•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

revista compostelá de tendencias

Diego Viaño

150 150 CORALIA

Son as 6 da mañá e soa o espertador. Hora de erguerse para poder estar en San Marcos ás 7.15, onde nada mais chegar haberá que pasar por maquillaxe e por vestiario. Despois tocará darlle unha volta á previsión e axustar até o último detalle para poder entrar en directo ás 8.30, ás 9.00 e ás 9.40 con mapas, fotografías e gráficos actualizados. Ás 13.40 fará outro directo na Revista, e ás 15.25 anunciará a previsión no Telexornal. E aínda volverá asomarase, outra vez, aos fogares galegos co Tempo mediodía ás 15.35. Logo de gravar varios micro-espazos, ás catro, xa liberado da maquillaxe, actualizará as redes sociais para abandonar os estudios ás 17.00. Haxa ou non haxa enriba de nós anticiclóns ou borrascas, así é o día a día de Diego Viaño, o indiscutíbel home do tempo.

SOCIEDADE

Desde hai case vinte anos es un dos rostros máis populares da televisión en Galicia. Pero como foi o teu primeiro directo?
Foi unha conexión para A Revista hai moitísimos anos desde un salón de peiteado para un cambio de look. Sempre fun unha persoa tranquila, e non me traizoaron os nervios. Daquela fixen outro directo que me impactou: un accidente no que morreran dúas mozas compostelás ás que atropelara un condutor que circulaba baixo os efectos do alcohol. Quizais foron os dous primeiros directos que fixen na rúa. No plató, a miña primeira vez foi con deportes no informativo da mañá. Custárame máis porque aí hai que controlar máis detalles. Non teño tan bo recordo dese día no plató. Si o teño facendo directo na rúa. Eu conto, como unha honra, que son o único xornalista da Televisión de Galicia que ten presentado deportes, informativos e o tempo.

A información é unha necesidade, un dereito, ou unha vocación?
Para min, as tres cousas. Penso que todos temos dereito a estar ben informados. E, nun tempo no que calquera pode dar unha nova a través do seu perfil social sen ningún tipo de cancelas, xorde máis doadamente a desinformación. Por iso os xornalistas debemos traballar un pouco máis o xeito no que se introduce a información. De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación.

Cales son vantaxes e desvantaxes do traballo nun departamento tan exposto á crítica como o dos servizos informativos?
A información do tempo é unha información bastante agradecida. Saber que á xente lle interesa o que fas e que o teu traballo ten certa relevancia social, énchete de satisfacción. A cara negativa é que estás moi exposto, o que significa, por exemplo, ter que escoitar «críticas construtivas» sobre o teu traballo de persoas descoñecidas, que cren que te coñecen porque entras todos os días nas súas casas… Por sorte, despois de vinte anos de dedicación a esta profesión, gañas táboas para saír airoso deste tipo de circunstancias.

«De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación»

Paraugas ou parasol?

Paraugas.

Onde escapas para recuperar o anonimato?

Á montaña.

Refrán favorito?

«Ceo empedrado, chan mollado».

«Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é 'fillo de Santiago Pemán'»

Reporteiros é un deses programas dos que o público garda un excelente recordo. Da túa etapa nel, que temas che espertaron especial interese?
Gústame que me fagas esa pregunta porque teño un recordo magnífico de Reporteiros. Lembro con moito cariño unha reportaxe sobre persoas desaparecidas, unha reportaxe que nos levou moito tempo facer, pero que ao final quedou ben xeitosa, na que falabamos coa muller dun holandés de Petín que levaba moitos anos desaparecido. Tiña sospeitas de que alguén o fixera desaparecer e loitaba para que o seguisen buscando. O caso é que non hai moito tempo que apareceron os seus restos. Lembro con especial cariño esa reportaxe, entre outras cousas, porque a fixen con Pep Fortuni, un magnífico reporteiro gráfico ―xa falecido―, co que trabei grande amizade.

Santiago Pemán marcou unha época co seu estilo persoal á hora de transmitir a información meteorolóxica, coas témporas, «maruxías» e «marexadas». Cal consideras ti que é a teu selo persoal?
Puf! É difícil competir con Santiago Pemán porque foi o primeiro gran home do tempo da TVG. E no seu momento, Fraga e Pemán eran, posibelmente, as persoas máis coñecidas de Galicia. Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é «fillo de Santiago Pemán». Á hora de transmitir a información, tento ser moi afábel. Uso expresións que a xente emprega nas súas casas. Son galego falante e son da aldea, e iso axúdame moito a empatizar coa xente que nos ve, que o valora. Sáenos de dentro o que dicimos. Nós non temos telepronter, polo que sexa cal sexa o teu estado de ánimo… nótase todo. En Galicia, o home do tempo é en moitas casas un máis da familia.

Os maiores son o teu público máis fiel e exixente?
Son, sen dúbida, o meu público máis fiel. A verdade é que me fai especial ilusión que me recoñezan, porque eu son bastante aberto e gústame falar con eles. A xente nova é, probabelmente, o público máis exixente.

Vodas, romarías, festas patronais están entre os eventos que máis interacción producen nas redes sociais do Servizo de Información Meteorolóxica da TVG. Cal é o segredo para ter enganchadas a 38.000 persoas ás vosas predicións?
É un traballo intenso e laborioso, xa que somos nós quen nos encargamos de todo. Facemos a previsión, argallamos os mapas e seleccionamos as imaxes. Chégannos centos e centos de fotografías todos os días e Anabel, Ana Celia, Mabel e máis eu encargámonos de todo. Somos nós quen as filtramos e as editamos, e tamén os que lle contestamos á xente se se van emitir, onde e a que hora.

Segundo as imaxes que vos fan chegar, cal dirías que é o amencer e o solpor máis impresionante?
Que difícil! Os abrentes máis fermosos que nos chegan son, probabelmente os da Mariña. Reinaldo é un colaborador habitual que nos envía decote fermosísimos abrentes de Burela. En canto aos solpores máis espectaculares, quizais sexan os das Rías Baixas, coas illas Cíes de fondo.

O tempo é hoxe en día unha aplicación máis no teléfono, con previsións que chegan a adiantarnos a tendencia de toda a estación ou incluso de todo o ano. Pero cal é a fiabilidade dunha previsión a medio e a longo prazo?
Este é un tema realmente interesante. Previsión estacional, a día de hoxe, non existe, é ciencia ficción. Si se poden estabelecer tendencias estacionais ―por exemplo, se o verán vai vir seco e caloroso ou húmido e con temperaturas suaves― en función de determinados parámetros, como pode ser a temperatura do océano. Fóra disto non se pode afinar máis. De feito, na primavera, máis alá de dous ou tres días é certamente complicado afinar na previsión.

Entón, non podemos adiantar como será a segunda metade do ano en Galicia?
Para coñecer ese tipo de tendencia hai que estudar minuciosamente os modelos de previsión, as temperaturas do Pacífico e do Atlántico, e isto, tanto na Axencia Estatal de Meteoroloxía como en Meteogalicia, estúdano con moitos meses de antelación. Nós xa temos bastante co día a día. A fiabilidade das tendencias é baixa, son só unha referencia.

Neste mundo no que manda a tecnoloxía, seguen sendo valiosos os métodos tradicionais para a predición do tempo?
Nas charlas cos estudantes sempre lles digo que para coñecer a previsión meteorolóxica é importante abrir a fiestra e mirar o ceo, porque aínda nos segue a dar moitísima información. En función do tipo de nubes que haxa podemos anticipar se se achega choiva ou se nos agardan días tranquilos, se hai estabilidade ou inestabilidade atmosférica. Polo tanto, a observación segue a ser moi importante.

Como sería o atlas das nubes galegas?
Pregunta complicada. Aquí en Galicia temos moita disparidade de nubes e, agás algunha moi concreta, podemos observar calquera tipo de nubes. As máis curiosas serían os cúmulos ―as nubes altas e esponxosas que asociamos ás treboadas― ou as lenticulares, que teñen forma de lente e son nubes altas moi vistosas. En Galicia hai infinidade de nubes. Temos para encher un atlas ben gordo.

Hai algún fenómeno meteorolóxico especificamente galego?
Especificamente galego non. O que si hai é fenómenos curiosos, como o efecto Foehn que se dá na zona cantábrica, por onde entran ventos do nordés ―que achegan humidade e arrastran aire frío― que rebotan na serra do Xistral, polo que na Mariña, ao norte, temos moitas nubes e da outra cara do Xistral, na Terra Cha, temos outro tempo distinto, máis aberto e despexado. Na nosa comunidade tamén se observan halos solares e, de cando en vez, mangas mariñas.

Que entende Diego Viaño por bo e por mal tempo?
Agora que nos estamos a recuperar dun ano e medio de seca grazas a unha primavera chuviosa, a miña conclusión é que o bo tempo é o habitual da estación na que esteamos. Bo tempo é que chova en inverno e o do verán no que fai sol.

Cales son os fenómenos que neste e en vindeiros veráns deberíamos observar con máis atención?
Por mor do quecemento global, deberemos prestar atención aos fenómenos de vagas de calor extremas que se volverán máis habituais. Debido ao cambio climático é probábel que no futuro este tipo de fenómenos sexan máis frecuentes e lle afecten a máis zonas de Galicia. A Organización Mundial da Saúde calcula que a partir do 2050 van multiplicarse as mortes a causa destes fenómenos extremos. Cativos e maiores teñen que extremar as precaucións.

Entre todas as estacións, podes contarnos para rematar, cal é a que rexistra mellores audiencias no que á meteoroloxía se refire?
As mellores audiencias tráennolas, de lonxe, os temporais de inverno.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mabel Rivera

150 150 CORALIA

Xigante da interpretación, á que estivo a piques de devorar a televisiva Balbina, Mabel Rivera vive cada novo reto coa mesma ilusión e entrega da primeira vez, convencida de que a monotonía é a maior inimiga dunha actriz.

Rivera, fundadora xunto a Rosa Álvarez e Marisa Soto da primeira compañía teatral galega creada por mulleres, Teatro do Malbarate, é dona dunha riqueza interpretativa e versatilidade extraordinarias, a partir das que é capaz de moldear papeis inesquecíbeis como a señora Gundín de El bosque animado, a Pilar de El orfanato, a Mª Isabel Bilbatúa de Los fantasmas de Goya ou, entre outros moitos personaxes cinematográficos, a Rosa de Lobos de Arga.

Semella que a súa curiosidade e a súa capacidade para emocionarnos non ten límites. E, estreando os 65, rexeita recrearse en éxitos pasados, decidida a facer do paso do tempo e da experiencia acumulada o mellor dos comezos do futuro por vir.

Rivera, a Coralia de Voaxa e carmín, enfoca nesta entrevista os claroscuros da súa profesión, coa mesma independencia e verdade coa que vive a vida e analiza o que foi, é e será.

«Gústame moito interpretar mulleres cuxa actividade transcenda a nivel social, das que saibamos pouco ou por un aspecto concreto, e das que descoñezamos a maior parte da súa vida; gústame interpretar mulleres nosas. Temos moitas e teñen moito que contar»

Entrevista e fotografías de FRED IGLESIAS

 Considerada pola profesión e o público como unha mestra da interpretación, cales son esas personaxes ás que máis gratitude lle tes?
Gústame moito interpretar mulleres cuxa actividade transcenda a nivel social, das que saibamos pouco ou por un aspecto concreto, e das que descoñezamos a maior parte da súa vida; gústame interpretar mulleres nosas. Temos moitas e teñen moito que contar. Hai uns anos, por exemplo, traballei nunha tvmovie para a FORTA sobre Concepción Arenal, unha muller adiantada ao seu tempo -que interpretaba Blanca Portillo-. O meu papel era o de Juana de Vega e, grazas a ese traballo, puiden afondar na vida e no traballo desa muller brillante; coñecer a súa vida, a súa intelixencia e o seu traballo na fundación, saber quen era en realidade esa señora que se llama como una calle. A min o que me gusta é interpretar as potentes historias das mulleres reais que teñen presenza activa na nosa sociedade. Paréceme interesantísimo e creo que debería ser un traballo de obrigado cumprimento por parte das televisións públicas e deixarse de parvadas!

Imaxinabas tantos éxitos nos anos de teatro afeccionado, mentres traballabas como tradutora en Astano e entrementres cursabas Filoloxía en Santiago? Os soños víronse satisfeitos?
O éxito significa traballar con certa continuidade, nunha actividade que che permita avanzar e eu iso bótoo de menos. Para min, polo tanto, o éxito non existe. E non me vou botar eu toda a culpa! Non é por unha eiva miña, senón máis ben polo propio funcionamento do sistema. Logo de preto de corenta anos, temos unha industria audiovisual en panos menores. E en canto ao teatro, o retroceso que levamos sufrido nos últimos anos paréceme sangrante; é un escándalo. Eu facía máis funcións cando era afeccionada que agora como profesional. Entón, cal é o éxito? O éxito é que o traballo se faga e repercuta, pero iso queda reducido a un, dous, tres títulos ao longo dunha carreira de case trinta anos; así que a min non me parece de tanto éxito.

A piques de marchar a Londres para continuar formándote, recibiches a chamada do CDG cando este principiaba a súa andaina. Como explicarías a evolución das artes escénicas en Galicia neste tempo?
Como unha involución. Naquel tempo as artes escénicas non existían, estaban por inventar. Foi un momento de grandes expectativas, no que se puxeron en contacto as realidades dispersas que había dentro da profesión teatral. Nacía o que todos pensabamos, ese buque insignia que nos levaría a algún lugar mellor; pero para min, o balance que se pode facer da traxectoria do CDG neste tempo é absolutamente desfavorábel ao que representou no seu principio; por iso penso que as expectativas non se cumpriron.

«En canto ao teatro, o retroceso que levamos sufrido nos últimos anos paréceme sangrante; é un escándalo. Eu facía máis funcións cando era afeccionada que agora como profesional»

«Logo de preto de corenta anos, temos unha industria audiovisual en panos menores. E en canto ao teatro, o retroceso que levamos sufrido nos últimos anos paréceme sangrante; é un escándalo. Eu facía máis funcións cando era afeccionada que agora como profesional»

«Logo de facer Voaxa e carmín cheguei a pensar en non volver facer teatro en Galicia. E mira que me alegrei cando nos ofreceron o das Marías! Había moito tempo que non facía teatro e Belén Constenla e mais eu chegamos a crear unha conexión moi potente, traballando desde a máscara á muller. Para nós era unha viaxe moi interesante, que tiña que ter viaxado»

Para ti cales son os aplausos máis fermosos? Os do cinema, os da televisión ou os do teatro?
O valor do directo non é comparábel con nada, porque supón unha comunicación directa, dun algo que se constrúe nun momento e nun espazo común entre as persoas que estamos no escenario e as persoas do público. É o mesmo que me pasa a min cando son público e vexo unha función que me saca de min, que realmente me conmove, que me leva cos actores. Para min o teatro establece unha relación única nun momento único, e iso é impagábel.

O teatro foi o teu primeiro amor. Segue a ser o teu grande amor?
Ai!, o teatro é o meu amor imposíbel. Para min, o teatro segue a ser unha materia pendente; ata o punto de considerar a miña última experiencia teatral como unha das máis frustrantes, e non polo resultado escénico, senón por carecer da difusión e da distribución que merecía. Logo de facer Voaxa e carmín cheguei a pensar en non volver facer teatro en Galicia. E mira que me alegrei cando nos ofreceron o das Marías! Había moito tempo que non facía teatro e Belén Constenla e mais eu chegamos a crear unha conexión moi potente, traballando desde a máscara á muller. Para nós era unha viaxe moi interesante, que tiña que ter viaxado. E eu teño a sensación de que esa viaxe aínda non arrincou, porque estreamos Voaxa e Carmín en Ribadavia en xullo de 2016 e ata o mes de febreiro de 2017 só fixemos tres funcións máis. Esta é a tónica habitual e paréceme escandaloso que sexa o espectáculo que máis funcións tivo, ao parecer, na rede galega de teatros e autores. Este espectáculo adquire en Compostela a súa coherencia absoluta, pero tiña que ter xirado por toda Galicia por seren mulleres moi coñecidas en todas as partes, e podo dicir que a estás alturas non fixemos máis de vinte funcións! As funcións fanse facéndoas; facéndoas diante do público, confrontándoas e facéndonos nós, creando esa relación! Como podes facer esa función retomándoa cada tres ou catro meses? Pois esta é a realidade do teatro neste país e eu, nesas condicións, non quero traballar.

Como é a Coralia de Mabel?
É coma unha nena que vive e explora desde a inocencia. Coralia tivo un curioso desenvolvemento no que creo que chegamos a facer o que a autora e o director tiñan en mente. Para logralo, Esther Carredeguas fíxonos uns poemas preciosos no que nos daba as pautas dos personaxes. A Coralia desta obra é a voaxa; é volátil, fráxil, lixeira, moi vulnerábel; é soñadora e é exploradora.

En televisión, fuches Balbina ao longo de 211 capítulos de Pratos combinados. Pero, a pesar do éxito ininterrompido, deixaches a serie para afrontar novos retos. Mar adentro chegou no momento perfecto?
Mar adentro foi a miña salvación. Aínda que eu era a de sempre, a persoa de sempre, a actriz de sempre, Mar adentro foi a que cambiou a percepción que se tiña sobre min.

Hai algo de Balbina (Pratos combinados) en Mabel?
As dúas somos algo mandaricas e algo protestonas, porque nos gusta que as cousas se fagan ben e achegar solucións razoábeis. E compartimos tamén o sentido do humor.

E con que sentimento miras a Manuela de Mar adentro?
Por Manuela sinto moito respecto. Ela é unha muller real e viva que, por mor das súas duras circunstancias, tivo que tomar decisións que lle causaron moito sufrimento. E, a pesar de que entre nós as dúas non había ningunha coincidencia nin ningún contacto previo, foi xenerosísima comigo. Prodúceme unha gran satisfacción saber que quedou contenta e satisfeita co resultado.

Trazo que te identifica?
A independencia. Se cadra, o meu sentido de independencia é un pouco esaxerado, pero non quero renunciar a el. Serviume de moito para sobrevivir neste mundo.
Como é un día perfecto?
Hoxe, por exemplo. Levantarme pola mañá, facer recadiños, e logo de resolver un par de cousas, ir traballar e pasar a tarde falando cos colegas.
O teu miradoiro compostelán favorito?
A casa de Emilio Cao na rúa do Vilar, que ten unha vista marabillosa dos tellados de Santiago.
De nena querías ser...?
Quería ser peiteadora, así que peitaba o meu pai, pobriño, que estaba medio calvo. Despois deume por ser azafata!

No cinema, debutaches en 1987 con Cuerda. Logo viñeron Amenábar, Forman, Bollaín ou Bayona. A confianza de directores de renome fixéronche considerar deixar Galicia?
Si, pero sen deixar de vivir en Galicia; iso non o faría nunca, non é necesario. Podes traballar no que sexa e onde sexa sen necesidade de saír do teu. A min salvoume que me empezaran a chamar para facer traballos fóra de Galicia, porque houbo unha época excesivamente longa na que nada máis se contaba comigo para facer un único personaxe, o de Pratos combinados. Durante eses case once anos non houbo absolutamente ninguén neste país que confiase en min para facer outro papel. Iso é a morte dunha actriz ou dun actor! Traballar un único personaxe é o peor que nos pode pasar. De feito, cando Alejandro (Amenábar) convocou probas para determinados personaxes galegos non me presentei. Eu xa estaba tomando a decisión de deixar a televisión. Non quería continuar con aquilo, non me quería seguir botando terra enriba, non quería seguir colaborando na miña autodestrución. Finalmente acudín a facer unha proba porque me convocou un director que me coñecía e á que fun por non lle dicir que non.

Que valor lles dás aos Mestre Mateo, ao Goya, ao Sant Jordi ou ao Cineuropa?
Os premios deberían representar continuidade no traballo, pero non son garantes de nada, porque chegan cando o traballo xa está rematado. Eu creo que tiran máis partido deles as produtoras. Desde logo, no meu devir, non supuxeron grandes diferenzas.

Falas galego, castelán, francés e inglés. Para ti, cada lingua ten un lugar e un tempo?
O ideal sería que ese tempo e lugar fosen compartidos. Veño de ter unha experiencia apaixonante con este tema das linguas, que é algo que me interesa moito desde que era unha cría. Trátase da curtametraxe Ato San Nen coproducida por España, Francia e Xapón. Dalgún xeito, a historia que conta ten que ver con iso, coa comunicación a través da lingua, e con esoutra comunicación que chega a establecerse entre persoas que non se viron en toda a súa vida e que non se entenden falando. Á fin e ao cabo é posíbel que sexa esa persoa chegada desde o outro extremo do mundo a que che comunique algo importante. Foron doce días de rodaxe divertidísimos e unha experiencia moi fermosa.

Podemos dicir que o lugar onde se leva a cabo a produción lle aporta unha identidade diferenciada?
Sen dúbida hai maneiras moi diferentes de traballar. Para min resultou revelador coñecer a xerarquización do sistema americano, no que hai un respecto maiúsculo ao director. É un sistema que lles dá grande importancia aos oficios, que defenden e fan respectar. Alí son moito máis formais, ao igual que os franceses, en tanto que aquí somos moi mediterráneos… No teatro inglés, por exemplo, trabállase co dramaturgo e alí reescriben todo o tempo. Parten dunha formación moi poderosa do equipo, porque para eles o equipo é importantísimo.

As túas personaxes sempre nos convidan a reflexionar sobre o mundo en que vivimos, pero cal foi esa primeira inxustiza que puxo en pé a Mabel Rivera?
Os Pactos da Moncloa! Foi na época na que gobernando o PSOE se chegou a un pacto para o desmantelamento de determinadas instalacións entre as que se atopaba Astano, que era onde eu traballaba. O pacto salvagardaba os estaleiros de Andalucía, alí onde o PSOE recollía os seus votos. Para min aquilo foi un auténtico revulsivo.

E hoxe, que valores estamos a perder? Por que paga a pena loitar?
Por aqueles mesmos valores. En moitas materias non avanzamos gran cousa e, por desgraza, noutras estamos retrocedendo, e moito. Eu acabo de cumprir 65 anos; acábome de xubilar, pero non sei se os compañeiros e compañeiras que veñen apenas dous ou tres anos por detrás van conseguir facelo. Temos un sistema laboral cada vez máis precario que se manifesta cada día de maneira máis brutal e descarada. Estamos perdendo o dereito á tranquilidade no noso porvir.

Galicia é o fío condutor da túa produción documental. É amor?
É, máis ben, compromiso. Eu son galega, e síntome moi galega, pero non o sinto como un valor superior. Para unha cidadá do mundo, hai outras cousas que están por riba da orixe, e creo que non hai que defender calquera cousa polo feito de que sexa galega, porque iso pode levarnos a defender mediocridades ou cousas realmente vulgares, sen ningunha graza, mal feitas e incluso ofensivas para o propio país. Eu a iso négome.

Mabel, para rematar, dos proxectos nos que estás inmersa, hai algún do que poidas falarnos?
Teño dous proxectos de película enriba da mesa, dos cales un sería cinema en galego. Paréceme moi apetecíbel, así que oxalá que vaia adiante!

Queres ollar outros contidos relevantes?

Óscar Corral

150 150 CORALIA

Óscar Corral (Santiago de Compostela, 1981) é o responsábel da fiestra pola que non poucos lectores de prensa se foron asomando á actualidade. Fotoxornalista autodidacta, pasou polas principais cabeceiras galegas. Arestora, o seu traballo publícase nas páxinas de El País e, puntualmente, a través da axencia EFE. A Corral preocúpalle a degradación das condicións laborais do seu oficio. E aínda que, de entrada e como adoitan os bos xornalistas, asegura que el non ten nada que contar, na entrevista revélase locuaz e reflexivo sobre a súa profesión.

Oscar Corral fotografo

Entrevista de DANIEL SALGADO I Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Cando empezaches a tirar fotografías? É afección de infancia ou veu despois.
Saquei moitas fotografías cando era neno. A primeira cámara que tiven regaláronma na primeira comuñón. Á miña irmá, na súa primeira comuñón, tamén lla regalaron. A diferenza foi que a min me facía ilusión levala por aí e tirar fotografías. A ela non. Pero tampouco quero dicir que empezase aí. Realmente a facer fotos empecei cando estaba traballando no bar, de noite.

En que bar?
Na Casa das Crechas. Vía moitas escenas que me chamaban a atención. Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual.

Conservas esas fotografías?
Non, era un desastre. Non tiña técnica e intentaba revelar algunhas con pouco acerto, outras perdíaas… Naquela época ía a un obradoiro do Concello na Pontepedriña, cun laboratorio fotográfico químico e máquinas ampliadoras. Rexíao un fotógrafo que foi o primeiro que me aprendeu un pouco de técnica.

«Eu era novo, 18 anos, e descubrín un mundo da noite que non coñecía. Apetecíame retratalo. Decateime de que tiña trebellos na casa, cámaras compactas. Pero non satisfacían as miñas necesidades para fotografar ese ambiente escuro. Intereseime e merquei a primeira cámara manual».

«Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra».

Quen era?
Xabier Carrasco. Aprendín as nocións básicas. Pero a maior parte do material estragueino. Xabier dicíanos «isto faise así». Traballabamos cos nosos carretes e se saía ben, ben, e se saía mal queimábalos. Aí decidín empezar a estudar. Teño mágoa desa cámara coa que empecei, unha Yasika FX2000, porque ma roubaron. Nun bar, como non podía ser doutra maneira.

E decidiches estudar, contabas.
Quixen entrar na escola de fotografía da Mestre Mateo. E aquí vén un punto de inflexión. Nunca me colleron.

Nunca estudaches reguladamente?
Non. Practicamente son autodidacta. Durante catro anos intentei matricularme e os catro anos quedei fóra. Por unha cuestión económica. Estaba traballando e tiña unha renda moito máis alta do que tiña calquera outra persoa que vivía cos seus pais.

É unha mágoa que perdeses as fotografías do bar. Sería unha antropoloxía da noite compostelá.
Tampouco creo que tivesen demasiado valor máis alá do documental, do que foi a historia dese local. Eu estaba moi verde, era unha cousa moi superflua, de turista.

En que intre se cruza o xornalismo na túa vida?
Como non daba entrado na Mestre Mateo, iniciei un ciclo menor de formación de técnico de laboratorio. Parecíame unha estupidez, porque xa tiña moitas horas de laboratorio. Pero dábame puntos para a Mestre Mateo. O curso tiña horas de prácticas en tendas de fotografía. Non me apetecía. Pero no mundo da noite móvese moita xente da prensa e eu coñecíaa. Apareceu unha persoa, Miguel Muñiz, o fotógrafo do ABC. Díxome que intentase facer prácticas nalgún medio de comunicación. Fixo por que puidese entrar en La Voz de Galicia. Recomendado por Miguel, chamoume unha terceira persoa, Xoán Soler (fotógrafo de La Voz), o meu titor de prácticas.

Que debe ter un bo fotógrafo de prensa?
Hai que ter claro que o caos vai formar parte da túa vida e do teu traballo. Coñezo moita xente que empezou e que non era quen de soportar esa desorde. O caos reina na prensa, pero nos fotógrafos é onde máis se acentúa. Ou estás disposto a non ter horarios nin domingos nin sábados, ou escapa.

E tecnicamente?
Un día escoiteille a outro fotógrafo que unha boa fotografía de prensa era a que informaba de algo e, se ademais era bonita, mellor. O que distingue un bo fotoxornalista, fóra da sensibilidade gráfica, é saber informar. E para saber informar cómpre estar informado. Hai moitos fotógrafos que van fotografar e non coñecen o contexto, non saben onde está a lea. Podo ter unha fotografía moi bonita dun político, que pode valer para un retrato. Pero para a actualidade ao mellor teño que estar atento a cando ese político se mira de esguello con outro porque hai un problema entre eles. A información está aí. É unha carencia que vexo na prensa. Hai fotógrafos aos que realmente non lles gusta a prensa, non lles gusta a información.

Así a fotografía perde contido.
Claro. Hai fotógrafos que din que ir fotografar en prensa é como ir cazar. Pero eu compároo con ir pescar. As imaxes créanse soas. Ti tes que ir co teu anzol, colocarte no sitio, agardar a que a imaxe se forme. Estar ben informado para saber que pode pasar, anticiparte e, nese momento decisivo, estar listo para captala. O fotógrafo non debe influír no que está pasando, non é parte do que está pasando.

Pero inflúe desde o momento en que encadras, en que enfocas…
Exacto, pero non na acción. Ate ese momento estás deixando que a situación se coloque diante de ti e que se dean as condicións para coller a túa imaxe.

Na aprendizaxe do fotoxornalismo, canto hai de estudo e canto de oficio?
Hai un 90% de oficio. Levo de non amateur desde o Prestige e desde ese ano foi todo oficio. Véxoo na miña evolución. Na fotografía gústanme poucos artistas e moitos artesáns. É dicir, a xente que vai pouco a pouco. Agardo que as miñas fotografías dentro de dez anos sexan mellores que as de hoxe, que poida puír cousas que non me gustan do que fago.

Hai algunha das túas fotografías á que lle teñas especial lei?
O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país.

«O acontecemento ao que lle gardo máis cariño é o Prestige, cando menos profesional era. Daquela estudaba o ciclo de laboratorio e non ía á clase para ir facer fotografías do Prestige. Parecíame unha loucura estar lendo fórmulas de químicos mentres a 50 quilómetros de Santiago pasaba unha das maiores catástrofes da historia do meu país».

«A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas».

A quen lle vendiches o traballo do Prestige?
A ninguén. Foi xusto antes de empezar a traballar. Pero fixen unha exposición con outros fotógrafos de prensa. Agora vexo moi pobre o meu traballo respecto do deles. Pero expuxen con Miguel Muñiz, cos meus referentes. O feito de que me deixasen expoñer con eles xa era un logro. Se me preguntas por unha fotografía, a que máis transcendencia tivo na miña carreira foi a fotografía do maquinista (do tren Alvia que se accidentou en Angrois).

Cubrir ese suceso foi moi duro, imaxino.
Neste tipo de catástrofes o fotoxornalista móvese ben no caos. O traballo que fixen no accidente de Angrois foi mentres reinou o caos. Cando a policía e as autoridades controlan a situación, cercan a prensa e acabouse. Os primeiros instantes son os máis duros. Pero hai certa protección da cámara. A min pareceríame moito máis duro estar alí sendo un veciño. A cámara protéxete. Unha das cousas das que máis se fala do meu traballo son as miñas coberturas dos incendios. Eu non sería quen de meterme nun incendio como me meto sen a cámara. É unha falsa sensación de seguridade, pero se levo cámara consigo estar a dous metros do lume e camiñar sobre as brasas. Se estivese só sen a cámara diría, «que hostia fas aquí?».

Aféctalle a degradación das condicións laborais da prensa e, en especial, dos fotógrafos, á asunción de riscos?
Si e non. Por unha banda, hai fotógrafos veteranos que din: «Non me vou meter nesta lea porque non me pagan abondo». Pero pola outra, o mercado laboral está tan degradado, hai tanta xente que quere acceder a el, que a súa forma de amosar o que saben é dándoo todo por nada. Hai unha morea de medios on line que non pagan por fotografía xornalística, pero si a utilizan. E que se nutren de imaxes deses fotógrafos que moitas veces non cobran nada e dano todo por demostrar o que saben facer.

Percibes solucións a este estado de cousas?
A especialización total. Non podo competir en ser o máis valente, o que máis se achegue. A supervivencia baséoa en subir o nivel do traballo. Que as túas fotografías marquen un nivel que se distinga do traballo afeccionado.

Numerosos informes internacionais sinalan a mala saúde da liberdade de prensa e de expresión no Estado español. Sufriches censura algunha vez?
Si.

Podes contalo?
Non. Pero si que me tiraron atrás algunha fotografía. Que ao mellor amolaba a alguén. E por supervivencia laboral acepteino. Iso si, gárdoas. Ao mellor un día en que non exista censura publico as fotografías que alguén me dixo que non eran publicábeis. Tampouco foron moitas. Pero xustamente creo que se unha fotografía amola a alguén, ou alguén non quere que se vexa, é unha boa fotografía de prensa.

Mencionaches a Muñiz e a Soler. A quen máis admiras na profesión?
Son admirador da estratexia de Cartier-Bresson sobre o intre decisivo. Esa idea é básica en prensa. Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio. Non me importa a suciedade na fotografía se a fotografía conta algo.

E galegos?
Para min, traballar con Anxo Iglesias na edición galega de El País foi un antes e un despois. Nas miñas fotografías hai un antes e un despois diso. E nunca me sentín tan libre traballando como nesa etapa. Virxilio Vieitez pode ser o referente histórico. É insolente, busca a chiscadela. Contemporáneo, o traballo que fixo en Galicia García Rodero.

Que fotografía da historia che gustaría ter tirado?
Pola estética grunge, a caída do Muro. Pero pola estética da xente.

A que recanto de Compostela lle gardas máis estima como fotógrafo?
Compostela é un escenario para retratar. Gústanme as canellas do casco vello. Úsoas nos retratos. Pero non teño moitas fotografías paisaxísticas da cidade. Escapo da postal. Interésame a paisaxe humana de Compostela. A xente do clero. O propio Zapatones. A señora que vende cravos pola noite. Non me gustan as fotografías espidas, a fotografía morta en que non sae ningún elemento vivo.

Oscar Corral fotografo
«Un segundo antes a fotografía non conta nada e un segundo despois cóntao todo. Sempre me gustou moito o rollo insolente e maleducado de Jean Saudek. Aprendín del que podía ser ferinte coas imaxes. Non tes que ser un lambecús fotográfico. E sempre me fixei moito en Kubelka, un tío moi sucio».

Entrevista extraída do número 7.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Gerardo Fernández Albor

150 150 CORALIA

Rodeado de libros e xornais, e cos agarimos da súa gran familia, o doutor Albor vive cada día en plenitude, manifestando en cada xesto e con cada palabra o seu fondo amor por Galicia, o seu compromiso político e as súas enormes ganas de vivir.

A súa prodixiosa memoria é capaz de revivir con todo luxo de detalles calquera momento da historia do último século, sen caer na nostalxia ou na compracencia co que foi, é ou será.

O primeiro presidente da Xunta de Galicia, o presidente da Fundación La Rosaleda, o presidente de honra do Partido Popular de Galicia e o presidente da Comisión de Asuntos Exteriores do Parlamento Europeo -entre outros moitos cargos-, Gerardo Fernández Albor repasa nesta entrevista o traballo realizado, analiza a esencia do noso pobo e comparte con Coralia inquedanzas e anhelos.

Gerardo Fernandez albor, expresidente de la Xunta

«Se boto a ollada atrás, teño que dicir que quen máis me influenciou foi Ramón Piñeiro, porque foi quen me fixo entrar na política».

Gerardo Fernandez albor, expresidente de la Xunta

«O meu amor verdadeiro foi e segue sendo Galicia; foi e é a xente da nosa terra. As persoas como a miña avoa e a miña nai son o meu amor verdadeiro. O máis fermoso que ten Galicia é a súa marabillosa xente; persoas ás que hai que protexer, ás que hai que dar traballo, ás que hai que defender»

«Entre os galeguistas de esquerdas hai moitos que queren a independencia de Galicia, aínda que non o digan; o que non sei é porque é máis difícil de defender un galeguismo que ame a España e que ame a Europa e que teña unha mentalidade democrática e de concordia entre todos»

SOCIEDADE

Vimos de oírlle dicir, a raíz da homenaxe máis recente do Parlamento de Galicia, que «o camiño percorrido pagou a pena». Coa perspectiva que dan os anos, cal é a súa valoración da transición de rexión a Comunidade Autónoma de Galicia?
Eu penso que hoxe vivimos moi ben e que, cando se ten a idade que eu teño e sabendo como vivía Galicia, non podes facer outra valoración. Lembro que cando Franco viña á Coruña pintaban moitas casas na estrada para que parecese que estaban ben, porque antes non se vían casas como as que se ven agora. Hoxe eu saio e vexo autoestradas, pistas asfaltadas, casas bonitas. Lembro que a primeira vez que vin flores plantadas diante dunha casa dixen: «Galicia comeza a rexurdir!». Agora ves flores por todas as partes. A diferenza é enorme, pero os rapaces novos só ven as dificultades que refiren os xornais. A xente nova ten un parecer distinto ao meu, porque non sabe como era Galicia. Pero, xa se sabe, en Galicia todo «depende» e hai que prescindir do «si» e do «non».

Foron Piñeiro e Sixto quen converteron o doutor Fernández Albor ao galeguismo, ou a forza do seu común amor por Galicia foi o que os xuntou?
Eu creo que nacín galeguista, porque sendo moi novo xa lía os poetas galegos, aos que me gustaba recitar, pese a que na miña casa, no hotel Estrella do Hórreo, e no colexio o que se falaba era o castelán. Se boto a ollada atrás, teño que dicir que quen máis me influenciou foi Ramón Piñeiro, porque foi quen me fixo entrar na política. Moitos antes animáranme a facelo, pero sempre o rexeitara, porque o meu sitio estaba na Rosaleda dándolles de comer aos meus fillos. Só o conseguiu Piñeiro que me convenceu para entrar en política e levar o galeguismo demócrata cristián ao Parlamento. Daquela, os galeguistas querían ir ao Parlamento, pero non como partido político, ao considerar que o galeguismo oficial era o do exilio de Bos Aires e ao supoñer que recollerían malos resultados por mor da forza da UCD e do Partido Socialista. Lembro que cando llo dixen á miña muller, ela respondeume que cría que era o meu deber, pero cando lle aclarei que querían que fose candidato á presidencia da Xunta mostrouse contrariada: «iso si que non!» Só se tranquilizou cando lle expliquei que era a UCD a que ía ganar e que eu me presentaría por Alianza Popular. Logo resultou que ganamos nós por dous escanos e que o resto nos deixaron gobernar. Eu creo que nos deixaron gobernar pensando que estariamos esgotados aos seis meses, pero foron pasando os anos e puidemos poñer en práctica a política na que eu cría.

O seu nome figura asociado desde a súa fundación a institucións fundamentais da nosa terra como a Fundación Rosalía de Castro, o Instituto da Lingua Galega ou o Museo do Pobo Galego. Parécese moito ou pouco a Galicia de hoxe en día á que imaxinaron os intelectuais e galeguistas a mediados do século XX?
Daquela non podiamos chegar a imaxinar a Galicia de hoxe en día! O resultado depende. Depende se es de esquerdas ou de dereitas, porque a Galicia que ve un home de dereitas, non a cre un home de esquerdas e ao contrario.

A saúde de Compostela do último medio século está moi unida a La Rosaleda. Que supuxo para vostede e para a cidade a fundación do Policlínico?
Por aquel entón cada médico e cirurxián tiña un sanatorio, pero eu non quería un sanatorio, quería un policlínico, un hospital no que houbese de todo. Era unha idea que puiden facer realidade de maneira privada a través da Rosaleda e que despois tamén puxemos en marcha na Esperanza. Agora esa idea vimos de venderlla a HM, unha institución que xa conta con moitos hospitais en Galicia e por toda España. HM ten a mesma filosofía que tiñamos nós no tocante á colaboración co Estado, o que posibilita o aforro de moito diñeiro ás arcas estatais. De feito, na Rosaleda sempre tivemos moita demanda e recibimos un gran número de enfermos procedentes da medicina pública.

Témoslle escoitado dicir que a medicina é política a grande escala. A medicina foi o seu amor verdadeiro?
O meu amor verdadeiro foi e segue sendo Galicia; foi e é a xente da nosa terra. As persoas como a miña avoa e a miña nai son o meu amor verdadeiro. O máis fermoso que ten Galicia é a súa marabillosa xente; persoas ás que hai que protexer, ás que hai que dar traballo, ás que hai que defender. Para min ese é o amor máis grande. Nin a medicina nin a política, o meu amor son as nosas xentes! E hoxe fan falla políticos que defendan as persoas, que son o mellor de Galicia, sobre todo as mulleres, as nais, as que fixeron este país e lle deron ese carácter de cordialidade e de amor.

A lei da galeguidade ou a de normalización lingüística son consecuencia do seu compromiso co galeguismo. Cal é o significado do galeguismo no mundo actual?
Entre os galeguistas de esquerdas hai moitos que queren a independencia de Galicia, aínda que non o digan; o que non sei é porque é máis difícil de defender un galeguismo que ame a España e que ame a Europa e que teña unha mentalidade democrática e de concordia entre todos.

O estatuto de capitalidade, aprobado no ano 82, que representou e que representa para a cidade onde naceu Gerardo Fernández Albor?
Representa vantaxes. A pesar de que non conseguín que a presidencia da Xunta estivese no Obradoiro, está aquí, en Santiago. Santiago é a capital de Galicia porque aquí tiñamos o Apóstolo Santiago e porque somos o pobo que fixo Europa coas peregrinacións, un feito recoñecido por todo o mundo, desde Goethe a Dante, pasando polos papas; un feito que curiosamente non recoñecen os galegos!

Queda algo da Compostela de 1917 na que naceu Fernández Albor?
Si, queda todo o marabilloso! Queda a catedral, quedan todos os monumentos e todos os recunchos sensacionais. Queda unha cidade sensacional que ten o Pórtico da Gloria, unha obra única no mundo! Queda a cidade, nada dunha catedral e dun sepulcro, que fixo realidade Europa. Porque foron os peregrinos de Santiago os que fixeron Europa; eles foron os primeiros en poñerse de acordo en algo e ese algo foi Santiago Apóstolo.

De todas as cuestións de actualidade na capital galega, cal é a que produce máis interese ou perplexidade?
Esta tempada fálase moito de Rosalía de Castro como denominación para o aeroporto. É unha cuestión que a min me divirte, cando aquí temos un nome como o de Santiago. Houbo momentos nos que incluso se falou da posibilidade de que levase o meu nome, que é algo que eu nunca pedín, en cambio, o que sempre pedín para Santiago é que se ampliara a pista para convertelo nun aeroporto internacional que competira con Porto, pero aquí somos tan «zorros» que sempre dicimos que todo vai mellor, que Vigo vai mellor, que A Coruña vai mellor, que Santiago vai mellor, pero a realidade é que é Porto o que ten un aeroporto internacional de verdade. O curioso é que nunca conseguín que ninguén en Santiago me apoiase na cuestión da ampliación. Eu querería que o noso aeroporto levase o nome de Santiago e que a cidade loitase pola ampliación da pista. A ver se consigo que alguén en Santiago me apoie nisto, que é algo que levo pedindo hai xa moitos anos.

Gerardo Fernandez albor, expresidente de la Xunta

A súa biografía sitúa nunha conversa con Ramón Otero Pedrayo o xerme dos nosos medios públicos de comunicación. Galicia sen a súa lingua, como sería?
Sen a lingua? Non sería Galicia! Porque Galicia é a nosa lingua. Galicia é a nosa terra, e a nosa lingua é a nai do portugués e do brasileiro! Eu falo en castelán porque me da vergoña falar mal o galego, pero encantaríame coñecelo mellor, por iso loitei pola televisión en galego, para que a xente que quixera aprender galego puidera facelo a través da televisión. Quería unha BBC, como en Inglaterra! O galego é moi belido e é unha lingua marabillosa, pero a lingua galega ten que ser unha loita despolitizada. Acaso non podemos falar todos galego e amar ao tempo a España?

Don Gerardo, que foi antes Europa ou o Camiño de Santiago?
O Camiño de Santiago, por suposto.

Cando vostede chegou ao parlamento Europeo, foi elixido por unanimidade para dirixir a Comisión para a reunificación de Alemaña. O seu europeísmo é proporcional ao seu galeguismo?
É igual. Non concibo Galicia sen Europa nin Europa sen Galicia. Galicia precisa de Europa, porque sen Europa non seriamos nada.

 

No tocante ás condecoracións e premios, é seguidor da técnica Churchill. O pudor debe formar parte da elegancia?
Recibir unha condecoración é unha honra fantástica, pero despois non te podes dedicar a pregoar que a tes. A pesar de que teño todas as condecoracións alemás, non publiquei en ningún sitio o retrato que de min gardan no Bundestag, co que o presidente do parlamento quixo amosarme a gratitude de Alemaña polo meu traballo en prol da reunificación. Eu non presumo de nada, porque o que eu quero é vivir en paz estes anos que me quedan e pedirlle ao que manda que me acolla cando toque.

O Brexit e as políticas proteccionistas poden separar a Europa, ou a europeización de Galicia e España xa non ten volta atrás?
Galicia e Europa teñen que ir da man. O verdadeiro atranco está en facer política do odio, cando o máis beneficioso é a concordia. Sendo eu rapaz, esforzábame en ler, por exemplo, a James Joyce porque xa naquel tempo todos os galeguistas eran europeístas, pero agora hai moitos rapaces que non len a Joyce porque non é galeguista ou porque non é galego. Nin España debe desaparecer nin Europa debe separarse nin os galegos deben quedar sós.

Logo dunha vida de servizo aos demais, de recoñecementos de máximo nivel e de grandes vitorias, que lle pide o presidente Fernández Albor a cada novo día?
Pídolle que me dea vida porque a min encántame vivir, vivir un día de sol, vivir un día de choiva, vivir! E pídolle a Deus que coide a Galicia e que coide a nosa xente.

E, para terminar, cal é a receita do doutor Fernández Albor para chegar a vivir cen anos?
O meu segredo é non odiar a ninguén e non querer mal para ninguén, e tamén en pedirlle a Deus por todos, pola miña familia e por min mesmo.

«Galicia e Europa teñen que ir da man. O verdadeiro atranco está en facer política do odio, cando o máis beneficioso é a concordia. Sendo eu rapaz, esforzábame en ler, por exemplo, a James Joyce porque xa naquel tempo todos os galeguistas eran europeístas, pero agora hai moitos rapaces que non len a Joyce porque non é galeguista ou porque non é galego. Nin España debe desaparecer nin Europa debe separarse nin os galegos deben quedar sós»

Contido extraído do número 6.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Susi Gesto

150 150 CORALIA

Os sapos, colares, pendentes, brazaletes e arracadas de Susi Gesto teñen a orixe nas máis fermosas historias e en sentimentos puros que atopan corpo no acibeche, na prata ou no seixo. Son xoias con memoria que reflicten un momento, un desexo ou un recordo e que conectan pasado, presente e futuro.

Desde o seu obradoiro da praza da Algalia de Abaixo, Susi está a revitalizar a ourivaría, un oficio ligado de vello a Compostela e do que a súa familia coñece todos os segredos hai xa varias xeracións.

Sen deixar de mirar atrás e poñendo o mellor de si en cada nova xoia, Susi Gesto estalle dando á ourivaría compostelá unha nova vida.

Entrevista de Álex Regueiro & Fotografías de Fred Iglesias

A memoria da ourivaría en Compostela está vinculada ao apelido Gesto desde hai moitos anos. No teu caso, a arte da ourivaría vai no ADN ou é produto do amor polo oficio que aprendiches dos teus maiores?
Supoño que ambas as dúas cousas. Desde logo, está no meu ADN porque o meu avó, o meu pai e o meu tío eran ourives. Tal era a paixón que o meu pai sentía pola ourivaría como ferramenta de expresión artística que acabou contaxiándonos aos meus irmáns e a min o seu entusiasmo pola arte, pola creatividade e pola vida!

Que distingue a ourivaría compostelá doutras ourivarías?
A súa singularidade. A ourivaría de Compostela ten personalidade propia. Só tes que poñela ao carón doutra peza de ourivaría galega para poder distinguila perfectamente.

Que representa o acibeche para Compostela e para Susi Gesto?
Para Compostela é un símbolo de identidade, xa que a ourivaría compostelá se distingue polo uso da filigrana sobre chapa e do acibeche, unha madeira fosilizada de millóns de anos que, sen ser autóctona desta comarca, identifica a nosa ourivaría. Pero para min, o acibeche significa moito máis, porque no meu labor utilizo unha partida de acibeche asturiano -de cando aínda había acibeche en Asturias- que mercou o meu pai cando eu tiña quince anos. O acibeche que hoxe tanto escasea mercábase daquela por palés e aínda podo lembrar canto nos rimos del cando empezaron a chegar aqueles sacos ao obradoiro! Curiosamente é con ese acibeche co que, pasados os anos, eu estou a traballar.

Noutros tempos os colares e a ourivaría transmitíanse de xeración en xeración, como o que eran, un tesouro. As pezas de nova creación manteñen esa mesma consideración e significado sentimental ou adquiriron novos valores?
Unha xoia é unha xoia cando ten unha historia, senón é só un anaco de metal. Eu estou obsesionada co sapo, que é unha peza que pasa de xeración en xeración, de muller a muller, pero é certo que hai que visualizar as novas tendencias e hai que actualizarse e evolucionar. As pezas hai que traelas á actualidade conservando ese valor simbólico, xeracional, de mensaxe. Un pode encargar unha peza por simples cuestións estéticas ou pode facelo por razóns emocionais pero, para que un aderezo se converta en xoia e sume valores, ten que levar implícita unha carga emocional intransferíbel.

Que significa o sapo para a ourivaría galega e cantas tipoloxías de sapos pode chegar a haber no teu catálogo?
Representa outro símbolo de identidade. Papá facía moitos sapos e eu crieime nun ambiente de sapos (ri con ganas). Eu naquel intre descoñecía o seu significado e víaa como unha xoia máis. A curiosidade por saber a orixe do seu nome xurdiu cando fun eu quen empezou a facelos. Investigando, cheguei á explicación antropolóxica de Rafael Quintía, quen refire que antigamente as mulleres levaban sapos pendurados do pescozo contra o mal de ollo. Esa relación do sapo coa muller e a feminidade fascíname, ata o punto de considerar que o sapo é a xoia raíña da ourivaría galega, da xoiaría civil. Eu teño neste momento arredor de 115 modelos diferentes, seleccionados pola súa historia, o seu fondo, o seu relato, pola combinación dos materiais ou porque quen o encargou deixou o obradoiro impregnado coa maxia dos seus recordos.

Detrás das túas pezas, hai unha historia de amor que derivará en novas historias co paso do tempo. Cales son esas encargas que che tocan o corazón e que entran a formar parte da túa memoria?
Para min o verdadeiro desafío é achegarlle a cada peza a súa carga emocional singular. Cando alguén entra pola porta e che di: «quero regalar unha pulseira e teño unha historia que contarche», estache a situar diante do belo reto de revelar os anhelos de persoas que moitas veces nin coñeces. Vénme agora á cabeza a historia dun emigrante que cando retornou a Galicia trouxo con el tres moedas de diferente tamaños. Pasado o tempo, a súa filla quixo facer algo con elas e acordamos crear un sapo. E, dado que non tardaría en haber tres xeracións de mulleres na familia, por estar a filla do emigrante en cinta dunha nena, optouse por un sapo desmontábel para poder repartir entre as tres as tres pezas do sapo, que só volverían formar unha única peza cando faltaran a nai e a avoa. O valor máis marabilloso dunha peza é o que conta.

Cal é o recordo máis antigo que gardas na memoria?
O son do martelo no obradoiro de papá.
Un soño?
Un? Paso o día enteiro soñando.
Un traballo memorábel?
O sapo dos bolívares.
Unha frase que te retrate.
Se algo pode saír ben, sairá ben.

O teu obradoiro ten moita personalidade, é quizais unha extensión do vello espazo artesán do teu pai?
Quen vén ao meu obradoiro sabe onde vén. Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente. El tiña o corazón divido entre a zona vella e Vista Alegre, pero a súa implicación co barrio deixou en propósito pendente vir para a «cidade máxica». Eu, con seis anos, en vez de estar xogando cos nenos da miña idade, estaba sentada á mesa do obradoiro facendo boliñas e anelas, aprendendo o oficio. A mesa, que naquel obradoiro tiña tres partes, ten aquí dúas. O máis curioso é que o meu pai morreu pensando que o oficio se perdía con el, porque naquel momento nin os meus irmáns nin eu queriamos saber nada do oficio; deveciamos por vivir outras cousas! Foi cando morreu papá cando volvín achegarme ao mundo da ourivaría. Daquela tiñamos unha xoiaría en Sigüeiro e cando me din conta o local estaba invadido polos seus útiles. Comprendín entón que xa non quería atender a xoiaría e poñerlles pasadores aos reloxos, que xa non me gustaba parar para lle ir vender a un cliente unha cadea prefabricada, que xa non cría niso! De repente quería outra cousa e, cando me dei conta, volvía estar no camiño da ourivaría.

A ourivaría é territorio de mulleres ou os homes tamén son amigos das xoias?
Cada vez hai homes máis coquetos e mulleres menos coquetas. Nos meus obradoiros dos sábados teño cada vez máis homes que queren darlle unha volta ao sapo e a outras xoias empregadas por mulleres, como ocorre con Manuel de la Rosa.

Que é o buril? É o teu pincel ou é a chave que te transporta a un mundo máxico?
É a ferramenta responsábel de darlles vida a determinadas pezas. O burilado é fundamental á hora de proporcionarlle a súa personalidade á ourivaría compostelá, que é filigrana sobre chapa, pero que precisa do repuxado antes de proceder ao recorte coa serra. O buril dálle a súa personalidade á peza final.

Ouro, cobre, prata, coral, madeiras, acibeche. Con que material te identificas máis e cales son os que están máis en tendencia?
Identifícome máis co cobre e co acibeche. Para min o cobre e o acibeche teñen a mesma enerxía, enganchan. O acibeche é quente, é orgánico, é máxico! E sempre me marabilla o paso do acibeche en bruto ao acabado brillante. Ao igual que sucede co acibeche, traballando co cobre non te aburres en ningún momento. Cando o estás a traballar no lume, o cobre pasa por todas as cores; é como un arco da vella, que a medida que vai arrefriando vai cambiando de aspecto. É todo un espectáculo!

Cando compartes os teus coñecementos recibimos unha lección de historia, de amor e de respecto polo oficio. A quen van destinados os teus obradoiros?
Os meus obradoiros están orientados á xente que ten todos estes valores dos que veño falando, e que precisa reforzalos. A xente que participa nos obradoiros da fin de semana é xente que non se dedica á ourivaría; son avogados, médicos, etc.; son persoas con moita carga de traballo pola semana, ás que a actividade manual e a creatividade relaxa e fai rir.

E, para rematar, cal é a saúde da ourivaría en Compostela? Como é o seu presente e que intúes do seu futuro?
O meu pai viviu a época dourada, unha época moi bonita na que a xente cría firmemente no valor da creación e o oficio artesán, pero tamén lle tocou vivir o tempo da mecanización e a irrupción da microfusión, que se traduciu na perda dos procesos e na perda do valor do deseño orixinal e da creatividade. No último ano que estiven con el chegou a contarme milleiros de cousas; cousas coas que sempre voaba, e de cuxo significado non me dei conta ata que sentei nesta mesa (momento no que Susi peta na mesa con ganas). Só entón me dei conta de todo o que el dicía e da necesidade de loitar por manter vivo o oficio, por evitar que desapareza, para poñer en valor eses valores inmateriais que desapareceron de súpeto. Cando me sae algo ben, sempre miro para a súa fotografía e lle dou as grazas. Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar.

«Aquí todo conta unha historia, desde os martelos aos bosquexos, pasando polos libros de poesía. Hai un cubo, o cubo das historias, no que gardo miles de cousas, e hai outro cubo dedicado ao meu pai, que sempre está presente»

«Eu, para crear preciso soñar e voar, pero o certo é que levo soa o obradoiro e a miña casa, e é unha gran responsabilidade, porque tendo dúas nenas hai que poñer os pés no chan, pero unha vez que os pos e estás moito tempo así, antes ou despois tes que volver voar»

Entrevista extraída do número 6.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Tino Martínez

150 150 CORALIA

Aos setenta e tres anos, a súa mirada segue a ser tan transparente como profunda, e a súa palabra tan vehemente coma intelixente. É un autor excepcional, cheo de proxectos e enerxía, cuxa obra enche de arte este cuarto número de Coralia. Unha clase maxistral de fotografía que nos devolve por un instante a aquel estudo seu da rúa Nova, que o mestre Martínez converteu no verdadeiro templo da fotografía en Compostela, onde a arte cobraba corpo, como por arte de maxia, en forma de Cibachrome ou Ilfobrome.

Con máis de cincuenta anos de traballo, cuns corenta e cinco mil negativos en arquivo e a autenticidade e a sinceridade como sinais de identidade, Tino Martínez é un referente imprescindíbel da arte galega, grazas a unha obra libre de artificios, que forma parte de títulos como Ofrecidos, Ex-votos, Cámara Barroca ou Prata sobre pedra.

Ter o privilexio de contemplar o seu traballo polo miúdo fainos partícipes da arte en maiúscula da Fotografía.

CULTURA

Como sería unha instantánea da Compostela na que te iniciaches na arte fotográfica? Que escenarios e rostros definirían aqueles primeiros anos entre cámaras?
(Tino suspira antes de responder). Non hai unha, son moitas! Eu teño recordos desde o útero da miña nai e lembro que, cando tiña tres ou catro anos, se dicía que unha persoa xa era vella aos corenta anos. Hoxe, en cambio, aos oitenta estamos coma buxos! Penso que, máis que dun rostro concreto, eu teño memoria dun país pobre, dun país necesitado, da miseria. Un país no que todos necesitabamos axuda, pero no que a amizade e a boa veciñanza eran a norma. Penso que sería iso o que plasmaría a fotografía daquel tempo.

Houbo algún tempo no que pensaras que a túa vocación podía ser outra?
O certo é que eu non cheguei á fotografía de maneira vocacional. Pensa que a miña primeira vocación foi ser xesuíta. Pero foi imposible. Despois, vertín toda a miña ilusión en estudar, pero tampouco puiden facelo, e cando tiña trece anos caín na fotografía como puiden ter caido no transporte!

Como era a túa primeira cámara?
Era unha Yashica Mat-124 que facía 120 e 220, que merquei a prazos. Para pagala tiña que prescindir dunha comida, polo que quedaba sen almorzar ou quedaba ser cear. Vendeuma un tipo polo dobre do que a el lle custara, cando eu tiña que durmir no chan.

Tino Martínez, fotografo

A pureza e autenticidade do teu traballo son resultado de toda unha vida de esforzo e dedicación. Cales son os chanzos máis difíciles de acometer? Os primeiros? Os intermedios? Todos?
Son todos. Eu considero que un fotógrafo ten que ser rigoroso, crítico, soñador, e, sobre todo, disciplinado. Marcarme esas premisas custoume moito, pero sempre foron o meu norte como fotógrafo.

Se a obra reflicte a esencia do seu autor, con que temática te identificas máis?
Coa antropoloxía, sen dúbida. Na fotografía antropolóxica estamos falando das persoas, non de paisaxes, non de cousas sen vida. A relación coa persoa é moi importante para min. De sempre me chamou a atención poderosamente o retrato de preto, o primeiro plano, os ollos, e aí foi onde me centrei. Abofé que a antropoloxía é a miña área favorita, sen desmerecer outros tipos de fotografía nos que tamén traballei arreo.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Que historia nos contarían de ti as fotografías do teu arquivo, ao longo de todos estes anos?
Esa historia non depende de min, depende de quen as mira, e hoxe a xente, en xeral, está baleira. Hoxe ves unha fotografía ou unha pintura, hoxe escoitas unha melodía, e non te detés a pensar como naceu, ou canto terá sufrido o seu autor para creala. Para mirar unha obra, a que sexa, tes que ter un mínimo de sensibilidade, que hoxe escasea.

Entre todos os recunchos composteláns que nos tes descuberto, cal é ese que non te cansas de ollar?
A Quintana, sen dúbida; sobre todo de noite. A Quintana en todas as estacións.

Desde 2015 os artistas están a volver a súa mirada outra vez cara á fotografía analóxica. Pode significar isto unha nova época para a fotografía química ou será unha moda pasaxeira?
A min encantaríame que volvera para quedar, pero penso que é un snobismo. Hoxe xa non quedan mestres que poidan ensinar e a xente tampouco ten moito interese en aprender. Sacar adiante a fotografía química require moito tempo de laboratorio, moito tempo de experimentación, e máis diñeiro que a fotografía dixital. Ben podería ser unha moda pasaxeira para presumir que se fai fotografía analóxica! Facer fotografías é unha cousa, e facer Fotografía outra.

De todos os tipos de fotografía nos que te tes mergullado con éxito, cal che ten dado máis satisfaccións?
A liña persoal. Evidentemente, o diñeiro é necesario para vivir. Teño dous fillos aos que tiven que dar carreira e unha familia que sacar adiante, pero a min nunca me gustou a fotografía social. Con certeza, é a fotografía persoal a que me dá as maiores satisfaccións; unha fotografía que facía fóra de horario, os sábados e domingos, e tamén pola noite. Eu empecei a facer nocturnos en branco e negro arredor do ano 80. Daquela, dedicáballe ao traballo diúrno entre 12 e 14 horas, e parecíame que durmía moitas horas, así que empecei a traballar nos nocturnos de inverno, o que supuña saír tarde para evitar coincidir cos camións da limpeza. Deitábame ás tres ou catro da mañá e levantábame ás sete. Era o sacrificio dun tolo; non hai máis.

Hai unha idade perfecta para o retrato, e, como contaba José Luis Alvite, ese momento ten lugar cando xa se cantaruxa o epitafio?
A José Luis uníame unha profunda amizade. Era un fenómeno que escribiu sobre min algúns relatos encantadores. Mais eu son da opinión de que calquera idade é boa para o retrato. Ten retrato un neno como o ten un ancián. Certo é que retratar a un ancián con engurras e cabelo branco, como o meu, é moito máis atraente, pero hai que facelo con coidado e evitar ridiculizar ás persoas. Eu odiei sempre o «33», o «patata», o «hai que saír sorrindo». Odiei todas esas pautas ata o punto de vetalas. Detrás dun bo retrato sempre hai moito respecto.

Desde o seu nacemento, a fotografía tivo unha presenza moi destacada no tránsito da sociedade visíbel a sociedade invisíbel. A morte é un tema profundamente galego e unha materia de grande intensidade e verdade dentro da túa obra. Son os ofrecidos fundamentais na túa traxectoria?
Os ofrecidos representan un apartado importantísimo na miña alma; desde que en 1969 arranquei con este traballo antropolóxico, ocupan un lugar realmente importante. Aínda que eu non falaría da morte como tema, porque en realidade é un traballo centrado na vida e na saúde. O señor, señora ou neno que vai dentro dun ataúde sente que se salvou. É, pois, unha cerimonia coa que se celebra a vida, non a morte.
A noite máis fermosa de Compostela é a que captan os teus nocturnos. Dirías que Santiago é unha cidade agradecida cos seus artistas vivos ou a monumentalidade da súa pedra endurece aos seus habitantes?
Para ver a monumentalidade da pedra ou de calquera outra cousa hai que ter un pouco de sensibilidade, e diso estamos moi escasos. En Santiago hai un momento durante a posta de sol no que o azul frío do ceo se destaca entre os tons cálidos das iluminacións artificiais. Chegar a esta conclusión custoume anos, custoume diñeiro, custoume «la de Dios!» e cheguei a identificar ese momento, que dura entre quince e vinte minutos, a través da interpretación visual. Hoxe a luz descoñécese e, para ser fotógrafo, hai que coñecer a luz; descoñécese a reacción da luz diante de cada película, e como vai reaccionar o químico co que vas procesar. É cuestión de probar e probar e probar… Non é como ti o ves, é como é. Se estandarizas o proceso, chegas a facer un nocturno nun cuarto de hora, cando antes che levaba días. A fotografía química e a fotografía dixital son o mesmo ou non se parecen en nada? En nada. Non se parecen en nada.

E, pensando nos novos valores, que cres que é máis importante hoxe para chegar lonxe na profesión? Botar todas as horas do mundo traballando, contar con boas amizades nas altas instancias, saír fóra…?
Saír ao mundo e sacrificarse, porque sen sacrificio non hai traballo; sen traballo todo é incerteza, e a incerteza véncese a forza de traballo. Para chegar lonxe na fotografía tes que ser crítico e tes que ser soñador, pero tamén tes que ser disciplinado. Non se pode dicir «vou ver se fago fotografías». Non! Saír e disparar non é facer fotografía. A Fotografía hai que poñela en maiúscula e en singular.

A hora perfecta para fotografar Compostela?
Entre lusco e fusco.
Quen son os teus impresdindíbeis?
Fina, Begoña, Mateo e Marcos.

Entrevista extraída do número 4.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mery Pais

150 150 CORALIA

#Intrusas, work in progress, unha proposta viva que medra no tempo, procuroulle a Pais o primeiro premio na última edición do certame para novos artistas co que desde 2002 o Auditorio de Galicia nos adianta bianualmente a arte que vén.

Co seu proxecto, a artista compostelá dá visibilidade á exclusión social e á criminalización colectiva que sofren as mulleres musulmás, convidándonos, ao mesmo tempo, á reflexión conxunta e a xerar novos lazos.

Temos ata o 25 de setembro para achegármonos ata a sala Isaac Díaz Pardo e emocionarnos co traballo de Mery Pais e coa obra dos corenta creadores seleccionados polo xurado do Noveno Premio Auditorio de Galicia para novos artistas. Un fermoso percorrido pola fotografía, o debuxo, a pintura, a escultura, as instalacións, as videoinstalacións e as performances que confirman a boa saúde da arte en Galicia.

«Fixen a miña primeira exposición con cinco anos, así que non lembro un tempo no que non fose artista».

CULTURA

A que idade soubeches que querías ser artista? Lembras cando, a quen e como o anunciaches?
Fixen a miña primeira exposición con cinco anos, así que non lembro un tempo no que non fose artista. Recórdome a min mesma, sendo moi cativiña, pintando no obradoiro da miña nai, que tamén é artista (Mery é filla da creadora María Xosé Domínguez). Ao estar sempre rodeada de arte, non houbo un momento concreto no que anunciase que quería ser artista.

En Compostela a arte está viva ou Compostela máis ben vive da arte?
Compostela é unha cidade dinámica, na que se sente e se vive a arte.

É belas artes, entón, unha materia pendente para a capital galega?
Non! Existindo unha Facultade de Belas Artes en Pontevedra, non vexo a necesidade de ter unha facultade en Santiago, nin tantas como hai por toda España. A facultade de Pontevedra é moi boa e ten todos os medios precisos.

Como se recibiu entre os teus a decisión de marchar estudar Belas Artes a Tetuán? O choque cultural foi un aliciente ou un obstáculo, ou ambas as dúas cousas?
Na miña casa aceptárono de bo grado. De feito, foron eles os que me animaron a tomar a decisión, pensando que eu estaría ben se facía o que sentía que debía facer. Son moi aventureira e naquel momento sentía a necesidade de vivir a experiencia de Marrocos, así que elixín estudar a carreira en dous idiomas novos e nunha facultade con menos recursos! Desde logo, o máis complicado foi o choque cultural do meu primeiro ano, cando pensei incluso en abandonar, pero ao final ese choque resultou a cuestión máis gratificante. Chegar a sentir que todos somos en realidade iguais e o preto e o lonxe que estamos uns dos doutros foi parte do proceso. A adaptación foi complicada, pero superar o reto permitiume ter o que agora teño.

A Paul Bowles, Yves Saint-Laurent ou Claudio Bravo cativounos a beleza de Marrocos que reflectiron na súa obra. No teu caso, foi amor a primeira vista?
Si. Desde a primeira viaxe que fixen, quedei namorada das súas cores, da súa intensidade, dos arrecendos e dos seus fortes contrastes. Foi o que me atraeu para lanzarme á aventura de marchar a vivir alí.

As cores, a luz, os aromas, os sons de Marrocos, que lle achegan á túa obra?
Marrocos é un país de contrastes, ou é branco ou é negro, arrecende ben ou cheira moi mal, e a xente é moi rica ou moi pobre. Estar no medio de todo, podendo apreciar todos os seus contrastes, faiche ver o mundo desde outra perspectiva. Que como afectan estes estímulos á miña obra? Máis que nas cores, eu penso que me inflúen no concepto do contraste.

E as cores, a luz, os aromas, e os sons de Compostela?
Eu nacín no casco vello e vivín toda a vida no casco vello. Compostela encántame! De feito, quedo moitísimas noites na Quintana a escoitar as campás, a soas. A Quintana é o recuncho de Compostela co que máis me identifico (sopra), pero a cor de Compostela é gris, por iso me gusta viaxar, para empaparme doutras cores e traerllas a Compostela na miña obra.

Un lugar para perderse?
A antiga medina de Tánxer.
Persoa imprescindíbel?
Papá.
Un soño?
A igualdade. A todos os niveis. De clase, de xénero, de raza, de cultura...

«A Quintana é o recuncho de Compostela co que máis me identifico (sopra), pero a cor de Compostela é gris, por iso me gusta viaxar, para empaparme doutras cores e traerllas a Compostela na miña obra».

Entre Tetuán e Compostela hai semellanzas ou o atractivo está nas diferenzas?
Hai moitas semellanzas. Cando marchei pensaba que marchaba ao sur e, ao final, marchei a outro norte! Tetuán non é gris, é branca, así que está na mesma gama. É unha cidade moi branca na que chove moito. Ten un clima semellante e tamén ten moita vexetación. Porén, ofrece o contraste dos ceos, dos aromas, do idioma, do bulicio. Aquí, agás no Apóstolo, non ves tanta xente nas rúas!

No ámbito público, quen fai máis e quen fai menos por destruír prexuízos? A arte é unha boa maneira de enfrontarse ao temor ao diferente?
Estamos moi condicionados pola imaxe que transmiten os medios de comunicación, pola televisión coméndonos a cabeza todo o día (suspira). É unha loita de minorías. A xente non está mentalizada na loita contra os prexuízos e a arte é o medio co que podo combater isto e traballar para que cada vez máis xente tome conciencia da realidade.

«Non sei onde vou acabar! A min, lévame o vento!».

Desde 2015 estás a desenvolver un proxecto fermosísimo no Museo Thyssen. Que é NOS+ Otras: En Red?
NOS+ Otras: En Red é un proxecto no que colaboran o Museo Thyssen e a Rede Museística de Lugo, que nos permite traballar con mulleres en risco de exclusión social. Paula Cabaleiro, Monica Mura, Paula Noya e mais eu xeramos obradoiros nos que a creatividade nace do diálogo coa colección do museo. No meu caso, do diálogo cunha obra de Maigret xurdiu unha performance.

Hai unha arte feminina ou é unha etiqueta dos medios?
Traballo como muller, traballo con mulleres e o traballo que estou a facer agora vai ser só para mulleres (sorrí), así que eu diría que si! Hai unha arte feminina!

Os teus soportes favoritos son a fotografía, o vídeo e as instalacións. Cara a onde vai a arte e cara a onde vai a artista?
É complicado. Penso que a arte se preocupa cada día máis por chegarlle á xente, por facela partícipe, ou polo menos é o que me gustaría que ocorrese, porque creo na capacidade da arte para cambiar o mundo! Pero eu non sei cara a onde vou eu, non sei onde vou acabar! A min, lévame o vento!

Entrevista extraída do número 3.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Alfonso Costa

150 150 CORALIA

Artista polifacético de longa e prolífica traxectoria, Costa é un dos máis respectados creadores galegos, representando a súa obra compostelá un valiosísimo tesouro para a capital galega.

A súa singular visión do mundo, do ser humano e da existencia tradúcese nunha obra admirada en todo o mundo, que a Deputación da Coruña recolleu na oitava biografía da colección Grandes Pintores.

Na súa vida e na súa obra hai un diálogo permanente entre a luz e as cores do Mediterráneo, e a melancolía e nebulosidades do Atlántico. Unha viaxe vital e creativa que deu forma a un mundo novo no que cohabitan en harmonía pintura, debuxo, gravado, murais e deseño. Este é o fermoso mundo de Alfonso Costa.

«Cando estou no estudo preparando unha exposición percibo que hai cadros que se queixan de que non os levei aínda a Venecia, a París ou a algures. Para unha retrospectiva ou para unha antolóxica como a que organizou a Universidade de Santiago sempre escolles pezas que te definen como artista. E hai pezas que quedan no estudo esperando meses ou anos o seu momento de ver mundo»

CULTURA

A paixón pola arte levoute a Barcelona cando só tiñas dezaseis anos. Que importancia tivo aquel feito a curto e longo prazo?
Era a primeira vez que saía de Noia. Estivera na Coruña e en Santiago, pero nunca antes abandonara Galicia. Foi unha viaxe chea de ilusión, pero tamén penosa. O Xangai, o tren que me levou a Barcelona, tardou corenta horas en chegar, e eu nin sabía onde podía meter a maleta, unha maleta á que miña nai lle fixera unha funda de cartón coas miñas iniciais. Ía con medo, porque non coñecía a ninguén alí. Foron uns comezos moi difíciles, traballando arreo para outros pintores, de aprendiz, facendo recados e agardando a miña oportunidade. Había días que non comía, xa que gañaba oitocentas pesetas, das que pagaba seiscentas de pensión. Moitas noites a tristura empurrábame a deixalo todo e regresar a Noia, pero quedei para loitar polo que máis desexaba: ser artista. Permanecer alí foi unha decisión complicada. Pasei moitos anos de dificultades ata que no setenta empecei a traballar cun italiano, un romántico da arte, facendo debuxos e letras. Daquela a Fundación March concédeme unha bolsa para ir a Florencia e, arriscándoo todo pola pintura, marchei a Italia. Foi á volta, cando a galería Trece de Barcelona me invitou a participar nunha exposición colectiva con outros pintores xa moi coñecidos. Da súa man, empecei a expoñer por todo o mundo: Basilea, París, Nova York… E ese foi o momento da miña entrada no mundo da arte, que contou afortunadamente co aprecio da crítica.

A túa obra é protagonista da oitava biografía da colección Grandes Pintores, que significa para ti ese recoñecemento?
Fíxome unha ilusión tremenda que a Deputación da Coruña me incluíra nesta selección de grandes artistas, xunto a Díaz Pardo, Seoane e outros creadores moi bos. Ánxeles Penas e Eva Veiga son dúas grandes escritoras que me coñecen moi ben e fixérono un libro magnífico. Esta biografía pon en valor toda a miña obra desde o principio dos tempos, facendo fincapé nas miñas épocas como cartelista, gravador, debuxante, escultor e pintor. Para min foi unha verdadeira honra.

Como inflúe o discorrer do tempo na relación entre autor e obra?
O paso do tempo fai que un cadro sexa bo ou malo. De feito, cando estou no estudo preparando unha exposición percibo que hai cadros que se queixan de que non os levei aínda a Venecia, a París ou a algures. Para unha retrospectiva ou para unha antolóxica como a que organizou a Universidade de Santiago sempre escolles pezas que te definen como artista. E hai pezas que quedan no estudo esperando meses ou anos o seu momento de ver mundo.

Vives en distintas cidades, como inflúen as cores, olores, costumes de cada lugar na túa obra?
Inflúen moito. É algo que a crítica sempre resaltou. Aínda residindo en Cataluña, dentro da miña pintura percibíase un aire galego, as nosas brétemas. Todas as nostalxias e os recordos de Galicia estaban presentes na miña obra como o están as claridades e as cores do Mediterráneo. Barcelona é unha cidade aberta e esa presenza da luz é moi importante á hora de expresarse nun lenzo.

En Compostela hai obra de Alfonso Costa en diferentes organismos oficiais pero, que representa Compostela para ti?
Desde Barcelona, Compostela semellaba ser unha cidade mítica! Téñolle dedicado máis de cincuenta gravados; tamén motivou unha exposición de pintura na Galería Torques. Andados os anos, o alcalde Xerardo Estévez encargounos a Salvador García-Bodaño e a min crear o agasallo oficial do Concello de Santiago: os cadernos Tempo de Compostela e Compostela, cuxo número cero se entregou ao rei ou ao papa.

Son o Mediterráneo e mailo Atlántico complementarios?
Si, son dous mundos que se poden unir. A cor e as brumas xunto coa nostalxia están moi vivas na miña pintura. A min gústame insinuar a súa presenza, porque a obra termínaa a persoa que está diante, admirándoa, e proxectando o seu mundo dentro dese lenzo ou dese debuxo.

Onde viven as musas de Alfonso Costa?
As musas son variadas e chegan cando menos as esperas, pero como dicía Picasso, hai que estar no estudo agardando que te visiten. Hai días que te levantas ou vas ao estudo e te atopas baleiro. Outros días estás soñando e empezas a ver cousas que trasladas ao lenzo. De feito, antigamente eu soñaba en branco e negro, e agora soño en cor. Tamén me inspiran as musas dos museos e a obra dos grandes artistas que me fornecen ideas para seguir traballando e alcanzar novos éxitos.

A poesía e a música acompáñante permanentemente. Como inflúen na túa vida e no teu traballo?
A música e máis eu temos unha relación moi íntima. Paco de Lucía, a quen coñecín cando deu o seu primeiro concerto en Barcelona, encheu moitas horas de soidade no estudo, que é cando a túa cabeza empeza a dar voltas e te enfrontas ao lenzo. E coa poesía e os poetas manteño unha relación excelente. Ler poesía é como abrir unha porta para que te ilumine unha luz potente. Sempre me influíu e inspirou. Aínda colaboro co grupo Ouriol, proxectando imaxes e pintando en directo por todo o mundo, e teño feito moitas carpetas de gravados dedicadas a poetas como Celso Emilio Ferreiro ou Rosalía de Castro.

O perigo da arte é quedarse nas cousas bonitas?
A arte é un enigma. As cousas bonitas acábanse pronto, evapóranse e dilúense; por iso, ás veces prefiro que o cadro impresione, que che dea un golpe no peito e che diga aquí estou. A pintura ten que nacer dentro dun mesmo e ser plasmada sen medo. O que non podes facer é pintar o que quere a xente, porque terías que pintar en millóns de estilos distintos. O estilo que un vai conformar ao longo da súa vida é un camiño, un camiño que as veces se pecha. Agardar a que o camiño se desbloquee é difícil cando o que queres é ver terminado o cadro.

Un ritual usual?
Sempre que pinto unha obra importante pido música e unha botella de champaña. Despois séntome a traballar e entro en éxtase.
Es profeta na túa terra?
Agora pode que si. Hai tempo os pintores galegos sentían xenreira polos que traballabamos fóra. Sendo eu noiés, considerábanme catalán!

«A pintura ten que nacer dentro dun mesmo e ser plasmada sen medo. O que non podes facer é pintar o que quere a xente, porque terías que pintar en millóns de estilos distintos. O estilo que un vai conformar ao longo da súa vida é un camiño, un camiño que as veces se pecha. Agardar a que o camiño se desbloquee é difícil cando o que queres é ver terminado o cadro»

E en que está a traballar Alfonso Costa neste momento?
Estou entrando nova etapa de abstracción case aérea, cuxas primeiras obras xa presentamos na Feira de Arte Contemporáneo. Tamén vou intervir o Museo Zabaleta de Xaén con pintura en directo, por mor do centenario do crítico de arte Cesáreo Rodríguez-Aguilera, un dos meus descubridores. É unha aventura nova que teño moitas gañas de facer realidade. Eu gozo moito diante dunha tea e cores, xa que só vexo o que desexo descubrir.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Natalia Fernández

150 150 CORALIA

Cada ano Natalia Fernández Segarra cruza varias veces o Atlántico co obxectivo de poñer en orde as súas dúas metades, Compostela e Washington, pais e fillos, o vivido e o que está por vivir.

Logo de máis de vinte anos á fronte da Fundación Eugenio Granell, institución que atesoura a maior parte do legado do seu pai, Natalia Fernández reflexiona neste número de Coralia sobre o pasado, presente e futuro da arte, sobre o surrealismo e sobre a valiosísima colección depositada no Pazo de Bendaña.

Activa e apaixonada, é indo e vindo polas salas dedicadas á obra dos seus pais cando os seus ollos adquiren un azul practicamente líquido, que explica -sen necesidade de verbalizalo- o porqué da súa renuncia á docencia en Estados Unidos para poder dedicarse en corpo e alma a dirixir a compostelá Fundación Eugenio Granell.

«A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente».

CULTURA

O seu pai, Eugenio Granell, cría que a única condición para ser surrealista é a integridade moral do individuo, que non se vende, que non traizoa. O surrealismo é unha forma de vida?
Si. Segundo o meu pai si que era unha forma de vida. Ser surrealista é poñer en práctica todas esas ideas: ser íntegro, ser honesto e defender todo aquilo no que cres; no seu caso, a liberdade.

Hai quen define a Eugenio Granell como un músico que escribía e tamén pintaba. E el mesmo sentía a escritura como pintura e a pintura como escritura. En que faceta se sente máis realizada Natalia Fernández, na académica ou na directiva? Ou son un todo indisolúbel?
Fun mestra antes de ser directora á forza, porque eu nunca me preparei para isto. Porén, tiven sorte en todas as disciplinas que abordei, porque as cousas téñenme saído ben.

O exilio de Granell abriulle portas creativas e pechoulle a porta do recoñecemento en España ata a chegada da democracia. Os recoñecementos son máis importantes para o creador ou para quen o quere e admira?
Ao final, o meu pai agradeceu o recoñecemento, por suposto, pero non era o que en realidade buscaba. A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente. Para min supuxo unha contradición que aínda non puiden resolver.

Ao carón dun grande artista como Eugenio Granell atopamos unha grande artista como Amparo Segarra. Cando hai amor, a renuncia á propia traxectoria chega a ser recompensada? Á muller, xa sexa nai ou filla, resúltalle máis doado renunciar por amor aos seus soños?
É unha das preguntas que me estou a facer sobre a miña nai, porque ela, en realidade, non se fixo creadora ata moi tarde na vida, ata unha idade moi avanzada. Creo que foi unha muller de gran talento que non desenvolveu ata o final, á que tamén lle gustaba moito ser ama de casa -que é algo que a min tamén me gusta moito- e esposa do seu marido. Non sei se renunciou conscientemente ou non, xa que tamén habería que valorar a cuestión xeracional. É difí
cil de saber!

O Granell creador defendía a maxia fronte ao racionalismo puro; e o Granell pai tamén se apoiaba no surrealismo á hora de explicar á súa filla o porqué das cousas?
El nunca me explicaba o porqué das cousas. O meu pai era unha persoa que simplemente che deixaba ser. Unha das cousas que sempre lle agradecín ao meu pai é que a min non me criaron como filla ou muller, senón coma persoa. Puiden facer o que eu cría axeitado, desde a miña independencia, posto que non había nada prescrito. Eu non tiña que seguir ningunha regra.

Hai unha idade ideal para namorarse do surrealismo?
Non teño a menor idea, porque eu medrei con el. Nunha foto de cativa aparezo diante dun dos primeiros cadros do meu pai. Tanto eu como os meus fillos sempre estivemos rodeados da creatividade do avó.

Un consello aos novos creadores?
Facede o que vos dea a gana! Non sigades as leccións de ninguén e guiádevos polos vosos impulsos. Ninguén sabe mellor que o propio creador o que quere facer.
Unha illa?
Nacín nunha e teño vivido en moitas illas! En particular, Nova York.

Se Eugenio Granell fose francés, a súa impresionante biografía vital e profesional farían del un xigante, un xenio. Fáltanos orgullo, cultura ou amor polos nosos xenios?
É unha pregunta difícil. Desde que cheguei aquí a miña percepción é que en efecto se rexeitan moitos grandes creadores. Este ano, por exemplo, Inglaterra está celebrando a Shakespeare e aquí non estamos celebrando a Cervantes, a persoa máis enxeñosa que ten a literatura hispana! Aquí fállanos algo.

Eugenio Granell outorgoulle a Santiago un lugar destacado no mundo do surrealismo. Estaba e está Compostela preparada para a arte contemporánea?
Para a arte contemporánea, si, talvez. O CGAC fai unha gran labor e a arte contemporánea está moito máis de moda. O surrealismo, creo eu, é un pouco máis intelectual, menos pensado, máis imaxinativo. E ao non entender o seu significado, o termo surrealismo asusta a moita xente que non tenta descubrir que hai detrás desa palabra.

Todas as crónicas coinciden en sinalar a etapa caribeña de Eugenio Granell como un período vital e profesional transcendental. Para Natalia Fernández a etapa compostelá que representa?
Grazas aos meus pais, a etapa compostelá deume a oportunidade de explorar novos camiños. Eu tivera outras profesións en Estados Unidos e esta etapa deume a oportunidade de poñer en marcha a Fundación e facer dela o que agora é, que creo que fixemos bastante ben. Así é que na actualidade, dedícome por completo ao meu pai.

Contido extraído do núm. 2

Aquí tes outros contidos relevantes:

Marta Pazos

150 150 CORALIA

Sempre disposta a reencarnarse noutro personaxe e a abordar novos proxectos sen rede, Marta Pazos vive un fermoso momento profesional, abalada polo aplauso do público, da profesión e dos programadores.

Tras dirixir a última produción do Centro Dramático Galego Martes de Carnaval, que está a recoller parabéns alí onde se representa, Pazos segue de xira con O conto de inverno (coproducido polo CDG e Teatro Oficina de Guimarães) e coas últimas producións de Voadora: Calypso e Soño dunha noite de verán, montaxe xa programada para o vindeiro ano  polo Centro Dramático Nacional na sala Valle-Inclán.

Marta Pazos, directora da compañía Voadora, dona de tres María Casares, creadora dos máis fermosos universos artísticos, fainos un oco na súa apertada axenda para, da man dos fondos do Centro Dramático Galego e nun escenario tan fermoso como o da súa sede da rúa Nova, levar a Coralia ao teatro.

CULTURA

Cúmprense agora vinte anos do teu Macbeth con La Fura dels Baus. O camiño fíxose curto ou cada estrea pon o contaquilómetros a cero?
Penso que hai algo das dúas cousas. Estes vinte anos pasaron moi rápido. Foi todo moi trepidante. Eu sempre estou a reinventarme e neste tempo non repetín traballos, porque para min cada historia e cada proxecto son unha aventura; é por iso polo que estou enganchada a este traballo.

Directora de escena, actriz e escenógrafa, multipremiada dentro e fóra de Galicia. Onde se ve e se fai mellor teatro
Aquí faise moi bo teatro! E o mellor teatro faise onde hai máis apoios. En Francia, por exemplo, se os teatros públicos ven que estás tendo éxito, deseguido te apoian. En España é todo moito máis lento, con corenta anos aínda es unha nova promesa e, para min, as novas promesas son os directores e directoras que están agora comezando, os que teñen vinte anos. É nesta idade na que hai que apoiar, porque canto maior sexa o apoio á produción de cultura, mellor vai ser o traballo. Noutros países aos traballadores da cultura dáselles outro recoñecemento, porque hai outra conciencia da importancia que ten a cultura no crecemento do país.

O teatro de Voadora converte cada obra nunha festa dos sentidos. Logo de dez anos con compañía propia, cara onde vai o teu traballo?
Cara a reinvención, sen deixar de ser fieis á nosa liberdade creativa. A pregunta que rolda é sempre a mesma: que queres facer neste intre? Ao longo da túa traxectoria e da túa vida vas mudando, pero tes que manter a ilusión polo traballo e para estar ilusionado tes que sentir o que dis en cada intre. O noso traballo está vinculado en todo momento co noso momento persoal e co que está a acontecer socialmente.

E o teatro galego, cara a onde vai?
Que pregunta máis difícil! Cara a diante! En Galicia ocorre algo moi bo que é que hai grandes profesionais do teatro e moitas compañías vivindo un momento dourado. Aquí convive teatro de moi diversa índole, de estéticas e linguaxes diversas, capaz de chegar a diferentes públicos. Hai moitas compañías que están a exportar teatro galego e debería coidarse un pouco máis os profesionais que nos dedicamos a isto, revertendo nos espectáculos. A pesar de que neste intre todo é dixital, o público quere ver teatro, busca a calor e estase a reconciliar co teatro.

Marta Pazos Modelo
Centro Dramático Galego Vestimenta
Biqui Cabado Técnica de iluminación
Antonio Mayo Tremoia
María Negreira Xastra
Marisol Pérez Limpeza
Manuela Domínguez Secretaria de dirección do CDG
Ana Miragaya Ana Rosales Prensa AGADIC
César No Programa de prácticas do Curso de experto universitario en xestión cultural da USC
Fran Veiga Produción
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilismo
Fred Iglesias Fotografía
Salón Teatro Localización

«Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular».

O movemento, a irreverencia, a mestura de linguaxes son a esencia do teu traballo?
Si. Si. Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular. Á hora de traballar son moi amante do cinema, da música, da fotografía, da pintura, das artes plásticas…, e todo está aí á hora de compoñer. O meu é un teatro dos sentidos que busca chegar a cada espectador de diferentes xeitos. Gústame pór o público fronte a un cadro.

O teatro, sen risco, é mentira?
Si (ri). O teatro sen risco é mentira, pero tamén na mentira se pode traballar. A min hai algo que me gusta máis que facer teatro, que é ver teatro, e recoñezo moi ben cando no teatro hai verdade. O teatro é unha arte viva que non pode permanecer allea ao que acontece na sociedade. Aínda que non fagas teatro social, hai moitos xeitos de transformar e de ver. A min non me gustan as cousas asépticas, con celofán; gústame implicarme.

Coralia e Maruxa hoxe serían...
Serían ilustradoras e videobloggers, con certeza.
Cal é o escenario máis teatral de Compostela?
O banco do eucalipto da Alameda, onde tomar asento para imaxinar que pode estar a acontecer en cada unha das xanelas acesas que tes en fronte.
Ingredientes dun día perfecto.
Sería sábado e comezaría almorzando no Costa Vella; despois, pasaría polo mercado para facer a compra. Sesión vermú do Abastos e o Embora -para os que temos fillos pequenos a sesión vermú é a nova noite. E xa pola tarde, logo dun paseo pola zona vella, achegarse á sala NUMAX e rematar o día vendo teatro.

Como actriz, como describirías a Marta Pazos directora?
(Ri moito) Como actor e como actriz é un reto traballar comigo, porque son moi, moi, moi exixente. Os meus espectáculos achéganse bastante a xincanas para as actrices e para os actores, porque requiren unha preparación corporal moi forte. Fefa Noia, directora do CDG, di que para traballar comigo hai que ser atleta do corpo e atleta da palabra. Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado. É a mesma exixencia con todo o equipo. De feito, en Voadora, onde me reservo os papeis máis pequenos, compoño todo antes de meterme eu.

Hai ou non hai diferenzas entre dirixir a Shakespeare e a Valle-Inclán?
Si. Hai diferenzas. Valle-Inclán éme moito máis próximo, no tempo e culturalmente. A min gústame moito traballar coa cultura popular e coa memoria.

Cales son as virtudes de Martes de carnaval, a actual montaxe do Centro Dramático Galego.
Escoitar Valle-Inclán en galego. E que soe ben. Eu tiña moi claro que quería facer esperpento. Busquei os puntos en común e atopei a irreverencia, o amor polo cinema, a fotografía… Había moitas cousas ao arredor que facían que esta encarga fose moi doada de artellar, como foi o feito de estar arroupada por un equipo fantástico.

«Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado».

Entrevista extraída do número 6.

O paraugas dun organismo oficial dá máis liberdade creativa ou ocorre o contrario?
(Sopra) É a pescada que morde a cola. Trátase dun tema complexo. Eu traballo con moita liberdade nesta obra e dirixir sen ter que facer a produción é unha marabilla. Artisticamente é moi cómodo. O problema é que a industria marca o timing creativo e non debería ser así, e os compartimentos aquí son moi pequenos e curtos, e a burocracia non vai a par da evolución do espectador.

Que ten o teatro que non atopas no cinema?
A resposta directa ao teu traballo. No teatro cando rematas a función ves a reacción instantánea. No cinema o importante é o proceso, non o resultado como actuante, porque unha vez que remata a rodaxe do filme e sae aos festivais estás ou non estás, e se non estás non ves que sucede.

O teatro é a memoria dun tempo pasado ou o anticipo dun tempo por vir?
Depende de quen faga ese teatro. O teatro que a min me interesa é un espello do que está a acontecer. Como espectadora e como creadora interésame o teatro que latexa, o teatro que fai preguntas, porque me gusta saír do teatro sendo unha persoa diferente á que era cando entrei. Quero sentir o seu poder transformador.

A curiosidade, que territorios te levará a explorar proximamente?
En setembro estrearemos unha nova produción de Voadora que nos encargou un teatro francés titulada Garage. Trátase dun espectáculo artellado arredor do idilio entre persoas e máquinas, en particular o coche, ese vehículo de liberdade no que vas ao hospital parir, no que vas de vacacións, no que vas traballar, que é a túa primeira casa, o teu primeiro cuarto, o coche fúnebre… O convite é unha carta en branco. Preguntaron: que che apetece facer? En Europa as cousas funcionan doutra maneira, xa que ademais de poder facer o que queiras, adiántanche o diñeiro. E logo de abrir a tempada alí e facer un xira por Francia, agardamos poder presentar aquí o espectáculo.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido