•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

revista Coralia

OFRENDAS

150 150 CORALIA

OFRENDAS

DE LUZ

Reportaxe LAURA RAMOS CUBA
Fotografías TINO MARTÍNEZ

Todos os anos en Galicia miles de persoas enchen autocares, vehículos particulares e camiños para vivir a gratitude e a emoción que nacen en sitios como Santo André de Teixido, Amil, Xende ou Ribarteme. Viaxamos a través do país das mil romarías, no que cada parroquia prende un facho de devoción sincera para as persoas que queiran achegar o corpo… e o espírito.

Romaría. A historia apréndenos que a orixe da palabra procede de Roma e designaba a peregrinación das persoas católicas á cidade dos papas. Co tempo, o termo acabou por abarcar as viaxes a calquera santuario da cristiandade. Hoxe en día, ir de romaría non só implica o camiño –a pé ou en transporte motorizado–, senón tamén a viaxe íntima e colectiva cara ao Santo. «Vaise visitar un Santo como se vai visitar un amigo: canto máis longo sexa o camiño, canto maiores sexan as dificultades, máis se lle demostra o afecto», analiza o antropólogo Marcial Gondar.

A romaxe, xa que logo, non enraíza o seu sentido no pracer da viaxe –a miúdo incómoda debido ás dificultades de acceso– nin no sacrificio que poida implicar a ofrenda ao Santo. A romaxe non é unha comenencia. É a sinceridade aberta do agradecemento, o recoñecemento honesto dunha persoa que recibiu favores divinos nunhas circunstancias adversas para si ou para os seus. Unha operación que saíu ben, unha doenza que sanda, un accidente sen feridos. En Galicia, a romaría galega por excelencia é desde hai séculos Santiago de Compostela. Un distante punto do continente que, a través dunha rede de vieiros que cruzan fragas, serras, ríos e mares… acabou por vertebrar Europa.

TEIXIDO OU AS PORTAS DO ALÉN

Tan célebre chegou a ser a sona da romaría deste apóstolo que Santo André, xa arribado na súa barca de pedra aos monumentais acantilados de Cedeira, mostrou a súa mágoa ante Deus polo descoñecemento e abandono que sufría. Os romeiros e as romeiras preferían visitar o templo de Santiago, máis grande e con máis fama. Conmovido pola súa coita, o Señor compensaría a aldraxe coa promesa de que «irá de morto, quen non foi de vivo», unha máxima que aínda a día de hoxe move milleiros de peregrinos. Neste lugar, é lei entre visitantes e locais non matar ou ferir ningún animal baixo a crenza de que pode ser a encarnación de alguén que non cumpriu en vida a sentenza divina.

Aínda na súa presenza corpórea, tres deses peregrinos foron os escritores Otero Pedrayo, Vicente Risco e Ben-Cho-Sey, que en xullo de 1927 viaxaron a pé desde Ourense ata Teixido polo camiño de Cedeira. Esta vía convive co vieiro dos Romeiros ou Camiño Vello (que principia en Porto do Cabo) e o camiño de Valdoviño, indicado para romeiros da Coruña ou Ferrol. Otero Pedrayo deu conta no libro Pelerinaxes I das súas observacións durante a viaxe ata este modesto templo da parroquia de Santa María da Régoa.

Aínda que sexa posible encadrar a datación da ermida por volta do século XII, o certo é que o culto arredor de Santo André de Teixido parece orixinarse moito antes. Calquera persoa do século XXI que hoxe asome a vista aos 140 metros de precipicios graníticos que rompen o abrazo atlántico da Capelada poderá entender como os antigos castrexos acreditaban que alí se encontraban as portas do alén. Miles de anos despois, os rituais foron transformados e o simbolismo mudou, mais unha corrente subterránea de fe fura a través da historia.

O viaxeiro que chega a Santo André de Teixido ficará cativado pola inmensidade catedralicia dos que gardan a paisaxe, mais tamén pola solemnidade sinxela dos amilladoiros, pequenos túmulos de pedras amontoados por outros romeiros, testemuñas da súa travesía. Unha vez no templo, calquera visitante poderá ofrecerlle os seus respectos ao Santo, que garda no seu interior fotografías e exvotos doutros crentes, mais tamén poderá beber da Fonte de Tres Canos, adquirir un sanandresiño (símbolo do santuario elaborado con miga de pan) ou recoller o ramo de Santo André, elaborado con teixo, abeleira, herba de namorar ou xuncos do ben parir. Se ben, ao igual ca en Compostela, o romeiro pode asistir todo o ano ao lugar de culto, hai certas datas con especial significado, como é a fin de semana de Pentecostés, San Xoán, o 30 de novembro ou a terceira fin de semana de setembro.

O terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos.

O URBANO DIVINO NAZARENO

Na mesma data, o terceiro domingo de setembro, a Pobra do Caramiñal acolle a súa romaría, o Divino Nazareno. A festividade recibe centos de ofrecidos que participan na procesión vestidos con mortallas ou portando cadaleitos e exvotos. O Nazareno foi tamén un punto de inflexión na vida de Tino Martínez (Santiago, 1943), «ofrecido de por vida… á fotografía», matiza cun sorriso. O fotógrafo compostelán andaba na procura dun proxecto artístico persoal cando, en 1969, visitou a festividade cun amigo. «Encontreime con 40 ou 50 caixas desfilando pola procesión e impactoume porque a miña primeira vocación foi ser Xesuíta e iso quedoume dentro, como unha brasa que sempre dá calor», explica.

A celebración, declarada Festa de Interese Turístico en Galicia, remonta as súas orixes ao século XVI, cando o rexedor Xoán de Liñares sería salvado da morte por intercesión do Santo Cristo e, en agradecemento, foi en procesión diante da súa propia caixa mortuoria. Séculos despois os ataúdes seguen saíndo da igrexa do Deán. No barrio da Covecha lánzanlle pétalos á figura desde os bloques de apartamentos e saúdana con bombas de palenque que, cun zunido, parten o ceo nun áxil marco de fume. Mentres, policías e gardas civís recollen bebés, carteiras e bolsos para rozar contra o seu manto, na procura da beizón.

«A partir do Nazareno comecei a investigar outras romarías que tivesen esa consistencia, ese algo diferente: exvotos, mortallas, ataúdes, grandes cadeas… nelas notas a forma en que a xente se entrega á santa e á fe porque é algo tanxible, podes tocala», comparte o fotógrafo. Con máis de medio século de asistencia e un arquivo con máis de 50.000 negativos de diferentes romaxes, «xa hai quen me di que son máis Nazareno que o propio Nazareno».

Ao pé do desfile e da música solemne a carballeira garda risos e polbeiras, familias a xantar sobre o mosaico de luz que cosen as follas na herba. Entre os contos e o viño esténdese unha atmosfera de ledicia que fai máis lixeiras as penas da vida diaria. Lonxe, na altura das montañas, foguetes de sete estalos coroan o día grande no almanaque das persoas ofrecidas. Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia. Un ofrecemento de por vida por unha filla cunha cardiopatía, outro por un neto que estivo á beira da morte cando bebé ou unha ferida fonda que lastra despois da morte dunha nai. «Un historiador, un xornalista ou outro fotógrafo non oe nin ve o que eu, porque eu fíxome na xente, non no impacto fácil», sentencia Martínez.

Outrora parte do arciprestado de Soutomaior e célebre polos seus canteiros, a parroquia de Xende recibe todos os anos a multitude proveniente de todo o país que vén participar na procesión. Centos de anos distan entre os nosos días e as primeiras referencias –do século XVIII– a esta romaxe que, sen ser a máis grande do país, si parece ficar inmutable ao desgaste dos anos. O fotógrafo Tino Martínez reflexiona sobre o mantemento destes rituais en Galicia. Noutras partes do globo tamén existen estas prácticas e, porén, ningún se pode comparar ao país das mil romarías. «Penso que aquí todo isto vén dado grazas ás mulleres, que son quen dirixen isto», recoñece.

Ao contrario que noutras celebracións, onde a persoa chega a ir dentro da caixa, na Lama os romeiros acostuman levar os ataúdes sobre as súas cabezas. E detrás de cada exvoto, hai unha historia.

UN MAR DE ARDORA EN AMIL

Case 40 quilómetros ao norte de Xende encontramos o santuario da Virxe dos Milagres de Amil. Situado en Ruibal, na parroquia de Santo Amedio (Moraña), o lugar celebra cada 8 de setembro a súa romaría. Ducias de persoas realizan unha peregrinación nocturna ao lugar santo. No camiño, candeas e lanternas viaxan a través da noite nun mar de ardora que desemboca no santuario, no lugar da Chan.

A historia detrás deste culto remonta ao século XVIII, cando a Virxe dos Milagres tería feito brotar un manancial en Rozavella para o arrieiro Sebastián de Castro. En agradecemento o home construíu unha fonte e recadou esmolas para construír a ermida actual, nun terreo máis firme. O templo, arrodeado de fragas e camelias, presenta unha planta poligonal e un estilo neoclásico que cada mes de setembro é arrodeado por unha sinfonía de aromas, cores e sons.

Cada 8 de setembro, en Amil, nace un día para separarmos dos outros días. Brotan os postos de melindres, torres de rosquillas e pan de diferentes tipos e feituras. Panos de cores, obxectos de agasallo, gasosas e barquillos. Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido. Familias e turistas reúnense co repenicar das campás no adro do santuario, polo simple feito de estar xuntos, pola necesidade esencial de compartir a mesma vitalidade e a mesma euforia.

O CORPIÑO, ‘O LOURDES GALEGO’

Ao nivel da multitude que visita Amil encontramos tamén a romaría da Nosa Señora do Corpiño, no concello pontevedrés de Lalín, considerada por moitos ‘o Lourdes galego’. O santuario está situado xusto aos pés do monte Carrío e dentro da parroquia de Santa Baia de Lousón. Aínda que aberto todo o ano, o templo recibe o groso de romeiros no día de San Xoán e na véspera, días grandes da romaxe.

A Nosa Señora do Corpiño é recoñecida popularmente como intercesora contra o meigallo ou doenzas psíquicas e posesións. O seu párroco, José Criado, é o exorcista máis novo de toda a Igrexa católica, unha práctica que dista dos rituais realizados nos séculos pasados, en que introducían un hisopo mollado en aceite na boca da persoa posuída. Agora cómpre obedecer certos requirimentos para recibir un exorcismo e calquera pode ver a virxe a través da retransmisión en streaming do altar do santuario.

Porén, mesmo con estes avances, o culto ao Corpiño segue intacto desde a súa orixe no século VIII, cando nas inmediacións do monte Carrío vivía un ermitán devoto da Virxe. Hoxe, as santeiras véndenlles cruces e candeas aos confrades que, vestidos con túnicas verdes, arrodean a igrexa en procesión. Moitas persoas ofrecidas tamén pasan por penitencias adicionais como camiñar de xeonllos arredor do templo ou facer a peregrinación sen comer.

As persoas alleas á tradición poderían tachar esta imaxe como ‘excéntrica’. Por iso, Martínez critica o labor dos medios na difusión deste ritual. «O 98% dos fotógrafos fan fotografías ridiculizantes das romarías e non captan o sentimento», sinala. O xeito en que entregan as pregarias ou como as persoas ollan para o Santo, «como os seus ollos non poden evitar expresar cando estás pedíndolle algo moi importante á Santa, para ti ou para os teus» son algúns dos fragmentos de realidade que o fotógrafo capta na súa obra, dominada polos planos curtos, fechados.

 

Fronte ás portas da igrexa, centos de candeas de cera acumúlanse sobre a herba. A virxe sae fachendosa con ducias de billetes cosidos ao seu vestido.

A ROMARÍA DAS MORTALLAS DE RIBARTEME

Da mesma sona do Corpiño como romaxe de ofrecidos tamén goza Santa Marta de Ribarteme, no concello das Neves. Segundo a Biblia, Santa Marta era a irmá de Lázaro, que intercedeu ante Xesús para que resucitase o seu irmán. Todos os anos, e despois de ser salvadas dunha doenza moi grave ou dun perigo mortal, as persoas maniféstanlle a súa fonda gratitude á Santa. Cada 29 de xullo, arredor de dez cadaleitos saen nunha longa procesión que se estende por un camiño de ata 6 quilómetros, acompañados de amortallados e outros ofrecidos. Dentro deles e baixo unha calor de xustiza, vemos asomar nos ataúdes os seus ocupantes portando abanos, botellas de auga ou panos para se cubriren do sol. Detrás deles, o coro canta: «Virxe de Santa Marta, estrela do norte, que lle deu a vida ó que estivo á morte». As campás da capela –reconstruída despois dun incendio na noite de San Xoán de 1939– tocan a morto cando a comitiva entra na igrexa e os ofrecidos érguense do sepulto, como Lázaro, para rezar.

A estampa, impoñente para os visitantes, valeulle o título de segunda festa máis singular do mundo, segundo o xornal británico The Guardian. Tino Martínez, que comezou a retratar a festa no ano 1980, ve nesta representación da morte un acto de liberación. Representar a morte é evitala, unha forma de catarse, do íntimo ao público. «Enérvame cando din que en Ribarteme hai un culto á morte. Como que culto á morte? É culto á vida! A persoa vai pedir por outro, e vai pedir saúde, vai pedir vida. De onde sacan iso do culto á morte ou da Galicia profunda?», reproba. Contra a ignorancia e o escurantismo da ollada allea, o artista abre a porta á luz e á comprensión. «Por que non vas un día e ves o que hai, as súas caras? Están na superficie, mostrándose diante de todo o mundo e están desexando abrirse e soltar o lastre que levan dentro… Choran e dincho», conta.

Pasan os séculos e as décadas e «o único que cambia é a vestimenta, os peiteados e que agora as persoas falan polo teléfono móbil a carón do ataúde, mais a mesma idea segue aí, as crianzas seguen aí», afirma Martínez. Todos os anos, milleiros de persoas asolagan camiños e estradas para unha festa distante. Aí están as familias que acordan verse nas romaxes, os emigrantes que levan convidados estranxeiros e os visitantes que acoden curiosos a unha cita cun espazo e cun tempo distinto, un tempo de gratitude, de fe, de comuñón. «A morte é un lugar comprensivo», escribe a poeta Lupe Gómez. «Un terremoto de flores. Un abrazo de profundo silencio».

 

 

 

Queres ollar outros contidos relevantes?

Eran a modernidade

150 150 CORALIA

Eran a modernidade

Por VÍCTOR F. FREIXANES

 

Alguén pode pensar que o título deste ensaio é un chisco esaxerado. Pero eran así. Eran modernidade. Un grupo de escritores, pensadores, artistas, intelectuais que, en tempos ben distantes (e distintos), nos primeiros anos do pasado século, soñaron un horizonte diferente para o país: un horizonte ambicioso, sen complexos, aberto ao mundo, afirmado na propia identidade (a consciencia do que somos) e ao mesmo tempo comprometido cos valores universais da liberdade, a democracia, o coñecemento. «Galicia está a seiscentos quilómetros de Madrid», dicía Vicente Risco, «e a cinco mil quilómetros de Nova York. Cómpre urxentemente reducir esta segunda distancia». A frase, que pode semellar boutade ou arroutada, non pretendía máis que salientar a necesidade de abrir a cultura galega, o noso pensamento, o discurso da nosa creatividade a horizontes e experiencias anovadoras sen necesidade de pasar pola capital de España, que era onde todos se miraban, sen dependencias, sen fielatos que pagar. Nota para os lectores novos: os fielatos eran oficinas, casetos de alfándega ou aduanas que ata ben entrada a década dos anos 50 do pasado século se instalaban na entrada das cidades para cobrar impostos de acceso ás persoas que querían introducir mercadorías coas que comerciar no interior das vilas. O que quería dicir Vicente Risco coa frase é que a súa xeración, reivindicando un novo xeito de entender a cultura galega (a produción cultural de noso), non aceptaban nin aduanas nin intermediacións.

Non eran moitos. No núcleo fundacional da revista que lle deu nome ao grupo (a revista Nós) figuraban Vicente Risco, Ramón Otero Pedrayo, Florentino López Cuevillas, Alfonso R. Castelao e se acaso Antón Losada Diéguez, que foi mestre e animador de todos eles, aínda que finou moi cedo en Pontevedra, no ano 1929, e mais Arturo Noguerol, ourensán, que se encargaba dos números e da administración. Ourense era o centro de operacións, onde naceu a idea da revista. Alí estaba o núcleo fundacional, capitaneado por Risco. A outra cidade de referencia foi Pontevedra, onde residía Castelao, que asumiu o deseño gráfico da publicación. O 20 de outubro dese ano 1920 saía do prelo o primeiro número.

Compromiso, ambición e universalidade
Non se trata de enunciar aquí as características artísticas e intelectuais do grupo. A súa significación está en todas as historias da literatura galega. O que nos interesa é a idea de modernidade, que se fundamentaba en tres puntos esenciais: o compromiso co país e coa súa lingua, por riba de complexos, alén das eivas que viñan de atrás, prexuízos que situaban o idioma e a nosa produción cultural en ámbitos moi concretos, reducionistas, acoutados aos espazos do folclore, o rexistro local e certo lirismo costumista. Follas Novas (1880) de Rosalía de Castro foi desde o primeiro momento unha excepción, mesmo que non fose ben comprendida polos seus contemporáneos.

O segundo punto que hai que salientar é o diálogo coas culturas todas do seu tempo, conscientes de que só abordando en pé de igualdade a relación entre elas, poderemos alimentar a nosa, enriquecela, dotándoa dos recursos necesarios para establecer, chegado o momento, unha relación libre que nos poña no mundo. Ensaiar novas formas, novos xéneros, novos asuntos que tratar, novos discursos, mesmo novas xeografías significaba apostar por unha nova dimensión. Plácido Castro viaxa a Irlanda, Otero Pedrayo traduce capítulos do Ulysses de James Joyce directamente ao galego, cando aínda non se intentara noutras linguas do Estado, Castelao visita os grandes centros artísticos de Europa (1921), igual ca Risco (Mitteleuropa, 1934) e o propio Otero. París e Berlín eran daquela os grandes centros culturais que atraían poderosamente os nosos autores. En Arredor de si, a novela que Otero Pedrayo publica en 1930, o protagonista (Adrián Solovio) percorre as principais cidades europeas de cultura procurando a identidade propia, que descubrirá despois diante da Carta Xeométrica de Domingo Fontán, de regreso na casa. Diálogo enriquecedor (porque non estamos sós no mundo) e, asemade, desmitificador (porque o que pinta mundo non sempre ten o interese que se lle dá, e sempre faltará algo se non estamos nós).

A terceira achega esencial e a vocación de universalidade. Universalidade que pasa por unha inequívoca vocación europea e europeísta. En 1948 Castelao escribe un premonitorio e entusiasta artigo: «Perante a Unión Europea», publicado no exilio, nas páxinas de A Nosa Terra, no que sitúa o discurso do galeguismo na construción do gran proxecto que despois da Segunda Guerra Mundial algúns anunciaban e que o autor de Rianxo enxerga xa entón con lucidez. Cando o Partido Galeguista formulaba a súa visión de «Galicia, célula de universalidade», reivindicaba a existencia de Galicia non como algo subalterno, senón como centro ou capital do mundo, sen complexos, formulación que procedía do discurso do grupo Nós.

A semente que prende e dá froito
Non eran moitos, repito, pero eran a modernidade. O pequeno núcleo ourensán, paseniñamente, foise ampliando ata conformar unha nómina sobranceira de magníficos colaboradores, novos e menos novos, desde Ramón Cabanillas a Ricardo Carballo Calero, Xosé María Álvarez Blázquez, Bouza Brey, Álvaro Cunqueiro, e mesmo de fóra de Galicia, principalmente de Portugal: o primeiro número abre cun poema de Teixeira de Pascoães.

Se lemos, número a número, a relación de colaboradores que aparecen na mancheta observaremos a pluralidade e a variedade dos mesmos, así como a diversidade de temas que se abordan: literatura, etnografía, historia, folclore, cuestión sociais e laborais, música, sociedade, tecnoloxías da comunicación (a radio), mesmo notas deportivas (asinadas por Handicap). Algo semellante sucedera anos antes co movemento das Irmandades da Fala (1916), que nace na cidade da Coruña a partir dun artigo de xornal de Antón Villar Ponte e axiña se espalla por toda Galicia. Defensa da lingua e, coa lingua, defensa da dignidade dos galegos e galegas (porque tamén había galegas nas bancadas). Ollada a súa pegada coa perspectiva do tempo (cen anos) decatámonos do moito que lles debemos, da significación do seu discurso, mesmo da súa ousadía (afouteza) cara ás xeracións que viñeron despois, incluso para comprender a forza que axudou a resistir o trebón terrible da guerra civil, o exilio, o ostracismo de tantos anos de silencio. A sementeira da intelixencia e de coñecemento, que podemos encarnar asemade en institucións como o Seminario de Estudos Galegos (1923) ou no propio Partido Galeguista e no Estatuto de Autonomía de Galicia plebiscitado en 1936, a sementeira de intelixencia e compromiso, digo, constitúe sen dúbida a grande achega desta xeración, da que dunha maneira ou doutra todos somos herdeiros.

Cada xeración ten o seu futuro
E cada tempo a súa sazón, dicían os vellos. Que lección poden tirar as novas xeracións daquel grupo aparentemente pequeno, media ducia de persoas no pulo primeiro, e non obstante tan significativo? Os tempos mudaron moito, certamente, mais a vontade de ser, a ambición de non abaixarse, o entusiasmo están vixentes, seguen tendo sentido. Volvemos ao título deste ensaio: «eran a modernidade». Cada xeración, cada momento histórico ten a súa oportunidade, que é tamén un desafío. Oportunidade e desafío de seren elas mesmas, sen dependencias nin intermediacións, ollando de cara ao mundo que nos toca vivir, sen complexos. Reproduzo un parágrafo das Primeiras Verbas que serven de adro no numero 1 da publicación, o 30 de outubro de 1921. Coa ortografía da época:

«Oxe chegou á vida na Nosa Terra, unha xeneración que se deprocatou do seu imperioso deber social de crearen para sempre a cultura galega». ¿Ambición? Abofé que si. E mais engaden algúns parágrafos mais adiante: «Nós (a revista) ha ser a repersentación no mundo da personalidade galega na sua ansia de s’afirmare coma valor universal, autóctono, diferenciado, dentro ou fóra da Terra».

Deitade unha rápida ollada ao que está a producir hoxe o noso pais no ámbito do cinema, as artes escénicas, a literatura, a música, as artes plásticas, mesmo na investigación e no universo das novas tecnoloxías, no deseño industrial, na pesca, na agroindustria, na gastronomía, no turismo, na produción cara a mercados interiores e exteriores. Ollade o que somos na universidade, na empresa, no i+D*i… Ollade o que somos e, sobre todo, o que podemos ser a pouco que organicemos as nosas estratexias de proxección exterior e de crecemento. Tal é o espírito de Nós que arestora cumpre cen anos: a modernidade. Cada tempo histórico (cada xeración) ten a súa, herdeira en parte de todo o que se fixo antes. Outra cousa é que saibamos aproveitalo. Eles non tiñan nada, comparado cos recursos que hoxe temos nós. Brión, decembro de 2019

Contido extraído do número 15.

Aquí tes máis contidos relevantes:

«A miña patria é a miña infancia»

Por JOSÉ ANTONIO LIÑARES

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

Compostela: Sinfonía de notas

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Encargos de amor

150 150 CORALIA

Encargos de amor

Por PILAR SAMPEDRO

Activista cultural

Un día, hai anos, díxome Nieves Modia: «Fai que valoren o noso, que queiran a Galicia». Lembro a ocasión do encontro e lembro a petición; naquel momento tiña sentido e a min quedoume aí, nalgún recuncho da memoria como perdido no bosque orixinal, dando voltas, petando detrás do occipital dereito.

Hoxe quero cumprir esa encomenda. Procurarei razóns para responder a pregunta: por que? Por que querela? Non por chauvinismo. Non hai razón para ocultarse. Só temos que mirarnos, pensarnos e dicirnos. Alá imos!

Somos un país pequeno que contén mundos variados, xeografías diversas, realidades distintas: unha costa que comeza no Cantábrico, con paisaxes como a praia de Augas Santas ou das Catedrais, onde paseamos entre as rochas coma quen percorre as naves de varias sés. Unha beiramar con acantilados que se sitúan entre os máis altos de Europa, ao pé de Santo Andrés de Teixido; santuario ao que vai de morto o que non foi de vivo e que debe ser visitado con coidado de non pisar ningún animal que puidera ser unha alma en pena que ande a peregrinar reencarnada. Cando fores, merca os sanandresiños (amuletos modelados co miolo do pan e pintados con forma de flor, a barca, o santo, a sardiña, a escaleira, a man, a coroa e a pomba), colle herba de namorar e pásaa pola fonte antes ou despois de entrar na igrexa. Todas as crenzas se xuntan nunha, nun sincretismo que se apoia no panteísmo dunha paisaxe grandiosa, fronte a esa natureza que nos emociona.

O ollo de Deus ou a torre de Hércules míranos cando pasamos, un faro da antigüidade observa o paso do tempo pola cidade e as desgrazas de todo tipo no mar.

Se continuamos polo litoral, chegamos á Costa da Morte: faros e naufraxios, pequenas vilas: Camariñas, co repenique das palilleiras facendo encaixe e a canción que leva o seu nome como banda sonora; Fisterra, na fin da terra coñecida para os romanos e ata onde camiñan os peregrinos que continúan buscando o solpor; Camelle, onde un home coñecido como Man morreu de amor polo mar ou o Ézaro, dominado polas ciclópeas rochas do monte Pindo e onde o Xallas desauga no mar en forma de fervenza.

Logo virán as rías máis suaves, eses fiordes formados polas desembocaduras dos ríos, que seica se configuraron cando o Deus creador apoiou a man para descansar, deixando a pegada dos seus dedos afundidos nos vales fluviais. Ao seguir baixando atoparemos os piñeiros de Castelao tocando auga, cidades que viven mirando illas, mosteiros que mollan a cantaría no mar, o Templo Votivo do Mar e a Virxe da Rocha, saídos da man do arquitecto Palacios para gloria de Galicia. E o Miño, que fai de fronteira natural coas terras irmás de Portugal; onde ao mirarnos nas augas, o idioma vai e vén, recoñecéndose.

O interior lévanos ao país dos mil ríos, as selvas de Esmelle que nos remiten ao ciclo artúrico, aos lugares onde sempre foi bosque no dicir de Novoneyra, ás carballeiras, soutos e fragas. Aí está a Ribeira Sacra na que os mosteiros erguen as torres sobre o verde, coma os templos de Tikal sobre a selva, nun illamento que fai posible vivir para a meditación e a comunicación coa transcendencia. Aquí, onde as voltas dos ríos forman meandros imposibles, como o Cabo do Mundo, nas ladeiras de montes a viticultura heroica ofrece o outono máis colorido en ocres e granates; tamén bosques que conservan a masa forestal primixenia e que acabarán atraendo o turismo culto e delicado que ama a beleza que fai vibrar as membranas internas.

Son Os Ancares e O Courel as montañas redondeadas das vellas terras, as custodias do silencio espeso dos mundos que ficaron atrás.

Entra o inverno e collemos o tren en Ourense cara a Castela, mentres que nas beiras do río rachan de amarelo as mimosas nun dos percorridos máis atraentes. Irresistibles son tamén os xardíns de inverno, coas árbores que acostumamos ver no outro extremo da Terra: magnolias e camelias preñadas de flores ofrecéndonos o espectáculo dos chans estrados de pétalos.

Temos vilas nas que o tempo quixo deterse e marabillarnos como Betanzos, Cambados, Noia, Muros, Allariz, Celanova, Mondoñedo…; unha cidade dentro da muralla pola que paseamos como se se tratase dunha alameda; encoros que deixan ver vilas romanas en épocas de seca, castros ou aldeas; calzadas e camiños reais; castros en penínsulas, illas ou montañas; dolmens e mámoas diante dos que nos refuxiamos porque aí estaba o cranio da primeira nai; miliarios e torques que levaron os devanceiros e esculturas como as de Asorey que nacen do humus moitos séculos despois. Entre nós, a arte románica e a barroca eríxense como estilos nacionais. A primeira delas florece en Santiago nese Pórtico da Gloria que nos leva a acadar o ceo en vida; a segunda, escribe no granito a lingua que non podía desenvolverse na escrita ao longo dos Séculos Escuros. Enrolouse o Barroco en si mesmo cando Domingo de Andrade deseñou a escaleira de Bonaval…

Non chega o espazo para anunciar a beleza desta terra!

Queda tanto por dicir ao chegar ao final que para pechar quero lembrar a dedicatoria de Martín Garzo no Libro dos encargos (Libro de los encargos): «Que todos os encargos sexan de amor».

Contido extraído do número 15.

Aquí tes máis contidos relevantes:

«A miña patria é a miña infancia»

Por JOSÉ ANTONIO LIÑARES

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

Compostela: Sinfonía de notas

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

guía

150 150 CORALIA

Guía de Viaxes
de Galicia

O prestixio e recoñecemento social acadado por Coralia como revista das tendencias de Galicia desde a saída do primeiro número, en xaneiro de 2016, anima a Miranda Priestly, S.L. a lanzar esta guía de viaxes, unha publicación de luxo de periodicidade anual dedicada integramente ao sector turístico, na que os contidos e a aparencia seguirán a coidarse ata o máis mínimo detalle.

A Guía de Viaxes de Galicia quere ser o mellor miradoiro ao que poder asomarse para desfrutar da diversidade turística galega de cara a 2021, e polo tanto unha magnífica ferramenta de promoción para o sector de cara ao ano Xacobeo 2021, dentro de Galicia, e tamén fóra.

Esta guía dará a coñecer e promoverá as máis atractivas experiencias lúdicas e turísticas que hoxe en día se poden desfrutar na nosa terra, propostas que procuran a excelencia e que aproveitan a capacidade competitiva do produto local para unha promoción global.

Como xa ven facendo a Revista de tendencias de Galicia, a Guía de viaxes de Galicia mostrará un país rico e diverso do que presumirmos: unha terra única na que se mesturan tradicións de vello e propostas innovadoras; unha terra chea de tesouros na que aínda queda moito por descubrir. Por iso, nesta primeira edición, a Guía de viaxes de Galicia poñerá o seu foco nos lugares, profesionais, espazos e experiencias que a día de hoxe fan da nosa terra o mellor destino do mundo. E farao, en todos os casos, creando contidos orixinais ex profeso.

Por todo o anterior e para favorecer a comunicación e a interrelación entre os distintos sectores con intereses ou vínculos co turismo, procederase a facer unha distribución estratéxica da guía co obxectivo de colocala nos principais enderezos sociais, empresariais e administrativos (entre os que figurarán a Xunta de Galicia, as Deputacións Provinciais, os concellos, as federacións deportivas, as universidades, as escolas profesionais técnicas e de negocios, e tamén os principais espazos comerciais, aloxamentos, restaurantes, clubs náuticos, clubs privados, clubs hípicos, campos de golf, espazos turísticos, áreas de ocio etc), e tamén nas feiras internacionais do sector.

O formato da publicación será o de revista fresada de 210 x 297 mm, que contará cun mínimo de 92 páxinas a toda cor, acabado semibrillante para as páxinas interiores (que terán unha gramaxe de 150 g) e acabado brillante para a cuberta (que terá unha gramaxe de 250 g).

A tiraxe gratuíta inicial será de 2000 exemplares, mentres que as seguintes edicións terán un PVP de 15 euros. E, en caso de demanda por parte do sector, producirase, imprimirase e distribuirase unha versión da guía en inglés.

Ata o 31 de xullo fixaremos os contidos principais da guía, que está aberta a todo tipo de propostas, entre as que figuran grandes e pequenas reportaxes, e formatos publicitarios convencionais —cuxas tarifas xa se poden consultar nesta ligazón: https://coralia.gal/viaxes/.

Encantaranos aclarar ou resolver calquera dúbida ao respecto, en persoa ou en liña.

Saúdos,

Álex Regueiro
Director de márketing e comunicación
670 594 685 I alexregueiro@coralia.gal

Adrián Mosquera, o home de moda

150 150 CORALIA

Son as cinco da tarde dun dos días de calor máis sufocante de todo o verán. Na praia Xardín ou na de Barraña non hai un metro de area libre e o paseo marítimo de Boiro é un continuo ir e vir de bañistas buscando o frescor dos xeados, as terrazas ou a sombra dos piñeiros. Non semellan as mellores condicións para realizar unha sesión fotográfica co outono como pretexto e un protagonista que nos recibe na porta do seu club afirmando que o seu non é posar.

O caso é que a súa semana de descanso, tras tomar parte no Mundial de Szeged (Hungría), vai chegando ao seu fin e deixar pasar a oportunidade de coñecer máis de preto o campión Mosquera non é unha opción que se poida considerar. Á fin e ao cabo Adrián é, por moitas razóns, o home de moda de Coralia.

«O posto acadado (oitavo en K1-L3) sabe a pouco porque levamos anos traballando para acadar unha praza olímpica, pero as complicacións coa piragua fixérono imposible. Non puiden competir coa que emprego aquí, nin empregar o mesmo modelo nin as mesmas medidas, e iso que xa a tiñamos alugada con dous meses e pico de antelación. Tiven que lidar con ese contratempo e, mentalmente, significou un baixón. Foi un duro golpe e a competición foi mal». Na súa análise do mundial, Adrián é severo e non hai marxe para a indulxencia. Explícase cunha madurez infrecuente en rapaces da súa idade, incluso ao valorar as súas características en relación á categoría na que vén de participar en Szeged: «En K1-L3 compite xente con discapacidade leve. A miña desvantaxe cos demais é que son o que máis discapacidade ten porque a min fáltame a perna por enriba do xeonllo, e a vantaxe, baixo a miña humilde opinión, é que son o que máis habilidades ten para a vida cotiá e para o adestramento». Dito isto, Adrián esboza un sorriso sereno e mirando ao mar fai un anuncio importante: «Os xogos nos que vou estar en plenas condicións físicas e mentais son os de París (2024)».

Apenas ten 23 anos, pero horas e horas de adestramento téñenlle proporcionado mans curtidas e un físico poderoso que facilmente poderían explicar a súa historia de superación e esforzo sen facer falta cruzar unha soa palabra. «Son as ganas que lle poño o que me permite adestrar a gusto e dar o mellor de min en cada serie». Non tardamos en comprender que a salmoira hai tempo que cicatrizou antigas feridas e tamén que na súa traxectoria non hai oco para inseguridades ou para frouxidades. O atropelo que con doce anos o levou a unha cadeira de rodas e a ter que aprender a camiñar de novo, fíxoo procurar novos horizontes. Preguntes a quen lle preguntes sobre as virtudes de Adrián, sempre recibes a mesma resposta: o espírito de superación «traballeino desde pequeno -explica Adrián- e desde logo é a miña vantaxe. O meu positivismo é o que máis me gusta de min».

«Boiro é a miña segunda casa, pero antes fixen remo en Rianxo, o meu fogar de sempre, até que se desfixo o club por falta de xente. Non cheguei ao piragüismo até os dezaseis anos, unha especialidade na que, como acontece co fútbol, convén comezar máis novo. O ideal é principiar cara aos trece para ir dominando a técnica do padexo que, ao final, é o que máis custa. Despois de ver como me ía desenvolvendo nos campionatos e de gañar o de España, en 2017 o meu adestrador e mais eu falamos e decidimos probar sorte coas probas internacionais e procurar a clasificación a nivel dos xogos olímpicos». Clave na súa espectacular progresión é o traballo realizado polo seu técnico, Luis Ourille. «El foi o que me deu a confianza para poder facer todo isto. Teño plena confianza nel tanto na práctica como na técnica, xa que todo o que traballamos até o de agora funcionou. Teño plena confianza en que vai seguir sendo así». Asemade, Adrián ten moi boas palabras para Teresa Portela, referente internacional da súa especialidade, que seguiu moi de preto o seu traballo de preparación de cara aos mundiais: «Ela é o exemplo máis claro que podo ter do que se pode lograr. Non hai outro piragüista ou remeiro en toda España que che dea os consellos que che dá Teresa, que te axude coas técnicas para remar e a maneira de optimizar os exercicios como fai ela».

«Neste deporte ou tes patrocinios ou traballas, por iso eu ando a voltas coas oposicións, porque o piragüismo non dá cartos. Eu é porque teño club, que si non...»

«Gústame moito o automobilismo, no que compito virtualmente, e xogar ao fútbol. De feito, de non ser piragüista querería ser piloto de Fórmula 1»

Como nunha engrenaxe de precisión, as pezas que lle dan forma ao éxito no deporte son moitas e basta encallar nun elemento para que un ano de traballo vaia a pique. De feito, nas semanas anteriores ás competicións Mosquera non fai máis axustes nos seus costumes que adecuar os horarios de adestramento ás horas nas que vai competir «para acostumar o corpo a remar a esas horas. Polo demais, manteño a miña pauta, durmindo entre oito e nove horas, e sigo a dieta marcada polo nutricionista para gañar masa muscular, que inclúe para empezar o día cun café negro, unha tortilla de avea con clara de ovo e froitos secos. Ao mediodía toca proteína e antes de adestrar, creatina, e mentres remo repoño líquidos con bebidas tipo Aquarius. Rematado o adestramento acostumo tomar outra dose de proteína. Comer, como arroz con polo, lentellas, garavanzos e o noso caldo, con todo menos o touciño que ten moita graxa. E a media tarde, acostumo merendar unha lata de atún».

Escoitando a Adrián describir a realidade do seu día a día é doado entender que o fai grande. Na súa disección da realidade do deporte en Galicia, hai moita verdade e cero reproches, que non dan títulos: «Nos deportes minoritarios coma o meu, teste que mover seguido e se non tes cartos non te podes mover nin comprar o necesario para practicar deporte. Nos deportes de equipo aínda zafas, pero nun deporte individual como é o piragüismo teste que mover lonxe: a Andalucía, a Asturias… O que máis cerca está é Verdecido (en Vigo), onde só se celebra unha proba cada ano. Neste deporte ou tes patrocinios ou traballas, por iso eu ando a voltas coas oposicións, porque o piragüismo non dá cartos. Eu é porque teño club, que se non…».

Un bo empurrón para a súa carreira deportiva sería obter a acreditación como deportista de alto nivel, pero dáse o paradoxo de que na súa categoría non hai o número mínimo de participantes de clubs distintos que esixe o regulamento estatal, polo que só poden aspirar a ese status os seis primeiros clasificados a nivel europeo. «Desde o departamento de deportes de Rianxo, que é o que me está axudando con todo o tema dos papeis, xa lle pediron á Xunta o cambio desta norma». Pero, a pesar desta contrariedade, Adrián segue a superar hándicaps e faino coa satisfacción que supón formar parte da selección española. Unha convocatoria da que se amosa moi agradecido e que o impulsa a ir máis lonxe. «Cada vez que cruzo a meta, son os meus pais e o meu irmán os que primeiro me veñen á cabeza. Son a miña base fundamental, os que desde o accidente e na miña reincorporación á vida social me levaron e acompañaron a todas as partes».

No transcurso da tarde quedou en evidencia que Adrián, a auga, a súa pa son verdadeiramente inseparables, que Mosquera é un home tranquilo «niso saíu ao meu pai», ao que só desesperan os aeroportos, que sorrí facilmente e que non precisa de moitas palabras para contar quen ou como é, xa que leva tatuadas na súa pel probas e vitorias suficientes.

Coa posta de sol deixamos ir o campión disposto a espremer as últimas horas de descanso antes de volver ao traballo, porque cun calendario tan apertado, é difícil sacar tempo para gozar das súas outras paixóns: «Gústame moito o automobilismo, no que compito virtualmente, e xogar ao fútbol. De feito, de non ser piragüista querería ser piloto de Fórmula 1».

Non tardará Adrián Mosquera en voar sobre a ría e en lograr o billete para os xogos olímpicos. Non temos a menor dúbida diso. Tampouco as temos da súa fotoxenia. Ás probas nos remitimos.

Así é o noso home de moda. Un campión de longo percorrido.

Queres ollar outros contidos relevantes?

O meu Camiño

150 150 CORALIA

O meu Camiño

Por NOVA BASTANTE

Artista e activista LGTBIQ+

Din que o Camiño te chama, te convida e chega no momento idóneo. No preciso instante que máis o necesitas. Dou fe diso. Aos meus 31 anos, unha forza interior levoume a realizalo, despois de que o meu compañeiro de vida o levase a cabo semanas antes.

Logo dun mes de promoción de NOVA: De niño a mujer, libro autobiográfico sobre transexualidade escrito man a man co xornalista palentino Óscar de la Hoz, sentín a necesidade de desconectar por completo da capital madrileña e decidín facer esta viaxe máxica, para volver conectarme comigo mesma e seguir avanzando no meu crecemento persoal.

O meu obxectivo principal era poder gozar ao máximo da convivencia, do pracer de compartir, coñecendo persoas de todos os lugares, e abrirme a diferentes culturas. Demostrarme que podía facer o Camiño, a pesar dos múltiples temores que albergaba no meu interior, tras vivir unha vida na que o bullying e a discriminación estiveran moi presentes polas miñas diferenzas co socialmente estabelecido. Unha muller transxénero no Camiño de Santiago!

Autorretrato

Nos momentos de baixón, permitíame escoitar a banda sonora da miña vida, que levaba almacenada no teléfono. E cando o son dos ríos e os paxaros non bastaba para lograr a desconexión total escoitaba a Fangoria, Cher ou Yurena. A miña alma punk esixía uns minutos de relax coa música que sempre me levantou do chan.

Coa credencial de peregrina na man, decanteime polo Camiño Francés, e por Burgos como a localidade onde principiar a miña andaina rumbo a Santiago. Meu pai acompañoume nun principio, aconsellándome sobre todo aquilo que baixo a súa experiencia debía coñecer con respecto aos albergues, o coidado persoal, a climatoloxía, e posíbeis complicacións típicas no camiñar de calquera peregrino. Despois de facer noite nas ruínas do albergue de Santo Antón, aventureime no camiño a paso firme e veloz (e xa en solitario), coa vantaxe de saber, que o meu proxenitor gardaba as miñas costas, por se puidese necesitar a súa axuda nos días sucesivos. Ao mesmo tempo que camiñaba, documentaba parte do traxecto mediante fotografías e vídeos, que eu mesma ía compartindo nas miñas redes sociais para convidar os membros do colectivo LGTBIQ, a vivir tan apaixonante experiencia.

Cada persoa ten o seu camiño persoal; único, xenuíno e sagrado. Eu elixín facer o meu cun orzamento mínimo, decidida a deixar o ego tan atrás como fose posíbel. Renunciei así ás comodidades dos hoteis e á exquisita comida dos restaurantes e hospedarías. Tamén excluín do meu plan diario as lavadoras e secadoras.

O meu obxectivo principal era poder gozar ao máximo da convivencia, do pracer de compartir, coñecendo persoas de todos os lugares, e abrirme a diferentes culturas. Demostrarme que podía facer o Camiño, a pesar dos múltiples temores que albergaba no meu interior, tras vivir unha vida na que o bullying e a discriminación estiveran moi presentes polas miñas diferenzas co socialmente estabelecido. Unha muller transxénero no Camiño de Santiago! Todo un reto que desexaba superar, tendo en conta que estaba percorrendo recunchos nos que calquera mostra de diversidade aínda segue a espertar medo e rexeitamento nos seus habitantes.

Xunto ao teléfono móbil, a miña mochila, a esteira e o saco de durmir eran os únicos compañeiros de viaxe. Quizais por iso, desde os primeiros días acompañoume a sensación de liberdade. Visitaba as diferentes comarcas e pasaba a noite en calquera tipo de albergues, tanto nos municipais como nos que funcionaban con donativos, onde unha ducha quente tan común na cidade, era todo un luxo tras camiñar entre 30 e 40 quilómetros. Elexía as cafetarías con mellor atmosfera para tomar o café da mañá, amosando interese polos habitantes das localidades por onde pasaba e informándome sobre a súa arquitectura e mais a gastronomía. E, aos poucos, mantiña fascinantes conversacións cos peregrinos de todas as nacionalidades cos que compartía camiño.

Cando crucei Castrojeriz, un primeiro incidente marcoume de forma inesperada. Tras entrar nun estabelecemento para almorzar, roubáronme o saco de durmir e a esteira, tan imprescindíbeis á hora de descansar. Intúo que non foi un acto de subtracción por necesidade, pois cando me viron entrar, as persoas que estaban sentadas empezaron a rir ás gargalladas. Este incidente non fixo máis que reforzar as miñas ganas de seguir adiante. Paso a paso reforzaba a miña autoestima, á vez que compartía as miñas experiencias co resto de peregrinos cos que cheguei a formar a miña particular «familia do camiño». Nos momentos de baixón, permitíame escoitar a banda sonora da miña vida, que levaba almacenada no teléfono. E cando o son dos ríos e os paxaros non bastaba para lograr a desconexión total escoitaba a Fangoria, Cher ou Yurena. A miña alma punk esixía uns minutos de relax coa música que sempre me levantou do chan.

Estoulle moi agradecida ao Camiño, mais non quero trasladar un concepto idílico do que supón realizalo. De igual xeito que gocei do amor e xenerosidade de moitos hospitaleiros, tamén sufrín transfobia. En Calzadilla de Cózaa, por exemplo, onde tras selar a credencial e comprobar que na miña documentación estaba rexistrado o meu xénero como muller, dúas voluntarias elixiron dirixirse a min todo o tempo usando o termo muchacho. Ao deixar atrás a cidade de León agardaríanme novas burlas e faltas de respecto. Pero nada disto fixo minguar o meu desexo de alcanzar a meta do Obradoiro. Ese foi o instante culminante da miña viaxe, cando por fin puiden contemplar pampa a catedral de Santiago. Logo de máis de 500 quilómetros percorridos a pé, o sentimento de paz e serenidade invadíame por completo. Que viaxe tan apaixonante! Tombada na pedra, collida da man da miña amiga Nikol, respirei profundamente e sentinme feliz por ter superado todas as etapas que me conducirían até tan fermoso lugar. Gran gozo non renderse, enfocar os obxectivos e ir por eles!

Contido extraído do núm. 13.

Aquí tes máis contidos relevantes:

«A miña patria é a miña infancia»

Por JOSÉ ANTONIO LIÑARES

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

Compostela: Sinfonía de notas

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

D-due

150 150 CORALIA

Coma un pintor no seu lenzo, Charo Froján e Alfredo Olmedo desenvolven as súas coleccións a través dun proceso creativo e artístico que convida a deixarse levar pola ironía e a poética. As pezas de D-due respiran o aire salgado do mar de Rianxo, no estuario arousán, terra de intelectuais galeguistas como Castelao, Dieste ou Manuel Antonio, onde a firma crea, produce e tamén exporta as súas singulares e exclusivas pezas.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de JESÚS MADRIÑÁN

Máis de corenta anos de experiencia avalan a tradición téxtil desta firma, tan creativa como persoal, que comezou a súa andaina como empresa familiar nos anos sesenta e que hoxe conta cunha flagship store en Tokio e presenza en numerosos países ao redor do mundo. 

O seu éxito en Xapón non é casualidade. Unha acusada personalidade que gusta do tradicional, combinada cunha aposta decidida polo deseño e as Belas Artes, na que os patróns son fundamentais para armar e coser pezas únicas, feitas a man e próximas a conceptos moi plásticos, resultan moi atractivas no país nipón, berce de deseñadores que comparten estes mesmos canons, como Rei Kawakubo, Yohji Yamamoto ou Issey Miyake.   

D-due comezou como un pequeno taller de modista de alta calidade, e continúa a estar radicada nas instalacións orixinais. A infraestrutura ampliaríase nos anos noventa coa construción dun novo espazo de traballo, o estudo de deseño que daría lugar á marca, completado en 2010 con D-due LAB, un espazo de investigación que fai dela un proxecto de modo de vida máis que unha mera etiqueta de moda, co deseño como motor de innovación e competitividade.

O equipo de confección e deseño de patróns que forman Froján e Olmedo, xunto cun grupo de deseñadores novos, reinterpreta cada colección de maneira meticulosa, prestando unha atención minuciosa a cada detalle. O resultado deste proxecto singular son pezas exclusivas, que definen un estilo de vida en consonancia coa identidade da firma, cos rituais que definen a proximidade ao mar e á natureza nunha relación máxica que lles serve de inspiración nas súas creacións.

Ese é o caso de D-due in Blue, básicos cun toque moderno que se presentan cada tempada en azul atlántico: unha cor tan profunda como a do océano que rompe contra as nosas costas e vai moldeando as rías. As tradicionais Festas do Carme, que cada 16 de xullo celebran decenas de concellos do litoral galego na honra da virxe protectora dos mariñeiros, é o leitmotiv da colección primavera verán 2019 da firma: Welcome to the Summer. A través de catro partes nas que se divide este día festivo –Misa, Procesión, Romería e Verbena–, D-due reinventa as distintas vestimentas acordes a cada momento nun look book que mestura os deseños actuais con fotos antigas. Tamén vincula a identidade da firma cos distintos rituais e costumes asociados a esta festividade relixiosa e pagá que tan ben define Galicia.

A vila que inspirou a canción A rianxeira, inspira tamén esta colección. Os valores, as orixes e as esencias que definen a súa xente están á marxe das modas, e D-due soubo captalas e trasladalas ao deseño cunha colección que sitúa Galicia no centro e que combina arte e estilo con tradición e identidade.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

Manuel de Gotor

150 150 CORALIA

Manuel De Gotor, visionario creador que apostou por cambiar o xeito de entender a roupa interior dos homes hai xa tres décadas, invítanos a reflexionar sobre a evolución do ideal de beleza masculino, a través das súas pezas máis icónicas. A súa reinvención dos bóxer ou os slips, para realzar a figura masculina, representou unha auténtica revolución na lenzaría a eles destinada, que hoxe, máis que nunca, é (tamén) cousa de homes.

Manuel de Gotor

A estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ENRIQUE MORENO ESQUIBEL, CARLOS BUENO, JUAN CARLOS VEGA, VÍCTOR CUCART e JOAN CRISOL

Non o fixo na mesma medida que a feminina, pero a evolución da beleza masculina tamén ten sufrido importantes modificacións nas últimas décadas. Sempre existiron canons de beleza, con todo tipo de corpos e volumes como protagonistas. O que no pasado foi tendencia agora parécenos demodé ou mesmo absurdo, pois a estética é volúbel e o habitual é que o que antes se consideraba fermoso agora xa non é e viceversa.

O vintage ou o revival de certas tendencias estéticas rebaten isto. É certo. Mais é innegábel que, con matices, no caso dos homes se ten producido unha auténtica revolución no que a beleza se refire. Pode argumentarse en contra que os corpos torneados e musculosos ou as barbas poboadas, tan de moda na actualidade, xa o foron tamén na Antigüidade, pero non é menos certo que hoxe en día os coidados que se dedican moitos homes non teñen nada que ver con aquela época.

O da beleza masculina é un sector que cada vez está a cobrar máis importancia. A publicidade incita os homes a empregar produtos como cremas, tinguiduras ou mesmo a facer a manicura o que ten derivado nun cambio estético innegábel. Así, se na década dos 60 non existían máis modelos que os galáns de cine -especialmente do western-, nos 90 asistimos a un salto cualitativo na moda masculina coa chegada dos anuncios e as pasarelas e o que se deu en coñecer como «metrosexuais»: homes definidos, sen pelo en peito e ‘sorriso Profidén’.

Co paso dos anos, este prototipo de beleza mantívose pero ampliouse, dando cabida a outros máis espontáneos e menos artificiais e musculosos; homes con outro tipo de encantos como o toque sedutor, o estilo lánguido ou ultraskinny e no que tamén aparece a androxinia, esvaéndose as liñas de xénero.

E chegamos así á actualidade, na que as redes sociais cos seus likes, seguidores e comentarios miden que é o que se leva ou non e constitúen o barómetro que marca o éxito ou fracaso dun determinado estilo ou dunha marca. Neste escenario dixital, os influencers destacan nun mercado da moda que foi rebaixando a importancia do físico para dar entrada a múltiples factores, que agora entran en xogo e que inclúen pautas variables e de difícil predición.

A roupa interior masculina atravesou un proceso similar. Desde o taparrabos pasando polo mameluco de flanela até os diminutos bóxers de lycra que se empregan hoxe, os homes teñen experimentado diferentes cambios no seu fondo de armario máis íntimo, até converterse nun accesorio básico da moda masculina. Dun uso basicamente protector contra a irritación da pel até converterse en instrumento de sedución, tense asistido a unha evolución da roupa interior de home que facilitou a aparición da lenzaría fina e novos modelos con distintos tecidos (encaixe, tule, lycra…).

Esta evolución traduciuse en conxuntos que combinan elegancia e suavidade con sensualidade. Moitos creadores deseguido comprenderon a relación deste tipo de lenzaría coa estética, o corpo e a beleza e enfocaron as súas pezas cara un home actual, que se coida, sensíbel e ao que lle gusta amosar os seus atributos de maneira sexy sen abandonar a comodidade que debe primar neste tipo de pezas.

No panorama español o creador máis destacado é o deseñador bilbaíno Manuel De Gotor (1964) que leva xa trinta anos presentando as súas exclusivas coleccións en pasarelas tan importantes como Cibeles, Milán ou París cunha grande acollida por parte da crítica especializada. Afincado en Madrid desde 1990, De Gotor comezou no mundo da moda nos anos 80. Tras formarse na escola de deseño Goymar da capital do Estado, regresa a Bilbao para abrir a súa primeira tenda. En 1989 debuta cunha colección de lenzaría masculina dentro do Festival de Moda de San Sebastián. Desde esa iniciática Todo tuyo (verán 1990) -a primeira colección deste tipo realizada en España e segunda en Europa-, que significou o seu despegue definitivo como creador de moda, até Monumental Cities (verán 2019) o seu mundo masculino foise ampliando pasando da lenzaría ás coleccións de baño e complementos tamén para home.

Ao longo destas tres décadas Manuel De Gotor ten conquistado as pasarelas nacionais e internacionais converténdose nun referente da moda íntima masculina. Traxes de baño, toallas, slips, bóxers, camisetas, pixamas e monos ou batas son algunhas das pezas incluídas en coleccións con nomes tan suxestivos como Renacimiento, Fuego eterno, Corazón de hielo ou Marajás, entre outras moitas, todas co obxectivo de os homes se sintan guapos por fóra mais tamén no seu aspecto máis privado e persoal.

Comisario e produtor de importantes exposicións de grandes artistas, representacións teatrais e eventos, como a homenaxe que dirixiu en 2011 ao mestre Cristóbal Balenciaga, De Gotor concibe a moda como «arte». Galardoado con prestixiosos premios, como The best of fashion (1998) xunto a firmas tan coñecidas como Loewe ou Cristhian Lacroix, algunhas das súas creacións téñense convertido tamén en pezas de museo e obxecto de exposición, como La otra piel, 25 años de Manuel De Gotor pasando por lugares tan emblemáticos como o Pedralbes Centre de Barcelona ou o Axel Hotel de Madrid; unha conmemoración que pechou coa edición dun libro no que se repasa a súa traxectoria no mundo da moda.

Neste trinta aniversario, Manuel De Gotor prepara novos proxectos que inclúe en 2019 unha xira de desfiles conmemorativos daquel primeiro de lenzaría masculina co que se deu a coñecer a finais dos 80 e a través dos cales poderemos coñecer a evolución deste sector en auxe, que De Gotor impulsou en España e que o ten levado ao máis alto do panorama internacional da moda íntima para homes.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Boina Galega

150 150 CORALIA

Texto de IGNACIO REPÁREZ & Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Sandra Vilas crea «téxtiles con alma que estimulan os sentidos». Quere dicir que crea pezas que dialogan. Desas que falan con nós e cos demais, porque, dalgún xeito, adquiren vida cando as vestimos e as lucimos. Son pezas que adoitan comportarse como seres animados, acariciando as nosas apetencias, sustentando a nosa personalidade, deseñando a nosa imaxe, regalándonos os ollos e o espírito. Pezas que nos falan a nós e ao tempo falan de nós, contando que(n) somos, de onde vimos, que é o que nos gusta e de que nos gabamos. Das que nos distinguen mostrando diante de quen nos rodean a nosa orixe, as nosas crenzas, o noso estilo de vida. O que somos e o que queremos ser.

boina galega

A artesá compostelá Sandra Vilas é a alma máter de Boina Galega, firma dedicada desde o ano 2016 á fabricación de boinas e complementos que, nas súas propias verbas, «fusionan tradición e vangarda». Logo non é estraño que desenvolva o seu proxecto en Compostela, unha das poucas cidades do mundo que, sendo das máis antigas, tamén é das máis novas. Que outro lugar do planeta coñecen que poida levar miles de anos presumindo ininterrompidamente de modernidade, como fai a capital de Galicia?

Vestir boina, dalgunha maneira, tamén é presumir de modernidade, dese vangardismo que se fundamenta no ancestral, na tradición, no clásico. Contan os tratados de arqueoloxía que xa se vestían boinas na Creta da civilización minoica, e non hai máis que botar unha ollada ás rúas máis frecuentadas das cidades máis universais do planeta para constatar que a boina, en calquera das súas versións, segue a ser hoxe, entrado o século XXI, un clásico de calquera vestiario.

É certo que a boina é universal, pero tamén o é que é a peza máis recoñecíbel de Galicia. E da galeguidade. Un sombreiro de aldea, si, dirán algúns. Pero de orgullosa aldea global. Precisamente hai quen di que Santiago é unha aldea. Seica coñecen no mundo un lugar máis global e cosmopolita que este? Algunha vila onde a boina teña máis sentido que nestas rúas milenarias?

É certo que a boina é universal, pero tamén o é que é a peza máis recoñecíbel de Galicia. E da galeguidade. Un sombreiro de aldea, si, dirán algúns. Pero de orgullosa aldea global.

Rembrandt retratábase con ela. Picasso lucíaa nas fotos que se deixaba tomar nese París existencialista do primeiro terzo do século XX, no que as mulleres a tomaron como referencia e símbolo dun estilo de vida que en Galicia xa tiña manifestacións intelectuais abondo. Porque aquí a boina tamén era a imaxe do país desde moitos séculos antes. Ergo, a imaxe dos seus paisanos.

Vexan os deseños de Castelao para Os dous de sempre. Non atoparán nin un só debuxo no que o idealista Rañolas e o Pedriño o conformista, as dúas representacións desa maneira galega de manexarse pola vida que só se entenden conxuntamente, aparezan tocados sen as súas respectivas boinas. Dez anos despois de que Castelao morrera no exilio tras publicar Os dous de sempre, unha foto de Alberto Korda, Guerilleiro heroico, convertería a boina en símbolo revolucionario da mesma loita pola xustiza no mundo que el sementou en Galicia.

Os deseños de Sandra para Boina Galega teñen por condición estar feitos de materiais naturais, producidos con métodos respectuosos co medio. Outro sinal de galeguidade nun país que ten conformada a súa historia, a súa lingua e o seu carácter arredor da convivencia ancestral co medio e a natureza. Especialmente, Sandra emprega la de ovella meiriña da mellor calidade, pero tamén seda, algodón, liño… En moitas desas elaboracións, a artista usa tinguidos naturais sen químicos agresivos a partir de plantas e froitas, como aguacates ou estrugas.

Unha foto de Alberto Korda, Guerilleiro heroico, convertería a boina en símbolo revolucionario da mesma loita pola xustiza no mundo que el sementou en Galicia.

boina galega

Velaí uns exemplos dos modelos que produce: a boina Nuno vermella, feita de organdí de seda e la meiriña feltradas coa técnica Nuno, que fusiona ambas as fibras nun só tecido, e engalanada con broche de bolas de meiriño. A boina Chispas Shibori gris e amarela, feita con la meiriña natural gris con inclusións de algodón amarelo con ondas shibori. Ou a boina Cortiza gris, de la meiriña superfina con cortes.

Atrévanse. Descubran a Boina Galega. Descubran as creacións con alma de Sandra Vilas e descúbranse fronte a elas. Transiten pola escaleira da galeguidade e deixen que a Boina Galega os sorprenda, deixen que lles fale xusto na metade do camiño, desde ese chanzo no que conflúen o ancestral e o moderno, a aldea e a cidade, Galicia e o mundo, o campo e as estrelas.

Queres ollar outros contidos relevantes?

A fosa de Vilarraso

150 150 CORALIA

Reportaxe de LAURA. R. CUBA I Fotografías de ROBERTO MOURIZ

Entullo, tellas, restos de nichos, terra. Todo isto colle na primeira capa, superficial, dun cadrado de terreno cabo dunha igrexa. Aprofundando un pouco máis, comezan a aparecer os corpos.

Os restos mortais de vinte e unha persoas xacen nunha fosa común da parroquia de Vilarraso, no concello coruñés de Aranga. Moitas delas aínda conservan o proxectil que as asasinou incrustado nos ósos do cranio. É un día de verán e chove. A equipa da ARDF (Asociación pola Recuperación dos Desaparecidos no Franquismo) culmina con este achado sete anos de investigacións e esforzos en común.

O proxecto remóntase a 2011, cando a asociación retomou traballo xa feito coas familias e investigou as fosas de Vilarraso e Fervenzas, ambas parroquias de Aranga. Despois da primeira fase de documentación, a entidade chegou a un acordo coa Deputación da Coruña para facer unha exhumación. Finalmente, ningunha axuda chegou a porto. Porfiada, a xente de ARDF non desistiu e decidiu continuar cun fondo de doazóns e con diñeiro do propio peto. A campaña de crowdfunding, o sitio web e mesmo a páxina de Facebook sufriron hackeos que bloquearon o financiamento e tiveron que ser denunciados perante a Garda Civil. Non obstante, continuaron. A forza motriz que tiraba deles ten nome e apelidos.

A campaña de crowdfunding, o sitio web e mesmo a páxina de Facebook sufriron hackeos que bloquearon o financiamento e tiveron que ser denunciados perante a Garda Civil. Non obstante, continuaron. A forza motriz que tiraba deles ten nome e apelidos.

ZAPATOS DE MULLER E UNHA DENTADURA

Mercedes Romero era mestra e desapareceu. A súa filla, Marisa Mazariego, forma parte do colectivo de familias que son, ao tempo, vítimas e principal motivación do proxecto. O seu irmán finou durante o último ano e, canda el, numerosas testemuñas directas deste xenocidio van ficando sen voz ou sen forza para reivindicaren unha memoria digna. É por iso que a ARDF pulou con urxencia contra os obstáculos e logrou artellar unha equipa de até 40 profesionais para poder desenterrar os corpos.

A escavación comezou o 2 de xullo e acabou o 28 do mesmo mes. Máis de tres semanas nas que extraer a man todo o entullo, delimitar as fosas, sacar os restos mortais e limpar o lugar. «Unha vez sacamos os cascotes foi todo moi sinxelo», conta Santiago Carcas, presidente da ARDF, quen destaca a colaboración do persoal técnico e voluntariado e a boa disposición do arcebispado, das autoridades locais e da propia veciñanza.

A estimación inicial cifraba en 37 as vítimas que descansaban en Vilarraso. Porén, os desfeitos desa primeira capa indican un intento de facer desaparecer estes restos do exterminio. «Parece que a fosa foi aberta entre 1945 e 1950 para, con case toda a seguridade, tentar facela desaparecer», di. Na altura terían logrado levar os 16 corpos que se atopaban na primeira base e encheron o oco de terra con despeces, deixando 21 restos mortais atrás que hoxe ven a luz.

Entre os elementos recollidos nas escavacións, un dos restos tiña unha dentadura e uns zapatos de muller. «Aínda a falta de probas de ADN, é claro que estamos fronte aos restos de Mercedes, a mestra», engade o profesional. O estudo antropolóxico, que pretende ser realizado pola asociación nun laboratorio galego, analizará o material xenético e confirmará as sospeitas do grupo de arqueólogas, chegando a cuestións máis definitivas.

Cos ósos ao aire, a equipa arqueolóxica puido comprobar in situ que a meirande parte das vítimas foran torturadas e asasinadas cun tiro na caluga. Oitenta anos despois, os traumatismos e os golpes poden ser lidos nos restos. «Nós non só sacamos ósos, nós recuperamos crimes», mantén Carcas. A Garda Civil acode a cada fosa, que é posta en coñecemento do xuíz de garda, quen arquiva a causa. Ademais, a documentación gráfica do procedemento, os obxectos asociados e a información científica é presentada ante Nacións Unidas, institución que xa ten denominado o acontecido como «crimes de lesa humanidade». Crimes de odio que levaron por diante alcaldes, sindicalistas, mestras e operarios.

«Nós non só sacamos ósos, nós recuperamos crimes».

DESENTERRAR A VERDADE

Contra a oposición ás exhumacións, na ARDF son claros. «Hai un segmento da sociedade española que está tentando agochalo porque foron os seus pais e avós os que botaron mortos nas cunetas, os mesmos que nós estamos recuperando. Se fosen demócratas, non terían ningún medo á verdade», sentencia Carcas. A verdade non entendida como unha versión, «a palabra duns contra a doutros», senón como a difusión do que aconteceu, con datos contrastados e informacións rigorosas.

Para a tarefa de concienciación da sociedade, familias e asociacións sinalan que cómpre o compromiso público, desde a Administración estatal, pasando polas Deputacións até os Concellos. Do mesmo xeito que as persoas que viviron o conflito están a desaparecer, outra recua de persoas novas chegan ao mundo, cegas a este pasado, que é omitido nas escolas, institutos e universidades.

«Non se estuda ben e, dese xeito, cando se revelan os segredos, a mocidade de agora non fará nada porque os seus pais e avós, que seremos nós, xa teremos falecido e non haberá ninguén interesado en facer nada», detalla. Botar luz e non terra sobre as fosas é clave para non volver repetir erros do pasado e devolver a dignidade á memoria das vítimas. «Nós estamos a recoller probas dese xenocidio, e mentres se continúen a agochar estes crimes vai haber xente ignorante que pense o contrario», afirma Carcas.

A Historia sempre é reescrita polos que a recuperan. Unha gran Historia que é formada por pequenas historias como a de Mercedes Romero ou como a de José González Ledo, tamén enterrado en Vilarrraso. Traballador na editorial Espasa-Calpe, Ledo foi acusado na altura de ser homosexual e comunista. Non tardaron nin un mes en prendelo e paseárono tan só unha semana despois. Tiña 26 anos.

«A ollada dos voluntarios está posta xa no vindeiro ano, cando a asociación volverá para traballar nas fosas de Fervenzas ou de Santa Mariña, en Guitiriz, onde tamén agardan outras mestras e outros mozos. ‘Galicia está chea de fosas comúns’, manifesta o presidente da ARDF».

LAMA, SANGUE E BÁGOAS NOS SULCOS

Fronte aos signos da barbarie pasada, a ARDF finca os pés –e as mans– na terra. «Téñennos enfronte, aos demócratas e aos que mantemos a memoria viva polas vítimas do franquismo, imos deixar a alma e o espírito incompleto», declara Santiago Carcas. A ollada dos voluntarios está posta xa no vindeiro ano, cando a asociación volverá para traballar nas fosas de Fervenzas ou de Santa Mariña, en Guitiriz, onde tamén agardan outras mestras e outros mozos. «Galicia está chea de fosas comúns», manifesta o presidente da ARDF.

Nestas outras fosas, a comunidade mantén acesa a chama da memoria. «Recuperar foi un proceso lento porque tivemos que liberarnos dun medo, dunha lousa que había enriba», explica Alfonso Blanco sobre as investigacións. Este crego chegou a Santa Mariña en 1982 e leva anos a colaborar con numerosas iniciativas dentro da parroquia para dar a coñecer a fosa localizada dentro do cemiterio. As persoas están alí soterradas desde hai décadas, cando a propia Garda Civil indicaba á veciñanza que se encargasen de dar sepultura ás mortas abandonadas nas cunetas. Como párroco, Blanco non desliga o seu deber comunitario delas. «Para min xa son veciños, porque están nese lugar tan importante das nosas comunidades como son os cemiterios, os agros ao pé da igrexa… Están aí sempre, escoitando a música cando hai festa, as nosas bágoas cando enterramos un parente…», relata.

Segundo o sacerdote, a procura da xustiza e da restauración da dignidade para estas vítimas é indivisíbel do recoñecemento da súa identidade e da súa historia. «É un deber da xustiza, porque a ollos de Deus, todas as historias desas persoas merecen saír á luz, porque ademais eran homes e mulleres mártires de gran dignidade que deron a vida pola liberdade e a paz», defende o crego. Perante a gravidade destas mortes, o esquecemento é igual de grave.

En 1937, máis de oito décadas antes de que un arqueólogo voluntario e un cura digan estas palabras, Luís Pimentel albiscaba, tan só un ano despois do estoupido da Guerra Civil, o inicio do desastre e escribía en Lugo: «¡Os milleiros de horas, de séculos, / que fixeron falla / para faguer un home! / Teñen que se encher aínda / as cunetas / con sangue de mestres ou de obreiros. / Lama, sangue e bágoas nos sulcos / son semente. / Ti sabes que todos os días / hai un home morto na cuneta, / que ninguén coñece aínda.»

«Para min xa son veciños, porque están nese lugar tan importante das nosas comunidades como son os cemiterios, os agros ao pé da igrexa… Están aí sempre, escoitando a música cando hai festa, as nosas bágoas cando enterramos un parente…».

«É un deber da xustiza, porque a ollos de Deus, todas as historias desas persoas merecen saír á luz, porque ademais eran homes e mulleres mártires de gran dignidade que deron a vida pola liberdade e a paz».

Reportaxe extraída do número 10.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido