•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

santiago

Lucía Pérez

150 150 CORALIA

Corría o ano 2003 cando nas radios e na televisión empezaban a soar os seus primeiros temas orixinais. Tiña só dezaoito anos, pero no currículo de Lucía xa había mil e un escenarios e estudios de televisión, pois a súa foi unha vocación prematura, a dunha voz nacida para cantar.

Desde aquel primeiro disco Amores y Amores ata o máis novo Quince soles, a súa paixón pola música non deixou de medrar, en idéntica medida a como o fixo o afecto do público. De feito, para cando en 2010 sacou á venda Dígocho en galego (o primeiro álbum cantado integramente en galego), Lucía Pérez xa era unha das cantantes máis queridas do noso país, moito antes de vivir o fulgor eurovisivo con Que me quiten lo bailao, un éxito para o que levaba moito tempo traballando, ao igual que para os que virían despois.

Vimos de pasar unha inesquecible xornada de vendima heroica na chantadina Ribeira Sacra xunto á inconfundible Voz do Incio, na que o sorriso e a luz de Lucía Pérez nos cativaron por completo.

Entrevista de BEGOÑA CASTAÑO
Fotografías de FRED IGLESIAS
Vestimenta de ALALÁ COUTURE
Xoias de KATUXA PLATERO
Peiteado e maquillaxe de DOLCHE PELUQUEROS
Estilismo de ÁLEX REGUEIRO
Localizacións en VÍA ROMANA ADEGAS E VIÑEDOS

«A mellor melodía é o silencio interrompido polos sons naturais, por eses sons que nos rodean, como o vento, como os paxariños, como a auga correndo...»

Logo dun día percorrendo estes fantásticos escenarios, poderiamos afirmar que Lucía Pérez é completamente feliz camiñando entre montañas?
Moito nos rimos e que ben o pasamos! E vaia momentazo pasamos no Land Rover polo medio da viña [cuxos balanceos foi compartindo en streaming nas redes]! A verdade é que son feliz entre estas montañas que están pretiño das do Incio nas que eu me sinto moi a gusto, cómoda, moi libre. É a miña terra, son de monte e, a verdade, é que a min é fácil sacarme un sorriso. Para min é moi bonito transmitirlle optimismo á xente.

Hai un son ou unha melodía que te faga voar ata un lugar tan singular coma este?
A mellor melodía é o silencio interrompido polos sons naturais, por eses sons que nos rodean, como o vento, como os paxariños, como a auga correndo…

Que o teu era a música, xa o tiñas claro de cativa. Como lembras os primeiros aplausos?
Seguramente os primeiros aplausos recibinos nunha función da escola cando ía ao parvulario, agora educación infantil. Tería catro ou cinco anos e cantei Chica ye-ye, con corpo de baile incluído que facían as miñas compañeiras da clase. Está claro que xa daquela era moi atrevida.

Na túa casa, ninguén dubidou nunca que o teu era a canción. Foron moitos os quilómetros que fixo Encarna, a túa nai, para axudarte a facer realidade o teu soño?
Foron moitos, moitos quilómetros…, e sempre que me fan esta pregunta non podo evitar emocionarme e recordar os meus comezos porque vivir nun lugar como Boo, no Incio, ten as súas vantaxes pero tamén obriga a redobrar esforzos. Pensa que a miña nai recollíame na parada do bus co bocata para írmonos ao conservatorio de Lugo, e non polas estradas que hai agora, con neve, con néboa, chovendo…, e tamén aos concursos, aos festivais… Os meus pais sabían que era coa música co que eu gozaba e nunca me puxeron trabas para ser feliz. Eu débolles todo a eles.

Gañar Canteira de Cantareiros supuxo o principio da túa carreira profesional. Pero foi o amor o que fixo posible a gravación do teu primeiro disco.
Si, foi o amor dos meus pais que viron en min unha vocación forte e quixeron darme a oportunidade de empezar esta carreira apoiándome para gravar o meu primeiro disco que se chamou Amores y amores. De non ser así, sería moi difícil poñer en marcha a miña carreira profesional.

Que canción ou actuación concreta te convenceu de que esta ía ser a túa vida?
Non houbo unha canción nin unha actuación en concreto que o puxera de manifesto. Iso non ocorre de repente. Non te levantas un día e dis ‘esta é a miña canción’. É co paso do tempo como te das conta de que es máis feliz facendo cousas relacionadas coa música, ben sexa ensinando, nun concerto ou facendo entrevistas de radio. Nos comezos debía compaxinar a música cos meus estudos e, xa daquela, era máis feliz cando podía facer algo relacionado coa música. Esta profesión vaite envolvendo pouco a pouco e agora non podería imaxinar a miña vida sen ela.

O compositor e produtor Chema Purón é un personaxe clave na túa traxectoria. Como xurdiu a vosa relación profesional e como evolucionou no tempo?
Xa hai máis de dezaseis anos que traballamos xuntos! Coñecino grazas ao músico galego Félix Cebreiro cando eu era unha nena, unha nena á que lle gustaba cantar e que quería facer un disco. Cando me deron a oportunidade de traballar con el, que lle tiña composto temas a Paloma San Basilio, da que eu era superfan, non o podía crer. Depositou en min a súa experiencia de máis de trinta anos, e voulle estar agradecida para sempre por confiar en min. Fíxate que en todos estes anos non tivemos nunca ningún conflito, porque sempre coincidimos no enfoque que había que darlle á miña carreira, e á hora de cumprir obxectivos. Chema Purón é, sen dúbida, unha persoa á que lle debo moito e da que sigo a aprender cada día.

Ana Kiro, antes de converterse na voz máis querida en Galicia, tamén acadou o éxito discográfico dentro e fóra do estado. Ela, que a piques estivo de acudir a Eurovisión no 69, elixiu o galego como o seu primeiro público. Hai algunha conexión entre as dúas traxectorias?
Asociar o nome de Ana Kiro á miña carreira e ao meu nome é un eloxio con maiúsculas. Ana Kiro sempre será un referente para min. Ela coñeceu os meus comezos e sempre me animou a perseguir este soño e a non quedar coas ganas. Penso que se hai algunha conexión entre as dúas traxectorias será seguramente o amor pola terra, aínda que a min gustaríame que tamén o fose a profesionalidade que ela tiña e que eu tento ter. Ana Kiro é para min un exemplo que hai que seguir, non só como artista senón tamén como muller galega.

Sobrevivir a Eurovisión semella cada vez máis complicado. Cales foron as túas claves para ter aproveitado ese trampolín sen morrer de ‘éxito’?
Creo que a clave está en non quedar ancorada no que significa o festival de Eurovisión, en pasar páxina e centrarse en novos obxectivos. Aínda que páxinas tan importantes coma esta sempre vaian estar presentes na miña vida, hai que mirar cara a adiante e seguir camiñando. Se non pasas a páxina de Eurovisión é cando podes morrer artisticamente, mais eu penso que non se morre de éxito, mórrese profesionalmente cando non se é capaz de atopar novos obxectivos.

Tes dito que coa canción Que me quiten lo bailao en Viña del Mar non terías pasado á final. Coa perspectiva que dan sete discos, que títulos do teu repertorio cres que retratan mellor a túa personalidade?
Cada festival ten as súas propias características e o de Eurovisión e Viña del Mar, sendo dous grandes festivais, non se parecen moito. O Festival de Eurovisión fala en diferentes idiomas e Viña del Mar está dirixido a un público de fala hispana, polo que te podes permitir o luxo de cantar unha canción na que a mensaxe teña moita máis importancia, que non era o caso de Que me quiten lo bailao, tema que, por outro lado, mostra a miña alegría e optimismo. En realidade, cada capítulo da miña vida artística ten diferentes títulos; cando un está a buscar o seu estilo, logo a voz vai adquirindo personalidade, vai adquirindo forza, así que pódese dicir que cada disco é o retrato de cada etapa da miña vida.

«Ana Kiro sempre será un referente para min. Ela coñeceu os meus comezos e sempre me animou a perseguir este soño e a non quedar coas ganas. Penso que se hai algunha conexión entre as dúas traxectorias será seguramente o amor pola terra, aínda que a min gustaríame que tamén o fose a profesionalidade que ela tiña e que eu tento ter. Ana Kiro é para min un exemplo que hai que seguir, non só como artista senón tamén como muller galega»

Hoxe, a televisión é unha aliada necesaria para facerse un nome e manterse. Ti naciches musicalmente na televisión e a televisión quérete ben. De todos os teus traballos para este medio cal che proporcionou ata agora máis alegrías?
A televisión é imprescindible para unha artista porque mantén viva a túa imaxe e o teu nome. Eu teño a gran fortuna de sentirme moi apoiada polos diferentes medios de Galicia, non só pola televisión, á que verdadeiramente lle estou moi agradecida. Para min, o proxecto televisivo máis emocionante foi Heicho cantar queridiña, un programa musical que compartín co grande actor e comunicador Sergio Zearreta, no que aprendín moito, gocei moito e rin moito; pero tampouco podo esquecerme do máis recente Destino Santiago, ese novo formato de televisión no que tiven a sorte de vivir e palpar o Camiño de Santiago ao longo de corenta días. Foi, sen dúbida, toda unha experiencia, unha experiencia con maiúsculas.

Logo de exercer de xurado na Liga dos cantantes extraordinarios, que nota te pos ao outro lado do escenario?
A nota non a teño que poñer eu, tena que poñer o público! Eu procuro ser esixente comigo mesma porque iso me axuda a mellorar, e en consecuencia sempre agradezo a súa sinceridade. Se me serve para avanzar…, benvida sexa unha nota non moi alta [ri]!

Dedicándote profesionalmente á música e co cantautor Vizcaíno como irmán, hai outro tema de conversa posible nas xuntanzas familiares?
Si, claro que hai outros temas de conversa. Falamos de música, mais tamén de viaxes, de cuestións de actualidade etc. Sería case que enfermizo estar o día enteiro falando do mesmo tema. Cando nos xuntamos falamos de todo.

Neste novo traballo volves cantar en galego e con convidados de luxo. Chenoa, Rosa Cedrón, Xabier Díaz e unha longa listaxe de nomes recoñecidos celebran os teus quince anos dedicada á música. Como son estes teus Quince soles?
Son quince cancións coas que lle dou as grazas ao público por seguir deixándome facer o que tanto me gusta, e tamén son quince autorregalos que me fixen a min mesma ao unir a miña voz á de grandes amigos e á de grandes artistas. Síntome moi feliz de ter a profesión máis marabillosa do mundo e encantaríame que este disco tivera unha vida moi longa. Para unha artista a maior satisfacción é que as súas cancións perduren no tempo.

No disco vólveslle poñer voz a Rosalía, pero a túa conexión cos seus versos vén de vello. Como lle explicarías a Rosalía a poesía que garda O Incio?
Pois co tema O Incio, a canción que compuxen con Chema Purón, unha fotografía musical da súa paisaxe e das súas xentes, da miña terra brava, como ben a cualificou Ánxel Fole, e que pariu mulleres grandes como Marica Campo.

Ademais de xirar co teu repertorio, nestes últimos tempos estaslle a dar unha boa volta ao cancioneiro tradicional con A Roda. Como recibe esa actualización o público?
Moi ben, ou así nolo trasladaron en cada concerto que demos. Creo que xa era hora de lles dar esa pequena revolta a versos de cancións tradicionais, que en realidade son bastante machistas, pois hai que pensar que ao final somos o que cantamos. A nosa sociedade está a avanzar e as cancións tamén teñen que avanzar e cambiar. Para min, como muller e como artista, foi marabilloso formar parte deste proxecto, desta proposta tan diferente e tan necesaria contra a violencia de xénero. Quen me ía dicir hai uns anos que estaría a cantar cos homes da Roda! Esas mesturas son xeniais! Que as cancións axuden á boa saúde da nosa sociedade é o mellor premio ao que podemos aspirar.

É aínda moi machista o mundo da música en Galicia?
Uf, é unha pregunta de resposta complicada! Non sei se é moito atrevemento pola miña parte apuntar que en Galicia ese machismo aínda persiste, no eido das orquestras por exemplo. No meu caso, desde logo, si podo afirmar que nunca o sentín a nivel profesional. Quero pensar que imos polo bo camiño e que, en pouco tempo, está pregunta xa non terá sentido.

«Eu como muller sinto a necesidade de ser a voz de moitas mulleres silenciadas que precisan berrarlle á súa parella 'quen te cres que eres'!»

Cal dirías que é a clave para ter sempre unha axenda tan cargada?
Non parar nunca de traballar e reinventarse constantemente! A xente non imaxina o traballo que hai detrás, ese traballo que non se ve. A vida dunha artista non é só saír ao escenario ou facer unha entrevista, detrás hai moito traballo de oficina que fai que sigas a avanzar e que ocupa unha gran parte da túa axenda. É un traballo primordial que a maior parte da xente descoñece.

Como é o teu momento actual?
Esta é unha carreira de fondo na que sempre hai proxectos nos que implicarse polos que paga a pena traballar arreo. Unhas veces móveste máis á présa, outras vas máis amodo, pero o importante é non parar nunca e seguir camiñando. Co paso do tempo conseguín gozar de cada paso que ía dando, sen necesidade de agardar á consecución dun obxectivo determinado. Creo que o importante é gozar no camiño, así que diríache que agora estou verdadeiramente resplandecente cos meus Quince Soles.

Tamén a nivel persoal?
Estou vivindo unha etapa moi feliz coa miña parella, de cambios… E, afortunadamente, a miña familia está ben de saúde, o que fai que eu estea tamén ben. Teño un avó de 95 anos que segue a contar historias marabillosas, e encantaríame que este momento durase moito!

A túa titulación en maxisterio e pedagoxía musical, e o grao medio de guitarra clásica evidencian a solidez da túa relación coa música a múltiples niveis. Como sería a profesora Lucía Pérez?
Querería transmitirlles aos estudantes amor pola música e sacar á luz toda a súa sensibilidade. A música non só é coñecer as notas ou tocar un instrumento, a música ten que ser capaz de emocionarte a ti e emocionar os que a escoitan, e eu creo que moitas veces, sobre todo nas aulas, isto déixase de lado e só se atende a cumprir obxectivos. Penso que se tiraramos máis polo lado emocional iríannos mellor as cousas.

Hai algunha canción coa que che gustaría lembrar 2019?
Hai dúas. A primeira sería Quen te cres que eres?, porque nós, as xentes que estamos de cara ao público, temos a obriga de transmitir as mensaxes que demanda a nosa sociedade. Falaba antes desa Roda da igualdade, con ese slogan tan claro ‘NON contra a violencia de xénero’. A esta sociedade fanlle falta mensaxes coma esta e eu como muller sinto a necesidade de ser a voz de moitas mulleres silenciadas que precisan berrarlle á súa parella ‘quen te cres que eres’! O segundo tema que escollería sería Terra, que incluín no meu último disco, un éxito de Xocaloma dos anos 80 que incide na problemática ecolóxica mundial, unha canción que nos invita a tomar conciencia de que só temos unha Terra que debemos coidar.

E que melodía conecta cos teus desexos de cara ao 2020?
É difícil atopar unha canción capaz de resumir todos os desexos para un novo ano, xa que o que a min me gustaría é que neste ano a vida e o mundo que nos rodea experimentasen melloras en moitos eidos, en especial no relativo ao papel da muller e ás problemáticas de corte social; por iso, ao que eu aspiro coa miña música é axudar a construír un mundo mellor.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Lucía Freitas

150 150 CORALIA

Lucía Freitas non se detén un segundo. Por iso non nos estraña que nos responda á 1:11 da madrugada ao whatsapp no que lle solicitabamos a entrevista. «É que vexo as mensaxes, pero despois póñome a outras cousas e esquezo…», explícanos. O seu día a día é un maratón, como unha desas xornadas en El Celler de Can Roca, cando empezaba nisto dos fogóns: «Era tan duro que ao chegar á casa doía todo. Pero vaste afacendo». Esa capacidade para afacerse explica que poida dirixir A Tafona e Lume, ser chef executiva no Tomiño de Nova York, criar o seu neno de tres anos, que no medio da entrevista lle pide un xeado, e que aínda estea pensando en novos retos: «Atráeme moito Xapón…». Falamos das dúas décadas que transcorreron desde que empezou a estudar cociña até que A Tafona recibiu a ansiada estrela Michelín. Lembramos tamén cando o restaurante de moda en Santiago era un local de copas: «Si, entón chamábase o Tamboura, eu non o cheguei a coñecer porque debía de ser moi nova, pero cando abrimos hai dez anos moita xente dicía: aquí viña eu de festa». Agora os clientes seguen indo de festa á Tafona, pero unha festa moi distinta, a festa do padal.

Entrevista de XABIER LÓPEZ & Fotografías de MÍRIAM GONZÁLEZ

Hai seis meses que A Tafona acadou a primeira estrela Michelín. Cambia moito este recoñecemento a vida dun chef?
O maior cambio é que o restaurante está permanentemente cheo, e iso dá unha tranquilidade moi grande, permite ter máis mans, máis equipo. Todo é máis doado cando tes mans; a min persoalmente veume moi ben porque me deu máis tempo libre para estar co meu fillo. Tamén podo ter outros produtos que antes non podía ter porque non sabía se se ían vender ou non. A xente vén entregada comer á Tafona e iso agradécese moito.

Tamén che damos máis a lata coas entrevistas…
A verdade é que eu sempre fun bastante mediática, gústame dar charlas por España adiante, falando da miña cociña, da gastronomía galega en xeral. Si que é certo que isto me deu o pulo para que me chamen aínda máis. Agora fago outra selección porque non chego a todos os eventos que me propoñen: escollo os que achegan e me achegan. Pero, basicamente, a estrela Michelín significa durmir coa tranquilidade de saber que ao día seguinte vas ter o restaurante cheo.

Dis que a estrela dá tranquilidade, non supón tamén unha presión engadida, a esixencia de non poder fallar nunca?
Non, para min cero. Cero, de verdade. A maior das presións é a que me poño eu mesma. Recoñezo que debe ser difícil ter un restaurante con estrela Michelín nas aforas, e ao mellor de martes a xoves case non traballas… No meu caso, como teño un equipo fabuloso, unha Praza de Abastos marabillosa ao carón, e unha regularidade de clientes moi boa, pois non teño medo ningún. Sei que o que sae da porta da cociña da Tafona é o mellor que se puido facer e o meu equipo de sala vaino defender da mellor maneira posíbel.

«A estrela Michelín significa durmir coa tranquilidade de saber que ao día seguinte vas ter o restaurante cheo»

Esta estrela non é unha que caera do ceo. Hai case vinte anos que marchaches, con 19, estudar ao País Vasco.
Son case vinte anos, si, e dez na propia Tafona. Os comezos foron moi difíciles, eu empecei cun menú do día e non había medios. O que había era moita frustración. Ti chegas acostumada a traballar cun nivel de esixencia moi alto, e sabes que podes conseguilo, pero non o fas porque non tes nin mans, nin clientes aos que repercutirlles… É moi duro, os niveis de frustración son tan altos que acaban minándote como persoa.

Até que chega a recompensa…
Mira, hai tres anos o meu fillo chegou para encherme a vida de calma e sosego. Fíxome mellorar como cociñeira, como xefa e como persoa. Deume as forzas para cambiar o chip e darme conta de que tamén tiña que estar feliz. A partir de aí a miña vida profesional comezou a florecer máis rápido. Cando pensas sempre en positivo e amas o que fas todo é máis doado. Chegou un punto en que eu non necesitaba a estrela Michelín, porque eu sentía que xa a tiña sen necesidade do carteliño. Sabía que todo o que saía da miña cociña era de estrela.

Antes de regresar a Galicia e abrir A Tafona traballaches en restaurantes tan recoñecidos como El Celler de Can Roca, El Bohío ou Mugaritz. Realmente o nivel de estrés nesas cociñas é tan alto como parece desde fóra?
Ou máis! Lembro que cando comecei no Celler, que foi o meu primeiro restaurante gastronómico, chegaba á casa e non podía durmir da dor que tiña nos pés. Tes que afacer o corpo, a cociña é un traballo tan duro que cando comezas dóeche todo. Si que é certo que eu era noviña e custoume adaptarme. Logo o que che acaba pasando é que te contaxias desa tolemia dos cociñeiros que queren que todo sexa sempre perfecto. Eu sei que o teño dentro porque pasei por eses restaurantes, iso é algo que non se ensina na escola.

É posíbel soportar durante moito tempo ese día a día tan duro?
É complicado. Non sei cal é a porcentaxe, pero na miña clase eramos vinte e pico cociñeiros e hoxe debemos seguir cinco con sorte. Iso é unha realidade.

Hai un par de anos houbo unha forte polémica por unhas declaracións de Jordi Cruz nas que recoñecía que os seus bolseiros (os chamados stagiers) non cobraban polo traballo.
Daquela era o que había, era parte dun todo, ti dabas un traballo a cambio dunha formación. Eu dou as grazas porque sen iso ao mellor non tería chegado xamais a entrar nas cociñas de dúas estrelas Michelín, da elite. Para min foi a chave, abriume as portas. O día que eu abrín A Tafona hai dez anos saín na prensa porque tiña o currículo que tiña. Aínda hoxe seguen falando do meu currículo, así que é unha contraprestación. Evidentemente, hai maneiras, hai fórmulas…

«O meu fillo chegou para encherme a vida de calma e sosego. Fíxome mellorar como cociñeira, como xefa e como persoa. Deume as forzas para cambiar o chip e darme conta de que tamén tiña que estar feliz. A partir de aí a miña vida profesional comezou a florecer máis rápido»

Tamén te formaches en Espai Sucre con Jordi Butrón. Teño entendido que durante un tempo chegouche a molestar que te considerasen pasteleira antes que cociñeira, porque ese é un rol…
…un rol de muller, claro! (interrompe). Abrín A Tafona cun socio, eramos home e muller, e xuntábanse dúas cousas: unha, que en Galicia non había moi bo nivel de pastelaría e a xente deuse conta enseguida de que a nosa era moi boa; e segundo, a xente, sempre que hai un home e unha muller, tende a pensar que a muller é a pasteleira e o home o cociñeiro. Eses prexuízos molestábanme porque eu era a alma da Tafona, sempre foi o meu proxecto, sempre fun a persoa organizadora, a que facía os pratos… Eu era o todo do restaurante.

E foi por iso polo que te apuntaches ao concurso de Cociñeiro do ano en 2016.
Eu odio eses concursos, pero era unha forma de ter publicidade, daquela o restaurante estaba de capa caída porque traballabamos só co menú do día, e o que gañabamos era o mesmo que gastabamos. Pero é certo que o concurso tamén foi unha forma de lle berrar ao mundo que eu era cociñeira e non pasteleira, que parece que che dicían: si, si, pero o que cociña é o teu socio. E iso jode (remarca ben o son gutural do iota). Jode cando estás deixando a vida detrás dos fogóns. Clasifiqueime para a final e quedei segunda. Fun alí co meu neno de 23 días, así que foi unha derrota que soubo a vitoria.

Hai tres anos é cando se produce ese gran cambio do que nos falaches, verdade?
Hai tres anos que naceu o meu neno, hai tres anos que rompín co meu socio, hai tres anos que quedei soa no restaurante e, claro, verme soa, cun neno dun mes, con moitas limitacións económicas, porque quedei bastante tocada cando separamos a sociedade… E tiven a sorte de que viñeron comer uns americanos a través dun amigo e propuxéronme abrir en Nova York.

Falamos do restaurante Tomiño en Little Italy?
Si, si, ese foi o gran punto de inflexión. Permitiume vivir un reto cara a min mesma. Estaba acostumada a traballar cunha man dereita e non saía da miña cociña, levaba oito anos sen vacacións. E pasei diso a organizar un restaurante desde a distancia, facer o deseño das cociñas, das cartas, viaxar para elixir o xénero, material, provedores… Todo iso reforza porque tes que saír do teu limiar de tranquilidade e superar retos.

Cal é a túa relación co Tomiño agora mesmo?
Son o que chaman a chef executiva. Son a responsábel da carta, a responsábel de ter alí dúas persoas que pasaron polo meu restaurante e se formaron para levar o restaurante en Nova York… O meu reto foi organizar desde cero a cociña, formar xente, estruturar a carta, facer todo o receitario e, puntualmente, viaxar para ver que se pode achegar de novo.

Cantas veces ao ano viaxas a Nova York?
Unha vez ao ano, normalmente. É unha cociña tradicional galega, son as miñas receitas pero alí non se busca o mesmo que na Tafona e en Lume, que é moito movemento e cambio. Alí temos unha carta moi fixa, con algún que outro fóra de carta en tempada. Están os grandes clásicos galegos e pouco matiz hai que lles dar.

Ten boa aceptación a cociña galega nos Estados Unidos?
Pois mira, nun ano conseguimos o que non conseguín eu até os seis aquí na Tafona. Conseguimos o Bib Gourmand que é como a estrela Michelín á mellor relación prezo-calidade. Din que é a canteira das estrelas. O orgullo é que non só vai a xente española que vive en Nova York, temos moitos clientes asiáticos, moitos neoiorquinos. Eu estou feliz porque a xente goza, come rico. Come Galicia.

E hai un ano abriches Lume nas Ameas. Que é Lume para ti?
Lume significa a posibilidade de que todos eses clientes que me axudaron a crecer durante oito anos teñan un sitio para seguir comendo a miña comida e non teñan que gastar tanto como na Tafona. Claro, para min A Tafona agora é algo especial. Gústame que a xente o valore así: que veña en datas especiais. Lume é máis para todos os días, máis desenfadado. Eu sempre digo que no día de mañá será o sitio onde me xubile, dándolles de comer a quince persoas e punto.

É unha casualidade que o que separa A Tafona e Lume sexa precisamente a Praza de Abastos?
Non, en absoluto. A Praza de Abastos é o centro da miña vida. Eu fago alí a compra a diario para os dous locais, teño unha vida moi centrada no mercado, nas paisanas. Non sabería cociñar por teléfono, facer os pedidos por teléfono. A paixón faime elixir cada cousa que logo van comer os meus clientes. Iso é o que fai unha boa anfitrioa, non? A Praza é un tesouro que hai que potenciar.

Coa Tafona, Lume e o proxecto do Tomiño dáste por satisfeita?
Non, para nada. A medio e longo prazo teño máis miras. Teño moita vinculación co Xapón, e nuns anos gustaríame poder levar o meu proxecto alí. É algo que teño na cabeza… e xeralmente cando me propoño algo consígoo.

A cociña galega aínda está por despuntar?
Creo que toda España está pendente de cando vai eclosionar Galicia. Temos grandísimos profesionais, un produto espectacular… Só falta que llo berremos ao mundo. Hoxe preguntábanme que faría por Santiago. Eu penso que faría de Santiago un San Sebastián pequeniño, penso que temos calidade suficiente, unha cidade moi cultural e moi rica para atraer turistas. Penso que o bo que temos en Galicia é que somos auténticos, iso atrae cada día máis xente. Ao público témolo gañado abondo.

«A Praza de Abastos é o centro da miña vida. Eu fago alí a compra a diario para os dous locais, teño unha vida moi centrada no mercado, nas paisanas. Non sabería cociñar por teléfono, facer os pedidos por teléfono. A paixón faime elixir cada cousa que logo van comer os meus clientes. Iso é o que fai unha boa anfitrioa, non?»

Contido extraído do núm. 13

E como convertemos Santiago de Compostela en San Sebastián?
Hai que dinamizar a cidade, traer aquí algún congreso, facer eventos gastronómicos… Pódense facer moitas cousas. Cando veñen os xornalistas sempre mos mandan a min para que os leve ao mercado, tomamos uns viños, abrimos unhas ostras, a xente marcha namorada, porque as experiencias que poden ter aquí non as teñen noutro sitio. Hai que facer un proxecto gastronómico a longo prazo e traer cultura, e dentro da cultura a gastronomía tamén é parte fundamental. Isto é algo que fan en moitas cidades e conseguen atraer moita xente.

Neses oito anos fóra chegaches a ter morriña?
Da familia, si. Lembro que cando vivía en Cataluña botaba de menos a choiva. En San Sebastián era máis nova e aí non botaba de menos nada, tiña ganas de comer o mundo. Pero aos 27 a morriña xa me fixo regresar, eu son moi familiar e non soportaba non ser partícipe do día a día dos meus, sentir que perdía cousas importantes das súas vidas.

E, logo dunha longa semana de traballo, cal sería un bo plan para a fin de semana?
Gústame moito a Alameda, lémbrame a infancia cos meus irmáns, curmáns… Gústame pasear por alí co meu neno, tamén camiñar pola zona vella; sempre vivín no casco histórico e pasealo é parte da miña vida. Moitas veces a vida é tan caótica, tanta loucura, que me gusta simplemente camiñar sen pensar e pensando todo, sabes? O mellor desta cidade é camiñala e deixarte levar.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Carmen Pomar

150 150 CORALIA

Sensible e coidadosa, creativa e perfeccionista, afectuosa e solidaria, comprometida e idealista, próxima e accesible, rápida e incansable. Así ven a conselleira Pomar os seus colaboradores máis próximos, e así foi como a sentimos durante a entrevista e a sesión fotográfica que nos levaron até o seu antigo instituto no corazón de Compostela. Percorrer xunto con ela as aulas e os laboratorios do IES Rosalía de Castro permitiunos entreabrir o caderno dun tempo moi feliz, cheo de apuntamentos precisos e anécdotas xenerosas.
Para Pomar, que considera que «a docencia e a política se unen tanxencialmente pola vocación de servizo», a educación é a materia prima coa que alcanzar as aspiracións máis profundas, e a diversidade, o valor que marca a diferenza entre o que somos e podemos chegar a ser. Defende asemade as bondades da innovación, da intelixencia emocional e da creatividade para achegarnos á felicidade, un estado que no seu caso vai aparellado ao tempo gozado cos seus «en especial, cando boto máis de media hora coa milla filla», preto do mar, nunha lectura rexeneradora ou cunha boa conversa.

Entrevista de ÁLEX REGUEIRO & Fotografías de FRED IGLESIAS

Como eran os primeiros días de escola de Carmen Pomar nena?
Cheos de emoción e curiosidade. Eu vivía no barrio de Sar onde había unha pequena escola, A Milagrosa; lembro que tiña tantas, tantas ganas de ir á escola que, cando tiña dous anos e medio, Elena, a profesora —que era amiga dos meus pais— convidoume a ir, pero como non tiña sitio para me sentar levaba da casa unha pequena cadeira de vime.

Entre os seus profesores, houbo algún que marcara o seu rumbo de maneira máis significativa?
Fíxoo Elena na miña primeira infancia e despois marcáronme moito os profesores do Instituto Rosalía de Castro. Fíxoo Paco López, o profesor de matemáticas, que nos axudou a entendelas dunha maneira diferente, ao igual que o fixo Paz Padín, a profesora de lingua e literatura, poñendo en marcha un grupo de teatro —que era algo que sempre quixera facer—, que me permitiu encher catro anos de obras teatrais e escenarios. Pero quen máis me marcou, por ser quen me levou a estudar psicoloxía foi Teresa Pérez Mateos, a miña profesora de filosofía en terceiro de BUP e COU. Eu era unha adolescente diferente no tocante ás afeccións, que gozaba da ópera, do teatro e de ler filosofía, e lembro que dentro do temario había un apartado sobre psicoloxía, no que nos achegaba a esa parte dese mundo descoñecido do cerebro, do pensamento, que foi o que me levou a cursar psicoloxía.

De alumno a mestra, cal é o segredo para facerse cunha clase e deixar pegada nun estudante toda a vida?
Creo que é a paixón que sentes polo que fas. Se tes paixón e a transmites, os alumnos percíbeno e para eles iso representa unha motivación fundamental. Debemos deixar os problemas fóra da aula e vivir o momento como único. É moi importante esa empatía, esa capacidade de comunicación á hora de lles transmitir os contidos aos alumnos, pero non dunha forma global senón como individualidades.

«Boto man da psicoloxía todos os días. Axúdame a ser máis tolerante coa frustración, a entender a todos e a entender todas as posturas. A psicoloxía axúdame a ser empática e a relativizar»

Eusebio da Guarda, Santa Irene, Rosalía de Castro son centros de referencia. Cal o segredo do seu éxito?
Hai distintas variables. Unha delas é que estes centros son edificios históricos e, dalgunha maneira, as súas paredes, aulas, laboratorios transpiran historia. Creo que iso é importante. Son institutos nos que estudaron persoeiros coñecidos, que se dedicaron ás letras, ás ciencias, ás artes e iso tamén deixa pegada; nos alumnos destes institutos espértase un sentimento de pertenza, por dicilo dalgunha maneira, un orgullo que contribúe a esa motivación intrínseca que os estudantes deben ter. Outra variable importante é que a maior parte do profesorado destes centros leva moitos anos dando clases neles e esa estabilidade favorece que se incorporen cada ano novos proxectos de éxito. Está claro que os centros singulares polo seu carácter histórico son sempre especiais. Eu síntome orgullosa de ter estudado nun deles.

Podemos dicir que a docencia é a súa vocación; pero éo tamén a política?
A docencia e a política únense tanxencialmente pola vocación de servizo. Tanto os docentes como os políticos deben sempre servir os demais.

Como mudou a súa percepción da realidade da educación en Galicia desde que chegou ao cargo?
Eu xa dirixía proxectos educativos vinculados á Administración polo que xa estaba conectada coa realidade educativa, pero dun xeito máis pedagóxico que administrativo. Agora teño que lle transmitir esas ganas e esa motivación a un organismo que vai a outra velocidade por mor dos seus condicionantes burocráticos e orzamentarios. Esta cuestión fíxome poñer os pés na terra para ser máis realista e darme conta de que hai limitacións que non se poden borrar dun día para outro.

Nun posto tan exposto, ten que botar man a miúdo da súa experiencia profesional para relativizar críticas e eloxios? A psicoloxía é a mellor aliada da política?
Boto man da psicoloxía todos os días. Axúdame a ser máis tolerante coa frustración, a entender a todos e a entender todas as posturas. A psicoloxía axúdame a ser empática e a relativizar. Axúdame a achegarme á xente e comunicarme, e ser psicóloga infantil axúdame a conectar cos máis pequenos e pequenas cando visito unha aula.

Neste arranque das clases que obxectivos centrais marca a conselleira para o novo curso?
O primeiro obxectivo é reforzar a tarefa orientadora. Son unha firme defensora da orientación como un dos piares básicos do sistema educativo. Ademais de poñer en marcha un plan de orientación vocacional e profesional, é preciso reforzar e optimizar o ensino das linguas. Galicia ocupa un dos mellores postos no ranking do ensino de linguas, pero é moi importante mellorar a súa ensinanza na aula ordinaria. O terceiro obxectivo ten que ver co recoñecemento explícito da innovación educativa, cuestión que nos permitiu traballar na creación dun selo que identifique os centros nos que se fai innovación. E, xunto con isto, todo o que ten que ver coa atención á diversidade e coa inclusión —un dos meus ámbitos profesionais previos—, tendo en conta que a inclusión ten que facerse dunha maneira real nas aulas, atendéndolles cada vez máis e mellor ás necesidades dos alumnos.

Nas aulas galegas hai diversidade e inclusión real?
O primeiro que fixen nada máis chegar á consellaría foi crear un novo servizo na dirección xeral de ordenación educativa de orientación e inclusión, que está a contribuír ao reforzo da orientación e da inclusión. O sistema educativo galego é moi inclusivo, do 93% segundo as táboas internacionais, mais non só é importante que os nenos estean nas aulas ordinarias, tamén o é que se atendan as súas necesidades. O orientador ten un papel fundamental nos centros educativos, por iso debemos reforzar a súa tarefa, e para que os orientadores poidan mellorar esa atención á diversidade puxéronse en marcha cursos e protocolos de atención, e en breve activarase o protocolo de atención a alumnos de altas capacidades e o protocolo de atención a alumnos con dislexia e outras dificultades da aprendizaxe. A intención destes protocolos non é controlar se os profesores están a facelo mellor ou peor, o que queremos é que funcionen como guías e facilitadores da tarefa docente nas aulas.

«O primeiro que fixen nada máis chegar á consellaría foi crear un novo servizo na dirección xeral de ordenación educativa de orientación e inclusión, que está a contribuír ao reforzo da orientación e da inclusión. O sistema educativo galego é moi inclusivo, do 93% segundo as táboas internacionais, mais non só é importante que os nenos estean nas aulas ordinarias, tamén o é que se atendan as súas necesidades»

«Cando falo de creatividade pásame un pouco como cando falo de intelixencia emocional, que non creo nos programas ad hoc. A creatividade debería estar presente en todos os procesos da aprendizaxe e en todas as materias, evitando a tendencia a asociar a creatividade a aquelas materias máis referidas ás artes ou á plástica»

Son as aulas combinadas a mellor solución para satisfacer as súas esixencias?
Aquí temos que ser precisos tecnicamente, polo que en vez de aulas combinadas é mellor falar de escolarización combinada. En Galicia hai nenos con necesidades especiais que están en aulas ordinarias o 100% do seu tempo; hai alumnos que están en escolarización combinada, é dicir, que combinan a aula de educación ordinaria cun centro de educación especial; e logo hai outros alumnos que están en centros de educación especial. É importante pois que ese 93% de inclusión sexa real e para iso o neno debe sentirse integrado ao 100% na aula. A administración galega ao que tende é a aula ordinaria ou á escolarización combinada, pero sempre contando coa familia, que ten que estar informada e referendar esa decisión.

Hai oco para a creatividade nos plans de estudo?
Este é un tema que me apaixona e no que levo afondando moitos anos. A creatividade debería ser unha condición natural, debería formar parte dunha maneira espontánea dese proceso educativo. Cando falo de creatividade pásame un pouco como cando falo de intelixencia emocional, que non creo nos programas ad hoc. A creatividade debería estar presente en todos os procesos da aprendizaxe e en todas as materias, evitando a tendencia a asociar a creatividade a aquelas materias máis referidas ás artes ou á plástica. Creo que tamén é importante entender a importancia de estimular a creatividade nos mestres e nos profesores. Se un profesor é creativo é máis doado que os seus alumnos o sexan.

Falemos da formación profesional. Que retos urxentes ten de cara aos vindeiros dez anos?
Hai dous retos moi importantes. O primeiro ten que ver coa formación profesional dual, unha modalidade relativamente nova que permite a adaptación constante dos ciclos formativos ás demandas do tecido produtivo e do tecido empresarial do país. O segundo reto é mellorar a implicación das empresas na formación dos seus futuros empregados e empregadas, con currículos moi adaptados ao concreto. Xunto a isto, debemos incentivar a formación profesional básica, un recurso que hai que explotar máis e mellor para poder profesionalizar os alumnos e alumnas de 17 e 18 anos que quedan fóra do sistema. Está previsto, entre outros plans, poñer en marcha un programa experimental que levará a robótica á formación profesional básica, aproveitando que este tipo de alumnado acostuma ter gran capacidade para o traballo en robótica e con temas tecnolóxicos.

A aposta pola formación profesional ten o seu mellor exemplo no Centro Galego de Innovación de Ourense?
Somos unha referencia no Estado. A formación profesional galega está vivindo unha época moi doce. Temos alumnos e alumnas que compiten a nivel europeo e a nivel mundial en olimpíadas de FP e quedan nos mellores postos, e temos un profesorado marabilloso. O Centro Galego de Innovación de Ourense vai ser un centro de innovación, experimentación e investigación que lles vai dar servizo a todos os centros de FP de Galicia. Ourense é unha provincia que precisa dese pulo, pois xunto con Lugo ten un problema demográfico importante.

Como enfoca o futuro a universidade galega?
Á universidade cústalle máis traballo adaptarse, é unha institución na que a engrenaxe é moi complexa e as cousas van máis amodo. Aquí temos dúas metas: conseguir un modelo sólido de investigación galega e axustar o mapa das titulacións. No eido da investigación, temos dous referentes nos que mirarnos que son o País Vasco e Cataluña, cuxo modelo de educación está participado polo financiamento privado. Penso que neste curso deberiamos visibilizar máis o que se fai en investigación para chegarmos a un modelo propio. Por outra banda temos un mapa das titulacións que está en constante mutación, que nos impulsou a presentar os perfís profesionais do futuro, os perfís da próxima década, que evidencian que as titulacións universitarias teñen tamén que mudar en función do novo panorama que se abre diante de nós.

Poderiamos dicir que a longo prazo, o obxectivo máis ambicioso da conselleira Pomar sería estender o modelo de enriquecemento curricular (SEM) a todo o sistema educativo galego?
Si, sen dúbida. Non se trata de cargar máis as mochilas dos directores e docentes, o que hai que facer é organizar esa mochila. Fanse moitas cousas nos centros educativos, pero ás veces con certa dispersión e sen un fío condutor. Ordenar as accións dótaas de moito máis sentido. O noso obxectivo é chegar a 50 centros con SEM no vindeiro curso. Este novo formato que probablemente se chamará SEMGAL deberá espallar e horizontalizar o modelo SEM polos centros galegos.

«No noso primeiro plan de igualdade hai ata 87 medidas a prol da igualdade, medidas que pasan por cousas tan diferentes como visibilizar as mulleres científicas ou unha liña de formación de profesorado especificamente referida á igualdade»

Un 7% de prazas desertas na última convocatoria de oposicións é un síntoma de boa ou de mala saúde do sistema formativo ou éo de ausencia de vocacións suficientes?
Esta é unha pregunta moi complexa, na que hai que ter en conta moitas variables. Eu creo que sería importante darlle unha volta a todo o que ten que ver coa formación inicial do profesorado e tamén coa accesibilidade á profesión docente. Os temarios hai que actualizalos todos os anos ou a cada pouco porque a realidade das aulas muda constantemente. Hai alumnos con moi bos expedientes académicos, pero que non son aptitudinalmente os mellores. A empatía, a capacidade para transmitir, a comunicación, a intelixencia emocional e a creatividade teñen que vir do propio mestre é só acompañan aos mellores… Que non aprobe todo o mundo non é un mal síntoma.

Nun tempo no que as titulacións se multiplican e a formación se superespecializa, están os orientadores suficientemente capacitados para axudar os estudantes a tomar o camiño axeitado?
En Galicia temos unha rede de orientadores que é envexable. Temos orientadores en todos os centros educativos. Que falta? Formación específica e máis profunda para orientadores, e nos centros con moitísimo alumnado incorporar un segundo orientador. Tamén hai que traballar no plan de orientación profesional e vocacional para axudar os rapaces e rapazas a desenvolver competencias que teñan que ver con esa toma de decisións.

A formación continua do profesorado figura entre as prioridades da Consellaría de Educación, mais en que apartados se fai máis necesaria?
A rede de formación é algo que envexan desde outras comunidades. Temos unha oferta moi variada e adaptada ás necesidades. Neste curso imos traballar o eido da profesionalización das competencias docentes, procurando perfís diferentes en distintas áreas. Asemade temos que reforzar a formación docente no propio centro, para evitar que o profesorado teña que desprazarse fóra.

Pódese establecerse unha relación clara entre a formación continua e os resultados estatísticos dos últimos informes PISA?
Si, o informe McKinsey presenta como unha variable fundamental a formación docente. Contribúe a que o resultado dos alumnos sexa mellor. O equipo directivo ten que ter liderado pedagóxico, que é un punto de partida fabuloso para que todo funcione mellor.

Carmen Pomar en Coralia

Entrevista extraída do núm. 14

A da formación na igualdade é unha materia complexa, entre outras causas por ser un contido inexistente no temario que aprenderon no colexio moitos pais e mestres deste país. A igualdade real nas aulas e fóra delas é un obxectivo a moi longo prazo?
Uf, a min non me gustaría ser tan pesimista. Espero que non haxa que agardar tanto. Como a intelixencia emocional e a creatividade, a igualdade é un tema transversal que debería transpirarse por todos os poros. Están moi ben todas as iniciativas que se fan desde as administracións educativas para afondar neste tema, pero eu creo que é unha tarefa de todos, da sociedade, das familias, dos medios de comunicación, unha tarefa dos contidos que están en Internet. Eu considero que desde a educación formal se están dando pasos de xigante. No noso primeiro plan de igualdade hai ata 87 medidas a prol da igualdade, medidas que pasan por cousas tan diferentes como visibilizar as mulleres científicas ou unha liña de formación de profesorado especificamente referida á igualdade. Ademais temos unha materia optativa que ten que ver con todo o tema da igualdade de xénero e xa se graduou o primeiro ciclo de formación profesional de igualdade de xénero. Tamén creo que deberiamos ter máis conciencia do que facemos día a día, dígoo como psicóloga e como nai dunha nena.

Internet e a hiperconectividade están cada día máis presentes na nosa vida diaria, como imaxina Carmen Pomar que serán os centros educativos galegos en vinte ou trinta anos? Acabarán os campus por volverse enteiramente virtuais?
Espero que non. Cada vez é máis evidente a presencialidade dos recursos tecnolóxicos, pero confío en que sempre será mellor aprender mirándolle á cara a alguén que usa linguaxe verbal e non verbal. Como persoa que se dedica ás persoas e como psicóloga, loitarei por seguir sendo psicóloga de persoas e non de máquinas.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Glòria Serra

150 150 CORALIA

Poucas voces hai en España tan distinguíbeis como a de Glòria Serra. Mentres charlamos con ela, a voz, grave, segura, perfectamente modulada, envólveo todo. Semella, por momentos, unha conversa co televisor. Coma se unha noite de venres calquera sintonizásemos La Sexta no aparato e interactuásemos en directo coa presentadora de Equipo de Investigación. Coma se puidéramos preguntarlle a esa presentadora sobre xornalismo e televisión, sobre democracia e liberdade de expresión, sobre Marta del Castillo e María José Arcos. Coma se puidéramos descubrir que é unha «namorada de Santiago», que considera Galicia a súa «segunda terra», ou que é «militante convencida» do pequeno comercio. Así é a nosa charla con Glòria: unha pequena viaxe ao interior da televisión da man dun dos referentes catódicos da década.

Entrevista de JAVIER PEÑA LÓPEZ & Fotografías de ROBERTO GARVER

Equipo de Investigación vén de cumprir oito anos desde que botara a andar en Antena 3. En 2013 pasou a La Sexta, onde segue a ser un referente da noite dos venres, unha das franxas televisivas máis complicadas. Como se consegue isto nun panorama televisivo tan volátil como o actual?
É un auténtico milagre. E non só agora que a televisión, como dis, é enormemente volátil. Mesmo coa televisión clásica tamén era practicamente imposíbel. Se botas un ollo ao pasado, moi poucos programas superaban os dous, tres, ou cinco anos en antena. É que falamos dun programa que non é de espectáculo, non é o Un, Dos, Tres, é un programa de información pura e dura, sesenta minutos referidos a un único tema. Iso faino aínda máis difícil.

Cal é, entón, o segredo do seu éxito?
O primeiro e principal foi conseguir que Atresmedia apostase por nós e nos dera un voto de confianza até consolidarnos na grella. Pensa que cando comezamos arrincaba tamén a crise! Un formato coma o noso ten moito persoal, xornalistas formados que suman moitas nóminas e un custo elevado de preparación. Se non tes a confianza da empresa que está detrás, non tes nada. Pero máis aló diso, temos conseguido configurar un modelo moi recoñecíbel para o espectador, cuns sinais de identidade. O principal, a credibilidade, mais tamén que convertemos cada investigación nunha historia.

Eses sinais de identidade son a clave da fidelidade dos teus seguidores?
É certo que hai xente moi fiel, moi adicta ao programa. Non deixa de sorprenderme que haxa espectadores que ven dúas, tres e catro veces a mesma reportaxe. Saben perfectamente o que lles imos contar, pero segue a gustarlles a forma como llelo contamos.

É o éxito do programa unha proba de que a audiencia segue a demandar ese xornalismo de investigación que agora xa non abunda en televisión?
A audiencia o que quere son produtos de calidade. Por suposto, tamén a información. Como non van querer estar informados das cousas que ocorren ao seu arredor? Pero a referencia ten que ser a calidade. E a calidade, na televisión, como en todos os aspectos da vida, é cara. O que nós temos claro é que non facemos programas para saír do paso. Se non o facemos ben, non emitimos. Hai programas que non chegamos a emitir por considerar que non cumpren o estándar. Hai que estar moi forte e moi seguro para facer algo así.

Como se prepara un programa de Equipo de Investigación? Os temas comezan a traballarse ao inicio da temporada ou van semana a semana?
Somos uns kamikazes! Agora mesmo, mentres falo contigo, estou parada en Madrid rematando de gravar o programa que imos emitir mañá. Non a semana que vén: mañá! Cando saín da redacción, aínda non se fixera a locución do vídeo, imaxina. Traballamos semana a semana, estamos divididos en catro equipos e traballamos catro temas ao mesmo tempo. En investigación xornalística non dis: vou investigar isto e tal día estará terminado. Non vai así. Ás veces tes sorte e as cousas van máis rápido do que prevías, pero decote as reportaxes encallan. Traballando con catro temas ao tempo temos garantida a posibilidade de acelerar un ou outro, e ter sempre un programa para emitir.

Levas xa máis de trinta anos exercendo o xornalismo. Mudou moito o oficio ao longo destas tres décadas?
Tivo momentos mellores e peores. Flutuou moito coa crise económica. Non é o mesmo unha redacción de informativos como a nosa, con bos profesionais, ben pagados, motivados, ca unha redacción na que tes problemas económicos e a xente marcha. Mais o xornalismo é o mesmo. O mesmo que eu aprendín hai trinta anos: buscar a verdade, contrastala e contala do xeito máis ameno e comprensíbel. Non hai máis misterio. Iso é o que vas facer ti: vas coller esta entrevista e vala contar da forma máis amena, collendo as partes que che parecen máis interesantes, sendo rigoroso co que eu digo… E sen inventar nada, claro!

Prometo que non inventarei nada. Mais o certo é que en Internet si circula moita invención. As redes sociais están a transformar moito, se non o xornalismo, si a información.
Si, ese é o fenómeno novo, a irrupción dun novo medio, pero a min non me preocupa. Do mesmo xeito que a tele non matou a radio, creo que Internet non vai matar a tele, vaina transformar, só iso. O que ocorre é que aínda non estamos educados para saber quen nos minte e quen non a través de Internet. Esa é a diferenza, e coido que é cuestión de tempo. As fake news non son máis que a mentira de toda a vida, pero co altofalante tan potente e rápido que supoñen as redes sociais. Eu creo que as fake news acabarán onde acaban sempre as mentiras. Haberá xente que as crea, pero cada vez hai máis xente que non cre calquera parvada que lle mandan por Whatsapp.

Gloria Serra en Coralia

«A audiencia o que quere son produtos de calidade. Por suposto, tamén a información. Como non van querer estar informados das cousas que ocorren ao seu arredor? Pero a referencia ten que ser a calidade. E a calidade, na televisión, como en todos os aspectos da vida, é cara. O que nós temos claro é que non facemos programas para saír do paso. Se non o facemos ben, non emitimos»

«Do mesmo xeito que a tele non matou a radio, creo que Internet non vai matar a tele, vaina transformar, só iso. O que ocorre é que aínda non estamos educados para saber quen nos minte e quen non a través de Internet. Esa é a diferenza, e coido que é cuestión de tempo. As fake news non son máis que a mentira de toda a vida, pero co altofalante tan potente e rápido que supoñen as redes sociais»

Non hai moito, transcenderon as imaxes dunha manifestación de falanxistas que te increpaba mentres gravabas un programa sobre Franco. É duro ter que aturar ese tipo de cousas?
Tampouco esperabamos flores, son persoas que non están a favor da prensa libre, así que… Quizais os que levaron a peor parte foron os meus compañeiros cámaras. A eles cuspíronlles e empurráronos bastante. Non che direi que non me afecta porque é unha situación moi desagradábel, pero vai dentro do meu traballo e hai cousas bastante máis duras. Se penso nos países nos que ser xornalista é unha heroicidade, sinceramente isto paréceme unha anécdota. Somos un país cunha cultura democrática curta e nótase en todo, non só no xornalismo. Ás veces esquécesenos como funciona isto. Confúndese a prensa libre coa prensa que di o que a min me gusta. É un pouco absurdo, pero é así. Por iso estamos a ter tantos problemas coa liberdade de expresión. Pensan: como non dis o que me gusta vou mallar en ti para que deixes de dicilo. Nese sentido, Donald Trump é un exemplo de persoa con nula cultura democrática.

Dicías antes que hai situacións máis difíciles que ser increpada, houbo algún Equipo de Investigación que fora especialmente duro para ti?
Varios. Agora mesmo estamos traballando nun que para min é moi complicado, que é o de Marta del Castillo [a entrevista foi realizada antes da emisión do capítulo «La sombra de Marta»]. Fáiseme costa arriba porque a única cousa que eu quero contar de Marta del Castillo é onde está para que a familia poida descansar, despedila e chorala. Ese tipo de programas aféctanme porque te pos no seu lugar. Tamén me ofenden profundamente todos os de estafas, especialmente a xente vulnerábel, sobre todo á xente maior. Son temas que me sublevan, cos que me ferve o sangue.

En Santiago temos o caso de María José Arcos. Todo apunta a un asasinato e mesmo houbo un sospeitoso, pero nunca se puido probar nada. A familia leva máis de dúas décadas loitando sen descanso e só hai unhas semanas que decidiu solicitar no xulgado que a declarasen falecida…
A única maneira de solucionar isto é atopar o culpábel porque se non o fas, condenas a un montón de xente a non poder seguir a súa vida. Recentemente fixemos un programa do crime de Almonte, un crime horríbel, pai e filla acoitelados máis de cento cincuenta veces. Xulgaron a parella da exesposa do falecido e foi exculpado, pero a maioría dos veciños seguen convencidos de que é culpábel, empezando pola familia das vítimas. Este home hai pouco fixo unha rolda de prensa na que dicía: eu quero seguir coa miña vida. E nós pensabamos: pero como vas seguir coa túa vida se a metade dos teus veciños cren que es un asasino?

Faise difícil imaxinar un escenario peor que o destes casos.
É o peor imaxinábel. Durísimo. E non é algo que lle suceda a persoas raras, case toda a xente á que lle pasa é exactamente coma nós, coma ti ou coma min. De hoxe para mañá a súa vida cambia de forma radical por un feito lutuoso deste estilo. É terríbel porque condena a moitos membros de varias familias a vivir con esa pena, con esa dor, con esa rabia. Condénaos a non poder seguir coas súas vidas. Son temas que doe moito cubrir porque te pos no seu lugar e porque compartes a frustración dos propios investigadores.

É moi grande esa frustración?
Nalgúns casos é enorme. Nós traballamos moito coa Policía e a Garda Civil, e senten moito a frustración. Eu coñecín policías autenticamente obsesionados con algún caso, policías que se tiraron trinta anos con esa carpeta e que logo ao xubilarse lla pasan a un compañeiro. Policías que tiveron as familias das vítimas moitas veces sentadas no despacho e senten unha débeda moral con eles.

«Nós traballamos moito coa Policía e a Garda Civil, e senten moito a frustración. Eu coñecín policías autenticamente obsesionados con algún caso, policías que se tiraron trinta anos con esa carpeta e que logo ao xubilarse lla pasan a un compañeiro. Policías que tiveron as familias das vítimas moitas veces sentadas no despacho e senten unha débeda moral con eles»

Pensas que o traballo que desenvolvedes en Equipo de Investigación pode chegar a complementar o traballo policial?
Non. A investigación policial ten unhas características radicalmente distintas ao que nós facemos. Somos xornalistas, non xusticeiros. Unha persoa allea á investigación pode chegar a chafala: ao mellor atopa datos, pero pode contaminar unha proba e facer que o sospeitoso non poida ser xulgado. No que si pode ser importante o noso traballo, e así nolo recoñecen os investigadores, é cando se ven na obriga de pechar un caso porque pasaron moitos anos e non se avanza. Que un xornalista volva a ese crime anos despois, reabra o debate público… Iso axúdalles a defender ante os seus superiores a posibilidade de darlle unha volta a eses casos.

Cambiando un pouco de tema, coñeces Santiago?
Coñezo moito Santiago, é unha cidade que me encanta. Por motivos familiares, vou a miúdo a Galicia. Tamén fomos moitas veces traballar, aínda que agora hai un pouquiño de tempo que non nos achegamos por alí. Non é que coñeza Santiago, coñezo toda Galicia. Eu, que son catalá, estou namoradísima desa segunda terra miña.

Supoño entón que es consciente da transformación que a cidade está a experimentar por mor do turismo.
Si que o teño notado, si. Eu son de Barcelona, traballo en Madrid, e o fenómeno da xentrificación das cidades paréceme terríbel. Non é só a atracción turística, o que pasa é que se están a utilizar elementos básicos para a nosa vida, como o comercio e a vivenda, para facer negocio. Ese é o problema principal.

Gloria Serra en Coralia

«Coñezo moito Santiago, é unha cidade que me encanta. Por motivos familiares, vou a miúdo a Galicia. Tamén fomos moitas veces traballar, aínda que agora hai un pouquiño de tempo que non nos achegamos por alí. Non é que coñeza Santiago, coñezo toda Galicia. Eu, que son catalá, estou namoradísima desa segunda terra miña»

«A min dóeme ver o que lle está a pasar a cidades que quero, como Santiago, unha cidade que me parece unha xoia, unha xoia fermosa, pequena, co tamaño perfecto para pasear, para vivir con comodidade, coa familia, cos amigos. Que se converta noutra cousa, que expulsemos á xente das cidades, paréceme unha perda difícil de reparar»

Contido extraído do núm. 12

Unha das preocupacións en Santiago é a desaparición de comercios históricos que se van substituíndo por multinacionais ou, moito peor, por baixos comerciais abandonados.
O que está claro é que o comercio non pode quedar coma unha foto: mira que comercio histórico máis bonito, fago unha foto, paso por diante e non entro. Esas baixas que experimentades en Santiago, eu chóroas cada semana en Barcelona e Madrid, que son as cidades que coñezo máis. Se non consumimos alí, se compramos todo por Internet, despois non podemos queixarnos.

Polo que dis, entendo que fas uso do pequeno comercio…
Moito. Son moi de barrio, pero moito; de verdade. En Barcelona vivo no Eixample e apenas me movo do meu barrio. Fágoo todo alí. Teño o meu zapateiro, o meu mercado, a miña peixaría, todas as tendas de referencia téñoas alí. Son unha militante convencida disto. A diferenza de prezo non é tanta, porque ademais compensa coa atención que recibes. Penso que esa é a única maneira de que as nosas cidades sigan tendo vida. Se nos encerramos todos na casa comprando por Internet, logo cando saiamos estará todo pechado e non nos recoñeceremos.

Véseche realmente concienciada.
A min dóeme ver o que lle está a pasar a cidades que quero, como Santiago, unha cidade que me parece unha xoia, unha xoia fermosa, pequena, co tamaño perfecto para pasear, para vivir con comodidade, coa familia, cos amigos. Que se converta noutra cousa, que expulsemos á xente das cidades, paréceme unha perda difícil de reparar. Isto non quere dicir que o comercio teña que durar toda a vida, ten que evolucionar, pero o que non podemos facer é, efectivamente, queixarnos se antes non fixemos un uso militante del.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Katuxa Platero

150 150 CORALIA

A xoiaría de Katuxa Platero, situada no número 3 da compostelá Rúa dos Bautizados, posúe unha atmosfera singular, a medio camiño do glamour de París e a maxestuosidade de Vicenza. Para falarmos invítanos a acompañala á parte superior do establecemento, o lugar onde asesora os seus clientes, e onde tamén ten o seu espazo especial (aquel ao que no seu día nin sequera puido pasar un conselleiro da Xunta); é o lugar onde a maxia flúe para crear pezas únicas: o obradoiro de Katuxa. Poderiamos pensar que Santiago é unha praza atípica para unha especialidade como o deseño de xoias, máis asociada ás millas de ouro de Madrid ou Barcelona, onde «o modelo está máis normalizado», mais a capital galega é o escenario perfecto para facer realidade calquera soño. Así o proba Platero, quen brilla na súa profesión desde hai anos e é, por méritos propios, unha xoia de Compostela.

Entrevista de MATEO CODESIDO & Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

De apelido Platero, parece un nome artístico…
Si, de feito teño moitísimos problemas porque en todas as partes me poñen «Katuxa Plateros», coma se tivese a moitísima xente traballando comigo [ri]. Veño dunha familia de artesáns que se apelidan Platero. Cando deixei a carreira de Dereito e me cambiei á xoiaría, o nome non o pensei moito.

Desde cativa fuches amiga de experimentar coas artes. Definiuse xa daquela a túa visión creativa?
Creo que, en xeral, a infancia marca moitísimo. Na miña practiquei ballet clásico, cantei nunha coral, e ademais xogaba coas peles que tiña meu avó nun anfiteatro. Iso ten que marcar si ou si. Eu quedábame horas mirando como traballaba el coas mans. Iso márcate. E cando es máis maior, levántaste un día e dis, nin avogacía ni nada, eu quero crear como o meu avó.

Que parte desa herdanza recibiches?
Eu recordo de pequena que os meus avós tiñan uns estantes marabillosos de madeira até o teito e eu buscaba os ollais e os remates das fibelas para poñelas nos dedos e colocalas no pescozo. Daquela xa facía cintos con todo o que atopaba. Pouca xente ten a oportunidade de acceder a un obradoiro desde pequena. Moi pouca xente ten a sorte de ir vendo a creación desde cero, esa maxia da peza formándose paso a paso. Iso si que o herdei deles, esa paixón pola man, polo ben feito, polo coidado.

Katuxa Platero, en Coralia

Conservas algunha das súas ferramentas?
Teño unha bigornia, o seu snap, a súa navalla de cortar, que fixo el mesmo. A verdade é que era un home que tiña unhas mans marabillosas; ogallá algún día tivese eu a profesionalidade que tiña el.

O sector conta con apoios que antes non se tiñan como os de Artesanía de Galicia, o Colexio de Xoieiros, Galicia Calidade… En que situación se atopa a profesión actualmente?
Eu creo que a xoiaría tradicional de compra e venda xa non está de moda. Hai un cambio de consumo. A xente nova non está tan interesada nin educada na xoiaría. A túa avoa, a miña nai… sabían ben o que era un zafiro, un topacio e valorábano. Á xente nova que vén por aquí gústalles, pero unha vez que llo explicas e entran no mundiño. Entón, creo que non estamos de moda entre ese público máis novo, pero xa se está empezando a chegar saíndo nos medios, dando un pouco máis de publicidade… A xoiaría debería revisarse, ten que haber un cambio, temos que unirnos á moda e a outros sectores para facernos un chisco máis fortes.

Como funciona un negocio como o teu en Compostela?
Eu teño un negocio superatípico, moi persoal. É unha xoiaría de autor, só vendo as miñas pezas, só o que eu deseño. Por exemplo, este ano o pantone é Living Coral, pois daquela fago fincapé nunha colección un pouco máis grande de coral. Pero gústame facer ao revés, crear as pezas introspectivamente, do que sae das miñas emocións cara a fóra, non do que vexo do exterior.

«Teño unha clientela fiel porque fago xoias moi persoais, feitas de maneira artesanal e creo que están dirixidas a clientes que aprecian un bo deseño, unha boa calidade, unhas pedras naturais e un traballo exclusivo»

Ir contra corrente, fai máis difícil atopar as materias primas?
Eu importo materiais de todo o mundo. Traballo cos mellores profesionais que me proporcionan tallas antigas únicas. Aínda que me apaixonan as pedras, eu son xoieira e traballo o metal. Pero a alma da peza é a pedra. Traballo desde a semi até a máxima categoría, pero sempre pedras naturais, non sintéticas.

Por canto se pode comprar unha das túas pezas?
Eu podo facerche a peza que queiras. Non hai límite. Podes levar unha peza única por 50€, pero o límite sempre o vas poñer ti. Eu podo traerche a peza que ti queiras sen ningún tipo de problema. Non teño aquí sete diamantes de dous quilates, pero se queres, eu consígochos. Diamantes amarelos, diamantes rosas… Traballo cos mellores dentro e fóra de España. Levo moitos anos nisto e cada vez somos menos deseñadores traballando a xoiaría de autor.

Rexeitaches algunha vez algún encargo?
Si, moitas veces. Ti podes pedirme unha cuncha de prata, por exemplo, pero eu non che vou facer unha que se poida atopar en calquera lugar. Nin que veñas cunha malla de Cartier e queiras que cha faga igual. Eu non fago pezas doutras empresas. Outra cousa é que veñas cun modelo de algo que che gusta e me propoñas darlle unha volta. Aí podemos empezar a falar, e sobre todo a traballar.

Como é hoxe a clientela de Katuxa Platero?
Teño clientela fixa en Santiago. Desde nenas moi noviñas até señoras maiores. E até teño familias enteiras de nais con fillas, que as intercambian entre elas, e iso é marabilloso. Teño clientes en moitas cidades galegas, de toda España e tamén no estranxeiro. Agora estou esperando por unha empresaria taiwanesa, que cada vez que vén pregúntame polas novidades. Teño unha clientela fiel porque fago xoias moi persoais, feitas de maneira artesanal e creo que están dirixidas a clientes que aprecian un bo deseño, unha boa calidade, unhas pedras naturais e un traballo exclusivo. Hoxe, a túa mesma cazadora encóntrala por Santiago moitas veces, parece que vestimos o mesmo. Gústame a xente que quere saírse un pouco dos canons e do estandarizado.

Desde unha rúa tan transitada como Os Bautizados, cal é a túa percepción do estado do pequeno comercio na cidade e máis en concreto na zona monumental?
Estamos de capa caída. É unha pena. Os cascos antigos de todas as cidades que eu coñezo teñen as mellores boutiques, as tendas referentes… e Santiago, creo que é a única que non ten iso. É un problema, ao meu modo de entender. Non temos as mellores boutiques, nin as grandes firmas, pero non as grandes firmas do estilo de Chanel, senón tendas de artesanía de calidade, que vendan un bo produto e que ademais saiban envolvelo, que iso é algo que nos falta aquí, o packaging. En Galicia temos un produto marabilloso, pero fáltanos o marketing, o saber vendernos ben fóra.

Hai iniciativas, tendas que están apostando por iso…
Pero con axuda… No pequeno comercio, o de comprar e vender acabouse. Veñen tendas moi grandes, vén Internet e o que podes conseguir ti pódeo conseguir esta xente, entregándocho mañá e probabelmente a mellor prezo ca ti. Eu creo que o pequeno comercio o que ten que facer é diferenciarse até o punto de dicir: «Isto só o teño eu, se o queres ven por el, eu pódocho enviar, pero a experiencia da compra vai ser mellor se ves por el». É a única maneira, senón estamos condenados a que non haxa tendas, nin no casco antigo nin en ningún lado.

Por iso, a renovación do comercio é imprescindíbel…
Bótannos moito na cara que non nos renovamos. E si, hai que renovarse. Entendo que despois de 40 anos detrás dun mostrador, que veñan e che digan: «Mira, é que tes que renovarte», pode chegar a amolar. Pero hai que facelo. Eu sempre o digo, unha peixeira e eu temos os mesmos retos unha vez que abrimos a tenda. A peixeira terá que ver a luz que lle vén mellor ao peixe para que se vexa máis fresco e eu o mesmo coas xoias. E cada un dentro das súas posibilidades. Non lle vou a pedir á señora que vaia a todas as feiras internacionais como podo ir eu, pero dentro das súas posibilidades, ten que ver a maneira de atraer máis público. Porque cada vez hai máis oferta e menos demanda, entón tes que ser o mellor, buscar a mellor luz, a mellor decoración, así como o mellor trato.

Coa bagaxe que che proporcionan as feiras internacionais, cara onde dirías que se dirixen os teus pasos?
Agora estamos tratando cuns neoiorquinos, pero é complicado chegar alí a nivel empresarial. Eu expuxen en París, e quedei decepcionada. As máis divertidas eramos unha italiana que tiña uns bikinis marabillosos e eu. Estamos vivindo un momento espantoso na xoiaría na que todo é «pauciño, cadradiño, circuliño». Aínda así, veume moi ben a experiencia porque nomeáronme a «creativa a descubrir», e iso abriume moitas portas. Gústame moito Vicenza. Acabo de vir de alí e para min é a cidade máis forte de Europa neste eido. Fan moitas feiras durante todo o ano e puiden coñecer a Lydia Courteille, unha das miñas deseñadoras favoritas de quen Karl Lagerfeld dixo que era «a xoiaría en esencia». Alí ves outro concepto de xoiaría, as súas pezas comezan en 30.000€ e hai xente comprándoas. Aínda que iso xa non son xoias, son obras de arte. Alí ves que a xoiaría aínda pode resistir, que hai xente que aínda a valora e que hai que saber buscala.

«Non temos as mellores boutiques, nin as grandes firmas, pero non as grandes firmas do estilo de Chanel, senón tendas de artesanía de calidade, que vendan un bo produto e que ademais saiban envolvelo, que iso é algo que nos falta aquí, o packaging. En Galicia temos un produto marabilloso, pero fáltanos o marketing, o saber vendernos ben fóra»

Katuxa Platero en Coralia

«Creo que o pequeno comercio o que ten que facer é diferenciarse até o punto de dicir: ‘Isto só o teño eu, se o queres ven por el, eu pódocho enviar, pero a experiencia da compra vai ser mellor se ves por el’. É a única maneira, senón estamos condenados a que non haxa tendas, nin no casco antigo nin en ningún lado»

É este entón un dos camiños con máis futuro polo que á xoiaría se refire?
Un deles. Ese é un tipo de xoiaría que está moi enfocado á arte e a moda. Eu penso que por aí deberiamos de enfocar a xoiaría, ou polo menos o meu tipo de xoiaría, da xente que deseñamos. O deseñador e o artesán teñen unha diferenza clave. O artesán pode especializarse nunha serie de pezas até tal punto de ser o mellor do mundo facendo iso, pero esa peza vaise repetir e calquera pode ter a mesma que o veciño. O deseñador, en cambio, á parte de ter a técnica e o gusto pola tradición, dálle un punto e ponlle personalidade.

Para que tipo de persoa deseñas? Hai alguén en concreto a quen che gustaría ver levando algunha das túas creacións?
Eu non deseño para alguén en concreto. Eu creo que te tes que namorar das miñas pezas. Ten que haber un frechazo. As miñas xoias funcionan así. Non existe iso de «esa peza quédalle moi ben á miña amiga, vouna poñer». Non, porque ao mellor a ela quédalle moi ben e ti tes uns trazos faciais que piden outras cores e outras formas. Nós, insistimos moito niso. Que pares diante do espello e tal e como pasas dúas horas buscando uns vaqueiros, pases dúas horas buscando un pendente que che favoreza e que fale de ti. Necesitas pasar un tempo diante do espello e dicir: «Que cores me favorecen? Que formas me favorecen? Encáixame? Si. Namórame? Si. Síntome unha deusa? Entón tes que levalo. Non me sinto unha deusa? Non o leves». Unha xoia ten que facercho sentir. Unha xoia tente que namorar. Non creo que sexa necesario poñer unha cousa por poñer.

E para rematar, podes contarnos cales serán as claves das tendencias na xoiaría de cara a esta primavera?
Lévase moitísimo o coral. Os vermellos, os laranxas… Tamén os hai desa cor. A min gústame moito rescatar a perla sempre. Pero non a perla redonda «Jackie Kennedy» que nos pon un montón de anos enriba. Si unha perla barroca, unha perla que nos aporte luz. Coco Chanel era moi lista, a partir dos corenta xa se poñía perlas, e era por algo. A perla é luz. Estamos nun momento da nosa vida no que todo é negro, branco, gris… e cando comezamos a ter certa idade o que máis nos favorece é esa luz na cara. Penso que unha perla barroca é o que máis favorece a unha muller. É moi complicado competir cunha perla. Pero tes que atopar a túa. Tes que buscala, como fas cos vaqueiros.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Encarna Otero

150 150 CORALIA

Cunha enerxía envexábel, intacto o seu compromiso —pese a levar anos fóra da primeira liña política—, Encarna Otero vai respondendo coa paixón de quen quere mellorar a sociedade na que vive. Falamos de feminismo, benestar, xestión política e participación cidadá coa profesora de historia, veciña do Carme e exconcelleira nacionalista, que ocupou entre outros postos o de delegada para a rehabilitación do casco histórico ou o de directora xeral de Vivenda da Xunta bipartita. Retomar o diálogo e o consenso, tecendo unha rede e implicando a sociedade, é a súa receita para «recuperar Santiago, a icona que no mundo fala de Galiza». O de Encarna é amor incondicional por Compostela.

Entrevista de VALERIA PEREIRAS & Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Escolliches o Hostal por algo máis que a tranquilidade para facer esta entrevista?
Eu son das compostelás as que lle gusta gozar do Hostal. Non sei por que ten que ser para a xente de fóra. É algo que reivindico, que Santiago sexa para nós porque nos están expulsando. Tiña unha tía de Lugo, que era profesora e que foi modelo para min, e cando viña de visita quedabamos aquí. Recordo que eu estaba no colexio e que ela sempre me convidaba a tomar un chocolate.

Víñase máis antes?
Non o sei, eu sigo vindo. E cando estaba no Concello, daquela viña sempre aquí, por proximidade. É un espazo que reivindico, traio a moita xente a velo. Non se visita moito e é precioso, e tamén hai que pensar na historia do edificio. Aquí está a habitación onde se encerraron os dezaseis do Estatuto de Autonomía e tamén é un lugar excelente para gozar da música, tan importante en Compostela. Penso que o Hostal é como unha representación a pequena escala da cidade, do descoñecemento e da falla de uso e apropiación derivada do amor, porque se quere aquilo que se coñece.

Estás xubilada, pero iso no teu caso non significou para nada un parón. En que anda metida Encarna?
Acabo de ler o libro de Carmen Alborch, que di que as mulleres da nosa xeración estamos inventando unha nova maneira de vivir cando nos xubilamos. Coincido con ela en que son moitísimas as actividades ás que temos acceso neste momento, se a saúde acompaña. Ademais, esta cidade é un espazo de oportunidades marabilloso. Agora estou en Compostela Territorio de Mulleres, na Comisión de Igualdade do Consello da Cultura Galega, como voluntaria no Museo do Pobo Galego e quéroche dar unha primicia. Eu tamén era voluntaria de Proxecto Home, pero Ramón Crespo e a Igrexa acaban de cargarse a comunidade terapéutica de Cernadas, onde eu traballaba. Creo que a Igrexa vai ter que dar conta a esta cidade de moitas cousas, e esa é unha delas. E o asilo de Carretas, onde tamén traballaba até que me botaron.

Encarna Otero, en Coralia 12

«A xente xubilada podemos ser voluntarias e voluntarios porque temos o tempo e o coñecemento, un legado que debemos compartir e que a sociedade ten que utilizar. Eu defendo o voluntariado, ben entendido, como aportación sen suplir nunca nin agochar traballo. É unha riqueza social que hai que aproveitar. As persoas de idade non son unha carga, son unha riqueza. Isto os xaponeses sábeno moi ben»

Coa Igrexa topamos.
As cousas da Igrexa nunca saen á luz e eu reivindico que, xa que en Santiago roubaron o asilo de Carretas, que a Igrexa faga no casco histórico un centro de día. Hai sitios marabillosos, eu téñolle botado o ollo a varios, para que a xente maior teña un espazo onde poder reunirse, socializar, poder pasear a pé tranquilamente e que alguén se ocupe un pouco da súa saúde. Non necesitan máis. Eu vou moito ao Incio a visitar amizades e cando paso pola residencia de maiores que hai alí dáme moita pena. Métenos alí, onde non ven vida, un lugar onde non hai nada máis que monte e onde están apartados da sociedade.

Non reciben o trato que merecen.
Ti pensa no papel que a xente xubilada está a cumprir, produto da crise. Avós e avoas que están criando netos e dando apoio e soporte, que a ver cando llelo recoñecemos. Hoxe en día, hai unha parte da economía importantísima, que non sae ao mercado laboral, unha economía de afectos e de diñeiro que explica por que todo ese mundo precario sae adiante. A ver se o goberno se decata. A xente xubilada podemos ser voluntarias e voluntarios porque temos o tempo e o coñecemento, un legado que debemos compartir e que a sociedade ten que utilizar. Eu defendo o voluntariado, ben entendido, como aportación sen suplir nunca nin agochar traballo. É unha riqueza social que hai que aproveitar. As persoas de idade non son unha carga, son unha riqueza. Isto os xaponeses sábeno moi ben.

Para as mulleres, como dicías, até agora non existía a xubilación.
Si, agora estamos inventándoa porque isto é algo que antes non se daba, e que segue sen darse en moitos casos. Pero estamos vivindo un tempo no que accedemos á vida laboral cunha certa dignidade, a pesar das diferenzas salariais. Aínda que a prestación por xubilación das mulleres está un 37% por debaixo da dos homes, temos uns recursos económicos que nos permiten vivir con dignidade e tempo libre. O 90% dos coidados no marco do Estado español, de cativos e maiores, fanos as mulleres. Iso economicamente non se contabiliza, non forma parte do PIB, e implica que as mulleres, ademais do traballo que fan, non poidan gozar do seu tempo libre. Pero tamén é certo que, por primeira vez, está ocorrendo unha cousa curiosa, que os homes exercen de pais e avós e velos paseando os carriños, cambiando cueiros, cociñando… Iso antes non pasaba.

O benestar debería cotizar, non cres?
Ti podes dar amor, pero unha cousa é ser nai ou avoa e outra os coidados, que son un beneficio social que pagamos cos nosos impostos e que debería verse reflectido. Os afectos e os coidados son cousas diferentes e unha fonte de traballo fundamental. E esta cidade debe ser pioneira en sectores como o do benestar, territorio ou alimentación. Agora chámanlle gastronomía. As mulleres levan toda a vida alimentando e nunca lle chamaron así. Santiago ten todas as condicións para poder facelo. Conta cunha facultade de Medicina cun nivel de investigación excelente, un entorno natural de parques cunha das taxas europeas máis alta e ademais ten unha facultade de Enxeñaría Química que está especializada en temas de auga. Niso debe Santiago poñerse á cabeza, nese tipo de economía, e xerar emprego. Santiago precisa dun proxecto industrial, pero de empresas ao servizo das persoas. Non falo de chemineas, guindastres e formigón, que é no que pensamos inmediatamente cando falamos de industria. Non, eu falo de calidade de vida, de medio ambiente…

«Temos que facernos responsábeis da nosa cidade. Necesitamos crear unha conciencia crítica, positiva, construtiva, que retome o diálogo e o consenso e que busque metas que aproveiten o que hai: a Universidade, a iniciativa empresarial, de pensamento, de actividades culturais, as hortas ou a agricultura de proximidade e a Praza de Abastos...»

Encarna Otero, en Coralia 12

E como se podería abordar isto?
Defendo que agora mesmo a cidade precisa dun proxecto cívico colectivo. Temos que facernos responsábeis da nosa cidade. Necesitamos crear unha conciencia crítica, positiva, construtiva, que retome o diálogo e o consenso e que busque metas que aproveiten o que hai: a Universidade, a iniciativa empresarial, de pensamento, de actividades culturais, as hortas ou a agricultura de proximidade e a Praza de Abastos… Que nos fagamos donos da nosa cidade, recuperala para quen a habita.

Hai tres anos, nunha entrevista no primeiro número de Coralia, afirmabas que vías a cidade perdida para a súa xente. Segues tendo esa imaxe?
A min gústame moito andar, e tomas café aquí e alá e todas as persoas che din o mesmo. Pois tezamos unha rede, como facemos as mulleres, e poñámonos en marcha. A min neste momento unha cousa que me anima moito é que vexo moitas iniciativas pequenas de xente nova. Por citar só dúas: Numax e Unitaria. Xente que empeza con pouco, cun espazo pequeno e unha idea ben clara. Ademais de crear postos de traballo, pensa na vida e a alegría que lle dan á cidade.

Maila aportación que fan á cultura, non si?
Exacto, porque ademais a cultura é todo. É saber comer, ter a cidade limpa, saber mirar as pedras. A cultura é saber tratar a xente con educación, a cultura do non ruído. Cales son os fitos polos que Santiago se coñece no mundo? Cineuropa, Womax, Curtocircuíto. Temos tamén un dos mellores panadeiros, unha estupenda praza de abastos, as Marías. As irmás Fandiño Ricart son un símbolo, unha icona da Compostela represaliada polo franquismo. Só hai que poñelo en valor.

E a Cidade da Cultura de Galicia, como a ves?
Eu mantiven sempre que a Cidade da Cultura era un proxecto fóra de escala que a cidade non necesitaba, porque a cidade da cultura de Santiago é a cidade mesma. Agora podo dicir que é un furúnculo de pus. Non o dicía así cando era concelleira porque non podía, pero agora si. Leva todo o orzamento de cultura do país e nin así ese furado sae a flote. Haberá que mirar que facer con iso, non podemos facelo desaparecer, pero a Xunta ten que estudalo, drenalo e ver como se sostén.

Volvendo ao proxecto cívico que comentabas. Lanzaches a rede… e recolliches peixe?
Hai moita xente que pensa igual. No Casco Histórico xa se están organizando, tecendo alianzas. Xa fixeron un mapa, teñen un circuíto alternativo a toda esta degradación e deterioro. Que ocorre? Eu téñoo claro, e aínda que os tempos cambiaron, a cidade precisa dun proxecto político. O proxecto que a xente vai votar terá que recuperar o diálogo e o consenso. Conde Roa foi un desastre, unha hecatombe da que esta cidade aínda non se recuperou. O seu goberno foi moito peor que a crise. Eliminou a autoestima da cidade, creou unha crispación enorme, destruíu unha parte do persoal funcionario e da administración do Concello. E eliminou aquelas políticas de consenso que a cidade tiña dentro da propia corporación e do marco do Consorcio, onde todo ten que ser por consenso e onde hai tres administracións que unhas veces son dunha cor e outras doutra. Desde entón rompeuse o diálogo coa Xunta. A Feijóo non lle importa nada Santiago. Nin sequera vive en Monte Pío. Perdeuse gran parte do peso que Santiago tiña en Europa, e Galiza non pode esquecer que Santiago é a icona que no mundo fala dela.

Pensas que non se recuperou o diálogo?
O que ninguén pode pensar é que 25 concelleiros e concelleiras fan unha cidade. Debe existir un proxecto social que acompañe e participe. Na nosa época puxéronse en marcha os orzamentos participativos. Agora, con este novo Goberno de Compostela Aberta, abríronse todas esas vías de diálogo, pero logo hai unha cousa moi importante que é a xestión diaria. Así como as vías de diálogo están moi abertas, a xestión diaria está fraca, moito. E isto é como un cesto, os vimbios precisan estar unidos. A xestión e a participación, iso é o que fai cidade.

«Eu mantiven sempre que a cidade da cultura era un proxecto fóra de escala que a cidade non necesitaba, porque a cidade da cultura de Santiago é a cidade mesma. Agora podo dicir que é un furúnculo de pus. Non o dicía así cando era concelleira porque non podía, pero agora si. Leva todo o orzamento de cultura do país e nin así ese furado sae a flote»

Entre as túas responsabilidades políticas destacan as vinculadas ao urbanismo e a vivenda. Desde esa experiencia, pensas que Santiago corre perigo de sufrir ese fenómeno denominado turistificación do que tanto se fala?
A Santiago déronlle o recoñecemento da UNESCO de mellor modelo de rehabilitación, precisamente, por non expulsar a poboación. Creo que hai zonas de Santiago que aínda son así, e que son as que temos que mirar. A Rúa de San Pedro, as algalias, o Preguntoiro e a Caldeirería, Sar… Hai que tomar nota de onde funcionan as cousas. Cando Xerardo Estévez puxo en marcha o Plan Especial, este implicaba protexer o casco histórico da especulación inmobiliaria. Que ocorre? Que hai unha parte do casco que por múltiples razóns se vai deshabitando. Hai que retomar un proxecto que o devolva ao que sempre foi: vivo e multisocial. O zapateiro tiña o taller no baixo, a señora da praza vivía no primeiro, no segundo o catedrático da universidade e no terceiro un doutor. Iso, na Améndoa agora é difícil. Son casas moi grandes, de moitos herdeiros, pero para iso está o público. Hai que retomar os pisos tutelados, o rexistro de soares que agora copiou a Xunta, e poñer vivenda en alugueiro para xente moza que revitalice a zona. E hai cousas que tecnicamente hai que resolver. Se a Universidade ou o Hostal teñen fibra, non a poden ter as casas? A min que me digan. É cuestión de facer as contas e fixar prioridades. Digo iso como digo que hai que renovar os servizos municipais. Regular o paso á zona vella, controlar a tonelaxe que entra. Cada vez que abres un espazo turístico hai que telo en conta. O turismo xera lixo, vidro, os turistas van ao baño… Todo isto hai que velo porque son millóns de euros todos os anos.

Encarna Otero, en Coralia 12

Moito investimento.
Hai que negociar coa Igrexa. Xa está ben. A Igrexa ten que devolverlle a esta cidade todo o que leva recibido, e non o fai. Teñen inmóbeis baleiros, non pagan os impostos que lles corresponden pola actividade económica que desenvolven, agás San Francisco, que é a única que está legal urbanística e fiscalmente. Hai que mirar centros de día, residencias para maiores, albergues para persoas sen teito. A doutrina da igrexa non fala da xustiza e de axudar os pobres? Hai que negocialo.

«Á Igrexa hai que sentala a negociar e ten que devolver a esta cidade todo o leva recibido, que non sabemos nin canto é. Non poden roubar, como fixeron co asilo de Carretas para montar a Compostelana»

Como?
Hai unha ferramenta moi boa. A cantidade que se lle está dando de diñeiro público non é de balde. Un ente ao que lle rouban dous millóns de euros e non se entera, xa me dirás… Á Igrexa hai que sentala a negociar e ten que devolver a esta cidade todo o leva recibido, que non sabemos nin canto é. Non poden roubar, como fixeron co asilo de Carretas para montar a Compostelana. Xa verás como acaban abrindo un albergue, exactamente igual que pasa con San Martiño Pinario. Acaban de pedir licenza para o de Belvís, que leva tempo funcionando de xeito ilegal. Non pode ser, non poden ter privilexios. Teñen que actuar, primeiro, conforme á súa doutrina, e segundo o seu patrimonio ten que poñerse ao servizo da cidadanía. É unha das materias pendentes. É difícil pero hai que facerllo ver, como se fixo noutros sitios. En Italia está resolto, en Allariz conseguírono pola vía xudicial.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Cecilia Pereira

150 150 CORALIA

Citámonos con Cecilia Pereira, a comisaria do Xacobeo, un venres pola tarde no CGAC. Chega cansa e algo revolucionada. Móvese con rapidez. Quedan aínda dous anos para o Xacobeo, pero Cecilia non para. Fainos un aceno para que agardemos por ela e saúda cariñosamente aos traballadores do Museo, moitos deles excolegas seus. Tras doce anos fóra de Santiago, Cecilia retornou en 2018 para afrontar o maior reto da súa carreira: liderar a organización do Xacobeo que máis se demorou (once anos) desde que no 93 comezaran os Xacobeos modernos. É unha empresa titánica, pero Cecilia afróntaa con seguridade. A mesma coa que nos expón as súas ideas sobre o Ano Santo, o Camiño, Santiago, o turismo ou o comercio. A conversa prolóngase tanto que nos acaban botando da cafetaría do CGAC porque, sen decatarnos, superamos amplamente a hora de peche.

Entrevista de JAVIER PEÑA LÓPEZ
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Como foi a chamada na que se che ofreceu ser comisaria do Xacobeo?
Non foi algo inmediato. A primeira chamada produciuse moitos meses antes do nomeamento. Polo que eu sei, había outros dous candidatos, pero nunca cheguei saber os nomes. Houbo varias entrevistas, pedíronme un proxecto, un programa… O contacto inicial foi a finais de xullo de 2017 e a chamada do presidente Feijóo para dicirme que fora elixida recibina regresando de México. Nunca o esquecerei. Volvía de pasar fin de ano en Oaxaca. Así que foi un proceso de varios meses.

E que foi o primeiro que pensaches ao ser elixida: vaia oportunidade ou vaia papeleta?
O primeiro que pensei foi que era a única oportunidade pola que eu volvería a Galicia, porque estaba moi contenta cos proxectos que estaba facendo en Madrid.

Que era o que facías?
Eu marchei de Santiago en 2006 para ser directora de actividades da Sociedade Estatal de Exposicións Internacionais, que se ocupaba de definir, crear e xestionar os pavillóns de España nas grandes Exposicións internacionais e universais. Ocupámonos de varias, entre elas a de Zaragoza en 2008. Fun directora do pavillón de España na Expo Universal de Shanghai en 2010 e foi unha experiencia alucinante [remarca cada unha das sílabas]. En 2012 vivín en Corea e fun comisaria xeral de España na Expo de Yeosu.

«O que queremos é que este sexa o xacobeo de toda galicia, ese é o noso lema. Ten que ser unha celebración que goce toda a comunidade»

Es consciente, polo tanto, de que hai moitas expectativas postas neste Xacobeo despois de once anos de espera?
Si que o son. O que queremos é que sexa o Xacobeo de toda Galicia, ese é o noso lema. Ten que ser unha celebración que goce toda a comunidade. Queremos desestacionalización, descentralización…

Ese é un camiño que xa se abriu en 2010.
Iso teño entendido. Eu non o vivín porque entón non residía aquí. Desexamos impulsar aínda máis ese camiño, e que cada unha das persoas que viven en Galicia sinta o Xacobeo como algo propio.

É o Xacobeo 2010 un espello no que se mirar?
Eu iría aínda máis atrás. Lembro a ilusión do Xacobeo 93. Que me gustaría? Recuperar esa ilusión, esa maxia, ese descubrimento.

Que lembras daquel primeiro Xacobeo moderno?
Era unha época na que todos viaxabamos infinitamente menos. Recordo ver no Obradoiro aos Derviches Xiróvagos [bailaríns da danza sufí que executan unha das cerimonias máis coñecidas de Turquía]. Como me fascinaron! Foi tamén a primeira vez que vin teatro xaponés. Que marabilla! Pero é certo que traer agora aos Derviches cando case todo o mundo estivo en Istambul… non abraiaría igual. Moita xente agarda o anuncio de estrelas internacionais. Seguro! E claro que as haberá. Pero creo que un obxectivo maior é redescubrir o propio. Cada ano están vindo máis de 327.000 peregrinos, cada un coa súa enerxía e a súa historia. Recompilemos esas historias! O Camiño supón para nós un Erasmus xigantesco. Eu son da última xeración que non puido gozar do Erasmus e dáme unha rabia infinita. E logo penso: pero se o Erasmus estivo sempre no Camiño… Ese intercambio, esa contaminación positiva, iso é o que me gustaría conseguir.

Cecilia Pereira, comisaria do Xacobeo

«Moita xente agarda o anuncio de estrelas internacionais. Seguro! E claro que as haberá. Pero creo que un obxectivo maior é redescubrir o propio. Cada ano están vindo máis de 327.000 peregrinos, cada un coa súa enerxía e a súa historia. Recompilemos esas historias! O Camiño supón para nós un Erasmus xigantesco»

Os grandes concertos en ocasións chegan a devorar toda a celebración…
É certo que un concerto ten unha capacidade de convocatoria brutal, pero só nun momento concreto, nun día. Outros eventos teñen unha capacidade de convocatoria máis sostida no tempo. É algo que aínda necesitamos debater nós internamente, pero en xeral hai unha tendencia que pon en cuestión eses grandes eventos e busca outros máis pequenos e sostibles.

Dáche pena que todo un Xacobeo permaneza na memoria coma aquel no que veu Dylan ou aqueloutro no que viñeron os Rolling?
Haberá para quen este será o Xacobeo no que coñeceu ao seu mozo ou no que mercou un piso… Ao final todo vai moi rápido e precisas dúas ou tres imaxes. E cales son? As dos concertos, as das visitas máis impactantes. Estou convencida de que se conseguiramos traer a Obama sería o Xacobeo de Obama. Ao final, cada quen vivirá a súa propia experiencia.

É posible conciliar a presenza das grandes figuras co fomento da cultura propia?
Iso é precisamente o que che dicía antes, que a min o que me gusta é o intercambio, a contaminación. A mín gústame ir cear a Lume de Lucía Freitas e tomarme un xiao long bao pero recheo de porco celta. Hai algo moi positivo na capacidade de contaminarnos, de integrarnos. Non todo ten que ser cocido, nin todo ten que ser pizza.

«Gustaríame facer un xacobeo con programas que foran un pouco patchwork, con retallos duns e doutros, e que o xacobeo fora só o elemento de sutura. hai moi boas ideas e temos moi boa materia prima»

Para 2020 están previstas as eleccións autonómicas. Podería ser que chegue o Xacobeo que preparaches durante tres anos e xa non sexas a Comisaria. Como se traballa con ese horizonte?
É algo do que son consciente desde o principio. A un noméano e césano, e non hai problema. Teño iniciado un montón de proxectos que ao cabo dos anos me desmotivaron ou se terminaron e son unha riqueza para min. De feito, estou encantada de ter regresado a Santiago e traballar neste proxecto, pero manteño o meu piso en Madrid, porque me encantaría volver alí.

Pero sería como unha directora de cine á que apartan da película antes da estrea…
Sabes o que me pasa a min? Eu son como os artistas, a min encántame o proceso. Son como ese cociñeiro que cando cociña xa está gozando, non ten necesidade nin sequera de comer o prato.

Unha das frases que máis repetía Roberto Varela, o conselleiro de Cultura no Xacobeo 2010, era a do medo «a morrer de éxito». Tes tamén ese medo?
Si, si que o teño. Antes de vir, como non traballara no núcleo do Xacobeo, tiña outro concepto distinto do que era o Camiño. Todos estes meses servíronme para ver as posturas que hai: os que critican que o promocionamos demasiado, os peregrinos máis esenciais, os que din que é unha riqueza para todos… Eu reúnome con alcaldes de pequenos concellos que me din: Cecilia, sen o Camiño teríamos desaparecido, sen el non existiriamos.

Mais o Camiño mudou. Esa espiritualidade orixinal xa case non existe.
Haina! Claro que si! Ao mellor non se ve tanto porque porcentualmente é menor. En inverno veñen os peregrinos esenciais, veñen todos os asiáticos, que pasan frío por paisaxes nevadas, en soidade. Os australianos que veñen gastando unha pasta para chegar ata España e empregan 32 días da súa vida en albergues públicos pasando penalidades. E cando vas a Carretas emociónaste ao ver a acollida espiritual en tantos idiomas, e segues vendo o poder que ten o Camiño para atopar respostas.

«Cando vas a Carretas emociónaste ao ver a acollida espiritual en tantos idiomas, e segues vendo o poder que ten o Camiño para atopar respostas»

«Que precisamos? Máis líderes, xente que teña máis visión e arrastre. Só hai que lembrar como era antes a Praza de Abastos! De repente abren o Abastos 2.0 e empezan a aparecer Sr. Nilsson, Lume… As boas prácticas ao final contáxianse»

Por que cres que segue a ter ese poder?
Hoxe en día o contacto coas outras persoas é moito máis virtual, a través de aplicacións e chats. A xente o que demanda é ver. Ver como te comportas, ver que che pasa, ver como es.

O que non se pode negar é que o Camiño está a cambiar radicalmente a morfoloxía de Santiago…
O Camiño e tamén as aeroliñas low cost

Non sentes un pouco a falta do Santiago de antes?
Un pouco, non, estráñoo moito. Cando acabei a carreira, vivía en Porta da Pena, para min era algo máxico. Cando vou agora en inverno, percorro San Martiño Pinario, a Casa Gótica, o Museo das Peregrinacións, as Cinco Calles… É algo fascinante. Logo fágoo no verán e non o recoñezo. O cambio é brutal. Pero é lei de vida.

Lei de vida ou non, a améndoa estase despoboando e moitos comercios históricos teñen que pechar.
É certo que a marcha da poboación de Santiago do centro histórico é un problema. Eu quixen vivir na parte vella e conseguino. Vivo na Virxe da Cerca porque teño unha amiga que me alugou un apartamento. Pero non foi nada fácil, eh? Pasei meses buscando. E non atopei porque está carísimo e a xente prefire destinalo aos turistas e Airbnb. Dáme moita pena, claro.

Cal pode ser a solución para os comerciantes?
Hai negocios que están enfocados á xente que vive na proximidade. Unha ferraxaría, por exemplo. Ningún turista vai vir e comprar un martelo. Penso que cada vez máis os visitantes buscan lugares, locais singulares que ofrezan produtos propios. Hai comercios que supoñen un excelente exemplo. O primeiro que se me ocorre é Catrineta. É unha tenda extraordinaria para marchar cargado de latas. Coñezo xente que, como non as pode levar no bolso de man, pide que llas envíen por correo. Ao lado está Boles, unha marabilla; vaia unha selección de produtos artesanais! Todas as pequenas tendas que se abriron na Praza de Abastos…

«É que hai comercios marabillosos. A sombreiraría da rúa do Vilar... É que non puido saír en máis anuncios! Pero como a xente non vai querer ver iso? Se é o que nos diferencia! Eu creo que ningún turista quere ver repetidos os mesmos recordos ou merchandising cutre…»

Cecilia Pereira

Ou sexa que apostas pola renovación do comercio.
É que o comercio tamén cambiou e hai que ter un criterio, hai que ter un gusto, hai que fomentar unha atención ao cliente. Se é que o pequeno comercio é unha marabilla! Mira que sentín que pecharan a Papelería Compostela, aquel pracer de ir alí comprar as etiquetas Kraft, que chas envolveran, que chas puxeran cun cordel. Ten un encanto que non ten unha cadea onde vas comprar bolígrafos Pilot, claro. Está sendo duro, pero Santiago segue a ter moito comercio con encanto.

Pensas que o Xacobeo pode axudar a reavivar o comercio histórico no casco vello compostelán?
Pois espero que si, traballarei para que sexa así.

Tes algunha idea para facelo?
Pois non, pero agora que mo preguntas haberá que pensar algunha. Tamén espero que os comerciantes teñan iniciativas para nós. Estar no Xacobeo é como estar nun minarete ao que un montón de xente se achega a presentarche proxectos, a posibilidade de crear sinerxías é case infinita. Gustaríame facer un Xacobeo con programas que foran un pouco patchwork, con retallos duns e doutros, e que o Xacobeo fora só o elemento de sutura. Hai moi boas ideas e temos moi boa materia prima.

Deixámoslle entón aquí esa invitación aos comerciantes a que che presenten propostas…
Pois claro que si! Se é que hai comercios marabillosos. A sombreiraría da rúa do Vilar… É que non puido saír en máis anuncios! Pero como a xente non vai querer ver iso? Se é o que nos diferencia! Eu creo que ningún turista quere ver repetidos os mesmos recordos ou merchandising cutre…

Se non os quixeran non proliferarían esas tendas, non cres?
Pois eu creo que se lles poden ofrecer outras cousas aos turistas. Eu admiro á xente nova que está traballando noutro tipo de merchandising e de recordos, que traballa con ilustradores, que está a crear outro imaxinario de Compostela. Son unha gran compradora e consumidora dese tipo de produtos. Eu augúrolles moito futuro, o outro é flor dun día. Se conseguimos que o turismo cambie e cada vez teña un nivel cultural maior, tamén irá demandando iso.

O turismo masivo e a cultura viaxeira, polo momento, non demostran ir unidos…
Tes razón, a xente viaxa porque é o que mandan os tempos. Agora xa non importa ter un coche tan bo. Do que presumes é de experiencias, do número de países que viches.

A cuestión é que ese turismo está a mudar as cidades e cando pase de moda xa non haberá volta atrás na súa transformación.
En realidade son moitos procesos os que están en marcha. Volvendo ao comercio, tamén creo que hai unha xeración que xa non se quere facer cargo dos negocios dos seus pais. Hai moitos que pechan por xubilación. Temos outro concepto do lecer, do traballo, unha mentalidade moi de funcionarios. Queremos traballar menos horas e dispoñer de máis tempo libre. O comercio é moi escravo. A ver cantos mozos queren estar con xornadas de doce horas abertos de luns a sábado.

«Un sempre traballa coa ilusión de deixar pegada. Ninguén asume unha responsabilidade coma esta pensando no fracaso. Eu estou moi ilusionada e con moita enerxía. Un antes e un despois? Oxalá. O que non queremos é que se repita a situación que se atoparon en 2009 cando houbo que preparar un Xacobeo ás présas e correndo. Queremos facelo ben. Sabemos que o Camiño e o Xacobeo son a mellor Marca Galicia que hai. A marca pola que nos recoñecen fóra»

E despois está o comercio online que é un fero competidor.
Tamén é un recurso para que moitos comercios sobrevivan e sexan coñecidos. Eses comercios de Santiago que me encantan e dos que che falei antes nos meses máis frouxos de turismo ao mellor viven grazas a que teñen comercio online. Hai que renovarse. E hai iniciativas moi interesantes.

Por exemplo?
Un bo exemplo é o dos percorridos polo comercio tradicional de Santiago que te levan por zonas deliciosas, como a rúa de San Pedro. Mira como conseguiu ser unha rúa con personalidade! É unha rúa con carácter polos negocios e pola gastronomía. Uns chaman aos outros. Que precisamos? Máis líderes, xente que teña máis visión e arrastre. Só hai que lembrar como era antes a Praza de Abastos! De repente abren o Abastos 2.0 e empezan a aparecer Sr. Nilsson, Lume… As boas prácticas ao final contáxianse.

Para Santiago este Xacobeo vai significar un antes e un despois?
Un sempre traballa coa ilusión de deixar pegada. Ninguén asume unha responsabilidade coma esta pensando no fracaso. Eu estou moi ilusionada e con moita enerxía. Un antes e un despois? Oxalá. O que non queremos é que se repita a situación que se atoparon en 2009 cando houbo que preparar un Xacobeo ás présas e correndo. Queremos facelo ben. Sabemos que o Camiño e o Xacobeo son a mellor Marca Galicia que hai. A marca pola que nos recoñecen fóra.

Tes vivido ese papel do Camiño como embaixador de Galicia nas túas estancias no estranxeiro?
Moitísimo. Lembro ir á misa nunha pequena cidade de Corea do Sur porque a daban en castelán. Os que falabamos castelán tentabamos ir alí co Padre José, un sacerdote mexicano maior que facía un esforzo considerable para ir os domingos a oficiar esa misa. Só na miña última semana alí me decatei de que as fotos do calendario de parede me soaban. Estaba todo en coreano, pero era un calendario do Camiño de Santiago! Quedei perplexa. Iso é o Camiño.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

María von Touceda

150 150 CORALIA

Compaxinou o seu traballo como crítica de arte co de moza de cortello, abrillantadora de ataúdes ou porteira dun after. Maria von Touceda (Santiago de Compostela, 1979) sempre escribiu, e faino actualmente desde Liérganes (Cantabria) onde reside, en diversas publicacións como Elemmental, ou Cáñamo. Un ano despois de publicar Crítica del vicio, xa anda inmersa na presentación da súa segunda novela, Coito Ergo Sum (La Marca Negra, 2019), coa que percorre lugares moi recoñecíbeis da cidade, aderezados con sexo, drogas, música e arte románica, leitmotivs da súa obra.

Coito ergo sum, María Von Touceda

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

Nesta novela tomas prestada a alocución latina coa que Descartes formulou a súa filosofía racional, «Cogito, ergo sum» para o título.
Si, e levo tatuada esa frase de Descartes no brazo. E na perna levo a muller adúltera da portada de Platerías, que é unha peza importante no libro e que vai ilustrando a capa.

Ti modificas o verbo pensar, cogito, por coito. Pensas que o sexo nos define tanto como o coñecemento ás persoas?
Para min ten moita importancia, non só na miña vida privada, senón polos referentes sexuais que eu teño, por exemplo na adolescencia cando comecei a ler a Bukowski, pero despois outros dos que falo no libro, son todos referentes masculinos. A min tamén me gusta dar unha visión do sexo desde o punto de vista das mulleres. Eu escribo moi besta do sexo, porén a min o porno resúltame agresivo.

Porque ao final ese tipo de sexo non deixa de reproducir as relacións de poder entre homes e mulleres, non cres?
As protagonistas dos meus libros sempre son unhas mulleres poderosas que toman a iniciativa e que non teñen problema en ter sexo con homes que ao mellor non saben nin o seu nome. Un aquí te pillo, aquí te mato, como se soe dicir, rápido, pero tamén cuestiono que iso que che dá liberdade tamén te fai présa. Nos tempos de Tinder tes relacións que, dunha banda pensas que es moi libre, pero da outra sentes un baleiro porque non tes un amor detrás de todo ese sexo.

«A min tamén me gusta dar unha visión do sexo desde o punto de vista das mulleres. Eu escribo moi besta do sexo, porén a min o porno resúltame agresivo»

Non deixa de ser copiar un pouco o modelo patriarcal vencellado ao sexo. A liberdade sexual nas mulleres sempre estivo máis limitada.
Si, claro, ao final faise unha reflexión de que é o que buscas con iso en realidade.

No Discurso do método, que é onde Descarte enuncia a súa teoría racionalista, di: «Esta verdade, eu penso, polo tanto son, era tan firme e certa, que non podían quebrala nin as máis extravagantes suposicións dos escépticos». Atreveríaste a afirmar o mesmo sobre o sexo? Follo logo existo como principio filosófico?
Non, Descartes ten a dúbida como motor, igual ca min, e a dúbida aparece tamén no libro. A protagonista está moi vencellada a ese sexo rápido pero despois éntralle a dúbida de se iso lle dá liberdade. O título é como unha labazada, unha chamada de atención, pero despois ao longo do libro reflexiónase sobre se a realidade é follo, logo existo, ou existo e de vez en cando follo, ou en realidade ao mellor non quero follar e o que quero é un abrazo.

Fálame de Sara, a protagonista da novela.
Cando me pediron facer unha novela erótica, co Word en branco, pensei nunha profesión que me resultara atractiva pero que non tivese nada que ver comigo. Entón, decidín que a protagonista fose farmacéutica e metinme na cabeza que era en Gómez Ulla, non o digo no libro, pero marqueino como o punto onde se desenvolvía a novela. E no libro tamén se fai unha consideración sobre as medicinas que che venden na farmacia e outras alternativas psicótropas que te poden axudar, que están mal vistas. Unha observación de toda esa xente que toma Trankimazin pola noite, con moitísimo estrés, e que ao mellor non o precisa e que cun porro antes de durmir podería levalo mellor.

A soma, non?
Si, fálase diso, dela como expendedora de soma. Ela mesma fai esa reflexión. Teño algúns amigos que son farmacéuticos e pregúntaslles que é o que máis venden e sempre din o mesmo: tratamentos para a depresión, a ansiedade… Os psiquiatras tamén soltan as pílulas sen ton nin son, e ao mellor a unha persoa que ten algo de estrés non é necesario drogala tanto como se fai. España é un país con moitos conflitos e ten a toda a poboación adormecida a base deses medicamentos, que é a mafia que vexo que hai no mundo farmacéutico. Os psiquiatras non falan coa xente. Vas, dislle que tes un pouco de angustia e antes de preguntarche que che pasa xa che dan unha receita.

De feito, no Estado, Galicia leva anos á cabeza na lista de pacientes con depresión. Tamén é un dos territorios onde se prové un maior número de tratamento farmacolóxico.
Creo que se relaciona un pouco co tempo. Pero tampouco se esforza ninguén en crear un contexto no que esteas cómodo, e é moito máis sinxelo medicarte cando o que hai que facer é coñecerte a ti mesma, buscar relacións sans que non che fagan dano, estar cómoda coa familia, cos teus amantes, arranxar a túa vida no canto de poñerlle parches.

Por que escolliches Santiago como pano de fondo da novela? Ti es de aquí, pero non vives en Compostela actualmente.
Levo cinco anos vivindo en Cantabria, pero eu teño a miña familia, os meus amigos aquí e na cabeza aínda sigo vivindo en Compostela. No primeiro libro era entre Santiago e Ferrol e este é entre Santiago e as aforas de Torrelavega. E, talvez, no cuarto ou quinto xa estea preparada para facer un libro integramente cántabro. Pero síntome compostelá e todas as miñas relacións máis fortes, aínda que teño amizades en Cantabria, seguen estando aquí.

«Nos tempos de Tinder tes relacións que, dunha banda pensas que es moi libre, pero da outra sentes un baleiro porque non tes un amor detrás de todo ese sexo»

Botas de menos vivir en Compostela?
Si, si, si, claro que si.

O teu foi unha emigración forzada?
Por amor. Marchei por iso, pero se a miña parella puidera traballar aquí… Eu sempre lle digo que cando nos xubilemos volvamos para aquí pero el dime que aquí non hai Racing de Santander e eu dígolle que se faga do Compos. Pero non funciona así [ri].

Aquí estudaches Historia da Arte, tamén fixeches un máster en Arte Contemporánea e un posgrao en Escritura Creativa. En que momento decides que queres ser escritora?
Pois que eu recorde, aínda que fixen un bacharelato artístico, o meu sempre foi escribir. Xa no colexio levei algún premio por redacción e sempre se me deu ben expresarme dese xeito. Así como o ollo non me vai coa man á hora de debuxar, si observando sei que me vai coa man á hora de escribir. Entón, como cando estudei historia da arte tirei para a rama da crítica, pois empecei a traballar niso, e despois dixen que non vai ser só arte do que fale, tamén quero contar historias. No Facebook sempre estiven facendo relatos e recibindo moi bo feedback por parte da xente, e dixen pois voume atrever con algo longo.

«Cando estudei historia da arte tirei para a rama da crítica, pois empecei a traballar niso, e despois dixen que non vai ser só arte do que fale, tamén quero contar historias. No Facebook sempre estiven facendo relatos e recibindo moi bo feedback por parte da xente, e dixen pois voume atrever con algo longo»

«Eu creo que o Facebook é un pouco o ximnasio dos escritores. Segundo as reaccións da xente sabes o que gusta e o que non. Por outra parte, coñeces xente que ao mellor non coñecerías doutro xeito. Eu vivo nun val e relaciónome con outros escritores e artistas de todo o Estado e outras partes do mundo cos que non tería posibilidade de non ser polas redes. Con elas podemos falar das nosas intimidades e temos amizades que funcionan grazas a Internet. Iso son as cousas positivas»

Nas redes sociais es moi activa. Que consecuencias cres que teñen, tanto positivas como negativas, á hora de escribir e relacionarnos?
Eu creo que o Facebook é un pouco o ximnasio dos escritores. Segundo as reaccións da xente sabes o que gusta e o que non. Por outra parte, coñeces xente que ao mellor non coñecerías doutro xeito. Eu vivo nun val e relaciónome con outros escritores e artistas de todo o Estado e outras partes do mundo cos que non tería posibilidade de non ser polas redes. Con elas podemos falar das nosas intimidades e temos amizades que funcionan grazas a Internet. Iso son as cousas positivas. As negativas, que hai moita xente que non te coñece persoalmente e que che colle manía por algunha opinión e sempre tes esa parte dos haters que no meu caso me atacan moito. Eu xa teño pel de coiro. Moita xente me quere, algunha me odia, pero como na vida real, sabes?

Só que máis amplificado pola difusión que teñen.
Si, e como vivo alí nun val, as miñas relacións sociais non son moitas. Baixo unha vez á semana a Santander e quedo alí con amigos, pero o día a día estou conectada a través das redes. Estou aquí en Santiago e apenas falo coa miña nai e alí estou permanentemente a través da cámara, ou coa xente de Santiago, con toda a que quero e que che dicía que coñezo a través de Internet.

Esta é a túa segunda novela despois de Crítica del vicio. O sexo e as drogas e os vicios en xeral son constantes nas túas obras. Dicía Boudelaire: «Ai os vicios humanos! Son eles os que conteñen a proba do noso amor polo infinito». Mantés o mesmo? Non pensas que nos fan máis fráxiles?
Depende do momento da túa vida. Eu entendo que ao mellor para o teu irmán, en segundo de carreira, ao mellor que vexa á súa irmá falando tan libremente das drogas non é o axeitado facer apoloxía a esas idades. Pero hai que diferenciar esas drogas da farmacia e as outras. Eu en momentos da miña vida houbo drogas que me fixeron dano e agora outras que me axudan. Eu traballo tamén na revista Cáñamo e sempre estou entrevistando artistas que consumen marihuana e haxix e entendo como funciona iso na creatividade. Doutra banda, se tes outro tipo de problemas, se che poden provocar brotes psicóticos… A droga depende de cada un, de como teñas a vida, da forza que teñas… Leo artigos recomendando os ácidos e as setas para a xente con depresión e non se pode recomendar así ao tolo, igual que os psiquiatras non poden receitar do mesmo xeito. Tes que saber cara onde queres ir. Recordo que entrevistei a un mozo para Cáñamo e pregunteille cal era o seu porro favorito. Díxome: o que non me tombe. O que non me incapacite. Eu, como escribo ás cinco da mañá cando me levanto, eu fumo a esas horas e non podo estar incapacitada. Sempre unha cousa que me axude, se me anula non me serve.

Pero a ti, creativamente axúdanche as drogas?
Si, claro. É como unha explosión de ideas, que ás veces non me dan as mans para teclear, teño que apuntar todo rápido nunha libreta. A cabeza vaime moi rápido. É como os brainstorming pero propiciados polo consumo de cannabis.

Pensas que para ser creativo tes que sufrir en certa maneira e ser unha persoa con inquedanzas internas?
Para ser creativo, tes que ser unha persoa sensíbel e para ser sensíbel non che queda outra que sufrir. O que te rodea, se es sensíbel tenche que afectar e hai moitas inxustizas, é inevitábel sufrir. Unha persoa aséptica non pode facer unha reflexión profunda nin nunha obra de arte nin nun libro porque sería o Hacendado dos libros ou das obras. Esa sensibilidade reflíctese niso, en vivir con intensidade as alegrías e as penas sufrilas e superalas a través da escritura, que igual que as artes plásticas son terapéuticas. Que non te escoiten os psiquiatras, que te escoite ou teu público.

«Levo cinco anos vivindo en Cantabria, pero eu teño a miña familia, os meus amigos aquí e na cabeza aínda sigo vivindo en Compostela. No primeiro libro era entre Santiago e Ferrol e este é entre Santiago e as aforas de Torrelavega. E, talvez, no cuarto ou quinto xa estea preparada para facer un libro integramente cántabro. Pero síntome compostelá e todas as miñas relacións máis fortes, aínda que teño amizades en Cantabria, seguen estando aquí»

E ti como te definirías?
Un pouco desastre. Desordenada, totalmente, pero son bastante fiel aos meus ideais e ás persoas que quero. Á xente que se porta ben comigo, eu pórtome moi ben con ela. Á hora do traballo, son metódica e puntual e cando me meto nun proxecto con alguén sempre tomo as rendas e dáme vertixe. Os meus amigos sempre se rin de min porque quedo ás 13 e 17 minutos porque, como son moi desastre, se non o fago a miña vida sería un caos total.

Viñeches a Santiago presentar a túa novela na Unitaria. Por que escolliches este lugar?
En Unitaria xa din unha charla sobre «Publicar, ou morrer ou matar» e son amigos, o sitio é grande, máis que algunhas librarías, e sempre presento primeiro en Santiago porque son de aquí, e quero que os primeiros que lean o libro sexan os meus amigos.

Que che parecen proxectos como o da Unitaria e outros que hai en Santiago? Pensas que a cidade está nun bo momento a nivel cultural?
Evidentemente, non hai comparación a como deixei Santiago e como está agora. Os festivais, o cambio de política, o Banquete de Conxo, a música ao vivo aínda que hai ese problema cos locais… Santiago antes a cultura era de bar e agora hai moita efervescencia cultural. Aquí no Muelle [onde se desenvolve a entrevista], por exemplo, organizan moitas cousas.

Maria Von Touceda

«Non hai comparación a como deixei Santiago e como está agora. Os festivais, o cambio de política, o Banquete de Conxo, a música ao vivo aínda que hai ese problema cos locais... Santiago antes a cultura era de bar e agora hai moita efervescencia cultural»

«Espero que a xente bote unhas risas, que o pase ben, e como todo ten diferentes lecturas e niveis, cada un entenderá o que capte deles, o que se relacione coa súa vida en función dos temas que trata»

Esta cafetería sae na túa novela. Teslle cariño ao local?
Si, ao local e ás cuncas de Sargadelos que me regalou miña nai iguais para levalas a Cantabria. Teño a miña casa totalmente galeguizada, tamén teño a foto das Marías. Ser picheleira marca.

Como funcionou a primeira novela e que agardas desta?
a primeira saquei dúas edicións con Aloha, tiven algún problema ca editora e colleume La Marca Negra e sacamos dúas máis. Eu, con esta, pretendo que mollen un pouco as bragas as mulleres e os calzóns os homes. Ás veces din das miñas novelas que se poden ler cunha soa man, ou que lles quedan as páxinas pegadas. Algún fai a foto co libro e o rolo de papel hixiénico [ri]. Espero que a xente bote unhas risas, que o pase ben, e como todo ten diferentes lecturas e niveis, cada un entenderá o que capte deles, o que se relacione coa súa vida en función dos temas que trata.

Onde se pode conseguir o teu libro?
Pois vai estar na Lila de Lilith, en Follas Novas que tamén venderon o outro libro. A través de Internet, nunha libraría de Murcia, e cando se unan outras con servizo de venda online pois tamén se poderá. A través da web de La Marca Negra Ediciones pódense consultar as librarías onde está dispoñíbel.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Valentín García

150 150 CORALIA

Empezou a súa carreira profesional no medio rural convencendo os estradenses de que a lingua que falaban, lonxe de ser unha anormalidade antropolóxica, era un idioma tan digno, rico e fermoso como aquel que moitos deles se viran obrigados a adoptar para poder integrarse nas sociedades urbanas ás que migraban. Agora, desde o cargo de secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García Gómez (Abades, Silleda, 1970) celebra que o galego teña acadado o status de lingua prestixiada e recoñecida. Aínda así recoñece que aos poderes públicos lles queda moito traballo por facer para ampliar o seu uso na contorna na que se move esa nova xeración de galegos e galegas que descubriron que a lingua que os seus pais só falaban entre eles agochaba un auténtico tesouro cultural.

Entrevista de JUAN OLIVER
Fotografías de ÓSCAR CORRAL

Teño que pedir desculpas se o meu galego non é de todo correcto. Pertenzo a esa xeración que creceu aprendendo o idioma con tres normativas distintas.
Non te preocupes en absoluto. Como secretario xeral de Política Lingüística estou máis que afeito a escoitar todas as variantes.

Vaia sitio máis emblemático para facer esta entrevista, a Real Academia Galega.
Efectivamente. O despacho do presidente da Real Academia Galega (RAG), que no seu día ocupou Manuel Murguía. Contémplannos os patriarcas da lingua: Cabanillas, Villar Ponte, Seoane, Castelao.

Chamoume a atención que na recepción da entrada hai varios xornais, pero están todos editados en español.
Si, a verdade é que medios de papel en galego hai poucos. Pero están a proliferar moitos dixitais en galego. As novas tecnoloxías son unha ferramenta importante para a súa difusión.

Aí está o exemplo de Coralia, que editamos en papel e na web.
Podo dicir que no meu despacho en Santiago teño un andel cheo de libros. E Coralia é unha das revistas que teño alí exposta, para que a poida ver quen nos visita. En horizontal, eh!, non de canto.

É curioso que a RAG estea precisamente na Coruña, unha das cidades de Galicia onde menos galego se fala.
Historicamente sempre foi así. Onde o galego sempre estivo máis forte foi no medio rural e mariñeiro. E nas cidades, tradicionalmente, falábase castelán. Na Coruña falábase pouco galego xa nos tempos de Eduardo Pondal, cando escribiu aquel poema que dicía «Miniñas da Cruña / falade galego». Desde entón A Coruña creceu dez veces máis até converterse no que é agora, e é normal que o uso do castelán medrase con ela.

Pero Santiago é unha cidade que exporta galego. Moitos estudantes que chegan desde A Coruña e desde outras urbes galegas e españolas, e que non teñen o galego como lingua inicial, descobren aquí o seu uso como idioma habitual.
Santiago ten algúns condicionantes que fan que o galego teña un peso específico máis elevado con respecto a outras cidades. Por que? En primeiro lugar porque a poboación está moi impregnada dos estudos de Humanidades. Santiago ten unha Universidade desde hai cincocentos anos, sé arcebispal… En Santiago, a normalización do galego tivo unha vía de entrada pola vía cultural. E en segundo lugar, porque as cidades non responden sempre igual á lingua. Os condicionantes sociolingüísticos de Santiago non son os mesmos que os de Vigo, nin os de Vigo son iguais que os da Coruña. Falas da Coruña, pero hai casos similares en Vigo. É unha cidade que medrou moito máis rápido, cun fluxo de entrada de persoas que viñan do medio rural e que concibían o uso do castelán como forma de integrarse na cidade. Algúns deses novos castelanfalantes que abandonaron o galego ou que reduciron o seu uso ao ámbito familiar transmitíronlles aos seus fillos esa idea de que para integrarse debían falar castelán. Por que en Lugo empregan máis o galego? Porque está máis influenciado por esa contorna rural pero sen esas connotacións. E en Ferrol? Fálase máis castelán porque alí está o Arsenal, os estaleiros, focos que atraían traballadores que en moitos casos xa eran castelanfalantes porque viñan de fóra de Galicia.

«Pardo Bazán defendía o galego, pero nunca o falou. Era condesa, e as condesas entón non falaban galego, da mesma forma que non o falaban os médicos nin os xuíces. E ela dicía que un dos problemas que ten o galego é que quen o defende, non o fala. Mire que dato máis relevante. Todas aquelas persoas que temos como os popes do galego, que puxeron os alicerces para a súa recuperación, pertencían a unha clase social que non falaba galego»

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

Referíame a iso co de que Compostela é un pouco o centro desde o que o galego se expande ás cidades. Porque os fillos e fillas daqueles migrantes descobren o galego cando marchan estudar a Santiago.
Acceden a todo un ambiente cultural e de sensibilización co galego e descobren unha riqueza que non lles transmitiron como tal. Descobren en Santiago un tesouro que non sabían que tiñan na casa, un tesouro que é a maior riqueza que pode ter un pobo. A través dos seus compañeiros que fan un uso normalizado do galego, do tecido social e cultural da cidade, do persoal administrativo da propia universidade… Por iso, o que facemos agora desde a Secretaría Xeral de Política Lingüística é incidir non só neses neofalantes que se están a formar, senón nas súas contornas sociais e familiares, porque son fundamentais para que o proceso de normalización lingüística dea resultados. Sensibilizar os pais, os avós, os tíos, as persoas que traballan en casa, para que transmitan o galego aos nenos e para que o transmitan como algo valioso.

E iso funciona?
Eu creo que avanzamos bastante en afianzar o prestixio social do galego. Antes había xente que falaba galego pero que cando lle preguntabas que era o galego… Incluso algúns prebostes da lingua entendíano como un dialecto, non como un idioma. Rosalía de Castro definiuno así nalgún momento. E calquera persoa que se refira hoxe ao galego como un dialecto percibirá un enorme rexeitamento social, porque está asentado como unha das linguas románicas de máis prestixio de Europa, cunha profunda tradición cultural e histórica, cunha literatura que florece por todas partes e que está a vivir un momento radiante. Nunca houbo tantos escritores en galego, tanta produción literaria e tanta produción literaria traducida. Nunca houbo tantos congresos, encontros… Hoxe o galego vive nun contexto moi prestixiado.

Pero o uso do galego aínda non está normalizado en todos os sectores.
Queda moito por facer. Pero no mundo da comunicación, da empresa, da política, nas institucións… En ningún outro momento o galego estivo tan consolidado e prestixiado. Para Castelao sería un soño coñecer un Parlamento galego onde todo o mundo falase galego todos os días. Ou a Televisión de Galicia, a Radio Galega… Ou medios como o voso, Coralia, que falan en galego de temas como moda, gastronomía, turismo… Iso sería insólito hai cincuenta ou sesenta anos.

Ou menos aínda.
Si, si, non hai que irse tan atrás. Ten en conta a dixitalización, o mundo das redes sociais… Todo iso sería ciencia ficción para calquera das persoas retratadas nos cadros que nos rodean neste despacho.

Ou sexa que Castelao alucinaría.
A que foi dona desta casa onde está a sede da Real Academia Galega, Emilia Pardo Bazán, dános un dato sociolingüístico moi relevante para a súa época. Pardo Bazán defendía o galego, pero nunca o falou. Era condesa, e as condesas entón non falaban galego, da mesma forma que non o falaban os médicos nin os xuíces. E ela dicía que un dos problemas que ten o galego é que quen o defende, non o fala. Mire que dato máis relevante. Todas aquelas persoas que temos como os popes do galego, que puxeron os alicerces para a súa recuperación, pertencían a unha clase social que non falaba galego. Quen falaba galego era o pobo, pero o pobo non escribía libros nin daba conferencias, nin clases na universidade. Esa é a situación que tiñamos. Hoxe podemos presumir de que moitas clases na universidade son impartidas en galego. Aínda teñen que ser máis, é certo, pero xa son moitas máis que antes. Moitos dos nosos dirixentes diríxense ao público en galego. Se cadra a lingua que empregan no ámbito privado é outra, pero o prestixio social do galego é moi grande. Revistas como a vosa, que se atreven a facer entrevistas en galego, a falar do mundo social en galego, representan un avance moi notable que temos que celebrar e ao que temos que darlle valor.

Provés dunha contorna galegofalante, pero cando viñeches estudar a Santiago, advertiches esa situación da que falaba antes? Quero dicir, compañeiros que descubrían o idioma en Compostela e, a través del, unha identidade cultural.
Santiago foi sempre un foco de lingua e cultura, desde os tempos de Otero Pedrayo e Antón Losada Diéguez, que viñan dos seus pazos fidalgos onde falaban galego cos criados mentres que cos demais falaban en castelán. E viñan a Santiago, onde a propia unión, a formación de colectivos, a relación dentro das facultades –historicamente máis as de humanidades, pero tamén o resto-, levaba a formar esa atmosfera onde se cimentou a galeguidade.

Tiveches esa mesma sensación ao vir estudar a Santiago?
Eu viña dunha contorna rural, pero si é verdade que notei como moitas persoas que viñan doutras cidades, mesmo tamén de Santiago, galeguizábanse cando entraban na universidade. Hai centos de casos. E falo mesmo de persoas que hoxe son expertos en lingua, profesores… Moitos de quen hoxe son auténticas autoridades no ámbito da lingua non son galegofalantes iniciais, son neofalantes. Nesta casa onde estamos, a Real Academia Galega, hai unha académica madrileña, Marilar Aleixandre.

A homenaxeada no Día das Letras Galegas deste ano era estremeña.
Efectivamente, María Vitoria Moreno. Refírome a iso. Hai un caso que sempre cito, porque é amigo e moi próximo: Agustín Hernández [voceiro do PP no Concello de Santiago], que non é galego. Pero se alguén o escoita falar, non poderá dicir que ten un acento raro. Fala galego como calquera outro galego. Veu aquí non con cinco anos, senón sendo xa enxeñeiro, e aprendeu galego e foi conselleiro en galego.

Que botas de menos do Santiago no que estudaches? Hai moitas diferenzas?
Hoxe hai unha visión máis cosmopolita. E iso ten que ver con dous factores. Por unha banda, a tecnoloxía. Cando eu cheguei a Santiago non existían os teléfonos móbiles, nin as redes sociais, nin nada semellante. E o outro é o coñecemento do mundo. Agora mesmo é moi difícil atopar un estudante que non fixera unha estadía no estranxeiro, que non viaxara fóra, que non teña conexión co que está a pasar no resto do mundo… Antes, cando chegaba alguén á facultade que estivera en Nova York, París ou Londres, quedabamos con el para que nos contara como eran esas cidades. Iso pode facer que non haxa un compromiso tan directo coas cousas de Santiago, porque hai unha visión máis cosmopolita, máis aberta. Pero eu creo que é bo. Vexo as persoas que veñen a Galicia a traballar ou a estudar, e véxoas moi formadas, con moitísima información, moitísimas ganas de aprender e de beber de moitas fontes distintas. Xa non lles sucede como a nós, que estabamos limitados polas publicacións ás que podiamos ter acceso, os profesores que nos daban clase. Hoxe esas fontes de coñecemento multiplicáronse por dez mil.

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

«Moitos de quen hoxe son auténticas autoridades no ámbito da lingua non son galegofalantes iniciais, son neofalantes. Nesta casa onde estamos, a Real Academia Galega, hai unha académica madrileña, Marilar Aleixandre»

Falando de mozos e de novas tecnoloxías. Non cres que se houbese unha xeración de youtubeiros galegos, un Rubius ou un Folagor que triunfasen en Youtube en galego, contribuiría aínda máis a difundir o uso do idioma?
Unha das liñas nas que estamos a incidir moito é nas novas tecnoloxías. Precisamente vimos de presentar unha ferramenta que permitirá recoller a toponimia para que a xente poida enviarnos desde o teléfono ou desde calquera plataforma móbil a localización do lugar en que se atopa e o seu topónimo galego. Que queda moito por facer? Si, claro. Oxalá tivésemos máis medios en galego, máis revistas como a vosa… Porque iso sería a normalidade da nosa lingua, a normalización. Pero temos que ter en conta outros factores. É verdade que os mozos e mozas que usan as novas tecnoloxías, como os seguidores dos youtubeiros dos que me fala, teñen moi boas competencias en galego. Son xente formada, e estamos ante a xeración mellor preparada para ler, escribir e falar en galego. O 99 % da poboación entende o galego, o 98 % sabe falalo, o 97 % sabe lelo e o 83 %, que é unha cifra histórica, sabe escribir en galego. Isto nunca pasara na historia de Galicia.

…Pero outra cousa é que o usen.
Refírome a iso. Teñen competencias para se desenvolver en galego, pero á hora de utilizalo no cole, no ximnasio, no fútbol, na discoteca, no parque, sucede que os ambientes son castelanfalantes. E aí vén a segunda parte. Temos que animar o uso do galego, pero tendo en conta que o galego con quen está en contacto é co castelán, unha das linguas máis poderosas do mundo, con máis de 550 millóns de falantes. Como podemos desde Galicia xerar youtubeiros se nos estamos constantemente a comparar co castelán, que lle saen youtubeiros de todas partes, desde Navarra a Santiago de Chile? Temos que ser conscientes de que o galego ten o poder que ten, e que o que temos que facer desde os poderes públicos é dar visibilidade ao que hai e potencialo, pero sendo conscientes de que toda esta vida tecnolóxica é moi efémera. Sucede constantemente. Pregúntanme: «Falaches cos de Google, cos de Android ou cos de Linux, para poñer en marcha tal aplicación en galego?». E ti podes negociar e lograr esa aplicación, o que sempre é un traballo caro e custoso, e logo resulta que desde California vén outra e déixaa obsoleta. O camiño non é fácil, temos que dar a batalla, evidentemente, pero estamos a falar de sectores que non é fácil cubrir coa urxencia que o mercado demanda.

««Temos que animar o uso do galego, pero tendo en conta que o galego con quen está en contacto é co castelán, unha das linguas máis poderosas do mundo, con máis de 550 millóns de falantes. Como podemos desde Galicia xerar youtubeiros se nos estamos constantemente a comparar co castelán, que lle saen youtubeiros de todas partes, desde Navarra a Santiago de Chile?»

Valentin Garcia, Secretario Xeral de Politica Linguistica

«Santiago foi sempre un foco de lingua e cultura, desde os tempos de Otero Pedrayo e Antón Losada Diéguez, que viñan dos seus pazos fidalgos onde falaban galego cos criados mentres que cos demais falaban en castelán. E viñan a Santiago, onde a propia unión, a formación de colectivos, a relación dentro das facultades –historicamente máis as de humanidades, pero tamén o resto-, levaba a formar esa atmosfera onde se cimentou a galeguidade»

Empezaches traballando como normalizador no medio rural, un medio no que a poboación ten as súas propias formas de expresión en galego, moi arraigadas, e onde os galegofalantes senten orgulloso de ser os que mantiveron vivo o idioma durante séculos. Como é o traballo a ese nivel?
Trabállase dándolle normalidade ao que alí xa é normal. Pode soar a truísmo, pero é así. Cando empezamos a traballar nos primeiros servizos de normalización lingüística, o primeiro que lle diciamos á xente era que esa lingua que falaba non era unha lingua de segunda, nin un dialecto, senón un idioma con prestixio literario, que podes falar co médico e co xuíz porque o médico e o xuíz van entender, que se pode utilizar no culto relixioso, nas festas… En calquera lugar. Que o galego é unha lingua que se pode transmitir e que temos o deber de transmitir. Os compañeiros que emprendemos esa tarefa de normalización no medio rural tentamos precisamente darlle normalidade ao uso do galego. Dicirlle á xente que non ten que cambiar de idioma cando vai a unha cidade para facer un trámite administrativo, ou ao hospital. Porque o médico non só o entende, senón que ten que entendelo, porque o galego é unha lingua cooficial que ten un status normativo recoñecido. Iso foi o primeiro que tivemos que facer. Explicarlle á xente que esa lingua que falaba non era unha anormalidade, non era un híbrido de linguas, non era algo que nin era castelán nin era portugués. Que era un idioma con entidade propia.

Entrevista extraída do número 11.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Juan Mera

150 150 CORALIA

«Mentres perseveramos e resistimos, podemos conseguir todo o que queremos». Detrás desta frase de natureza motivadora atópase o lendario boxeador Mike Tyson, primeiro referente deportivo de Mera (Vedra, 1994), quen vén de converterse no novo campión de España de kick-boxing. Desde que era só un rapaz a súa paixón polo boxeo e a súa dedicación por esta disciplina foron medrando ano tras ano, até facer de el un referente do deporte da loita en ring. O campionato de España é, até agora, o último dunha longa lista de méritos do ironman galego, para quen non existen os imposíbeis, un campión feito a si mesmo que xa está centrado en novos e máis ambiciosos retos. Mera, co que Coralia vén de compartir un día de adestramento no Pedroso, ten un sorriso co que desarma, pero foron os seus puños de aceiro os que o fixeron número un.

Juan Mera

Entrevista de ÁLEX REGUEIRO
Fotografías de ALFREDO IGLESIAS

A conquista do campionato español de kick-boxing é resultado de moitos anos de esforzo e dedicación. Como enfrontas a preparación dun reto tan importante? Cantos meses ou anos de adestramento hai detrás do campionato?
Este reto afróntoo con disciplina e sacrificio, e preparándome intensamente para o combate durante catro meses. Un deses meses pásoos en Holanda onde están Badr Hari, Murthel Groenhart… os mellores, que che ensinan disciplina de verdade e como adestrar. Boto un mes alá de adestramento duro e despois sigo aquí coa rutina. Badr Hari é ao kick-boxing o que Mike Tyson é ao boxeo.

Que foi o máis duro do adestramento?
O máis duro é a disciplina, o A, B, C de todos os días. Cada día levántome ás seis da mañá e saio correr seis quilómetros en xaxún; despois dúchome e almorzo. Logo vou traballar de sete e media a dez. De dez a doce volvo a adestrar dúas horas, unha hora fago boxeo e a outra dedícoa ao kick-boxing. Como e durmo, e xa ás sete da tarde adestro outra hora máis. Despois o que queda é cear e durmir.

Onde reside a túa vantaxe competitiva: na forza, na coordinación ou na concentración?
O meu forte é a concentración, sobre todo, pero tamén a forza. A miña vantaxe é o meu estilo de pelexa.

Lembras cando foi a primeira vez que dixeches en alto «isto é o meu»?
Si, claro (ri). Desde sempre, desde cativo. Tería seis ou sete anos cando vin por vez primeira a Tyson. Foi el quen espertou en min a curiosidade e lembro que con oito e nove anos vía vídeos del para saber máis sobre este mundo. De feito, o que lles pedía aos Reis Magos e a Papá Noel eran guantes de boxeo e sacos…

E como reaccionaron ao teu carón?
A familia non moi ben, pero é o normal, porque son o pequeno da casa e entre os meus nunca houbo unha afección especial por este tipo de deportes, aínda que agora todos están encantados.

Es capaz de lembrar que sentiches a primeira vez que subiches a un ring?
Si, claro (ri). Era todo nervios!

Juan Mera

«Amólame máis perder que un golpe mal dado. A vitoria enche e amortece toda a dor, por iso cando che toca estar da outra banda, hai que seguir loitando, ser forte e loitar para gañar»

Juan Mera

O kick-boxing é un deporte con apenas medio século de vida, a metade de camiño entre Occidente e Oriente. Que o fai tan atractivo para ti?
A agresividade e dureza que o caracteriza.

Para ti, o kick-boxing está máis preto do boxeo, do karate ou do muay thai?
Para min, do boxeo.

Poderías explicarnos en que difiren as diferentes modalidades deste deporte (semi-contact, light-contact ou full-contact) e a quen se adecúan mellor?
O light-contact adecúase mellor a cativos e menores de idade. Nel non podes golpear ao KO, tes que pegar sempre medindo a forza. Full-contact é unha variedade de kick-boxing onde só se permite pegar puñadas e patadas de cintura para arriba. Despois está o kick-boxing, que permite pegar puñadas e patadas a calquera altura do corpo e, a maiores, golpes cos xeonllos; é o que segue as regras do k1 -é o kick-boxing que se ve hoxe por hoxe-. No semi-contact as patadas e puños deben producirse por riba da cintura e en cada golpe párase a pelexa para puntuar.

Todos os deportes teñen pros e contras, pero cales serían as vantaxes e desvantaxes do kick-boxing con respecto a outras prácticas deportivas?
Penso que no plano físico é un dos deportes máis duros que hai, o que significa que tes que traballar a todos os niveis, e moi especialmente os apartados de elasticidade e coordinación. Tamén tes que facer fondo, así que tes que correr, traballar a forza; é dicir, co kick-boxing traballas a todos os niveis. En canto ás desvantaxes, subliñaría os impactos na tibia e no antebrazo.

Uns números atrás, Vero Boquete explicábanos que a parte máis dura do deporte son as lesións. Que é para ti o máis difícil da túa disciplina?
Amólame máis perder que un golpe mal dado. A vitoria enche e amortece toda a dor, por iso cando che toca estar da outra banda, hai que seguir loitando, ser forte e loitar para gañar.

Pagan a pena os sacrificios?
Si, por suposto. Os sacrificios pagan a pena. Tras pasar polo torneo no que me proclamei campión de España non teño ningunha dúbida ao respecto. Despois desa pelexa, despois dunha recuperación dura e dunha disciplina férrea, cóllome unha semana de descanso e como todo o que quero, como chocolate, saio un pouco, trasnoito. Procuro rebaixar o ritmo e esquecerme de horarios durante unha semana, durmir, comer moito e desconectar.

No caso dos deportes de contacto, como levan a familia e os amigos verte recibir e dar golpes? É habitual que asistan aos combates?
Son sobre todo os amigos os que me acompañan, porque a familia non leva nada ben verme recibir golpes, aínda que cada vez o levan mellor.

Karate Kid, Tigre e dragón e a maioría de películas do xénero, inciden na grande importancia dun bo mestre para chegar lonxe. Quen foron os teus e como es ti como mestre?
Comecei a adestrar no ximnasio Sparta da avenida de Lugo con Antelo, que foi o meu primeiro mestre. Logo de tres anos con el, decidín continuar só. E aínda que é duro facelo ti todo só, dar ese paso permíteche programar os teus obxectivos ao cento por cento. Ademais teño a sorte de que o Club CAMM dáme a posibilidade de adestrar e levar adiante a miña idea, a miña rutina. Que como son eu como mestre? penso que o fago ben (sorrí). Encántame o que fago, así que nas clases transmito sempre bo rollo. Estou ou tento estar sempre ledo; iso si é importante!

Queres un corpo 10?
Consellos de Juan Mera para gañarmos en benestar:
· Descansar e durmir un mínimo de 8 horas.
· Favorecer a relaxación cunha sesta
despois de comer.
· Comer moita froita a diario e controlar a calidade dos alimentos, que han de ser de confianza (de aquí do país, de Galicia).
· Adestrar e facer deporte a primeira hora
da mañá e en xaxún.
· Facer controis médicos de maneira regular.
· Incorporar hábitos activos, procurando facer todo a pé.
· Beber moita auga para estar
ben hidratados.
· Manternos no peso adecuado (se estamos máis activos,
sentímonos mellor e todo custa menos).
· Almorzar moi forte, comer forte
e cear pouco (proteína pura).
· Ter sempre unha actitude positiva.

Juan Mera

Con que es mellor?
Cos pés ou coas mans?
Coas mans.
Unha frase motivadora:
«O problema non é o problema,
o problema é a túa actitude
fronte ao problema».
Un deportista polo que
sintas admiración:
Mike Tyson.

«A realidade é que o 90% das persoas que veñen a clases non recibe impactos, a pesar do cal, para a maioría da xente, o boxeo son só golpes e ollos inchados»

Que é o máis enriquecedor para ti do traballo cos teus alumnos e cal é a lección máis importante que deberiamos aprender antes de poñernos as luvas por vez primeira?
O máis enriquecedor é ver sufrir con gusto. Adestrar todos xuntos como unha familia. Somos un grupo grande que nos axudamos e tiramos os uns polos outros. É a familia que fas co deporte, e ao final ese lazo é o máis bonito.

Que ensina o kick-boxing que non ensine o atletismo ou o fútbol?
Respecto!

Os deportes de contacto viven un bo momento en Galicia ou están a ser perseguidos polo «pensamento politicamente correcto»?
Eu o que digo é que antes de opinar convén practicar. O boxeo é algo máis que pegar golpes na cara. Para facer boxeo tes que correr, facer abdominais, saber estirar, saltar á corda, ter coordinación. No boxeo adéstrase todo iso, o que ao saltar ao nivel de competición se traduce en xogar a dar golpes. A realidade é que o 90% das persoas que veñen a clases non recibe impactos, a pesar do cal, a maioría da xente cre que o boxeo son só golpes e ollos inchados.

Juan Mera

O cine e a televisión teñen creado un estereotipo de boxeador, rudo e de poucas palabras. Pero, lonxe desa imaxe, ti sempre tes un sorriso ou unha frase animosa para os demais. Como é Juan Mera dentro e fóra do ring?
A min gústame ser amigábel con todo o mundo porque é como mellor estou. Se che gusta o que fas vas estar de mellor humor e relaxado sempre. Iso si, dentro do ring eu quero gañar como ninguén. Para min, a vitoria é o máis grande que hai. Non me importa outra cousa. Non hai dúbida ao respecto: cando teño a oportunidade vou por ela ao cento por cento.

E, finalmente, agora que estamos a decidir os propósitos para o ano que comeza, ti xa sabes cales serán os teus próximos obxectivos?
Seguir adestrando con seriedade e fortaleza. Todo o que vai vir será bo!

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido