•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

revista compostelá de tendencias

Diego Viaño

150 150 CORALIA

Son as 6 da mañá e soa o espertador. Hora de erguerse para poder estar en San Marcos ás 7.15, onde nada mais chegar haberá que pasar por maquillaxe e por vestiario. Despois tocará darlle unha volta á previsión e axustar até o último detalle para poder entrar en directo ás 8.30, ás 9.00 e ás 9.40 con mapas, fotografías e gráficos actualizados. Ás 13.40 fará outro directo na Revista, e ás 15.25 anunciará a previsión no Telexornal. E aínda volverá asomarase, outra vez, aos fogares galegos co Tempo mediodía ás 15.35. Logo de gravar varios micro-espazos, ás catro, xa liberado da maquillaxe, actualizará as redes sociais para abandonar os estudios ás 17.00. Haxa ou non haxa enriba de nós anticiclóns ou borrascas, así é o día a día de Diego Viaño, o indiscutíbel home do tempo.

SOCIEDADE

Desde hai case vinte anos es un dos rostros máis populares da televisión en Galicia. Pero como foi o teu primeiro directo?
Foi unha conexión para A Revista hai moitísimos anos desde un salón de peiteado para un cambio de look. Sempre fun unha persoa tranquila, e non me traizoaron os nervios. Daquela fixen outro directo que me impactou: un accidente no que morreran dúas mozas compostelás ás que atropelara un condutor que circulaba baixo os efectos do alcohol. Quizais foron os dous primeiros directos que fixen na rúa. No plató, a miña primeira vez foi con deportes no informativo da mañá. Custárame máis porque aí hai que controlar máis detalles. Non teño tan bo recordo dese día no plató. Si o teño facendo directo na rúa. Eu conto, como unha honra, que son o único xornalista da Televisión de Galicia que ten presentado deportes, informativos e o tempo.

A información é unha necesidade, un dereito, ou unha vocación?
Para min, as tres cousas. Penso que todos temos dereito a estar ben informados. E, nun tempo no que calquera pode dar unha nova a través do seu perfil social sen ningún tipo de cancelas, xorde máis doadamente a desinformación. Por iso os xornalistas debemos traballar un pouco máis o xeito no que se introduce a información. De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación.

Cales son vantaxes e desvantaxes do traballo nun departamento tan exposto á crítica como o dos servizos informativos?
A información do tempo é unha información bastante agradecida. Saber que á xente lle interesa o que fas e que o teu traballo ten certa relevancia social, énchete de satisfacción. A cara negativa é que estás moi exposto, o que significa, por exemplo, ter que escoitar «críticas construtivas» sobre o teu traballo de persoas descoñecidas, que cren que te coñecen porque entras todos os días nas súas casas… Por sorte, despois de vinte anos de dedicación a esta profesión, gañas táboas para saír airoso deste tipo de circunstancias.

«De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación»

Paraugas ou parasol?

Paraugas.

Onde escapas para recuperar o anonimato?

Á montaña.

Refrán favorito?

«Ceo empedrado, chan mollado».

«Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é 'fillo de Santiago Pemán'»

Reporteiros é un deses programas dos que o público garda un excelente recordo. Da túa etapa nel, que temas che espertaron especial interese?
Gústame que me fagas esa pregunta porque teño un recordo magnífico de Reporteiros. Lembro con moito cariño unha reportaxe sobre persoas desaparecidas, unha reportaxe que nos levou moito tempo facer, pero que ao final quedou ben xeitosa, na que falabamos coa muller dun holandés de Petín que levaba moitos anos desaparecido. Tiña sospeitas de que alguén o fixera desaparecer e loitaba para que o seguisen buscando. O caso é que non hai moito tempo que apareceron os seus restos. Lembro con especial cariño esa reportaxe, entre outras cousas, porque a fixen con Pep Fortuni, un magnífico reporteiro gráfico ―xa falecido―, co que trabei grande amizade.

Santiago Pemán marcou unha época co seu estilo persoal á hora de transmitir a información meteorolóxica, coas témporas, «maruxías» e «marexadas». Cal consideras ti que é a teu selo persoal?
Puf! É difícil competir con Santiago Pemán porque foi o primeiro gran home do tempo da TVG. E no seu momento, Fraga e Pemán eran, posibelmente, as persoas máis coñecidas de Galicia. Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é «fillo de Santiago Pemán». Á hora de transmitir a información, tento ser moi afábel. Uso expresións que a xente emprega nas súas casas. Son galego falante e son da aldea, e iso axúdame moito a empatizar coa xente que nos ve, que o valora. Sáenos de dentro o que dicimos. Nós non temos telepronter, polo que sexa cal sexa o teu estado de ánimo… nótase todo. En Galicia, o home do tempo é en moitas casas un máis da familia.

Os maiores son o teu público máis fiel e exixente?
Son, sen dúbida, o meu público máis fiel. A verdade é que me fai especial ilusión que me recoñezan, porque eu son bastante aberto e gústame falar con eles. A xente nova é, probabelmente, o público máis exixente.

Vodas, romarías, festas patronais están entre os eventos que máis interacción producen nas redes sociais do Servizo de Información Meteorolóxica da TVG. Cal é o segredo para ter enganchadas a 38.000 persoas ás vosas predicións?
É un traballo intenso e laborioso, xa que somos nós quen nos encargamos de todo. Facemos a previsión, argallamos os mapas e seleccionamos as imaxes. Chégannos centos e centos de fotografías todos os días e Anabel, Ana Celia, Mabel e máis eu encargámonos de todo. Somos nós quen as filtramos e as editamos, e tamén os que lle contestamos á xente se se van emitir, onde e a que hora.

Segundo as imaxes que vos fan chegar, cal dirías que é o amencer e o solpor máis impresionante?
Que difícil! Os abrentes máis fermosos que nos chegan son, probabelmente os da Mariña. Reinaldo é un colaborador habitual que nos envía decote fermosísimos abrentes de Burela. En canto aos solpores máis espectaculares, quizais sexan os das Rías Baixas, coas illas Cíes de fondo.

O tempo é hoxe en día unha aplicación máis no teléfono, con previsións que chegan a adiantarnos a tendencia de toda a estación ou incluso de todo o ano. Pero cal é a fiabilidade dunha previsión a medio e a longo prazo?
Este é un tema realmente interesante. Previsión estacional, a día de hoxe, non existe, é ciencia ficción. Si se poden estabelecer tendencias estacionais ―por exemplo, se o verán vai vir seco e caloroso ou húmido e con temperaturas suaves― en función de determinados parámetros, como pode ser a temperatura do océano. Fóra disto non se pode afinar máis. De feito, na primavera, máis alá de dous ou tres días é certamente complicado afinar na previsión.

Entón, non podemos adiantar como será a segunda metade do ano en Galicia?
Para coñecer ese tipo de tendencia hai que estudar minuciosamente os modelos de previsión, as temperaturas do Pacífico e do Atlántico, e isto, tanto na Axencia Estatal de Meteoroloxía como en Meteogalicia, estúdano con moitos meses de antelación. Nós xa temos bastante co día a día. A fiabilidade das tendencias é baixa, son só unha referencia.

Neste mundo no que manda a tecnoloxía, seguen sendo valiosos os métodos tradicionais para a predición do tempo?
Nas charlas cos estudantes sempre lles digo que para coñecer a previsión meteorolóxica é importante abrir a fiestra e mirar o ceo, porque aínda nos segue a dar moitísima información. En función do tipo de nubes que haxa podemos anticipar se se achega choiva ou se nos agardan días tranquilos, se hai estabilidade ou inestabilidade atmosférica. Polo tanto, a observación segue a ser moi importante.

Como sería o atlas das nubes galegas?
Pregunta complicada. Aquí en Galicia temos moita disparidade de nubes e, agás algunha moi concreta, podemos observar calquera tipo de nubes. As máis curiosas serían os cúmulos ―as nubes altas e esponxosas que asociamos ás treboadas― ou as lenticulares, que teñen forma de lente e son nubes altas moi vistosas. En Galicia hai infinidade de nubes. Temos para encher un atlas ben gordo.

Hai algún fenómeno meteorolóxico especificamente galego?
Especificamente galego non. O que si hai é fenómenos curiosos, como o efecto Foehn que se dá na zona cantábrica, por onde entran ventos do nordés ―que achegan humidade e arrastran aire frío― que rebotan na serra do Xistral, polo que na Mariña, ao norte, temos moitas nubes e da outra cara do Xistral, na Terra Cha, temos outro tempo distinto, máis aberto e despexado. Na nosa comunidade tamén se observan halos solares e, de cando en vez, mangas mariñas.

Que entende Diego Viaño por bo e por mal tempo?
Agora que nos estamos a recuperar dun ano e medio de seca grazas a unha primavera chuviosa, a miña conclusión é que o bo tempo é o habitual da estación na que esteamos. Bo tempo é que chova en inverno e o do verán no que fai sol.

Cales son os fenómenos que neste e en vindeiros veráns deberíamos observar con máis atención?
Por mor do quecemento global, deberemos prestar atención aos fenómenos de vagas de calor extremas que se volverán máis habituais. Debido ao cambio climático é probábel que no futuro este tipo de fenómenos sexan máis frecuentes e lle afecten a máis zonas de Galicia. A Organización Mundial da Saúde calcula que a partir do 2050 van multiplicarse as mortes a causa destes fenómenos extremos. Cativos e maiores teñen que extremar as precaucións.

Entre todas as estacións, podes contarnos para rematar, cal é a que rexistra mellores audiencias no que á meteoroloxía se refire?
As mellores audiencias tráennolas, de lonxe, os temporais de inverno.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Natalia Fernández

150 150 CORALIA

Cada ano Natalia Fernández Segarra cruza varias veces o Atlántico co obxectivo de poñer en orde as súas dúas metades, Compostela e Washington, pais e fillos, o vivido e o que está por vivir.

Logo de máis de vinte anos á fronte da Fundación Eugenio Granell, institución que atesoura a maior parte do legado do seu pai, Natalia Fernández reflexiona neste número de Coralia sobre o pasado, presente e futuro da arte, sobre o surrealismo e sobre a valiosísima colección depositada no Pazo de Bendaña.

Activa e apaixonada, é indo e vindo polas salas dedicadas á obra dos seus pais cando os seus ollos adquiren un azul practicamente líquido, que explica -sen necesidade de verbalizalo- o porqué da súa renuncia á docencia en Estados Unidos para poder dedicarse en corpo e alma a dirixir a compostelá Fundación Eugenio Granell.

«A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente».

CULTURA

O seu pai, Eugenio Granell, cría que a única condición para ser surrealista é a integridade moral do individuo, que non se vende, que non traizoa. O surrealismo é unha forma de vida?
Si. Segundo o meu pai si que era unha forma de vida. Ser surrealista é poñer en práctica todas esas ideas: ser íntegro, ser honesto e defender todo aquilo no que cres; no seu caso, a liberdade.

Hai quen define a Eugenio Granell como un músico que escribía e tamén pintaba. E el mesmo sentía a escritura como pintura e a pintura como escritura. En que faceta se sente máis realizada Natalia Fernández, na académica ou na directiva? Ou son un todo indisolúbel?
Fun mestra antes de ser directora á forza, porque eu nunca me preparei para isto. Porén, tiven sorte en todas as disciplinas que abordei, porque as cousas téñenme saído ben.

O exilio de Granell abriulle portas creativas e pechoulle a porta do recoñecemento en España ata a chegada da democracia. Os recoñecementos son máis importantes para o creador ou para quen o quere e admira?
Ao final, o meu pai agradeceu o recoñecemento, por suposto, pero non era o que en realidade buscaba. A min sempre me chocou moito o concepto de museo que el tiña, no que se conservara todo o seu traballo, porque para min esa visión era un pouco contraditoria. Non buscaba a fama, pero quería que os seus logros, os seus libros, os seus cadros, se mantiveran accesíbeis para a xente. Para min supuxo unha contradición que aínda non puiden resolver.

Ao carón dun grande artista como Eugenio Granell atopamos unha grande artista como Amparo Segarra. Cando hai amor, a renuncia á propia traxectoria chega a ser recompensada? Á muller, xa sexa nai ou filla, resúltalle máis doado renunciar por amor aos seus soños?
É unha das preguntas que me estou a facer sobre a miña nai, porque ela, en realidade, non se fixo creadora ata moi tarde na vida, ata unha idade moi avanzada. Creo que foi unha muller de gran talento que non desenvolveu ata o final, á que tamén lle gustaba moito ser ama de casa -que é algo que a min tamén me gusta moito- e esposa do seu marido. Non sei se renunciou conscientemente ou non, xa que tamén habería que valorar a cuestión xeracional. É difí
cil de saber!

O Granell creador defendía a maxia fronte ao racionalismo puro; e o Granell pai tamén se apoiaba no surrealismo á hora de explicar á súa filla o porqué das cousas?
El nunca me explicaba o porqué das cousas. O meu pai era unha persoa que simplemente che deixaba ser. Unha das cousas que sempre lle agradecín ao meu pai é que a min non me criaron como filla ou muller, senón coma persoa. Puiden facer o que eu cría axeitado, desde a miña independencia, posto que non había nada prescrito. Eu non tiña que seguir ningunha regra.

Hai unha idade ideal para namorarse do surrealismo?
Non teño a menor idea, porque eu medrei con el. Nunha foto de cativa aparezo diante dun dos primeiros cadros do meu pai. Tanto eu como os meus fillos sempre estivemos rodeados da creatividade do avó.

Un consello aos novos creadores?
Facede o que vos dea a gana! Non sigades as leccións de ninguén e guiádevos polos vosos impulsos. Ninguén sabe mellor que o propio creador o que quere facer.
Unha illa?
Nacín nunha e teño vivido en moitas illas! En particular, Nova York.

Se Eugenio Granell fose francés, a súa impresionante biografía vital e profesional farían del un xigante, un xenio. Fáltanos orgullo, cultura ou amor polos nosos xenios?
É unha pregunta difícil. Desde que cheguei aquí a miña percepción é que en efecto se rexeitan moitos grandes creadores. Este ano, por exemplo, Inglaterra está celebrando a Shakespeare e aquí non estamos celebrando a Cervantes, a persoa máis enxeñosa que ten a literatura hispana! Aquí fállanos algo.

Eugenio Granell outorgoulle a Santiago un lugar destacado no mundo do surrealismo. Estaba e está Compostela preparada para a arte contemporánea?
Para a arte contemporánea, si, talvez. O CGAC fai unha gran labor e a arte contemporánea está moito máis de moda. O surrealismo, creo eu, é un pouco máis intelectual, menos pensado, máis imaxinativo. E ao non entender o seu significado, o termo surrealismo asusta a moita xente que non tenta descubrir que hai detrás desa palabra.

Todas as crónicas coinciden en sinalar a etapa caribeña de Eugenio Granell como un período vital e profesional transcendental. Para Natalia Fernández a etapa compostelá que representa?
Grazas aos meus pais, a etapa compostelá deume a oportunidade de explorar novos camiños. Eu tivera outras profesións en Estados Unidos e esta etapa deume a oportunidade de poñer en marcha a Fundación e facer dela o que agora é, que creo que fixemos bastante ben. Así é que na actualidade, dedícome por completo ao meu pai.

Contido extraído do núm. 2

Aquí tes outros contidos relevantes:

Marta Pazos

150 150 CORALIA

Sempre disposta a reencarnarse noutro personaxe e a abordar novos proxectos sen rede, Marta Pazos vive un fermoso momento profesional, abalada polo aplauso do público, da profesión e dos programadores.

Tras dirixir a última produción do Centro Dramático Galego Martes de Carnaval, que está a recoller parabéns alí onde se representa, Pazos segue de xira con O conto de inverno (coproducido polo CDG e Teatro Oficina de Guimarães) e coas últimas producións de Voadora: Calypso e Soño dunha noite de verán, montaxe xa programada para o vindeiro ano  polo Centro Dramático Nacional na sala Valle-Inclán.

Marta Pazos, directora da compañía Voadora, dona de tres María Casares, creadora dos máis fermosos universos artísticos, fainos un oco na súa apertada axenda para, da man dos fondos do Centro Dramático Galego e nun escenario tan fermoso como o da súa sede da rúa Nova, levar a Coralia ao teatro.

CULTURA

Cúmprense agora vinte anos do teu Macbeth con La Fura dels Baus. O camiño fíxose curto ou cada estrea pon o contaquilómetros a cero?
Penso que hai algo das dúas cousas. Estes vinte anos pasaron moi rápido. Foi todo moi trepidante. Eu sempre estou a reinventarme e neste tempo non repetín traballos, porque para min cada historia e cada proxecto son unha aventura; é por iso polo que estou enganchada a este traballo.

Directora de escena, actriz e escenógrafa, multipremiada dentro e fóra de Galicia. Onde se ve e se fai mellor teatro
Aquí faise moi bo teatro! E o mellor teatro faise onde hai máis apoios. En Francia, por exemplo, se os teatros públicos ven que estás tendo éxito, deseguido te apoian. En España é todo moito máis lento, con corenta anos aínda es unha nova promesa e, para min, as novas promesas son os directores e directoras que están agora comezando, os que teñen vinte anos. É nesta idade na que hai que apoiar, porque canto maior sexa o apoio á produción de cultura, mellor vai ser o traballo. Noutros países aos traballadores da cultura dáselles outro recoñecemento, porque hai outra conciencia da importancia que ten a cultura no crecemento do país.

O teatro de Voadora converte cada obra nunha festa dos sentidos. Logo de dez anos con compañía propia, cara onde vai o teu traballo?
Cara a reinvención, sen deixar de ser fieis á nosa liberdade creativa. A pregunta que rolda é sempre a mesma: que queres facer neste intre? Ao longo da túa traxectoria e da túa vida vas mudando, pero tes que manter a ilusión polo traballo e para estar ilusionado tes que sentir o que dis en cada intre. O noso traballo está vinculado en todo momento co noso momento persoal e co que está a acontecer socialmente.

E o teatro galego, cara a onde vai?
Que pregunta máis difícil! Cara a diante! En Galicia ocorre algo moi bo que é que hai grandes profesionais do teatro e moitas compañías vivindo un momento dourado. Aquí convive teatro de moi diversa índole, de estéticas e linguaxes diversas, capaz de chegar a diferentes públicos. Hai moitas compañías que están a exportar teatro galego e debería coidarse un pouco máis os profesionais que nos dedicamos a isto, revertendo nos espectáculos. A pesar de que neste intre todo é dixital, o público quere ver teatro, busca a calor e estase a reconciliar co teatro.

Marta Pazos Modelo
Centro Dramático Galego Vestimenta
Biqui Cabado Técnica de iluminación
Antonio Mayo Tremoia
María Negreira Xastra
Marisol Pérez Limpeza
Manuela Domínguez Secretaria de dirección do CDG
Ana Miragaya Ana Rosales Prensa AGADIC
César No Programa de prácticas do Curso de experto universitario en xestión cultural da USC
Fran Veiga Produción
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilismo
Fred Iglesias Fotografía
Salón Teatro Localización

«Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular».

O movemento, a irreverencia, a mestura de linguaxes son a esencia do teu traballo?
Si. Si. Eu son unha persoa creativamente moi calidoscópica e non me gusta poñerme límites con nada ou cunha linguaxe en particular. Á hora de traballar son moi amante do cinema, da música, da fotografía, da pintura, das artes plásticas…, e todo está aí á hora de compoñer. O meu é un teatro dos sentidos que busca chegar a cada espectador de diferentes xeitos. Gústame pór o público fronte a un cadro.

O teatro, sen risco, é mentira?
Si (ri). O teatro sen risco é mentira, pero tamén na mentira se pode traballar. A min hai algo que me gusta máis que facer teatro, que é ver teatro, e recoñezo moi ben cando no teatro hai verdade. O teatro é unha arte viva que non pode permanecer allea ao que acontece na sociedade. Aínda que non fagas teatro social, hai moitos xeitos de transformar e de ver. A min non me gustan as cousas asépticas, con celofán; gústame implicarme.

Coralia e Maruxa hoxe serían...
Serían ilustradoras e videobloggers, con certeza.
Cal é o escenario máis teatral de Compostela?
O banco do eucalipto da Alameda, onde tomar asento para imaxinar que pode estar a acontecer en cada unha das xanelas acesas que tes en fronte.
Ingredientes dun día perfecto.
Sería sábado e comezaría almorzando no Costa Vella; despois, pasaría polo mercado para facer a compra. Sesión vermú do Abastos e o Embora -para os que temos fillos pequenos a sesión vermú é a nova noite. E xa pola tarde, logo dun paseo pola zona vella, achegarse á sala NUMAX e rematar o día vendo teatro.

Como actriz, como describirías a Marta Pazos directora?
(Ri moito) Como actor e como actriz é un reto traballar comigo, porque son moi, moi, moi exixente. Os meus espectáculos achéganse bastante a xincanas para as actrices e para os actores, porque requiren unha preparación corporal moi forte. Fefa Noia, directora do CDG, di que para traballar comigo hai que ser atleta do corpo e atleta da palabra. Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado. É a mesma exixencia con todo o equipo. De feito, en Voadora, onde me reservo os papeis máis pequenos, compoño todo antes de meterme eu.

Hai ou non hai diferenzas entre dirixir a Shakespeare e a Valle-Inclán?
Si. Hai diferenzas. Valle-Inclán éme moito máis próximo, no tempo e culturalmente. A min gústame moito traballar coa cultura popular e coa memoria.

Cales son as virtudes de Martes de carnaval, a actual montaxe do Centro Dramático Galego.
Escoitar Valle-Inclán en galego. E que soe ben. Eu tiña moi claro que quería facer esperpento. Busquei os puntos en común e atopei a irreverencia, o amor polo cinema, a fotografía… Había moitas cousas ao arredor que facían que esta encarga fose moi doada de artellar, como foi o feito de estar arroupada por un equipo fantástico.

«Eu traballo moi ben con elencos de creadores, con xente que ten cousas que dicir. As direccións e as postas en escena son partituras, e todo ten que suceder na milésima de segundo, por iso todo ten que estar orquestrado».

Entrevista extraída do número 6.

O paraugas dun organismo oficial dá máis liberdade creativa ou ocorre o contrario?
(Sopra) É a pescada que morde a cola. Trátase dun tema complexo. Eu traballo con moita liberdade nesta obra e dirixir sen ter que facer a produción é unha marabilla. Artisticamente é moi cómodo. O problema é que a industria marca o timing creativo e non debería ser así, e os compartimentos aquí son moi pequenos e curtos, e a burocracia non vai a par da evolución do espectador.

Que ten o teatro que non atopas no cinema?
A resposta directa ao teu traballo. No teatro cando rematas a función ves a reacción instantánea. No cinema o importante é o proceso, non o resultado como actuante, porque unha vez que remata a rodaxe do filme e sae aos festivais estás ou non estás, e se non estás non ves que sucede.

O teatro é a memoria dun tempo pasado ou o anticipo dun tempo por vir?
Depende de quen faga ese teatro. O teatro que a min me interesa é un espello do que está a acontecer. Como espectadora e como creadora interésame o teatro que latexa, o teatro que fai preguntas, porque me gusta saír do teatro sendo unha persoa diferente á que era cando entrei. Quero sentir o seu poder transformador.

A curiosidade, que territorios te levará a explorar proximamente?
En setembro estrearemos unha nova produción de Voadora que nos encargou un teatro francés titulada Garage. Trátase dun espectáculo artellado arredor do idilio entre persoas e máquinas, en particular o coche, ese vehículo de liberdade no que vas ao hospital parir, no que vas de vacacións, no que vas traballar, que é a túa primeira casa, o teu primeiro cuarto, o coche fúnebre… O convite é unha carta en branco. Preguntaron: que che apetece facer? En Europa as cousas funcionan doutra maneira, xa que ademais de poder facer o que queiras, adiántanche o diñeiro. E logo de abrir a tempada alí e facer un xira por Francia, agardamos poder presentar aquí o espectáculo.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Christian Escuredo

150 150 CORALIA

De sorriso permanente e ollar curioso, Escuredo mantén intactas a frescura e enerxía do seu debut (Inesperadamente, de 2004), xunto ás ganas de divertirse e aprender cada día.

Con só trinta e dous anos, é unha estrela que, sen renunciar á súa esencia ou ás persoas e lugares importantes, saborea tranquilamente o seu éxito maiúsculo.

Diplomado en educación musical, licenciado en arte dramática e cun posgrao en artes escénicas, Christian transita do cine ao teatro e da música á danza con absoluta naturalidade.

O protagonista das longametraxes El silencio de los objetos de Iván Rojas, A pesar de todo, quérote, de Jorge Algora ou Barreiros de Simón Casal de Miguel, e o Carlos Grandío da premiada serie Libro de familia (TVG), é hoxe por hoxe un dos imprescindíbeis da carteleira madrileña.

A compostelá Casa do Cabido é o escenario perfecto para a conversa e un decorado ideal para fotografar un dos rostros máis atractivos da escena actual.

Christian Escuredo, actor

SOCIEDADE

Desde o outono de 2014 Christian é Adam, un Adán que reina no Broadway madrileño subido a unhas plataformas de vertixe. Icona da tolerancia e a diversidade, o irreverente personaxe da superprodución musical Priscilla, reina del desierto é un ser complexo, tenro e divertido, ao que dotou de vida e autenticidade este recoñecido actor e músico valdeorrés.

Premiado como actor revelación de 2014, o mellor actor de musical de 2015 vive un momento absolutamente doce na profesión, recoñecido por público e crítica grazas a un personaxe que lle proporcionou incontábeis alegrías.

Cando o éxito te acompaña ano tras ano, é difícil manterse pegado á realidade?
Eu manteño os pés na terra estando conectado co presente. A min amólame moito pensar no futuro e gústame espremer cada día. Vivir as cousas que suceden en cada momento é quizais o que me permite manterme centrado. O que de verdade me gusta é vivir o presente!

Ser o mellor actor de musical en España de 2015 faiche pensar en dar o salto a Londres ou Broadway?
Non, precisamente. O que fai é darme pulos para seguir dedicándome ao que máis me apetece, sen que signifique que iso teña que ocorrer en Londres, Broadway, Madrid ou Santiago de Compostela.

Despois de tantas representacións, hai algunha función que sexa máis memorable ca o resto?
Por suposto que si. Os parabéns da última función de Priscilla en Madrid, ao igual que as do Fan day, que coincidiu co meu aniversario, foron algo máis que aplausos, supoñían a constatación da especial gratitude de moita, moita xente. Ao mesmo tempo, eses momentos recompénsante interiormente por todo o esforzo, por todo o traballo de cada día. Para min, ese é o xeito de ver como a sementeira vai dando o seu froito.

A viaxe de Adam, Bernadette e Tick, os tres protagonistas do musical de Sidney a Alice Springs é un viaxe de gran crecemento persoal. Que significou no teu caso?
Para min esta viaxe foi un descubrimento constante, tanto á hora de preparar o personaxe como traballando as súas circunstancias ao longo de cincocentas doce funcións. Unha viaxe que me deu a posibilidade de descubrir un universo que descoñecía e do que puiden empaparme completamente.

Terse subido a unhas plataformas día tras día durante tantas funcións, permítelle a Christian ver o mundo desde un punto de vista sorprendente: «dáme unha perspectiva máis divertida do mundo, desde a que vivir a vida coma se dun xogo se tratara». É aí talvez onde se orixina a súa gran versatilidade, que lle permite ser Rolf, o mensaxeiro nazi do musical Sonrisas y lágrimas, e a drag Felicia de Priscilla. Humanizando o personaxe, Christian construíu un Adam moi sólido «máis galego que australiano», que lle esixiu dedicación constante mañá, tarde e noite desde moito antes da estrea do musical. «Levo unha vida monacal» recoñece o actor, que foi quen de transformar as dúas horas e media de coreografía con continuos cambios de vestiario, perrucas e maquillaxe, nun exercicio natural e absolutamente fluído.

A mellor hora do día?
O momento de meterme na cama para durmir.
Un ritual diario acostumado?
Beber un vaso de auga nada máis erguerme.
Que é indispensábel para ter o corazón contento?
Non deitarse enfadado nunca.
Recuncho favorito de Compostela.
Hai moitos...! O parque de Bonaval, por exemplo. É moi bonito.
Unha canción para compartir?
Calquera de Gregory Porter.
Non adormeces sen...
Poñer o espertador (moitos risos)!
Un desexo.
O que máis desexo é que nos entendamos todos.
Unha persoa fundamental?
A miña nai.

O afecto do público é fundamental nunha carreira de éxito pero, chega a resentirse a vida persoal pola sobreexposición mediática ou vai no oficio?
Vai no oficio, porque vives do público e tes que ser consciente de que a repercusión do factor público na túa vida pode variar segundo o momento. É algo que vai no oficio, que aprendes a relativizar.

No Barco principiou o teu camiño, e é alí onde se atopa o seu refuxio. Que camiño é máis doado de facer? O que leva de Soulecín a Madrid ou de Madrid a Soulecín?
Máis doado é ir de Madrid a Valdeorras, porque cando regresas á casa sabes que vas atopar.

Ars Mediterránea International acaba de concederche o Gran Premio de España polo teu labor coma pedagogo teatral. En cal das dúas vertentes es máis feliz? Na de intérprete ou na de docente?
Eu son feliz nas dúas por igual. Como docente, o que tento facer é compartir o que experimento como intérprete. E como intérprete, gústame moito descubrir matices e traballar personaxes, para amosar o mellor de min no escenario ou diante da cámara e poder poñer en práctica todo o que me ensinaron os meus mentores e todo o que me ensinan os meus compañeiros, que é cos que máis aprendo da profesión.

É posíbel sobrevivir a unha superprodución coma Priscilla, reina del desierto? Cales serán as túas próximas paradas?
(Entre risos) Claro que sobrevives! Como non vas sobrevivir! Sobrevivir, sobrevives a todo! Os seres humanos estamos configurados para a adaptación e para superar calquera experiencia. E polo que se refire á miña próxima parada vai ser… Valdeorras. Toca descansar un pouco!

Contido extraído do núm. 2

Christian Escuredo, actor

Alalá I Who Killed Bambi? I Francis Montesinos Vestimenta
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilismo
Alfredo Iglesias Fotografía
Casa do Cabido Localización

Queres ollar outros contidos relevantes?

Paul Daniel

150 150 CORALIA

A Real Filharmonía de Galicia celebra os seus primeiros vinte anos de éxitos baixo a dirección de Paul Daniel. O tamén director da Orquestra Nacional de Burdeos e director invitado das máis destacadas orquestras e compañías de ópera mundiais deseñou un programa cheo de contrastes para a tempada que agora principia, que inclúe nomes como Gluck, Dvoràk, Brahms ou Buide.

Desde o seu nomeamento como director titular hai tres anos, Daniel está a imprimir un estilo novo á orquestra da cidade, que veu como se ampliaba o seu repertorio ou como xurdían novos formatos de concerto cos que achegar a música dos grandes compositores á cidadanía compostelá.

Daniel, que foi condecorado coa Cruz do Imperio Británico no ano 2000, e que recibiu o premio Olivier pola súa dedicación á ópera e un Gramophone pola súa serie de música inglesa para Naxos, enche o noso número de outono de paixón pola vida e pola música.

CULTURA

Cales son as principais sorpresas que nos reserva o programa da nova tempada da RFG?
Para min é importante arrancar a tempada cun gran concerto no Auditorio. Igual de importante é levar a música alí onde vive a xente; por iso este ano faremos visitas aos centros socioculturais, dividindo a orquestra en dúas seccións e tocando para xente que normalmente non crería que a orquestra lle pertencese. Poderán escoitar así grandes obras de Bach, Mendelssohn, Britten ou Grieg. No Auditorio principiamos tempada coa estrea de Pasaxes de Fernando Buide, un compositor galego recoñecido no mundo enteiro, nun programa que tamén inclúe unha sinfonía de Brahms. En novembro presentaremos en Santiago e Vigo a grande ópera de Bizet Os pescadores de perlas en versión concerto. Trátase dunha nova iniciativa que poñemos en marcha en coprodución cos Amigos de la Ópera de Vigo. E, antes do Nadal, poderedes oír a importantes directores e solistas interpretando grandes sinfonías clásicas de Beethoven, Brahms ou Dvoràk, xunto a outras menos habituais como o Concerto para violín e vento de Kurt Weill. A orquestra tamén tocará en Vigo dúas veces antes do Nadal, e irá a Ourense, Ferrol e Lugo repetindo os concertos de Santiago. E, antes de despedir o ano, tamén recibiremos a Antoni Ros Marbà, un dos directores máis importantes para a RFG. Ademais, grazas ao programa Descubre unha orquestra para ti, a túa! poderanse escoitar obras coñecidas do repertorio da RFG dunha maneira máis informal e nun ambiente máis distendido. Facer canteira de público é un labor moi importante, por iso poderase escoitar a RFG nos barrios, nun concerto de tarde para nenos e familias ou nun concerto de abonamento máis formal.

«Esta orquestra é de pequeno tamaño; pero a súa ambición é moi grande e, aínda que somos conscientes das nosas dimensións, gústanos marcarnos grandes metas e tratar de acadalas».

«A xente nova acostumouse a recibir moita información nun prazo de tempo moi curto e agora estamos a asistir a un cambio de ciclo, a un novo xeito de achegarse á cultura e ao lecer que se traduce en que se corren máis maratóns e se len libros máis voluminosos».

«Cando o público aprecia como se fan as cousas e os músicos se preocupan de agradar ao público prodúcese unha boa retroalimentación, a retroalimentación das cousas pequenas; e é entón cando recollemos un produto feito con coidado, a man e con cariño».

Cando, no 2013, asumiches a dirección da orquestra compostelá, sentías que a música da Filharmonía estaba escondida. Revelar a súa música e chegar a un público máis amplo é un fermoso obxectivo. Cales son as virtudes da Real Filharmonía para conseguilo?
Esta orquestra é de pequeno tamaño; pero a súa ambición é moi grande e, aínda que somos conscientes das nosas dimensións, gústanos marcarnos grandes metas e tratar de acadalas. Ao longo destes tres anos tentei abrir as ventás ao público, porque cando cheguei á dirección da RFG a orquestra parecía estar escondida.

Logo de anos dándolle as costas á música en vivo, a mocidade volve encher auditorios. Cal cres ti que pode ser o motivo deste fenómeno?
Durante anos, a mocidade afíxose a vivir o seu lecer a toda présa, centrándose en actividades que precisaban concentración durante pouco tempo. A xente nova acostumouse a recibir moita información nun prazo de tempo moi curto e agora estamos a asistir a un cambio de ciclo, a un novo xeito de achegarse á cultura e ao lecer que se traduce en que se corren máis maratóns e se len libros máis voluminosos. É o que ocorre coa comida, que viviu o triunfo da fast food antes de imporse a slow food, na que se inviste tempo en cociñar sen présa.

É a RFG unha xoia descoñecida para Compostela?
O meu traballo pretende que a cidade coñeza a súa orquestra. O reto é lograr a visualización da RFG. Se non somos capaces de chegar coa música á cidadanía de Compostela, o problema somos nós, non a cidade. Non é o mesmo descoñecemento que falta de valoración.

O Auditorio de Galicia é a casa da RFG, unha casa á que chegarán obras importantes este exercicio. Sénteste a gusto no Auditorio?
Eu véxome moi cómodo no Auditorio, pero a música fíxome ser moi ambicioso. Quero ver xente no Auditorio todo o día.

Falando de ambición, cunha carreira como a túa, con premios como o Olivier ou o Gramophone, que significado encerran a RFG e Santiago para ti?
Se a cidade e a orquestra teñen ambición, non hai mellor sitio no que estar que Santiago de Compostela. As grandes cidades e o seu público están esgotados. O público xa o viu todo, polo que non aprecia a oferta e resulta difícil atraer a súa atención. Londres, ás veces, semella un gran bazar no que todo está a túa disposición, e con toda esa oferta de produtos recorrer a cidade resulta algo esgotador. Cando o público aprecia como se fan as cousas e os músicos se preocupan de agradar ao público prodúcese unha boa retroalimentación, a retroalimentación das cousas pequenas; e é entón cando recollemos un produto feito con coidado, a man e con cariño.

Un soño?
Eu non soño mentres durmo; só soño cando estou a dirixir.

Quen son os compositores que mellor conectan co público compostelán e con Paul Daniel?
Ata a miña chegada, o carácter da orquestra estaba moi conectado co mundo de Mozart, Haydn, Schumann, Brahms ou Beethoven, é dicir, co miolo do repertorio clásico. Desde logo este é o corazón do mundo da música, pero penso que o público, os músicos e máis eu coincidimos na idea de escoitar un pouco máis de Janaceck, Mahler ou Benjamin Britten. A orquestra sempre estivo interesada nun amplo repertorio, e creo que as veces é bo procurar un toque de fusión. A min gústame innovar desde a tradición, aínda que o meu compositor favorito sempre é o que interpreto ese día.

Burdeos e Santiago están conectadas pola batuta de Paul Daniel, pero en que se parecen musicalmente as dúas capitais?
A ambición das dúas orquestras crea unha conexión moi especial co público. Son dúas cidades con importantes universidades, conectadas polo Camiño de Santiago. En Burdeos comeza un dos camiños máis importantes, e a min, no futuro, gustariame facer o Camiño unindo ambas as dúas orquestras.

Música que che transporta á nenez?
A nana Polly put the kettle on.

Despois de dirixir a Real Filharmonía, interpretando a compositores de orixe galega como Fernando Buide ou Eduardo Soutullo, onde cre Paul Daniel que radica a singularidade da música feita en Galicia?
A música galega é moi rica. De feito, cada compositor ten unha cor e unha personalidade completamente diferentes. Non podes comparar a Buide con Vázquez, con Soutullo ou con Durán. É sorprendente o número de compositores que hai en Galicia, pero todos os autores cos que teño traballado teñen en común un fondo coñecemento da tradición e do acervo cultural galego, que son capaces de interiorizar e transformar en algo único, que ninguén fixera antes.

Darlles nova vida ás partituras é o segredo da boa dirección? Como se consegue?
Pese a que a resposta é doada, isto é moi difícil de conseguir. Como músico, ti coñeces de memoria cada nota de Beethoven, porque a tes tocado moitas veces, por iso o reto é borrar a túa memoria e comezar de cero, coa mente limpa, como se fose a primeira vez que te enfrontas a esa peza. Ser capaz de esquecer todo o que sabes, todo o que sentes, para empezar de novo, é a habilidade técnica máis importante dun músico a hora de enfrontarse a unha partitura.

Por último, é a música o mellor medio para poñer paz nun mundo que, dun tempo a esta parte, semella ter toleado?
A música en abstracto non é nada; non existe. É unha idea neutra que só adquire senso cando a interpretamos para a xente e a tocamos xuntos. Os músicos tocamos xuntos, cantamos xuntos; sen fronteiras, sen Brexit. En Israel ou en Palestina ou na China vaise entender facilmente a música doutra cultura, de aí que cando os músicos interpretamos xuntos unha partitura estamos asistindo a un acto de paz. Por iso creo firmemente que non podes facer a guerra con alguén co que fas música.

«A música en abstracto non é nada; non existe. É unha idea neutra que só adquire senso cando a interpretamos para a xente e a tocamos xuntos. Os músicos tocamos xuntos, cantamos xuntos; sen fronteiras, sen Brexit».

Entrevista extraída do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?

A cidade de Encarna Otero

150 150 CORALIA

Muller, filla, irmá, amiga, compañeira, mestra. Todas elas son Encarna. Tamén o son a loitadora, a política, a historiadora, a xestora ou a escritora. E o son a galega, a compostelá e a veciña do Carme; a que le con entusiasmo o Sempre en Galiza de Castelao e O segundo sexo de Simone de Beauvoir; a que gusta das cereixas e os figos collidos da árbore, e a que desfruta dun refrescante baño estival no mar ou dun tranquilo paseo dominical polo Pedroso.

CULTURA

Woody Allen afirma que «a xubilación é para a xente que pasou toda unha vida odiando o que facía». Dicimos a verdade ao afirmar que Encarna Otero segue a gozar intensamente en todos os seus campos de actividade?
Coido que si. A xubilación é un dereito cando levas unha vida de labor. Un dereito sobre todo a algo, a ter seguridade e poder ocupar o teu tempo naquilo que antes non puideches facer pola razón que sexa, é dicir, perder as horas e gañar tempo, o tempo para empregalo en ti.

Neste tempo novo, hai novos proxectos dos que nos poidas falar? Volverás á dirección tras a experiencia en A luz do negro?
Na Comisión de Igualdade do Consello da Cultura temos unha liña de traballo para recuperarmos as memorias das mulleres que aínda viven e das que se perderan as pegadas do seu traballo, se non se recuperasen. Nese sentido, hai toda unha liña de proxectos que van continuar.

Para cambiar o mundo, que é máis importante? Crear unha nova literatura infantil, ensinar a amar a Historia aos adolescentes? A mellora da calidade de vida dos adultos? Ou a posta en valor do coñecemento e experiencia dos nosos maiores?
Todo. É que mudar o mundo é un traballo de formigas, como adoitamos facer as mulleres, no que todo é imprescindíbel. Todo iso, e moitísimo máis, é necesario para cambialo, e sobre todo o que é imprescindíbel é o traballo das persoas, día a día, porque esas son as cousas inmensas e enormes que transforman a vida.

Cales son para ti as luces e sombras do sistema educativo actual?
A gran sombra é que está ameazado como sistema público, como base fundamental da vida, e ademais está terribelmente recortado nos seus recursos. Esa é a gran sombra. As grandes luces son que aínda, grazas á loita das persoas, se segue mantendo, e logo os e as profesionais que traballan nel e, sobre todo, que a xente o vexa como un dereito imprescindíbel no que hai que obrigar a investir os nosos impostos.

A profesora Encarna Otero cativaba coa súa percepción única da Historia, á que sempre achegaba actualidade e proximidade. O labor máis complicado é converter a Historia con maiúscula na historia propia de cada un de nós?
Pois si. Evidentemente, o que se trata de transmitir no ensino é como as xeracións anteriores fixeron cousas que nos poden influír na nosa vida de todos os días e que formamos parte dun elo que xa vén de atrás e seguirá cara ao futuro, e temos a obriga de transmitilo. A Historia ten que servir para actuarmos na nosa vida de todos os días.

A literatura infantil descubriulle ao gran público toda a tenrura de Encarna, que nos tiña máis acostumados a publicacións de contido histórico-social. A tenrura é compatíbel coa vida pública?
É completamente imprescindíbel. Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante. Hai que plasmala en todos os instantes da vida.

As satisfaccións da actividade pública chegan a compensar os sacrificios?
Se tes moi claro o servizo público, si, é dicir, en todo dás e deixas sempre, e a vida mesma é unha liña na que dás e deixas. O esforzo, o traballo, non ter tempo e ter que prescindir de moitas cousas claro que forman parte da túa vontade e vocación de servizo público.

Galicia é un matriarcado liderado por homes. Isto é así porque as mulleres son menos ambiciosas cós homes ou porque a política segue a discriminar a muller?
En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos. E aínda queda moito. Mira a diferenza entre Amancio Ortega e Rosalía Mera, estuda a proxección empresarial dun e da outra e verás a diferenza. O feminismo teno moi ben estudado e cando as mulleres non participan nin están presentes nin se empoderan é por múltiples razóns, pero entre outras moitas, son moi importantes os obstáculos inmensos que se lles poñen para poder exercer ese traballo e ese poder. É verdade que ás veces dan marcha atrás, pero porque non están dispostas a pagar o inmenso esforzo que lles supón estar en postos de dirección, por iso o empoderamento das mulleres é imprescindíbel porque, cando as mulleres se empoderan, xeran unha mellor calidade de vida para todos, para homes e mulleres.

«Eu creo que a tenrura é un compoñente moi feminino e oxalá os homes aprendesen tamén a vivir con ela e para ela. É imprescindíbel na vida de todos os días porque a tenrura tamén che permite firmeza, afouteza e enfadarte cando é necesario, para de aí saíres cara a adiante»

Que queda da Compostela que deixaches cando saíches a Francia nos anos setenta?
Case nada! Ollo, nestes últimos catro anos de goberno PP pensei que ía volver esa Compostela escura, gris, negra, clasista e terríbel! Porque por sorte, Compostela a partir dos anos oitenta e noventa mudou, mudou moitísimo: democratizouse, urbanisticamente mellorou, tivo un proxecto do que vivimos hoxe aínda. Daquela Compostela quedan os barrios con identidade, que tiñan vida propia e que eu creo que son imprescindíbeis, pero pouco máis, por sorte. Esperemos non retroceder.

O Santiago da actualidade está máis pensado para turistas e visitantes de paso que para o benestar dos composteláns e das compostelás?
A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela. Isto, ademais, xa está ocorrendo noutros sitios e xa se está estudando e Santiago ten que estudalo. E en segundo lugar, é verdade que case todas as políticas de benestar se eliminaron e cómpre recuperalas, porque non hai máis que ver a cantidade de pobreza e de marxinación que a cidade ten; e a iso hai que darlle unha alternativa e unha saída. Agardemos que nestes catro anos, co consenso das forzas políticas que están na corporación, de todas aquelas que se din ao servizo das persoas, se recupere esa política de benestar, esa política de convivencia, esa política de consensos e se empece a reflexionar sobre o turismo, que pode ser pan de hoxe e fame de mañá

Que tiñan Rosalía ou as irmáns Fandiño Ricart en común coas compostelás de hoxe en día?
Tiñan soños, tiñan esperanza, tiñan ilusión por viviren nun mundo mellor e tiñan moitísima tenrura e amor por Compostela. E ademais, unha coa súa poesía e a súa obra –moitas veces máis de amor, outras veces máis de rabia e de loita–, e as outras co seu colorido produciron unha luz inmensa que xa non é de Compostela, é universal. E eu creo que ese tamén debe ser un obxectivo das mulleres compostelás hoxe.

Facer país, facer cidade, facer barrio é unha declaración de amor de Encarna Otero a Galicia, a Santiago e ao Carme. Ese amor non lle fai reconsiderar o retorno á política activa?
Cando me fun da vida municipal despois de doce anos tiña moi claro que me ía porque hai que deixar paso á xente nova, á xente que teña o folgo e a forza que eu tiña cando traballei por esta cidade, o cal non quere dicir que non participe en política, porque política é todo, non só estar como representante municipal no concello. Agora formo parte dunha asociación de veciños, na que tamén estamos facendo política desde o momento que facemos barrio. Esa é outra esfera de traballo na que continuarei, imaxino, ata que volva á terra que foi de onde saín.

Para rematarmos, cres como Castelao que «o verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideias en feitos»?
Si. Eu estou completamente de acordo con iso. Hai que falar, arar e ao mesmo tempo que o arar sirva para dar froito, o que sexa. Eu coincido con Castelao e volvo á imaxe das formigas, que ao traballaren todos os días fan un esforzo ímprobo por construíren e así é como hai que traballar. Isto último dígollo a toda a xente que en Compostela quere iniciar algo, que o faga e persevere e que xogue co único co que en Galiza podemos xogar, coa calidade e as cousas ben feitas, porque só así poderemos volver colocar a Compostela no mundo, que é o que necesitamos neste momento.

«En Galiza o que hai é unha inmensa presenza das mulleres porque traballan moito, pero iso non se traduce nin en toma de decisións nin en poder, é dicir, o empoderamento das mulleres en Galiza aínda non chegou e tampouco o acceso aos recursos económicos»

«A cidade está moi perdida para a súa propia xente. Primeiro, hai que pensar e reflexionar sobre o modelo turístico porque pode morrer de saturación, é dicir, de éxito, que a cidade non sexa capaz de xestionar o turismo que entra nela»

Entrevista extraída do número 1.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Xosé Luís Bernal

150 150 CORALIA

Sempre desexou que o público recoñecese na súa creación máis recoñecida, Farruco, a algún dos personaxes das viñetas de Castelao. Darlle vida durante máis de medio século a ese galego entrañábel e sentimental, valedor de causas nobres e sempre disposto a prestarlle a súa voz aos menos favorecidos, fixo que moitos confundisen a persoa co personaxe.

«Quen me dera parecerme a o meu personaxe!», expresa en alto Bernal, en cuxa voz poderosa a historia, as lembranzas e as anécdotas de tantos anos volven cobrar vida instantaneamente.

Detrás do veterinario de Terras de Miranda, do adiviño das Divinas palabras de García Sánchez ou do Xunqueira de Allí abajo, está o moi compostelán Bernal, grande entre os grandes.

«Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: 'Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal'»

CULTURA

En que se parece o Vilar de 2016 á rúa na que xogabas de neno alá polos corenta e cincuenta?
Esteticamente parécese en todo, pero perdeu o encanto aldeán. Eu sempre digo que nacín nun sitio que tiña un norte de torres e campás e un patio inmenso para xogar, que era a praza do Toural, onde xogabamos a policías e ladróns, ás agachadas ou á pita cega. Aquela rúa do Vilar era sentimental, entrañable, era esa Compostela eterna, a aldea máis grande de Europa, da que falaba Otero Pedrayo. Toda esa vida que tiña a rúa do Vilar morreu. Cando converteron a librería de Gali, a máis antiga de España sen restaurar, nun bazar de apóstolos de plástico e botafumeiros de calamina, eu protestei e berrei moito. Pensei que era unha blasfemia! Cos anos, o Vilar e Compostela viráronse máis cosmopolitas, pero a rúa segue mantendo a beleza, o encanto das vellas pedras que relambean pola noite co reflexo dos farois e o seu silencio nocturno. E agora, igual ca antes, os peregrinos seguen gastando as súas pedras milenarias camiño da catedral.

Cando o teu maxín voaba de rapaz, con que soñabas de cara ao futuro?
Soñaba con ser pallaso; ata o extremo de que o meu querido e lembrado irmán, Diego, e mais eu xogabamos a cotío a ser pallasos. Lembro unha ocasión na que viñeran a casa as colchoeiras a abrir os colchóns. Diego colleulles unhas tesoiras, cortoume o pelo e cubriume a cabeza coa la dos colchóns. Creo que cando chegou o meu pai, terminou de afeitarnos aos dous.

Tras pasar polas Orfas e a Normal, convertícheste nun vampiro en Peleteiro. A expresión artística tiña oco dentro do asfixiante sistema educativo daquel tempo?
Non tiña moito oco, pero eu buscábao. En Peleteiro, eu era bastante díscolo e sarillo, difícil de aturar, e Peleteiro colleume como exemplo de como había que tratar a un elemento díscolo, así que cada vez que alguén se portaba mal nunha clase chamábanme a min de exemplo de como había que tratar ao díscolo e dábanme unha malleira. Bumba! Entón, pensei en facerllas pagar. E formei unha panda coa que atacar o colexio: Os vampiros, cos que pola noite atacaba o colexio. Mentres que un apedraba o colexio, outro baixaba o machete da luz, outro prendía os petardos de mecha lenta, outro metíalle cemento péptico nas fechaduras e outros berraban. Moitas veces tiñan que chamar aos bombeiros para que abrisen a porta ao día seguinte (risos distendidos). Eu non sei se tiña humor, pero o que si tiña era afán revolucionario.

O amor da familia Bernal López por Compostela, onde nace?
En Compostela! Como dicía o meu irmán, Diego: «Eu nacín na rúa do Vilar. Se a rúa do Vilar é o corazón de Compostela, e Compostela é o corazón de Galicia, eu nacín no corazón do corazón». Eu de Compostela non saio, e de aquí «nin Dios me quita». Nós somos un pouco Compostela e Compostela é un pouco nós. Méndez Ferrín dicíao así: «Os irmáns Bernal están eternamente condenados a soportar Compostela e Compostela está eternamente condenada a soportar os Bernal».

«Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas»

A túa familia mantivo unha relación moi especial coas irmás Fandiño Ricart. Como lembras a Maruxa e a Coralia? Podes imaxinar a Compostela dos setenta sen as Marías?
Non. Era imposible saír á rúa ás dúas en punto sen atoparse con Maruxa e Coralia. Miña nai, que fora amiga delas na súa infancia, pasados os anos acolleu na casa a Magdalena, a última das irmás vivas que quedaba, na que ao parecer batía un familiar alcohólico. E grazas a iso eu cheguei a coñecer moi fondamente a vida das irmás Fandiño Ricart. Magdalena, que fora señora de compañía dos marqueses de Riestra, era unha María en branco e negro. Mentres que as Dúas Marías eran mulleres en technicolor, Magdalena vestía sempre de abrigo negro cun colo de pel branco. Era unha muller de rostro branco, branco, cabelo de prata vella e un falar moi rebuscado, de grande ampulosidade. Eu fun dos poucos privilexiados que entrei na súa casa do Espírito Santo, cun benquerido amigo e benfeitor delas, Tito Carro. Era unha casa moi humilde, moi velliña, pero limpa coma unha patena. Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras.

Estado político?
De esquerdas, moi de esquerdas.
Un sabor?
Azucre non, que son diabético.

«Aquela era unha Compostela gris, escura, de cregos e mulleres con mantillas, de homes enloitados entre os que, de repente, xurdían as Marías vestidas de cores, coma dúas geishas, rompendo esquemas e adiantándose ao tempo. Naquela Compostela gris, as Marías eran as grandes rompedoras»

Os teus escaparates no negocio familiar, El Yunque, acadaron sona internacional. Como lembras aqueles anos?
Cando o meu pai cansou de agardar que algún día aprobase algunha materia, decidiu meterme a traballar na ferraxaría, e eu convertín o escaparate no meu medio de expresión, canso de meterme detrás do mostrador e sacar mentalidade de pechadura. Quería expresar todo o que levaba dentro! Deron moito que falar, ata o extremo que algúns foron publicados na francesa Le monde e en todas as revistas e xornais nacionais. O dedicado ao lume no monte, co lema «Queimades a quen vos aleita, asasinos» ou o referido ao depósito de residuos atómicos na costa «Queremos a Costa da Morte, pero non a morte da nosa costa» foron moi comentados. Tamén montei escaparates polos que fun represado, por exemplo pola Brigada Político-Social, por un saldo de culleres co lema «Hacemos un saldo de cucharas para que todo el mundo tenga algo que llevarse a la boca en este país», ou polos Guerrilleros de Cristo Rey, que comandaba Blas Piñar, cando fixen un saldo de coitelos ao que acompañei dun letreiro que dicía «Corta Blas, que no me vas». Ese era o humor que non tiñan as rúas e que eu sacaba por onde podía.

Coa retranca, nácese ou é unha arte que se aprende?
Eu supoño que se nace, como se nace con condicións para pintar ou para versificar. Pero se naces en Galicia a retranca é conxénita. Vén connosco.

E cal é o mellor público, o máis agradecido?
Para min o público máis agradecido é o da emigración. Debe ser que o meu personaxe, ademais de levarlle unha mensaxe do humor, leváballes a mensaxe do recordo do avó que deixaron cando eran nenos, do paxaro que cantaba na silveira camiño da escola, da aldea… Cada vez que subín a un escenario da emigración, non sei se había máis bágoas ou máis gargalladas.

O xoves é para varias xeracións o día das Cousas de Farruco en Radio Galicia. Pasen os anos que pasen, hai no teu repertorio historias ou personaxes infalíbeis?
Tiña ao mellor dezaoito anos cando entrei en Radio Galicia para facer o meu primeiro personaxe, en Farruco e o veterinario, con Ángel de la Peña. Pero teño que dicir que, a min, quen me deu moito xogo foi don Manuel. Don Manuel Fraga foi unha das «vítimas» do meu humor. Outra vítima foi don Xerardo Fernández Albor, o que fora presidente da Xunta, un compostelán de toda a vida, moi querido e moi boa xente, ao que bauticei coma don Geranio Fernández en Flor. Un día paroume na rúa, e con moito humor e cariño pediume que deixase de chamalo así, porque todo o mundo estaba a chamalo Geranio en Flor.

Con máis de cen trofeos, mencións e diplomas honoríficos, incluído o diploma da Academia do Humor, cal consideras que foi -ata o momento- o teu mellor momento profesional?
Posibelmente, cando conseguín disciplinarme e liberarme da miña anarquía, e intentei entrar no mundo do audiovisual. O meu mellor momento quizais foi aquel no que pateaba camiños, festas, romarías e aldeas; facía o programa diario na radio Cousas de Farruco, que tiña moito éxito; traballaba polas tardes en Tardes con Ana, con Ana Kiro, e facía de veterinario na serie Terras de Miranda, un personaxe que me deu moitas satisfaccións.

Entrevista extraída do número 3.

E para rematar, hai algunha partitura que te transporte instantaneamente ao Vilar?
Triste y sola se queda Fonseca transpórtame a Compostela, estea onde estea.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Luisa Pita

150 150 CORALIA

O sorriso de Luisa é continuo, sen pausa. As súas maneiras, delicadas. E o seu mirar, entre traveso e curioso, revela un amor absoluto pola arte. Se a súa cor é o vermello, o seu pintor é Picasso, e o seu estilo favorito, o impresionismo. Pita rompe moldes entre os galeristas profesionais, ao converter a visita ao seu sempre dinámico espazo expositivo nun acerto, con independencia do maior ou menor coñecemento do artista ou obra en cartel por parte de quen contempla. As súas mans son dúas bolboretas frenéticas e incansábeis, sempre dispostas a revelar matices ou unha pincelada xenial.

SOCIEDADE

Cal é o segredo do teu éxito?
Segredo non hai, é traballo diario; non sei se é un éxito continuado, pero desde logo é unha ilusión permanente, día a día. Todas as cidades son boas prazas para a arte e o que hai que facer é impulsar, apoiar e crer nestes proxectos marabillosos que a xente, día a día, levanta, traballa e defende. A min gústame que cando a xente se achega á galería, vexa algo máis que a obra de arte en si mesma, por iso me implico, acompáñoos, fágolles visitas guiadas. Simplemente penso que todas as persoas que entran na galería son o mellor público posíbel.

O artista nace?
O artista faise. Dubido moito que haxa por aí unha fada madriña que lle pon a alguén os pinceis ou os materiais na man para de repente xerar unha historia marabillosa que ese alguén saberá plasmar. Penso que podes ter calidades, pero hai que formarse e desenrolar esas calidades. A arte é puro oficio, constancia e traballo. É a perdurabilidade a que fai que unha obra e un artista sexan recoñecidos.

E o coleccionista de gama alta, ama a arte ou só busca facer un bo negocio?
O coleccionista sempre ama a arte. É algo pasional. Se alguén ten a posibilidade de adquirir e a súa vez compartir as obras que posúe, estamos diante dunha paixón, non diante dun negocio.

«A arte é puro oficio, constancia e traballo. É a perdurabilidade a que fai que unha obra e un artista sexan recoñecidos»

É este un momento axeitado para lanzarse ao coleccionismo?
Sempre é un momento axeitado, o que acontece é que a palabra coleccionismo pode levar a malas interpretacións. O coleccionismo asóciase cun investimento importante de diñeiro, se ben coleccionista é calquera persoa que queira gozar dunha peza especial na súa casa. Aquí ten habido pezas a partir de 50 euros, coma os gravados do artista xaponés Masafumi Yamamoto, que teñen gustado moito, ou esculturas de Camilo Seira que se vendían a partir de 100 euros. O que quero dicir é que o coleccionismo funciona a partir da necesidade e o goce que cada quen obtén cando adquire unha peza dun artista con traxectoria e que non ten que ser necesariamente de miles e miles de euros. A partir de cantidades moi normais, como son 50 euros, xa podes atopar pezas e se non o galerista búscache o que estás a demandar, porque todos os valores son moi altos cando un ten que dispoñer do seu propio diñeiro. Iso hai que respectalo sempre.

Rematamos cunha cita de Pablo Picasso: «A pintura non se fixo para decorar os apartamentos. É un instrumento de guerra ofensiva e defensiva contra o inimigo». Verdadeiro ou falso?
Absolutamente verdadeiro! O artista transmite a través da súa obra todo o que quere, todo o que sinte, todo o que é bo ou positivo para a sociedade. Permítese esa liberdade de xogar co que el observa, de interpretalo e dirixilo a todo tipo de público. Sen dúbida, comparto totalmente a opinión deste gran mestre.

Cal é a saúde da arte en Galicia?
Agora mesmo hai artistas que teñen unha presenza e unha traxectoria extraordinaria. Hai que confiar en que toda esta xeración de artistas que están saíndo de Belas Artes, poidan ocupar o lugar que se merecen e o sitio que lles corresponde, porque hai xente moi boa que aínda está por despuntar. Nos vindeiros dez ou quince anos veremos como esta nova xeración de artistas se vai facendo un oco nas galerías, como vai medrando profesionalmente e como nós, os galeristas, podemos apostar por eles. Agora mesmo dar nomes, resúltame moi difícil. Eu aposto por moita xente que me está a facer chegar os seus proxectos, os seus currículos e que eu, pouco a pouco, vou integrando na galería.

Dunha galería de arte como Santiago, que peza che inspira máis?
A min o sitio que me emociona sempre é o parque da Almáciga. Encántame ir alí e pasear, buscar un recunchiño de sol e desfrutalo. Non preciso máis, así son feliz!

«Hai que confiar en que toda esta xeración de artistas que están saíndo de Belas Artes, poidan ocupar o lugar que se merecen e o sitio que lles corresponde, porque hai xente moi boa que aínda está por despuntar. Nos vindeiros dez ou quince anos veremos como esta nova xeración de artistas se vai facendo un oco nas galerías, como vai medrando profesionalmente e como nós, os galeristas, podemos apostar por eles»

Queres ollar outros contidos relevantes?

Vero Boquete

150 150 CORALIA

Despois dun principio de tempada complicado, por mor dunha lesión nos isquiotibiais da perna esquerda, Vero Boquete volveu a cumprir obxectivos, acadando o Meisterschale der Frauen, que a recoñece a ela e as súas compañeiras do Bayern Múnich, como campioas da liga alemá 2015-2016.

Cun palmarés impresionante, que inclúe varias ligas nacionais, o subcampionato da Liga de Campións de 2014 e o título da Champions League do 2015 co FFC Frankfurt, a multipremiada mediapunta e capitá da selección española segue a ter mesma fame de gol que o primeiro día.

Por mor dunha axenda repleta de compromisos, a embaixadora da Liga, a embaixadora da UEFA para o desenvolvemento do fútbol feminino, e a embaixadora da ONG Opportunity Football Stars, apenas pisará Compostela este verán. E, coa chegada do outono, tocaralle enfrontar novos e apaixonantes retos profesionais vestindo a camiseta do PSG de París.

SOCIEDADE

Quédache algún soño deportivo por cumprir, despois de gañar a Champions en 2015 e a Bundesliga no 2016?
Quédanme moitos soños e obxectivos por acadar. Quero gañar o que xa gañei e gañar o que aínda non gañei, así que espero satisfacer aínda moitas aspiracións. O que tiña que facer en Alemaña, que era conseguir esa Champions e esa Bundesliga, xa o fixen e, se ben tiña un ano máis de contrato en Múnich, xa non regresarei a Alemaña a vindeira tempada.

Despois de tantos anos sen parar, que supuxo a lesión que sufriches o verán pasado?
Foi un momento duro porque me enfrontou a unha situación nova para min. Os deportistas sabemos que as lesións están aí, que forman parte da nosa vida, pero cando te atopas cunha lesión tan longa tes que convivir tamén coa incerteza de non saber en que momento volverás competir. A lesión demandoume un gran traballo mental.

Que representa para ti e para o deporte a túa elección como primeira xogadora española candidata ao Balón de Ouro?
Véxoo como un éxito máis do fútbol feminino español, do deporte feminino. Para min, que unha nena queira ser coma min, ten moito máis valor ca calquera Balón de Ouro ou calquera premio, e penso que o máis importante que estamos a facer é crear referentes femininos. Iso é o que máis falta facía!

«Eu vivo para xogar, porque esa é a miña vida, e cando xogo, xogo para gañar. Penso que é unha frase inspiradora, especialmente para os máis cativos e para quen se estea iniciando na práctica do deporte»

Es modelo a seguir para nenas e nenos que viven o deporte. Notas que aquí se che quere máis?
Si. Nos últimos tempos percibo en toda España máis cariño, máis respecto, máis seguimento, pero é aquí, na miña cidade, na miña terra, onde sinto máis cariño. Aquí o noto no día a día e aquí o seguimento na rúa é maior e, sen lugar a dúbidas, o apoio máis especial é o dos rapaces e rapazas.

Cun pai adestrador e un irmán futbolista, o deporte monopoliza todas as conversas nas xuntanzas familiares ou é un tema prohibido?
Na miña casa o noventa e nove por cento do tempo fálase de fútbol, pero non é algo de agora, senón de sempre! Cando eramos cativos, do que se falaba na casa era de fútbol, o que se vía na televisión era fútbol e o que se escoitaba na radio era fútbol. Non había outra! Agora ocorre igual!

«Dream to live, live to play, play to win» é o teu lema. Que representa e a quen se dirixe?
É a frase que marca a miña vida: para vivir hai que ter soños. Eu vivo para xogar, porque esa é a miña vida, e cando xogo, xogo para gañar. Penso que é unha frase inspiradora, especialmente para os máis cativos e para quen se estea iniciando na práctica do deporte.

Tes unha escola deportiva e a túa propia colección de roupa. Abrir camiño aos que veñen detrás está no teu ADN?
(Sorrí) Penso que si! Pero máis que abrir camiño, o que intento é facilitalo. Os meus comezos non foron doados; os inicios non sempre o son, por iso sinto que teño que aproveitar a posición na que estou hoxe en día para facilitar camiños e deixar un mellor futuro.

Entre tantos éxitos, cal é ata agora a vitoria máis importante da túa carreira?
Penso que a primeira é a máis importante de todas. Cando tiña 5 ou 6 anos, conseguín tombar unha normativa que prohibía ás rapazas xogar cos rapaces. Botei un ano sen poder xogar ata que se modificou aquela regulamentación! Esa foi a maior das miñas vitorias.

Todos os trofeos recibidos, incluída a medalla Castelao de 2015, van contigo onde ti vaias? Cal é o recoñecemento máis especial de todos e por que?
Van todos comigo, porque todos son especiais para min. Cando consigo un recoñecemento, sexa do tipo que sexa, motívame de cara ao futuro e faime traballar máis e mellor. Fisicamente non hai mellor sitio para telos xuntos que a casa de meus pais, que é o meu lugar de referencia. Pero todos teñen a mesma importancia porque veñen de xente que aprecia e respecta o teu traballo.

Que teñen en común o Bayern de Múnich e o Xuventú Aguiño?
O balón! O balón e a ilusión. Tanto no Aguiño coma agora, nun nivel máis profesional, hai retos e obxectivos que cumprir, pero a ilusión é a mesma.

Un soño que facer realidade?
Acadar unha igualdade efectiva e non só teórica.
Animal de compañía:
O can.
Un bo plan de domingo:
A praia en familia.
A túa rúa favorita:
San Pedro.
Un sabor irresistíbel:
O xeado de chocolate e limón.
Cor favorita:
Amarelo.
Un libro a recomendar:
O principiño
O teu estadio:
Providence Park.
Estado emocional:
Feliz.

«Tanto no Aguiño coma agora, nun nivel máis profesional, hai retos e obxectivos que cumprir, pero a ilusión é a mesma»

Segundo a túa experiencia, en que liga se xoga o mellor fútbol feminino e onde se valora máis ás xogadoras?
Mmm… Cada liga ten un estilo diferente, pero o estilo que a min máis me gusta é o español, porque se entende o fútbol da mesma maneira que o entendo eu; o problema é que aquí fallan as condicións arredor, o que repercute negativamente no deporte profesional. En cambio, nos Estados Unidos é onde máis respecto e aprecio se manifesta polas xogadoras. Só alá xogas cos estadios cheos! A miña experiencia americana foi fantástica.

A capitanía da selección española pesa moito ou dá alas?
A liderar ou capitanear a selección doulle importancia, porque sei que é importante, pero non significa nada máis ca iso. Se non levase o brazalete, seguiría sendo a mesma xogadora e seguiría tendo o mesmo carácter no campo.

Os tópicos sobre o fútbol son os mesmos en todas partes ou aquí somos os campións dos clixés?
Aquí somos os campións! (entre risos). A sociedade española segue sendo machista e segue mantendo estereotipos de cara ao fútbol feminino, e en xeral en relación a todo o deporte feminino. Isto cambiou noutros países hai moito tempo, onde a cultura deportiva tamén é diferente.

O verán é a estación perfecta para desconectar do fútbol ou para seguir metendo goles? En Porto do Son, por exemplo?
Por exemplo! Este ano o Summer Camp da Escola Vero Boquete desenvolveuse no Porto do Son porque buscabamos un sitio costeiro para, ademais dos adestramentos de fútbol, poder ter outro tipo de actividades. É o sitio perfecto porque é onde eu veraneo coa miña familia todos os anos.

Entrevista extraída do número 3.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Carlos Villanueva

150 150 CORALIA

Investigador vocacional, Carlos Villanueva Abelairas (Melilla, 1949) é un infatigábel divulgador dos nosos autores. Catedrático de Historia da Música na Universidade de Santiago e experto en sons medievais, encabeza o equipo de investigadores que, baixo o paraugas do Grupo Organistrum, está a estudar o Fondo Andrés Gaos, un tesouro que ven de chegar á Biblioteca América desde Bos Aires, tras a súa cesión á USC por parte do fillo do violinista Andrés Gaos Guillochón. Para Villanueva a Universidade de Santiago de Compostela é a gran caixa de resonancia que nos permitirá recoñecer e converter a obra dun dos mestres máis esquecidos da música galega en patrimonio artístico para todos os galegos.

«Gaos ten a sorte de pertencer a unha familia moi musical, pois que o seu pai, un recoñecido violinista, era o representante do seu cuñado, Canuto Berea, un prestixioso director de orquestra e empresario. De feito, aquel neno prodixio era quen probaba os pianos da tenda de instrumentos ao cargo do seu pai (en Vigo)»

SOCIEDADE

A Biblioteca América da USC ven de recibir a doazón do Fondo Andrés Gaos, cedido polo seu fillo. Como se pode definir a traxectoria musical de Gaos?
Andrés Gaos (A Coruña, 1874 – Mar de Prata, 1959) comeza a súa traxectoria a curta idade como un virtuoso do violín e do piano. Gaos ten a sorte de pertencer a unha familia moi musical, pois que o seu pai, un recoñecido violinista, era o representante do seu cuñado, Canuto Berea, un prestixioso director de orquestra e empresario. De feito, aquel neno prodixio era quen probaba os pianos da tenda de instrumentos ao cargo do seu pai (en Vigo). Foi nesa época na que deu o seu primeiro concerto, aos dez anos de idade, iniciando unha traxectoria fulgurante e gañando os seus primeiros premios.

Non tardou en dar o gran salto a América. Co tempo o propio Gaos chegou a considerarse arxentino.
Primeiramente acada unha bolsa coa que viaxa a París e recibe moitos galardóns e un grande recoñecemento desde aquela plataforma parisiense. Precisamente grazas a este fondo que temos agora en Compostela podemos seguir a súa traxectoria nos seus primeiros anos, que son fundamentais polo enfrontamento de caudais musicais que lle afectaron de preto: a tradición e as novas correntes. En 1895, unha vez que acada a maioría de idade, viaxa a América, a Bos Aires. Alí se inicia como instrumentista e principia un dúo profesional coa súa primeira dona, América Montenegro. É unha época na que pasan moitas cousas tanto na súa vida persoal como na profesional, na que chegará a abrir o seu propio conservatorio, fará xiras de concertos por toda Europa, casará novamente -con Luisa Guillochón-, e trasladarase temporalmente a París, para máis tarde instalarse definitivamente en Bos Aires onde traballará como profesor, chegará a ser catedrático de violín e, en certo momento da súa vida, terá un cargo importante como inspector de ensino secundario. En todos estes anos, rexistramos unha serie de obras que Andrés Gaos irá transformando co paso do tempo, como é o caso da suite romántica retocada por el mesmo e logo convertida en Las montañas de Galicia, en 1953. Asemade, continúa a súa tarefa como compositor; non con moita obra, pero si dunha calidade extraordinaria.

«O seu problema é o mesmo que o de Manuel Quiroga ou Jesús Bal y Gay, por exemplo. Todos os autores que tiveron que saír de Galicia, aínda que neste caso non fose por mor dun exilio, senón pola emigración, sufriron este descoñecemento pola falta de estudo da súa obra, sobre todo aqueles que non tiveron relacións cos centros galegos»

«Gaos era un músico de tradición, moi afrancesado e cunha liña tardorromántica. Formouse ademais alí, en París, coas influencias de mestres como Saent-Saëns ou Cesar Frank, e lonxe da agresividade dos novos compositores como Stravinsky. El non pertencía ao circulo de músicos da vangarda que, naquel entón, era moi exclusivista, algo que hoxe non ocorre»

Gaos é considerado como o maior representante da escola española de violín, e a pesar de isto, é un dos grandes esquecidos da historia da música galega. Por que? Semella un paradoxo.
O seu problema é o mesmo que o de Manuel Quiroga ou Jesús Bal y Gay, por exemplo. Todos os autores que tiveron que saír de Galicia, aínda que neste caso non fose por mor dun exilio, senón pola emigración, sufriron este descoñecemento pola falta de estudo da súa obra, sobre todo aqueles que non tiveron relacións cos centros galegos. Gaos, en cambio, tivo moita participación, no de Bos Aires.

Vostede encabeza o grupo de traballo encargado do estudo deste legado. Cales son os eixes deste patrimonio musical?
O fondo presentouse oficialmente na USC no mes de outono. É unha especie de continuación dun primeiro legado, tamén doado polo seu fillo, ao Concello da Coruña. A súa man é fundamental porque puxo en orde todo o patrimonio musical do seu pai: cartas, fotografías, algunha delas á carón de Camille Saint-Saëns, por exemplo, cadernos de xiras ou recortes de prensa. Consérvanse boa parte das setenta obras que compuxo, moitas delas manuscritas, e algunhas sen estrear. Tamén cartas con outros compositores, como Tomás Bretón ou Pau Casals, a quen por certo chega a facerlle a dedicatoria dunha obra para violonchelo e piano. Esta doazón é como un agasallo! O profesor Xoan Trillo aconsellou a Gaos Guillochón depositala na nosa Universidade por ser o lugar máis axeitado para acometer o estudo, divulgación e catalogación da obra do seu pai e, tal e como o propio Gaos desexaba, que o seu fondo se custodiase finalmente en Galicia.

Hai na obra de Gaos desinterese polas novas tendencias musicais?
Gaos era un músico de tradición, moi afrancesado e cunha liña tardorromántica. Formouse ademais alí, en París, coas influencias de mestres como Saent-Saëns ou Cesar Frank, e lonxe da agresividade dos novos compositores como Stravinsky. El non pertencía ao circulo de músicos da vangarda que, naquel entón, era moi exclusivista, algo que hoxe non ocorre. Ademais, a vida musical e persoal de Gaos ten un punto de inflexión importante en 1937 coa súa participación na Exposición Internacional de París. A falta de afondar máis, sabemos polas moi divulgativas biografías de Rosa María Fernández ou Xulio Andrade, que a presenza do mestre marcouno, por tratarse dun estranxeiro, dun emigrado que chega a París para representar a Arxentina. E por riba, tocando obras do seu propio repertorio e deixando fóra a moitos compositores de vangarda. Esta ruptura tamén nos dá claves para entender a elección do xeito de escribir ao antigo estilo.

A falta de material para afondar na súa obra é determinante. Cando comeza o movemento da recuperación da súa traxectoria?
Comeza cando Rodrigo de Santiago se atopa coa obra do autor ao ser nomeado director da Banda de A Coruña. O seu labor é moi importante para dar a coñecer a figura de Gaos. Tamén xogou un extraordinario papel Ramiro Cartelle que fundou a Asociación Musical que leva o nome do compositor e foi artífice da doazón á cidade da Coruña de parte do seu arquivo, así como de dous violíns. E logo está o labor, non suficientemente valorado de Juan Trillo, que xunto a Víctor Pablo Pérez comezou a mover a parte editorial das obras de Gaos.

Un dos obxectivos que se marca o grupo de traballo que vostede dirixe e unha nova monografía para afondar no estudo de Gaos. Falta quizais a día de hoxe unha biografía definitiva do autor?
Eu creo que a palabra «definitiva» nestes momentos non aparece. Montserrat Capelán fará este estudo e para levalo adiante temos moitísimo material novo, máis de 150 cartas e extraordinario material gráfico. Por exemplo, posibelmente haxa temas políticos sen destapar, moita música inédita e unha importantísima achega da prensa da época. Cambiarán cousas porque antes coñecíase menos sobre Gaos. Vai ser unha obra moi importante que non vai desautorizar a ninguén, senón que vai completar todo o que se fixo até agora.

Que obxectivos se marca o seu grupo para a posta a punto deste fondo documental?
A presenza do fondo en Compostela é, por exemplo, a gran ocasión para investigar sobre a vida e obra de Andrés Gaos nunha tese doutoral. Pero non vexo esta oportunidade como un traballo individual senón como a ocasión para levalo a cabo en equipo. Eu creo que temos a débeda e a obriga de dar a coñecer a Andrés Gaos. Editar a súa obra descoñecida e crear no público esa necesidade. Esta é a ocasión perfecta para que as súas composicións se interpreten, non sei se dun xeito definitivo, pero si necesario. Sabemos dalgún instrumentista, como é o caso de Florian Vlashi, que gravou algunha das obras do músico galego, as súas habaneras ou sonatas, pero toda esta produción non está regulada nos conservatorios, nin a súa música nin a de ningún autor galego. É por iso polo que estamos en contacto coa Orquestra Sinfónica de Galicia e a Real Filharmonía de Galicia, para levar a cabo monográficos de Gaos na tempada 2018-2019.

A liña musical das súas composicións -máis preto da tradición que da vangarda- é outra das claves da investigación?
Temos que desentrañar o motivo polo que un compositor de tanta calidade non compuxo máis obras. Desde o ano 1936, Gaos non fai practicamente obra nova salvo algúns arranxos. Está un pouco como fóra de tempo, aínda que iso tamén pasou aquí con outros autores. Isto pode estar relacionado con movementos políticos, de relacións profesionais ou incluso da política cultural daqueles momentos. No seu caso, os movementos de vangarda eran moi exclusivistas e agresivos, e Gaos non camiñaba da súa man. Agora, por exemplo, hai un maior eclecticismo. Eu ensino música e mostro o máis moderno pero tamén intento facer comprender o anterior. Dubido moito que, coa calidade desas obras, Gaos non tivera máis encargos. Por que? Esta é unha das chaves do estudo.

«Eu creo que temos a débeda e a obriga de dar a coñecer a Andrés Gaos. Editar a súa obra descoñecida e crear no público esa necesidade. Esta é a ocasión perfecta para que as súas composicións se interpreten, non sei se dun xeito definitivo, pero si necesario»

«Temos que desentrañar o motivo polo que un compositor de tanta calidade non compuxo máis obras. Desde o ano 1936, Gaos non fai practicamente obra nova salvo algúns arranxos. Está un pouco como fóra de tempo, aínda que iso tamén pasou aquí con outros autores»

No ano 2019, cumpriranse sesenta anos do pasamento de Gaos. Podemos xa anunciar un seminario internacional e unha exposición?
Estamos buscando apoios porque pretendemos que sexa unha operación institucional. De cara a este fin a Universidade de Santiago xa comezou os contactos. Mais o catálogo definitivo non sairá até a tempada 2018-2019. Será o primeiro paso para atraer ao público, paso que debe ir en paralelo ás tarefas de restauración dos violíns do fondo, un deles de fins do século XVIII e outro de 1928. E, xunto a todo isto, temos que avanzar no seu estudo, involucrando ao público de toda Galicia para poder difundir a súa obra.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido