos na parroquia teense de Cacheiras:

O encontro entre Roosevelt, Hitler e Churchill (1950):
Hitler: «Soy un general alemán, que me enfrento a Inglaterra, y a partir deste momento, yo le declaro la guerra».
Churchill: «Yo como primer ministro, defenderé mi nación y acepto la declaración».
Transición democrática (1983):
«Cando chegou a democracia entrou Adolfo Suárez e xa foi cando empezaron a queimarnos os pinares».
«No País Vasco e Cataluña, cando foi a inundación, para alí correron cartos, carallo, volcouse toda a nación».
Diálogo entre Fraga e Caballero (1990):«Yo soy Manuel Fraga, permitan que me presente, por maioría absoluta fun nombrado presidente».«Coa súa sorna señor Fraga, tivo a esta xente engañada, pero eses refráns galegos, non lle valen para nada».

Cunha escenografía perfectamente coidada e mantida ao longo de xeracións, centos de xinetes vistosamente engalanados con traxes militares, sombreiros e fitas de cor, levan de porta en porta unha tradición consolidada pola necesidade de autoafirmación da estrutura social de casas, aldeas e parroquias. Na Ulla son, de feito, as parroquias as que marcan os límites e as que manteñen viva ano tras ano esa xenerosa rivalidade entre veciños, festeiros e visitantes. Son elas, ao fin e ao cabo, as que loitan da man duns poucos para recoñecer a celebración da parranda. Estas xornadas de diversión nas que non hai nin noites longas, nin días fríos, nin treboadas, comezan dúas semanas antes do Domingo de Entroido. Entón, os camiños e rueiros vense sorprendidos por unha tropa multicolor, á fronte da cal se sitúan os Xenerais, ao lombo de briosos e engalanados cabalos. Coros, bonitos e vellos, músicos e abandeirados chegan precedidos polos Correos ou Lanceiros. Eles son os encargados de pedir en cada porta a entrada do xefe da tropa, que entoará os seus vivas a cambio dunha achega económica, coa que tamén a parroquia poderá manter viva a tradición outro ano máis.

Chegan entón os atranques. É o momento máis esperado pola veciñanza e visitantes, esa solemne loita dialéctica entre dous ou máis Xenerais, que para algúns é herdeira da pugna entre mouros e cristiáns. Homes e mulleres ataviados con luxo que, envoltos na súa indumentaria militar e baixo a cor de sombreiros e gorretas, recollen con solemnidade e respecto a memoria dos enfrontamentos bélicos que a historia pon nas súas mans.

Tal e como di o calendario festivo, cada parroquia ou aldea ten a consideración de nación independente, mais a súa oposición ás demais non significa ruptura de relacións. Isto queda reflectido, por exemplo, no costume de trocar os traxes dos Xenerais ou as bestas, estabelecendo deste xeito lazos interparroquiais de amizade e veciñanza. Porque o Entroido é algo máis que a súa historia. É unha interpretación atractiva da realidade social e unha crónica a cara descuberta. Nunha manifestación de marcada orixe patriarcal, é o novo papel da muller o que precisamente lle achega á festa un dos seus valores máis significativos. Tampouco sería xusto esquecer os factores puramente atávicos, nin o determinante papel que nesta creación colectiva xogan outros actores como os artesáns, as costureiras ou os xastres, e á par deles os escritores de textos populares.

En todos os concellos desta comarca natural (da que forman parte A Estrada, Vedra, Vila de Cruces, Silleda, Boqueixón, Touro, Santiago de Compostela, Padrón e Teo) os versos constitúen un dos seus bens inmateriais máis prezados. É este un elemento que mudou co paso dos anos para deixar de ser reflexo satírico da propia parroquia ou comarca e transformarse en crítica de acontecementos da actualidade nacional ou internacional; esas ‘faíscas de inconformismo e atranques de aldea recollidos polo pobo’ das que fala o profesor Xesús Alonso Montero e que en moitas ocasións foron perdéndose co tempo.

Unha boa mostra desta memoria é a obra da veciña de Teo Edita Cobas, Cantares e desafíos do Entroido, a única recompilación das coplas, cantares e atranques levados aos camiños ao longo de máis de trinta anos. Porque máis alá dalgunhas referencias literarias nas obras de autores como Fermín Bouza Brey, Manuel García Barros ou Manuel Gómez Reboredo, e de pequenos retratos xornalísticos e imaxes sobre as cores da festa, a verdadeira historia deste patrimonio inmaterial da Ulla aínda está por escribir e por recoñecer. Pero este ben cultural está en perigo ao descansar a súa singularidade no equilibrio entre a posta en escena e uns textos que se refuxian e se esquecen de xeito anónimo en follas voandeiras.

«É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única»

Desde que está documentado, o Entroido da Ulla vense celebrando sen interrupción, aínda que con algunha excepción puntual. Tras a Guerra Civil, foi retomado inmediatamente despois -tal e como testemuñan as coplas, atranques e cantares-, para levar aos camiños de Teo e ás beiras do Ulla, por boca da veciñanza que se converteu en xograría, unha crónica social que non podía chegar ás rúas urbanas.

Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos. É importante subliñar tamén que o Entroido da Ulla non se entendería sen o seu compoñente turístico. A Burga, O Xirimbao ou Pontevea, esa ponte que une concellos, provincias e entroidos, dálle á festa unha memoria viva. O paso por riba dos perfís de pedra sobre o Ulla, curtido en mil batallas, é toda unha honra para quen nestas datas alzan as súas espadas e bandeiras con orgullo.

O Entroido, primeira festa popular que se celebra despois da matanza, é un momento de fartura e de abundancia na mesa, a antítese da Coresma, tempo de prohibicións que está por vir. Nestes días, o porco convértese aquí no rei do xantar, con menús nos que abundan o lacón, o cocido, a cacheira, as filloas ou as orellas, pratos de enorme tradición na comarca.

Logo dun ano de espera, os xinetes de Teo xa están preparados para trotar. Correos e Xenerais sairán nas súas bestas o 28 de xaneiro na parroquia de Rarís, dúas semanas antes do Domingo de Entroido, como recollen os almanaques; tamén o farán o 3 e o 4 en Reis, onde a singular figura do Demo será un ano máis parte dos desfiles; o 10 veranse na parroquia de Teo; ese mesmo día e ao día seguinte visitarán Cacheiras; e na véspera do Domingo de Piñata, o día 17, os Xenerais percorrerán a parroquia de Baamonde. Porque como di o xeneral no seu alto: «Viva a festa señores, imos cantar o Entroido!!!».

Contido extraído do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Sara de Sousa

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
Atendendo ás miñas diferentes paixóns, ocupacións e facetas, poderiamos dicir que son Sara de Sousa, cantante de Falua (músicas da lusofonía) e unha das voces do novo traballo de Liridade Noctâmbula; Sara Rodríguez, mestra e investigadora, e Violência Goterres, que é o pseudónimo literario co que se pode procurar a miña páxina de poesía en Facebook.

A que persoa viva admiras?
A moitas, por exemplo a Méndez Ferrín, un dos máis grandes escritores vivos en lingua galega.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Gustaríame ser unha cabareteira dos anos vinte.

Un libro que mereza a pena?
No ventre do silencio de Méndez Ferrín

Podes imaxinar a vida sen internet?
Si, perfectamente; de feito penso que sería mellor.

Onde viaxas para perderte?
A Portugal. Sobre todo a Porto.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
A verdade é que non. Fago cousas distintas cada día, así que nunca sei o que me vai a pasar.

Que querías ser cando eras pequena?
Cantante.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
O meu gato, Paco.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
A moitas cousas diferentes, a escribir, a debuxar, a facer cancións…

Cal é o principal trazo do teu carácter?
Son inqueda e moi nerviosa.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
Son unha persoa moi visceral. O que me gusta, gústame moito e o que non me gusta, non me gusta nada.

E, ao contrario?
Os callos.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
Vivir nunha cidade como Santiago, na que me sinto cómoda, na que teño a miña familia, os meus amigos, e poder dedicarme ao que me gusta, que é a arte en xeral: a música, escribir, debuxar e todas estas pequenas cousas que me fan feliz.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
(Logo de rir moito) Os Reis Católicos.

Cal é o teu medo máis recorrente?
Morrer sen deixar unha pegada neste mundo.

Cal é o mellor día da semana?
O venres cando se acaba o traballo e comeza a fin de semana.

Cal é o teu maior éxito?
Poder vivir do que me gusta: a música.

Hai algún don que botes en falta?
Moitísimos! Son terríbel para as matemáticas. Tamén son un pouco desordenada.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
Que me faga rir; que sexa unha persoa divertida e que se dedique á arte.

E nunha muller?
Igual.

Como che afecta o Nadal?
Aínda que non son crente, gústame o Nadal para reunirme coa familia.

Na cociña es unha artista facendo… que cousa?
As sobremesas, sobre todo, pero como non podo tomar glute deixei de facelas.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
O ouvido.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
Nestes últimos días unha de Luis Eduardo Aute: «Mientras tanto amando».

Con que defectos es máis compresiva?
Cos defectos son, en xeral, comprensiva, porque todos os temos.

Cal é o teu maior atractivo?
A voz.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
A loita pola defensa da arte, pola defensa da música e pola defensa da cultura e a lingua galega.

Noctámbula ou madrugadora?
Pola semana madrugadora e na fin de semana noctámbula.

Que che inspira Compostela?
Moitas cousas: felicidade, amigos, arte, música…

Contido extraído do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Óscar Corral

150 150 CORALIA

Óscar Corral (Santiago de Compostela, 1981) é o responsábel da fiestra pola que non poucos lectores de prensa se foron asomando á actualidade. Fotoxornalista autodidacta, pasou polas principais cabeceiras galegas. Arestora, o seu traballo publícase nas páxinas de El País e, puntualmente, a través da axencia EFE. A Corral preocúpalle a degradación das condicións laborais do seu oficio. E aínda que, de entrada e como adoitan os bos xornalistas, asegura que el non ten nada que contar, na entrevista revélase locuaz e reflexivo sobre a súa profesión.

Oscar Corral fotografo

Entrevista de DANIEL SALGADO I Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Cando empezaches a tirar fotografías? É afección de infancia ou veu despois.
Saquei moitas fotografías cando era neno. A primeira cámara que tiven regaláronma na primeira comuñón. Á miña irmá, na súa primeira comuñón, tamén lla regalaron. A diferenza foi que a min me facía ilusión levala por aí e tirar fotografías. A ela non. Pero tampouco quero dicir que empezase aí. Realmente a facer fotos empecei cando estaba traballando no bar, de noite.

En que bar?
Na Casa das Crechas. Vía moitas escenas que me chamaban a atención. Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual.

Conservas esas fotografías?
Non, era un desastre. Non tiña técnica e intentaba revelar algunhas con pouco acerto, outras perdíaas… Naquela época ía a un obradoiro do Concello na Pontepedriña, cun laboratorio fotográfico químico e máquinas ampliadoras. Rexíao un fotógrafo que foi o primeiro que me aprendeu un pouco de técnica.

«Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual».

«Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra».

Quen era?
Xabier Carrasco. Aprendín as nocións básicas. Pero a maior parte do material estragueino. Xabier dicíanos «isto faise así». Traballabamos cos nosos carretes e se saía ben, ben, e se saía mal queimábalos. Aí decidín empezar a estudar. Teño mágoa desa cámara coa que empecei, unha Yasika FX2000, porque ma roubaron. Nun bar, como non podía ser doutra maneira.

E decidiches estudar, contabas.
Quixen entrar na escola de fotografía da Mestre Mateo. E aquí vén un punto de inflexión. Nunca me colleron.

Nunca estudaches reguladamente?
Non. Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra. Por unha cuestión económica. Estaba traballando e tiña unha renda moito máis alta do que tiña calquera outra persoa que vivía cos seus pais.

É unha mágoa que perdeses as fotografías do bar. Sería unha antropoloxía da noite compostelá.
Tampouco creo que tivesen demasiado valor máis alá do documental, do que foi a historia dese local. Eu estaba moi verde, era unha cousa moi superflua, de turista.

En que intre se cruza o xornalismo na túa vida?
Como non daba entrado na Mestre Mateo, iniciei un ciclo menor de formación de técnico de laboratorio. Parecíame unha estupidez, porque xa tiña moitas horas de laboratorio. Pero dábame puntos para a Mestre Mateo. O curso tiña horas de prácticas en tendas de fotografía. Non me apetecía. Pero no mundo da noite móvese moita xente da prensa e eu coñecíaa. Apareceu unha persoa, Miguel Muñiz, o fotógrafo do ABC. Díxome que intentase facer prácticas nalgún medio de comunicación. Fixo por que puidese entrar en La Voz de Galicia. Recomendado por Miguel, chamoume unha terceira persoa, Xoán Soler (fotógrafo de La Voz), o meu titor de prácticas.

Que debe ter un bo fotógrafo de prensa?
Hai que ter claro que o caos vai formar parte da túa vida e do teu traballo. Coñezo moita xente que empezou e que non era quen de soportar esa desorde. O caos reina na prensa, pero nos fotógrafos é onde máis se acentúa. Ou estás disposto a non ter horarios nin domingos nin sábados, ou escapa.

E tecnicamente?
Un día escoiteille a outro fotógrafo que unha boa fotografía de prensa era a que informaba de algo e, se ademais era bonita, mellor. O que distingue un bo fotoxornalista, fóra da sensibilidade gráfica, é saber informar. E para saber informar cómpre estar informado. Hai moitos fotógrafos que van fotografar e non coñecen o contexto, non saben onde está a lea. Podo ter unha fotografía moi bonita dun político, que pode valer para un retrato. Pero para a actualidade ao mellor teño que estar atento a cando ese político se mira de esguello con outro porque hai un problema entre eles. A información está aí. É unha carencia que vexo na prensa. Hai fotógrafos aos que realmente non lles gusta a prensa, non lles gusta a información.

Así a fotografía perde contido.
Claro. Hai fotógrafos que din que ir fotografar en prensa é como ir cazar. Pero eu compároo con ir pescar. As imaxes créanse soas. Ti tes que ir co teu anzol, colocarte no sitio, agardar a que a imaxe se forme. Estar ben informado para saber que pode pasar, anticiparte e, nese momento decisivo, estar listo para captala. O fotógrafo non debe influír no que está pasando, non é parte do que está pasando.

Pero inflúe desde o momento en que encadras, en que enfocas…
Exacto, pero non na acción. Ate ese momento estás deixando que a situación se coloque diante de ti e que se dean as condicións para coller a túa imaxe.

Na aprendizaxe do fotoxornalismo, canto hai de estudo e canto de oficio?
Hai un 90% de oficio. Levo de non amateur desde o Prestige e desde ese ano foi todo oficio. Véxoo na miña evolución. Na fotografía gústanme poucos artistas e moitos artesáns. É dicir, a xente que vai pouco a pouco. Agardo que as miñas fotografías dentro de dez anos sexan mellores que as de hoxe, que poida puír cousas que non me gustan do que fago.

Hai algunha das túas fotografías á que lle teñas especial lei?
O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país.

«O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país».

«A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas».

A quen lle vendiches o traballo do Prestige?
A ninguén. Foi xusto antes de empezar a traballar. Pero fixen unha exposición con outros fotógrafos de prensa. Agora vexo moi pobre o meu traballo respecto do deles. Pero expuxen con Miguel Muñiz, cos meus referentes. O feito de que me deixasen expoñer con eles xa era un logro. Se me preguntas por unha fotografía, a que máis transcendencia tivo na miña carreira foi a fotografía do maquinista (do tren Alvia que se accidentou en Angrois).

Cubrir ese suceso foi moi duro, imaxino.
Neste tipo de catástrofes o fotoxornalista móvese ben no caos. O traballo que fixen no accidente de Angrois foi mentres reinou o caos. Cando a policía e as autoridades controlan a situación, cercan a prensa e acabouse. Os primeiros instantes son os máis duros. Pero hai certa protección da cámara. A min pareceríame moito máis duro estar alí sendo un veciño. A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas. Se estivese só sen a cámara diría, «que hostia fas aquí?».

Aféctalle a degradación das condicións laborais da prensa e, en especial, dos fotógrafos, á asunción de riscos?
Si e non. Por unha banda, hai fotógrafos veteranos que din: «Non me vou meter nesta lea porque non me pagan abondo». Pero pola outra, o mercado laboral está tan degradado, hai tanta xente que quere acceder a el, que a súa forma de amosar o que saben é dándoo todo por nada. Hai unha morea de medios on line que non pagan por fotografía xornalística, pero si a utilizan. E que se nutren de imaxes deses fotógrafos que moitas veces non cobran nada e dano todo por demostrar o que saben facer.

Percibes solucións a este estado de cousas?
A especialización total. Non podo competir en ser o máis valente, o que máis se achegue. A supervivencia baséoa en subir o nivel do traballo. Que as túas fotografías marquen un nivel que se distinga do traballo afeccionado.

Numerosos informes internacionais sinalan a mala saúde da liberdade de prensa e de expresión no Estado español. Sufriches censura algunha vez?
Si.

Podes contalo?
Non. Pero si que me tiraron atrás algunha fotografía. Que ao mellor amolaba a alguén. E por supervivencia laboral acepteino. Iso si, gárdoas. Ao mellor un día en que non exista censura publico as fotografías que alguén me dixo que non eran publicábeis. Tampouco foron moitas. Pero xustamente creo que se unha fotografía amola a alguén, ou alguén non quere que se vexa, é unha boa fotografía de prensa.

Mencionaches a Muñiz e a Soler. A quen máis admiras na profesión?
Son admirador da estratexia de Cartier-Bresson sobre o intre decisivo. Esa idea é básica en prensa. Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio. Non me importa a suciedade na fotografía se a fotografía conta algo.

E galegos?
Para min, traballar con Anxo Iglesias na edición galega de El País foi un antes e un despois. Nas miñas fotografías hai un antes e un despois diso. E nunca me sentín tan libre traballando como nesa etapa. Virxilio Vieitez pode ser o referente histórico. É insolente, busca a chiscadela. Contemporáneo, o traballo que fixo en Galicia García Rodero.

Que fotografía da historia che gustaría ter tirado?
Pola estética grunge, a caída do Muro. Pero pola estética da xente.

A que recanto de Compostela lle gardas máis estima como fotógrafo?
Compostela é un escenario para retratar. Gústanme as canellas do casco vello. Úsoas nos retratos. Pero non teño moitas fotografías paisaxísticas da cidade. Escapo da postal. Interésame a paisaxe humana de Compostela. A xente do clero. O propio Zapatones. A señora que vende cravos pola noite. Non me gustan as fotografías espidas, a fotografía morta en que non sae ningún elemento vivo.

Oscar Corral fotografo
«Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio».

Entrevista extraída do número 7.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Marcelo Dobode

150 150 CORALIA

SOCIEDADE

Como te presentarías en poucas palabras?
Son un artista multidisciplinar, que se dedica á música, ao teatro, á pintura e á escultura. Son escenógrafo e encántame o noso pasado, o noso pasado unido a este presente, á innovación.

A que persoa viva admiras?
A Rosa Bugallo.

Se puideras elixir en que ou quen reencarnarte, quen ou que quererías ser?
Xulio César.

Un libro que mereza a pena?
Orlando

Podes imaxinar a vida sen internet?
Si.

Onde viaxas para perderte?
A Ons.

Tes algunha manía ou ritual de obrigado cumprimento cada día?
Afumarme antes de saír da casa.

Que querías ser cando eras pequeno?
Ser parte dun circo.

Cal é o teu animal de compañía favorito?
O can e o gato.

A que che gusta dedicar as horas mortas?
Á acuarela.

Cal é o principal trazo do teu carácter?
Cariñoso.

Algo que antes che gustara e que agora aborrezas?
O clasismo.

E, ao contrario?
O populismo.

Con que defectos es máis compresivo?
Co silencio.

Cal é o teu maior atractivo?
A voz.

Contido extraído do número 7.

Cales son para ti os ingredientes da felicidade?
A tranquilidade.

Que personaxe histórico che produce máis animadversión?
Franco.

Cal é o teu medo máis recorrente?
A exposición.

Cal é o mellor día da semana?
O luns.

Cal é o teu maior éxito?
A familia.

Hai algún don que botes en falta?
A serenidade.

Cal é a característica que máis admiras nun home?
A empatía.

E nunha muller?
O matriarcado.

Como che afecta o Nadal?
Dáme soidades.

Na cociña es un artista facendo… que cousa?
Comidas do mundo.

Dos cinco, cal é para ti o sentido máis importante…?
A vista.

Que canción non podes deixar de cantaruxar?
«La vuelta al mundo» de Willy Fog.

Cales son as loitas coas que máis te identificas?
O nacionalismo e a identidade dun pobo.

Noctámbulo ou madrugador?
Antes, noctámbulo. Agora, madrugador.

Que che inspira Compostela?
Amizade.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Camilo Nogueira

150 150 CORALIA

Camilo Nogueira naceu o ano do golpe de Estado franquista nun concello, Lavadores, que xa non existe. «Como represalia porque houbera certa resistencia, foi anexionado a Vigo», relata. Leva máis de corenta anos instalado en Compostela. Dirixente fundamental para comprender a esquerda nacionalista, militante dun particular optimismo da razón, observador impenitente da realidade galega, defensor da Unión Europea inaccesíbel ao desalento, adoita fundamentar na historia os seus razoamentos sobre a actualidade. «A nosa reserva histórica é practicamente inigualábel», afirma, e asegura que Galicia se atopa «nunha encrucillada».

Entrevista de DANIEL SALGADO & Fotografías de FRED IGLESIAS

Cando coñeceu Santiago de Compostela por primeira vez?
Desde neno. Viña co meu pai, que era galeguista, e escultor. Recordo a primeira vez. O Obradoiro estaba totalmente abandonado. Medraba a herba entre as pedras. Despois vin traballar aquí en 1973, logo dun ano sen emprego polo conflito en Citroën.

Botárano polas folgas.
Si, participei nas folgas. Xa tivera algún conflito antes. Pero atopei un traballo en Santiago, en Sodiga (Sociedade para o Desenvolvemento Industrial de Galicia). Até 1997. Compaxinei o Parlamento galego co traballo profesional. Tamén tiña a sorte de que estaban preto un edificio do outro. Pero cando saín eurodeputado no 97 xa non puiden.

Cando en 1973 se traslada a Compostela, nota unha cidade diferente a Vigo?
Era evidente. Pero non digo cal era mellor nin cal era peor. Santiago é admirábel historicamente. Non lle gusta nada ao Estado español. Porque iso de que houbese camiños na inmensa árbore que vai desde Noruega ate Turquía que teñen as raíces en Santiago é unha cousa contraditoria coa concepción de España.

Adóitase considerar Vigo como un dos motores industriais do país, A Coruña sede financeira -Caixa Galicia, Banco Pastor, Banco Gallego… Cal é o papel de Santiago na economía?
O Santiago da Igrexa, levítico, non corresponde á realidade. Os emprendedores tiñan Santiago de referencia. Portos como o de Noia ou o de Ribadeo, de moitísima importancia histórica, tiñan Santiago de centro neurálxico. Era ademais a capital do Antigo Reino de Galicia, que eran sete provincias. Noutros países de Europa, cando a Primavera das Nacións, entidades análogas axudaron á independencia. A maior parte dos Estados europeos naceron no século XIX e no XX. Santiago tiña unha importancia fundamental que perdeu porque acabaron co Antigo Reino e decretaron catro provincias. Cada unha das catro provincias tiña relación con Madrid, pero non entre si. Logo din que somos moi localistas. Non somos localistas, é que non tiñamos ningunha relación coa estrutura que crearon. E iso, á parte de que esa ruptura tamén propiciou o nacemento do nacionalismo, impediu que houbese un lugar institucional desde o que impulsar Galicia.

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«Santiago tiña unha importancia fundamental que perdeu porque acabaron co Antigo Reino e decretaron catro provincias. Cada unha das catro provincias tiña relación con Madrid, pero non entre si. Logo din que somos moi localistas. Non somos localistas, é que non tiñamos ningunha relación coa estrutura que crearon»

«Santiago é admirábel historicamente. Non lle gusta nada ao Estado español. Porque iso de que houbese camiños na inmensa árbore que vai desde Noruega ate Turquía que teñen as raíces en Santiago é unha cousa contraditoria coa concepción de España»

«Poucos anos antes de 1800, Xoán Carmona estúdao moi ben, Galicia tiña a posibilidade de desenvolverse e entrar na Revolución Industrial. Non foi así pola marxinación. Galicia, que tiña o dobre de poboación ca Cataluña e catro ou cinco veces a de Madrid, sufriu unha sangría terríbel»

«Na Transición, despois de que o grupo galeguista liquidase o Partido Galeguista, non tiñamos nin institucións nin partidos propios, e moitos traballamos para que Galicia fose recoñecida como nacionalidade. Santiago xogou aí un papel importante»

«O Estado español ten que ser un Estado plurinacional ou non será. Por que estamos nun impasse? Pola barbaridade do PP. Que é herdeiro dunha mentalidade centralista que vén do franquismo. Se se quere facer un Estado complexo entre todos, ben. Pero se pretenden que nos convertamos todos ao castelanismo, non vai poder ser»

A que se refire?
Poucos anos antes de 1800, Xoán Carmona estúdao moi ben, Galicia tiña a posibilidade de desenvolverse e entrar na Revolución Industrial. Non foi así pola marxinación. Galicia, que tiña o dobre de poboación ca Cataluña e catro ou cinco veces a de Madrid, sufriu unha sangría terríbel. Non acabaron os foros cando se venderon as terras e o campesiñado tivo que agardar como mínimo oitenta anos para recuperar a propiedade. O poder propiciou a emigración. Cerrouse completamente a fronteira con Portugal, que estaba aberta. Pero a realidade está cambiando. Somos un país con tantos habitantes como os países bálticos, cunha enorme capacidade económica, con fachada atlántica. Pertencemos á Unión Europea e temos identidade cultural cun país fundamental de América latina, Brasil.

Di que a imposición das catro provincias serviu, por reacción, como impulso para a construción do nacionalismo. Que importancia tivo Santiago para o nacionalismo contemporáneo?
Dalgunha forma, o nacionalismo tamén recuperou o papel de Santiago política e culturalmente. Había xa conciencia do Día da Patria. Na Transición, despois de que o grupo galeguista liquidase o Partido Galeguista, non tiñamos nin institucións nin partidos propios, e moitos traballamos para que Galicia fose recoñecida como nacionalidade. Santiago xogou aí un papel importante.

En Vigo ou en Ferrol emerxe o movemento obreiro. A función de Santiago tivo máis que ver coa política cultural do nacionalismo?
Non diría iso. Porque as asociacións culturais, O Facho, O Galo, a de Vigo, estaban en todas as partes. É un fenómeno que non está ben estudado e que tivo un efecto realmente prodixioso. Pero chegou un momento en que estaba claro que non ía haber ruptura, senón reforma. Unha parte do nacionalismo de esquerdas optou por estar nas institucións autonómicas. Creábase un espazo nacional galego e había que loitar nel. Pero non fixemos cesións ideolóxicas. Outros non estaban de acordo, inspirados por unha visión do mundo que xa non era axeitada e impedía avanzar. Aínda hoxe, como sempre, a esquerda, nacionalista ou non, é maioritaria. En cambio parece que non existe. E goberna a dereita. Pero iso é porque na esquerda, en conxunto, non hai unha visión que permita avanzar. Mesmo é un obstáculo tremendo que moita xente estea en contra da UE. A UE como proxecto histórico acompaña que Galicia sexa recoñecida como nación e actúe como nación.

A pregunta é complexa pero, cal é a súa valoración do período autonómico?
A autonomía non é válida. O Estado español ten que ser un Estado plurinacional ou non será. Por que estamos nun impasse? Pola barbaridade do PP. Que é herdeiro dunha mentalidade centralista que vén do franquismo. Se se quere facer un Estado complexo entre todos, ben. Pero se pretenden que nos convertamos todos ao castelanismo, non vai poder ser.

O que parece evidente é que a vía autonómica se esgotou. Os sectores reaccionarios queren uniformizar o Estado e os progresistas, o dereito a decidir das nacións.
Estamos nunha encrucillada. Se imos a un acordo global, recoñecido, da pluralidade nacional, está ben, non teño ningún problema. Se eu puidese decidir agora que Galicia fose independente, diría que si. Pero ese non é o problema. O problema é como se pode convivir e se é posíbel. Vai haber posicións de partidos non nacionalistas que propicien a plurinacionalidade. A ver que contido ten iso. Pero Madrid non pode manter o status quo.

A crise da composición nacional do Estado español e a súa pluralidade interna coincide coa crise económica. O nacionalismo e a esquerda en Galicia estiveron á altura da época?
Na esquerda e no nacionalismo non hai un proxecto común. Tampouco ningún dos proxectos por separado é axeitado. Relaciónase iso coa crise? Non me atrevería a dicir que foi un produto da crise. En resposta á crise o nacionalismo actuou ben. A propia CIG é o principal sindicato en Galicia. O que pasa é que dicir que a crise é culpa da UE non ten sentido. Porque en moitos países do centro de Europa o paro non pasou do 5%. Aquí pasou do 20%. Foi un problema influído pola crise global pero con características puramente españolas.

Pero na UE hai un desequilibrio entre norte e sur. Porque en España o desemprego pasou do 20%, pero en Grecia ou Portugal, ou mesmo en Italia, tamén foi máis alto ca no norte.
E que?

Que máis que características españolas da crise, que sen dúbida inflúen, hai unha fractura norte/sur.
Iso é certo, pero é pola crise?

A crise agudiza contradicións estruturais latentes.
Esta crise aféctalles a todos, pero non foi provocada polo norte de Europa contra o sur. Afectou de maneiras diferentes a países que teñen economías diferentes. Supoño que un día se arranxará. Pero non é culpa da Unión Europea. Que é a UE para min? É o Estado do benestar, único no mundo. Son os servizos sociais, as pensións, o desenvolvemento do traballo da muller. A inexistencia da pena de morte. E se algún país como Hungría quere instaurar a pena de morte, ao día seguinte está fóra da UE. Superar guerras de 50 millóns de mortos. Agora, a UE resistiu contra o capitalismo neoliberal? Non. Pero distingo unha cousa da outra. Tamén distingo Galicia dos capitalistas neoliberais que gobernan. Se aplico o criterio de que a UE é culpábel de todo, e polo tanto non debe existir, tamén debo dicir que non debe existir Galicia.

Pero é distinta a Unión Europea de Europa, como é distinta Galicia das súas institucións actuais.
E a opción é que non exista a Unión Europea, pero que exista Rusia?

En calquera caso, que exista un tipo de unión diferente que non teña o neoliberalismo enquistado no ADN.
Unha Unión Europea distinta é o que estou dicindo eu.

É que non foron as institucións comunitarias as que produciron o Estado de benestar.
En Europa hai un sistema de convivencia e de desenvolvemento social produto da Unión Europea que, cando se forma a UE, non existía. Na miña casa, cando viviamos no Calvario en Vigo, viña xente petar na porta os domingos pedindo para os enfermos.

Á UE non lle quedou outra que ser progresista cando socialmente había forzas organizadas en Europa que o esixían. Cando estas retrocederon, o neoliberalismo impúxose.
Iso falta, pero non desvirtúa a idea orixinal.

Na idea orixinal converxeron moitos factores. Idealistas, económicos, xeopolíticos…
Claro. O que eu digo é unha simplificación, seino. Pero, por que non existe un sindicato europeo? Os sindicatos non se atreven. Quen o prohibe? Crear unha entidade con de momento 28 estados é unha revolución histórica. O feito de que poida coller o coche e ir a Helsinki e non me pidan o carné é unha revolución histórica.

Mesmo ese dereito recúa.
Home, por favor. É demasiado atrevido dicir que, porque haxa un problema, haxa un retroceso. O levantamento de fronteiras é unha evidencia. Como é unha evidencia que o orzamento da UE é mínimo, un 1% do PIB. Debía ser moitísimo máis. Pero é certo que a avalancha neoliberal do Consenso de Washington coincide coa caída da Unión Soviética e iso condicionou todo. No mundo en que vivimos, porén, a entidade continental menos capitalista é a Unión Europea. Rusia e China sono moito máis. Daquela, cal é o noso modelo? Hai outros países onde isto que estamos dicindo non se pode predicar. Na UE pódese criticar a UE con garantías. Pero esta crítica é debedora de que, cando se creou o xermolo da UE, houbo quen a entendeu como unha posición a prol do socialismo daquela comunista e contra o capitalismo. Aínda está iso aí.

Volvendo a Galicia, percibe alternativas ás políticas de Feijóo e o PP?
A alternativa é que a esquerda se configure para facer un goberno propio.

E a esquerda cumpre?
Creo que non. En parte por como percibe o mundo. Non hai unha concepción axeitada para abrir perspectivas claras de alternativa á dereita. Se tes unha concepción do mundo tan equivocada de crer que aínda hai Guerra Fría, non te atreves a avanzar. Que é a revolución hoxe? Darlle a volta a todo? Non se pode. Que é posíbel? Avanzar no conseguido. Nos dereitos da muller, en garantir a sanidade pública, a educación pública, a democracia profunda, o apoio aos países pobres, estar en contra do cambio climático. Esta simpleza é revolucionaria. Tamén hai que pensar como participamos na plurinacionalidade. Con toda a potencia que dá pertencer a unha nación que ten unha reserva histórica practicamente inigualábel no Estado.

Fronte ao desánimo xeral, vostede ve posibilidades.
Hai desánimo porque non se comprende que está cambiando a fasquía de Galicia. Hai iniciativas sociais e económicas admirábeis. Nas vilas. A xente fala do rural e do urbano. Non hai rural en Galicia. En Carballo ou en Ribadeo a xente é igual ca na Coruña ou ca en Vigo, teñen os mesmos problemas. As rapazas en Cee visten igual ca as de Nova York. E sobre o galego. Nos anos 60 levabamos a Benedicto para que cantase en galego canción política. A xente dicía «a ver cando se fan en galego as cancións normais, populares». Xa se fan. «A ver se temos unha literatura». Xa hai unha literatura. Non é que esteamos moi ben, pero comparo co que pasaba e o cambio é extraordinario. É todo? Nin moito menos. Outra cousa pendente é saber que a nosa lingua se fala en Río de Xaneiro.

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«En Europa hai un sistema de convivencia e de desenvolvemento social produto da Unión Europea que, cando se forma a UE, non existía. Na miña casa, cando viviamos no Calvario en Vigo, viña xente petar na porta os domingos pedindo para os enfermos»

Camilo Nogueira, exdiputado do BNG

«Nos anos 60 levabamos a Benedicto para que cantase en galego canción política. A xente dicía «a ver cando se fan en galego as cancións normais, populares». Xa se fan. «A ver se temos unha literatura». Xa hai unha literatura. Non é que esteamos moi ben, pero comparo co que pasaba e o cambio é extraordinario. É todo? Nin moito menos»

Entrevista extraída do número 6.

Hai algún recuncho de Santiago ao que lle teña especial agarimo?
Non dicir que ese recuncho é a catedral e o conxunto que está ao seu redor sería escapar da pregunta. É admirábel. E o que supón o Camiño de Santiago. Non me meto en se está o Apóstolo ou non, porque a realidade é o Camiño. O outro non ten importancia algunha.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Susi Gesto

150 150 CORALIA

Os sapos, colares, pendentes, brazaletes e arracadas de Susi Gesto teñen a orixe nas máis fermosas historias e en sentimentos puros que atopan corpo no acibeche, na prata ou no seixo. Son xoias con memoria que reflicten un momento, un desexo ou un recordo e que conectan pasado, presente e futuro.

Desde o seu obradoiro da praza da Algalia de Abaixo, Susi está a revitalizar a ourivaría, un oficio ligado de vello a Compostela e do que a súa familia coñece todos os segredos hai xa varias xeracións.

Sen deixar de mirar atrás e poñendo o mellor de si en cada nova xoia, Susi Gesto estalle dando á ourivaría compostelá unha nova vida.

Entrevista de Álex Regueiro & Fotografías de Fred Iglesias

A memoria da ourivaría en Compostela está vinculada ao apelido Gesto desde hai moitos anos. No teu caso, a arte da ourivaría vai no ADN ou é produto do amor polo oficio que aprendiches dos teus maiores?
Supoño que ambas as dúas cousas. Desde logo, está no meu ADN porque o meu avó, o meu pai e o meu tío eran ourives. Tal era a paixón que o meu pai sentía pola ourivaría como ferramenta de expresión artística que acabou contaxiándonos aos meus irmáns e a min o seu entusiasmo pola arte, pola creatividade e pola vida!

Que distingue a ourivaría compostelá doutras ourivarías?
A súa singularidade. A ourivaría de Compostela ten personalidade propia. Só tes que poñela ao carón doutra peza de ourivaría galega para poder distinguila perfectamente.

Que representa o acibeche para Compostela e para Susi Gesto?
Para Compostela é un símbolo de identidade, xa que a ourivaría compostelá se distingue polo uso da filigrana sobre chapa e do acibeche, unha madeira fosilizada de millóns de anos que, sen ser autóctona desta comarca, identifica a nosa ourivaría. Pero para min, o acibeche significa moito máis, porque no meu labor utilizo unha partida de acibeche asturiano -de cando aínda había acibeche en Asturias- que mercou o meu pai cando eu tiña quince anos. O acibeche que hoxe tanto escasea mercábase daquela por palés e aínda podo lembrar canto nos rimos del cando empezaron a chegar aqueles sacos ao obradoiro! Curiosamente é con ese acibeche co que, pasados os anos, eu estou a traballar.

Noutros tempos os colares e a ourivaría transmitíanse de xeración en xeración, como o que eran, un tesouro. As pezas de nova creación manteñen esa mesma consideración e significado sentimental ou adquiriron novos valores?
Unha xoia é unha xoia cando ten unha historia, senón é só un anaco de metal. Eu estou obsesionada co sapo, que é unha peza que pasa de xeración en xeración, de muller a muller, pero é certo que hai que visualizar as novas tendencias e hai que actualizarse e evolucionar. As pezas hai que traelas á actualidade conservando ese valor simbólico, xeracional, de mensaxe. Un pode encargar unha peza por simples cuestións estéticas ou pode facelo por razóns emocionais pero, para que un aderezo se converta en xoia e sume valores, ten que levar implícita unha carga emocional intransferíbel.

Que significa o sapo para a ourivaría galega e cantas tipoloxías de sapos pode chegar a haber no teu catálogo?
Representa outro símbolo de identidade. Papá facía moitos sapos e eu crieime nun ambiente de sapos (ri con ganas). Eu naquel intre descoñecía o seu significado e víaa como unha xoia máis. A curiosidade por saber a orixe do seu nome xurdiu cando fun eu quen empezou a facelos. Investigando, cheguei á explicación antropolóxica de Rafael Quintía, quen refire que antigamente as mulleres levaban sapos pendurados do pescozo contra o mal de ollo. Esa relación do sapo coa muller e a feminidade fascíname, ata o punto de considerar que o sapo é a xoia raíña da ourivaría galega, da xoiaría civil. Eu teño neste momento arredor de 115 modelos diferentes, seleccionados pola súa historia, o seu fondo, o seu relato, pola combinación dos materiais ou porque quen o encargou deixou o obradoiro impregnado coa maxia dos seus recordos.

Detrás das túas pezas, hai unha historia de amor que derivará en novas historias co paso do tempo. Cales son esas encargas que che tocan o corazón e que entran a formar parte da túa memoria?
Para min o verdadeiro desafío é achegarlle a cada peza a súa carga emocional singular. Cando alguén entra pola porta e che di: «quero regalar unha pulseira e teño unha historia que contarche», estache a situar diante do belo reto de revelar os anhelos de persoas que moitas veces nin coñeces. Vénme agora á cabeza a historia dun emigrante que cando retornou a Galicia trouxo con el tres moedas de diferente tamaños. Pasado o tempo, a súa filla quixo facer algo con elas e acordamos crear un sapo. E, dado que non tardaría en haber tres xeracións de mulleres na familia, por estar a filla do emigrante en cinta dunha nena, optouse por un sapo desmontábel para poder repartir entre as tres as tres pezas do sapo, que só volverían formar unha única peza cando faltaran a nai e a avoa. O valor máis marabilloso dunha peza é o que conta.

Cal é o recordo máis antigo que gardas na memoria?
O son do martelo no obradoiro de papá.
Un soño?
Un? Paso o día enteiro soñando.
Un traballo memorábel?
O sapo dos bolívares.
Unha frase que te retrate.
Se algo pode saír ben, sairá ben.

O teu obradoiro ten moita personalidade, é quizais unha extensión do vello espazo artesán do teu pai?
Quen vén ao meu obradoiro sabe onde vén. Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente. El tiña o corazón divido entre a zona vella e Vista Alegre, pero a súa implicación co barrio deixou en propósito pendente vir para a «cidade máxica». Eu, con seis anos, en vez de estar xogando cos nenos da miña idade, estaba sentada á mesa do obradoiro facendo boliñas e anelas, aprendendo o oficio. A mesa, que naquel obradoiro tiña tres partes, ten aquí dúas. O máis curioso é que o meu pai morreu pensando que o oficio se perdía con el, porque naquel momento nin os meus irmáns nin eu queriamos saber nada do oficio; deveciamos por vivir outras cousas! Foi cando morreu papá cando volvín achegarme ao mundo da ourivaría. Daquela tiñamos unha xoiaría en Sigüeiro e cando me din conta o local estaba invadido polos seus útiles. Comprendín entón que xa non quería atender a xoiaría e poñerlles pasadores aos reloxos, que xa non me gustaba parar para lle ir vender a un cliente unha cadea prefabricada, que xa non cría niso! De repente quería outra cousa e, cando me dei conta, volvía estar no camiño da ourivaría.

A ourivaría é territorio de mulleres ou os homes tamén son amigos das xoias?
Cada vez hai homes máis coquetos e mulleres menos coquetas. Nos meus obradoiros dos sábados teño cada vez máis homes que queren darlle unha volta ao sapo e a outras xoias empregadas por mulleres, como ocorre con Manuel de la Rosa.

Que é o buril? É o teu pincel ou é a chave que te transporta a un mundo máxico?
É a ferramenta responsábel de darlles vida a determinadas pezas. O burilado é fundamental á hora de proporcionarlle a súa personalidade á ourivaría compostelá, que é filigrana sobre chapa, pero que precisa do repuxado antes de proceder ao recorte coa serra. O buril dálle a súa personalidade á peza final.

Ouro, cobre, prata, coral, madeiras, acibeche. Con que material te identificas máis e cales son os que están máis en tendencia?
Identifícome máis co cobre e co acibeche. Para min o cobre e o acibeche teñen a mesma enerxía, enganchan. O acibeche é quente, é orgánico, é máxico! E sempre me marabilla o paso do acibeche en bruto ao acabado brillante. Ao igual que sucede co acibeche, traballando co cobre non te aburres en ningún momento. Cando o estás a traballar no lume, o cobre pasa por todas as cores; é como un arco da vella, que a medida que vai arrefriando vai cambiando de aspecto. É todo un espectáculo!

Cando compartes os teus coñecementos recibimos unha lección de historia, de amor e de respecto polo oficio. A quen van destinados os teus obradoiros?
Os meus obradoiros están orientados á xente que ten todos estes valores dos que veño falando, e que precisa reforzalos. A xente que participa nos obradoiros da fin de semana é xente que non se dedica á ourivaría; son avogados, médicos, etc.; son persoas con moita carga de traballo pola semana, ás que a actividade manual e a creatividade relaxa e fai rir.

E, para rematar, cal é a saúde da ourivaría en Compostela? Como é o seu presente e que intúes do seu futuro?
O meu pai viviu a época dourada, unha época moi bonita na que a xente cría firmemente no valor da creación e o oficio artesán, pero tamén lle tocou vivir o tempo da mecanización e a irrupción da microfusión, que se traduciu na perda dos procesos e na perda do valor do deseño orixinal e da creatividade. No último ano que estiven con el chegou a contarme milleiros de cousas; cousas coas que sempre voaba, e de cuxo significado non me dei conta ata que sentei nesta mesa (momento no que Susi peta na mesa con ganas). Só entón me dei conta de todo o que el dicía e da necesidade de loitar por manter vivo o oficio, por evitar que desapareza, para poñer en valor eses valores inmateriais que desapareceron de súpeto. Cando me sae algo ben, sempre miro para a súa fotografía e lle dou as grazas. Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar.

«Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente»

«Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar»

Entrevista extraída do número 6.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido