•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

sociedade

A liturxia matou o noso Día Nacional

150 150 CORALIA

A liturxia matou o noso Día Nacional

Por XOÁN BASCUAS

Profesor da Escola Universitaria de Traballo Social (USC)

ía Nacional de Galicia, Día de Galicia, Día da Patria ou da Matria, chámalle como queiras, pero este ano alcánzase os 99 anos de celebración da nosa Diada. De feito, en novembro cumprirase o centenario da data no que as Irmandades da Fala tomaron o acordo polo que se tomou o 25 de xullo como Día Nacional de Galicia. E desde aquela, con dúas ditaduras polo medio, houbo que esperar até a década dos oitenta, coa chamada normalización democrática, para ver como se consolidaba a nosa xornada nacional. E coa súa conmemoración anual continuada, tamén chegou a constante repetición da súa forma de celebración, o tedio do habitual e a rutina reivindicativa. Digo isto porque, na miña impresión, o 25 de xullo foi perdendo folgos como ámbito no que reclamar a nosa identidade nacional. Cales son as razóns para que isto aconteza?

Namentres outros pobos celebran a súa declaración da independencia, o inicio dunha revolución que mudou o mundo, ou mesmo unha derrota que acabou co seu autogoberno, que celebramos nós? A verdade é que nada pasou na nosa historia de relevancia un 25 de xullo.

Sería desexable unha cita que mobilizara toda a sociedade galega. Toda, a través das súas institucións, si; a través dos seus partidos, si; pero tamén a través das diferentes entidades sociais, de xeito plural e participado por axentes de diferente natureza. Un momento compatible cos actos políticos dos partidos, das institucións e da relixión. Pero tamén sería unha ocasión única para facer o que fan as nacións: celebrarse unidas desde a diversidade.

En primeiro lugar está a propia data. Isto é, por que o 25 de xullo? Namentres outros pobos celebran a súa declaración da independencia, o inicio dunha revolución que mudou o mundo, ou mesmo unha derrota que acabou co seu autogoberno, que celebramos nós? A verdade é que nada pasou na nosa historia de relevancia un 25 de xullo. Si, é a onomástica do apóstolo.

A elección da data hai un cento de anos xa foi controvertida de seu. Naquela altura había quen defendía tomar como xornada de celebración nacional o 17 de decembro, data na que os mandados pola Coroa de Castela decapitaron o mariscal Pardo de Cela. O certo é que no período previo á aprobación do Estatuto perdeuse a oportunidade de buscar outra data relevante, mesmo dándolle rango de Día Nacional ao 25 de xullo cun decreto publicado no primeiro número do DOG, do 1 de xaneiro de 1979.

O 25 de xullo non deixa de ser o día do Apóstolo Santiago, o Patrón das Españas e, xa que logo, tamén unha festa relixiosa, cos seus correspondentes festexos e rituais. Non é que o feito relixioso sexa incompatible coa conmemoración nacional, pero non deixa de ser certo, que a identidade do mito hispánico, dun símbolo que a españolidade fixo seu, compite coa natureza da vindicación nacional galega. Por outra banda, ao 25 de xullo, pásalle algo asemellado ao 1º de maio, ou ao Día das Letras Galegas: cando unha data caracterizada por unha causa política, cultural ou relixiosa pasa a ser festivo, a mobilización pola causa política, cultural ou relixiosa perde folgos. Espero que isto non se entenda como un argumento a prol de eliminar a natureza festiva da xornada, senón que se entenda como un argumento explicativo máis.

E claro que vou falar do Día da Patria. Á fin e ao cabo é a denominación empregada polo nacionalismo maioritario e, con toda seguridade, a máis estendida. E, de feito, os eventos reivindicativos do 25 de xullo, alén dos relixiosos e institucionais do Goberno galego, son os organizados polas forzas políticas nacionalistas e galeguistas. E isto está ben, a reclamación do feito nacional é política e como tal debe ser participada polas forzas políticas que demanda o recoñecemento nacional do país. E quizais, parte do problema radique aí; en tempos de desconexión entre a cidadanía e os partidos políticos, tamén co mundo nacionalista e galeguista, quizais haxa que superar as fronteiras partidarias. Non falo de manifestacións unitarias do nacionalismo. Nin sequera falo dun evento participado por todos os partidos que entendan que somos nación. Non.

O 2020 vai ser o centenario do Día Nacional de Galicia. E debería ser entendido como unha oportunidade para darlle unha volta a todo isto. Sería desexable unha cita que mobilizara toda a sociedade galega. Toda, a través das súas institucións, si; a través dos seus partidos, si; pero tamén a través das diferentes entidades sociais, de xeito plural e participado por axentes de diferente natureza. Un momento compatible cos actos políticos dos partidos, das institucións e da relixión. Pero tamén sería unha ocasión única para facer o que fan as nacións: celebrarse unidas desde a diversidade.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Literatura e campus

150 150 CORALIA

Literatura
e campus

Por ARMANDO REQUEIXO

Crítico literario

curioso observar como nos últimos anos a literatura galega foi amosando un tipo de escrita que nos países anglosaxóns atesoura xa unha longa tradición. Estoume a referir á denominada “novela académica” ou “novela de campus”, un subxénero narrativo específico que ten o mundo do estudantado e o profesorado universitario e mais os espazos formativos nos que estes se moven como epicentros da acción ou trama novelesca.

Novelas de universidade ou “college novels” hainas desde comezos do século XIX. Velaí están os exemplos notorios de Fanshawe (1828) de Nathaniel Hawthorne ―drama romántico e triángulo amoroso nun ficticio Harley College― ou As torres de Barchester (1857) de Anthony Trollope ―novela vitoriana de amores fatais e personaxes que proveñen dun imaxinario Lazarus College de Oxford. Porén, estes títulos clásicos eran antes de nada novelas de formación (bildungsroman), escritas e vivenciadas por quen era alleo ao mundo universitario. Pola contra, as que hoxe chamamos “novelas de campus” son historias xeradas polo coñecemento directo que teñen desa realidade os propios autores, pois na meirande parte dos casos son textos escritos por docentes universitarios que, amais, inciden na centralidade da figura do profesor e a súa problemática relación coa institución como tema principal.

Moitos dos grandes da escena narrativa estadounidense e británica das pasadas décadas deron a luz obras referenciais neste eido. É o caso de Mary McCarthy e o seu Os bosques da academia (1952) ―sátira do exercicio profesoral universitario―; de Kingsley Amis e o seu Jim o afortunado (1954) ―outra crítica feroz ao pechado universo da institución académica e as súas categorizacións de castes profesorais―; Vladimir Nabokov e Pnin (1957) ―ácido retrato da vida dun profesor dunha pequena e arredada universidade―; Zadie Smith e Sobre a beleza (2005) ―crónica da crise persoal dun docente universitario de mediana idade―; ou de dúas novelas sobre o ocaso de decanos acusados de racismo como son O decembro do decano (1982) de Saul Bellow e A mancha humana (2000) de Philip Roth, amais doutro par de obras que recrean un xenuíno sex & drugs & rock and roll universitario e que non están exentas de fortes doses de crítica social como son As leis da atracción (1987) de Bret Easton Ellis e Eu son Charlotte Simmons (2004) de Tom Wolfe, aínda que o gran cultivador deste subxénero foi, sen dúbida, David Lodge, látego da hipócrita vida universitaria na súa “triloxía do campus”: Intercambios (1975), O mundo é un pano (1984) e Bo traballo (1988).

As que hoxe chamamos “novelas de campus” son historias xeradas polo coñecemento directo que teñen desa realidade os propios autores, pois na meirande parte dos casos son textos escritos por docentes universitarios que, amais, inciden na centralidade da figura do profesor e a súa problemática relación coa institución como tema principal.

A novela de campus entre nós non comeza a preconfigurarse cos trazos canónicos do xénero ata a aparición de Memoria do diaño (1980) de Fermín Bouza Álvarez e, sobre todo, tras a publicación de No ventre do silencio (1999) de Xosé Luís Méndez Ferrín.

A importación deste modelo á literatura hispánica deu obras como Todas as almas (1989) de Javier Marías ―historia dun hispanista profesor en Oxford―; A velocidade da luz (2005) de Javier Cercas ―novela testemuño sobre a estadía do autor como docente na Universidade de Illinois e as singulares amizades que alí fixo―; Natura quasi morta (2011) de Carme Riera ―intriga na UBA pola desaparición dun mozo en estrañas circunstancias―; O camiño de Ida (2013) de Ricardo Piglia ―outro thriller académico, desta volta coa Universidade de Nova Jersey como escenario― ou Un momento de descanso (2011) de Antonio Orejudo, novela con docente de universidade protagonista que ten tamén que axudar a desvelar un intricado misterio.

No caso da literatura galega hai xa antecedentes clásicos da presenza do mundo universitario na nosa novelística. Non cómpre máis que lembrar a terceira das entregas da triloxía Os camiños da vida (1928) de Ramón Otero Pedrayo, titulada O estudante, unha obra que retrata ese ambiente académico santiagués a través das vivencias que experimenta o discente Paio Soutelo, alumno de Medicina que mesmo soña cunha cátedra, pero que, finalmente, abandona os corredores da facultade e a “grande vila de pedra orcelada polas invernías” para ir exercer como doutor na contorna rural. Un Santiago universitario, por certo, non tan distante do que en 1915 retratou Alejandro Pérez Lugín na arquicoñecida A Casa da Troia, inesquecible estampa da vida dun estudante de Dereito e os seus compañeiros de pensión na Compostela de fins do XIX.

Agora ben, a novela de campus entre nós non comeza a preconfigurarse cos trazos canónicos do xénero ata a aparición de Memoria do diaño (1980) de Fermín Bouza Álvarez e, sobre todo, tras a publicación de No ventre do silencio (1999) de Xosé Luís Méndez Ferrín. Mercé á súa escrita a mocidade universitaria compostelá dos anos 50 e 60 do pasado século adquiriu relevo protagonista e as súas loitas liberadoras e antifranquistas convertéronse no argumento principal no que deambulaban uns estudantes por veces caracterizados como “troianos redivivos” que tentaban abrir unha fenda de luz no tempo escuro e na universidade cincenta que lles tocou vivir.

Ese interese por poñer no centro do relato o universo das aulas universitarias, do seu alumnado e profesorado e de toda a realidade que se xera arredor dese tempo formativo e deses centros nucleadores da vida das cidades está a cobrar máis forza que nunca na narrativa galega actual. Citarei dous exemplos que me semellan paradigmáticos e que confirman esta centralidade da tríade mocidade-universidade-profesorado.

O primeiro deles ten a Santiago de Compostela e a súa universidade como protagonistas. Trátase de Campus Morte (2018) de Lito Vila Baleato, unha historia de ambientación detectivesca na que un profesor compostelán que vive en Alemaña, tras recibir unha desacougante mensaxe telefónica dun amigo da infancia, descobre que este morre en estrañas circunstancias, o que o leva a regresar a Compostela para tentar descubrir que é o que lle pasou. No curso das súas investigacións saberá que o amigo morto pescudaba sobre unha enigmática morte dunha rapaza que ambos coñeceran no seu tempo de universitarios, un feito que acabará por cambialo todo.

O segundo dos exemplos é Infamia (2019), a última novela de Ledicia Costas, un thriller psicolóxico protagonizado por Emma Cruz, profesora de dereito penal que chega á cidade de Merlo (transunto literario de Vigo) para impartir clases na súa universidade e acaba inmersa no desvelamento dun misterio: saber que aconteceu coas irmás Giraud, dúas nenas desaparecidas hai vinte e cinco anos en circunstancias sospeitosas. Na súa procura descubrirá que as xentes de Merlo agochan negros segredos e que tras da verdade hai todo un océano de témeras ocultacións.

Como se ve, a novela de campus, con fortes doses de intriga e investigación detectivesca e tamén inesperadas sorpresas que se tecen arredor da vida do profesorado e o alumnado universitarios, está de máxima actualidade entre nós. Oxalá siga sendo así e continúen a se publicar novelas académicas que nos fagan gozar a todos da súa lectura.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

O Soño románico de Carmen Polo

150 150 CORALIA

O Soño románico de Carmen Polo

Un relato de verán de JUAN OLIVER con ilustracións de ANTONIO SEIJAS

Antonio Seijas

30 de agosto de 1961. Vai unha calor insoportábel en Santiago e a muller do Caudillo ultima o roubo de dúas estatuas da Catedral.

Cando o coche enfilou polo Obradoiro cara ás Praterías, Carmen mudou o rostro cun tic de desgusto.

―Que pasa? ―preguntoulle o Caudillo.

―Nada ―respondeu ela secamente―; só que Porto asegurou que desta vez ía encher. E mira ―dixo sinalando con desdén os ocos baleiros na praza―; cada ano hai menos xente. Manda carallo!

―Carmen, por favor! Coas nenas diante, non, por Deus! ―afeou el. Sentadas ao seu carón, as netas finxían asombro ante o exabrupto da avoa, mentres sorrían con petulancia aos pequechos que axitaban bandeiriñas de España, na primeira fila do corredor aberto polos gardas entre as estreituras da rúa Fonseca.

O Caudillo proseguiu:

―É a terceira vez que vimos a Santiago este ano, hai xente de vacacións e…

―Vacacións, dis? ―espetou ela―. Fomos nós quen lles demos a posibilidade de ter vacacións. O menos que poden facer é volver un día antes para recibirnos, ou non?

Carmen odiaba Santiago. Coñecera a cidade de nena, nunha viaxe invernal do colexio das Ursulinas, e lembraba que a visita a deixara como as imaxes da catedral: húmida, pétrea e coa faciana tinguida de verde polo frío, a néboa e a choiva. Ademais, hoxe estaba cabreada e suaba arreo. Non só polo bochorno esaxerado daquel agosto galego, que o coiro dos asentos do Rolls Royce Phantom IV reflectía sen compaixón nas súas costas desde que saíran de Meirás. O que lle viña amolando o día era esa incómoda idea que a asaltara dúas noites atrás, mentres paseaba o insomnio de madrugada entre as osamentas e os trofeos de caza do pazo, e que non lograba afastar do pensamento. Sairía todo ben? O plan era meticuloso, pero por iso mesmo a súa execución esixía dunha pulcritude exquisita. Tería o alcalde convencido ao cardeal Quiroga Palacios e ao paspán do Manoliño Conde? E, sobre todo, saberían os tres gardar o segredo para evitar que o Caudillo soubera nada antes de tempo?

Carmen tiña claro que o poder consiste en conseguir que os demais fagan exactamente o que queres que fagan. E que a mellor ferramenta para os poderosos non son a razón nin a palabra, senón o medo. Se sabes transmitir medo en persoa, mirando aos ollos do interlocutor esixindo respostas inmediatas, sen darlle tempo a refuxiarse no alivio dunha confesión a terceiros que poida conducilo á contestación irreverente ou mesmo á desobediencia, entón tes poder. Con ese hábil manexo do medo, que ela empregaba a diario co Caudillo, gañaran a guerra, salvaran a España e mantivéranse na súa posición durante máis de vinte anos. Grazas ao medo tiñan o poder.

O Rolls detívose na praza case ao tempo en que o alcalde, Ángel Porto Anido, abría a porta e balbucía a benvida:

―Excelencias, o astro rei ilumina Compostela de gozo coa chegada dos peregrinos máis ilustr…

―Baixa, Paco, anda, e baixa as nenas tamén ―interrompeu ela―. Porto, todo disposto, non? ―inquiriu.

―Señora, eu… Verá, temos que falar… ―murmurou.

«Xa estamos!», pensou Carmen, sostendo a mirada do alcalde xusto o necesario para que sentira toda a ira que comezaba a arroibala, antes de que o Caudillo chegara a súa altura para facer os cumprimentos oficiais.

―Ángel, que bonita é a túa cidade cando non hai auga! ―dixo o Caudillo, mentres sacudía coa man dereita a man dereita do alcalde e alzaba a esquerda para saudar ao xentío―. Carmen, as netas teñen que casar na Catedral. Non, si, Ángel?

―Excelencia, eu…

O Caudillo e Carmen casaran na basílica de San Juan el Real de Oviedo por decisión da familia asturiana dela, que, coa excepción do seu pai, desprezaba o seu noivo, ese «chicuzo» galego, como o chamaba a tía Isabel. Antes de selo, e despois tamén, o Caudillo tiña voz de flautín e costume de falar de bobadas e rirse das propias parvadas, así que non semellaba ter nin a presenza nin a autoridade necesarias para facer carreira no Exército e darlle á rapaza dos Polo a vida que, pola súa posición, evidentemente merecía. «Banda de caralláns!», pensou Carmen. San Juan non lle gustaba, non, pero escondeu o seu desexo de casar en San Miguel de Lillo cando lle dixeron que a basílica escollida pola familia era un pouco neorrománica.

Antonio Seijas para Coralia

Carmen non sabía moi ben de onde lle viña aquela pulsión polo Románico que descubrira na adolescencia. Pero cada vez que pensaba niso, lembrábase de Madame Claverie, a institutriz francesa que asumiu a súa educación á morte da súa nai, cando tiña 14 anos. Madame Claverie sempre entornaba os ollos e suavizaba a voz cando falaba do seu pai:

―Ai! Teu pai! Ese home si que é un cabaleiro! ―suspiraba con acento de Neully-sur-Mer. E Carmen, que idolatraba o seu proxenitor, non o imaxinaba coa toga de avogado que paseaba a pé polos xulgados de Oviedo, senón erguido e a cabalo, coma un cruzado, co casco prateado na cabeza, espada en man e arnés de ferro mallado protexendo o peito cunha cruz de Malta no medio.

Aqueles cabaleiros decapitadores de sarracenos eran para ela a máxima expresión da masculinidade, do honor e do amor incondicional á patria. E a época na que viviran representaba o cumio histórico da defensa de Occidente fronte aos inimigos da fe, a orde e a lei de Deus. Por iso, cando a ela lle tocou salvar España, non dubidou en debuxar a imaxe pública do Caudillo con eses trazos: o xusticeiro benevolente e inflexíbel, señor e rexente do destino dos seus incondicionais vasalos pola única graza de Deus. Mesmo foi quen de atopar castelo: o Pazo de Meirás, ese inmóbel de reminiscencias belicosas e torres ameadas, construído por encarga dunha aristócrata e intelectual a quen non tiña lido, pero de quen oíra que fora a pensadora máis relevante da España de finais do XIX.

O de Meirás fora un roubo, si, pero necesario para regalar a España esa imaxe do guerreiro salva patrias que os españois reclamaban. Aínda que ao Pazo lle faltaba algo. A capela nin era románica nin abondaba con ela para subliñar o carácter divino do proxecto político e espiritual que ela ideara para o Caudillo. E entón apareceron as estatuas. Unha oportunidade única para darlle á vivenda a calidade medieval da que aínda carecía: as efixies de Ezequiel e Xeremías ―ou de Isaac e Abraham, depende do catedrático co que se fale―, labradas en pedra entre os séculos XII e XIII no obradoiro do Mestre Mateo, e das que quedou namorada nunha visita a Raxoi.

―Estaban no Pórtico da Gloria cando era un arco aberto, e desapareceron no século XVI coas obras para poñerlle portas ao Obradoiro ―explicáralle o alcalde, pouco dotado para glosar conceptos arquitectónicos complexos―. Apareceron no Pazo dos Condes de Ximonde, en Vedra, e comprámolas por 60.000 pesetas. Pero como xa non teñen sitio na catedral, pois témolas aquí.

Aquel día, Carmen pasou varios minutos diante delas. Fitounas aos ollos e soubo que eran para ela.

―O Caudillo estaría encantado de telas en Meirás ―díxolle ao rexedor.

Sabía que ese truco funcionaba nas xoiarías da Coruña, que adoitaban enviarlle ao Pazo, ou incluso ao Pardo, os colares e os colgantes de perlas polos que se interesaba. Bastaba con deslizar unha frase casual: «Que elegante! Se puidera permitirmo… O Caudillo sería feliz ao verme con el». E o certo era que sempre lle saíra ben. Pero isto era distinto. As estatuas eran moito máis que unha xoia coa que presumir diante da condesa de Fenosa. Por certo, que tería que facer como coa Casa Cornide, o pazo que ía a poñer ao seu nome, precisamente, o marido de Carmela, Pedro Barrié, quen xa tiña amañada unha poxa pública co alcalde da Coruña despois de facer que o Ministerio de Educación, co permiso do de Facenda, lle trocara a Casa ao Concello por uns terreos a carón do hotel Finisterre. Unha boa xogada. Como Meirás. E coas estatuas tiña que facer o mesmo. Xogar co medo que lle tiñan quen ocupaban os carguiños que o Caudillo repartía. Ao día seguinte chamou ao alcalde.

―Excelencia, non é posíbel, como imos facer? As imaxes son patrimonio do Concello e non poden saír de Santiago porque o contrato de compra inclúe unha cláusula que nos obriga a pagar 400.000 pesetas aos herdeiros dos Ximonde se as sacamos da cidade. Vaino saber todo o mundo! ―xustificou o alcalde―. E ademais, que vai dicir o cardeal? ―insistiu, argumentando a súa feble tentativa de evitar o enredo.

―Porto, faga o que lle digo.

Nos meses seguintes, Carmen planeouno todo. Primeiro, o alcalde debía convencer a Manoliño, herdeiro do Pazo de Ximonde, para que deixara saír gratis as pezas de Santiago, e logo, comprometer ao cardeal para que a Igrexa non as reclamara nin preguntara por elas. Despois, organizaría unha exposición internacional sobre o Románico, que ela amadriñaría e na que aparecería como colaboradora cedendo as estatuas, que figurarían, por primeira vez, a nome dos Franco. O Caudillo no sabería nada até ese mesmo día e, actus complevit e baixo risco de quedar coma un xan, non podería negarse a que as imaxes viaxaran a Meirás ao peche da mostra.

Cando chegou o día da inauguración, aquel xoves 30 de agosto de 1961 dun verán de calor insoportábel en Santiago, e pese a confirmación das vésperas, o alcalde Porto non lle dou seguridade ningunha de que o plan fora funcionar. Todo o contrario.

―Que carallo pasa? ―preguntoulle na traseira do altar maior da Catedral, ao pé das escaleiras que leva á estatua do Apóstolo, ás agachadas do Caudillo, quen as subía a choutiños para abrazar ao santo tras entrar baixo palio na sé―. E que o Manoliño e o Quiroga ousan negarse?

―Señora, Manoliño e o cardeal non poñen pegas. Pero ten que velo vostede mesma. Veña, veña agora que o Caudillo está distraído.

O alcalde rosmou algo á orella do gardacostas e fíxoa saír cara ao Obradoiro, que cruzaron entre a curiosidade, as risas e as bandeiriñas dos nenos, até chegar ao Pazo de Xelmírez, onde estaba instalada a Exposición Internacional de Arte Románico. Entraron pola porta de Gramáticos empurrando os perplexos gardas, buliron baixo as bóvedas da sala de Armas e correron escaleira arriba até chegar ao salón Sinodial. Alí estaban as pezas máis importantes da mostra. O alcalde tirou dela abrindo paso entre un grupo de homes de traxe e garabata ―dous deles con uniforme azul e armados de vasoiras― que rodeaban en silencio dous enormes furnas de vidro, aparentemente baleiras e baixo as que figuraban, en letras góticas douradas sobre fondo branco, as sucintas fichas técnicas: «Ezequiel e Xeremías. Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela. Obra do Mestre Mateo. Cedidas pola familia Franco Polo. Emprazamento actual: Pazo de Meirás (Sada, A Coruña, Spain)».

―Vexa, excelencia. Atopámolas así hai dúas horas ―lamentou o alcalde sinalando o fondo das furnas―. E non foi vandalismo nin terrorismo, ten que crerme. O vidro está selado.

Achegouse a elas e albiscou os montóns de grava e area que as enchían. O único que quedaba dos dous profetas eran uns pequenos cantos informes, coroados por senllos ollos de granito que a escudriñaban. Mentres sentía que o seu espírito a abandonaba e o seu corpo ía quedando como unha estatua románica ―o rostro húmido polas bágoas, a pel verdosa pola rabia e os músculos petrificados pola vergoña―, Carmen advertiu, en toda a súa magnitude, o terríbel poder do medo.

Aquí tes máis contidos relevantes:

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Diego Viaño

150 150 CORALIA

Son as 6 da mañá e soa o espertador. Hora de erguerse para poder estar en San Marcos ás 7.15, onde nada mais chegar haberá que pasar por maquillaxe e por vestiario. Despois tocará darlle unha volta á previsión e axustar até o último detalle para poder entrar en directo ás 8.30, ás 9.00 e ás 9.40 con mapas, fotografías e gráficos actualizados. Ás 13.40 fará outro directo na Revista, e ás 15.25 anunciará a previsión no Telexornal. E aínda volverá asomarase, outra vez, aos fogares galegos co Tempo mediodía ás 15.35. Logo de gravar varios micro-espazos, ás catro, xa liberado da maquillaxe, actualizará as redes sociais para abandonar os estudios ás 17.00. Haxa ou non haxa enriba de nós anticiclóns ou borrascas, así é o día a día de Diego Viaño, o indiscutíbel home do tempo.

SOCIEDADE

Desde hai case vinte anos es un dos rostros máis populares da televisión en Galicia. Pero como foi o teu primeiro directo?
Foi unha conexión para A Revista hai moitísimos anos desde un salón de peiteado para un cambio de look. Sempre fun unha persoa tranquila, e non me traizoaron os nervios. Daquela fixen outro directo que me impactou: un accidente no que morreran dúas mozas compostelás ás que atropelara un condutor que circulaba baixo os efectos do alcohol. Quizais foron os dous primeiros directos que fixen na rúa. No plató, a miña primeira vez foi con deportes no informativo da mañá. Custárame máis porque aí hai que controlar máis detalles. Non teño tan bo recordo dese día no plató. Si o teño facendo directo na rúa. Eu conto, como unha honra, que son o único xornalista da Televisión de Galicia que ten presentado deportes, informativos e o tempo.

A información é unha necesidade, un dereito, ou unha vocación?
Para min, as tres cousas. Penso que todos temos dereito a estar ben informados. E, nun tempo no que calquera pode dar unha nova a través do seu perfil social sen ningún tipo de cancelas, xorde máis doadamente a desinformación. Por iso os xornalistas debemos traballar un pouco máis o xeito no que se introduce a información. De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación.

Cales son vantaxes e desvantaxes do traballo nun departamento tan exposto á crítica como o dos servizos informativos?
A información do tempo é unha información bastante agradecida. Saber que á xente lle interesa o que fas e que o teu traballo ten certa relevancia social, énchete de satisfacción. A cara negativa é que estás moi exposto, o que significa, por exemplo, ter que escoitar «críticas construtivas» sobre o teu traballo de persoas descoñecidas, que cren que te coñecen porque entras todos os días nas súas casas… Por sorte, despois de vinte anos de dedicación a esta profesión, gañas táboas para saír airoso deste tipo de circunstancias.

«De aquí a un futuro non moi distante o noso papel será fundamentalmente o de filtrar a información a transmitir para facer fronte á desinformación»

Paraugas ou parasol?

Paraugas.

Onde escapas para recuperar o anonimato?

Á montaña.

Refrán favorito?

«Ceo empedrado, chan mollado».

«Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é 'fillo de Santiago Pemán'»

Reporteiros é un deses programas dos que o público garda un excelente recordo. Da túa etapa nel, que temas che espertaron especial interese?
Gústame que me fagas esa pregunta porque teño un recordo magnífico de Reporteiros. Lembro con moito cariño unha reportaxe sobre persoas desaparecidas, unha reportaxe que nos levou moito tempo facer, pero que ao final quedou ben xeitosa, na que falabamos coa muller dun holandés de Petín que levaba moitos anos desaparecido. Tiña sospeitas de que alguén o fixera desaparecer e loitaba para que o seguisen buscando. O caso é que non hai moito tempo que apareceron os seus restos. Lembro con especial cariño esa reportaxe, entre outras cousas, porque a fixen con Pep Fortuni, un magnífico reporteiro gráfico ―xa falecido―, co que trabei grande amizade.

Santiago Pemán marcou unha época co seu estilo persoal á hora de transmitir a información meteorolóxica, coas témporas, «maruxías» e «marexadas». Cal consideras ti que é a teu selo persoal?
Puf! É difícil competir con Santiago Pemán porque foi o primeiro gran home do tempo da TVG. E no seu momento, Fraga e Pemán eran, posibelmente, as persoas máis coñecidas de Galicia. Santiago Pemán leva moitos anos lonxe do primeiro plano, pero non hai día no que non me pregunten por el, é máis, unha das acepcións que aparecen en Google cando me buscan é «fillo de Santiago Pemán». Á hora de transmitir a información, tento ser moi afábel. Uso expresións que a xente emprega nas súas casas. Son galego falante e son da aldea, e iso axúdame moito a empatizar coa xente que nos ve, que o valora. Sáenos de dentro o que dicimos. Nós non temos telepronter, polo que sexa cal sexa o teu estado de ánimo… nótase todo. En Galicia, o home do tempo é en moitas casas un máis da familia.

Os maiores son o teu público máis fiel e exixente?
Son, sen dúbida, o meu público máis fiel. A verdade é que me fai especial ilusión que me recoñezan, porque eu son bastante aberto e gústame falar con eles. A xente nova é, probabelmente, o público máis exixente.

Vodas, romarías, festas patronais están entre os eventos que máis interacción producen nas redes sociais do Servizo de Información Meteorolóxica da TVG. Cal é o segredo para ter enganchadas a 38.000 persoas ás vosas predicións?
É un traballo intenso e laborioso, xa que somos nós quen nos encargamos de todo. Facemos a previsión, argallamos os mapas e seleccionamos as imaxes. Chégannos centos e centos de fotografías todos os días e Anabel, Ana Celia, Mabel e máis eu encargámonos de todo. Somos nós quen as filtramos e as editamos, e tamén os que lle contestamos á xente se se van emitir, onde e a que hora.

Segundo as imaxes que vos fan chegar, cal dirías que é o amencer e o solpor máis impresionante?
Que difícil! Os abrentes máis fermosos que nos chegan son, probabelmente os da Mariña. Reinaldo é un colaborador habitual que nos envía decote fermosísimos abrentes de Burela. En canto aos solpores máis espectaculares, quizais sexan os das Rías Baixas, coas illas Cíes de fondo.

O tempo é hoxe en día unha aplicación máis no teléfono, con previsións que chegan a adiantarnos a tendencia de toda a estación ou incluso de todo o ano. Pero cal é a fiabilidade dunha previsión a medio e a longo prazo?
Este é un tema realmente interesante. Previsión estacional, a día de hoxe, non existe, é ciencia ficción. Si se poden estabelecer tendencias estacionais ―por exemplo, se o verán vai vir seco e caloroso ou húmido e con temperaturas suaves― en función de determinados parámetros, como pode ser a temperatura do océano. Fóra disto non se pode afinar máis. De feito, na primavera, máis alá de dous ou tres días é certamente complicado afinar na previsión.

Entón, non podemos adiantar como será a segunda metade do ano en Galicia?
Para coñecer ese tipo de tendencia hai que estudar minuciosamente os modelos de previsión, as temperaturas do Pacífico e do Atlántico, e isto, tanto na Axencia Estatal de Meteoroloxía como en Meteogalicia, estúdano con moitos meses de antelación. Nós xa temos bastante co día a día. A fiabilidade das tendencias é baixa, son só unha referencia.

Neste mundo no que manda a tecnoloxía, seguen sendo valiosos os métodos tradicionais para a predición do tempo?
Nas charlas cos estudantes sempre lles digo que para coñecer a previsión meteorolóxica é importante abrir a fiestra e mirar o ceo, porque aínda nos segue a dar moitísima información. En función do tipo de nubes que haxa podemos anticipar se se achega choiva ou se nos agardan días tranquilos, se hai estabilidade ou inestabilidade atmosférica. Polo tanto, a observación segue a ser moi importante.

Como sería o atlas das nubes galegas?
Pregunta complicada. Aquí en Galicia temos moita disparidade de nubes e, agás algunha moi concreta, podemos observar calquera tipo de nubes. As máis curiosas serían os cúmulos ―as nubes altas e esponxosas que asociamos ás treboadas― ou as lenticulares, que teñen forma de lente e son nubes altas moi vistosas. En Galicia hai infinidade de nubes. Temos para encher un atlas ben gordo.

Hai algún fenómeno meteorolóxico especificamente galego?
Especificamente galego non. O que si hai é fenómenos curiosos, como o efecto Foehn que se dá na zona cantábrica, por onde entran ventos do nordés ―que achegan humidade e arrastran aire frío― que rebotan na serra do Xistral, polo que na Mariña, ao norte, temos moitas nubes e da outra cara do Xistral, na Terra Cha, temos outro tempo distinto, máis aberto e despexado. Na nosa comunidade tamén se observan halos solares e, de cando en vez, mangas mariñas.

Que entende Diego Viaño por bo e por mal tempo?
Agora que nos estamos a recuperar dun ano e medio de seca grazas a unha primavera chuviosa, a miña conclusión é que o bo tempo é o habitual da estación na que esteamos. Bo tempo é que chova en inverno e o do verán no que fai sol.

Cales son os fenómenos que neste e en vindeiros veráns deberíamos observar con máis atención?
Por mor do quecemento global, deberemos prestar atención aos fenómenos de vagas de calor extremas que se volverán máis habituais. Debido ao cambio climático é probábel que no futuro este tipo de fenómenos sexan máis frecuentes e lle afecten a máis zonas de Galicia. A Organización Mundial da Saúde calcula que a partir do 2050 van multiplicarse as mortes a causa destes fenómenos extremos. Cativos e maiores teñen que extremar as precaucións.

Entre todas as estacións, podes contarnos para rematar, cal é a que rexistra mellores audiencias no que á meteoroloxía se refire?
As mellores audiencias tráennolas, de lonxe, os temporais de inverno.

Aquí tes máis contidos relevantes:

A cidade con música

150 150 CORALIA

A cidade con música

Por PILAR SAMPEDRO

Hai obxectos que conteñen unha carga de ilusión. Cando os miramos ou os collemos nas mans, vén a nós a maxia dos tempos nos que os vimos por primeira vez. Como as bolas de vidro que, cando as movemos, deixan caer a neve sobre as paisaxes de inverno; ou as caixas de música que, ao abrilas, nos sorprenden cunha melodía.

Compostela ten algo de caixa de música. Unha música propia que, ao tempo, as recolle todas. Vexamos…

Unha vez houbo un concerto de campás. Daquela sentimos que todo o granito se estremecía mentres pisabamos o lousado. Pasear escoitando un concerto. Foi só unha vez, pero como fixeron antes as campás das igrexas da cidade (que chaman santa) seguen a tocar, cada unha co seu son, e sobre todas elas: a Berenguela, que non se inmuta polas manifestacións ou actuacións musicais na Quintana… Ela nunca para de dar as horas, todas as horas do día e da noite.

Unha vez houbo un concerto de campás. Daquela sentimos que todo o granito se estremecía mentres pisabamos o lousado. Pasear escoitando un concerto. Foi só unha vez, pero como fixeron antes as campás das igrexas da cidade (que chaman santa) seguen a tocar, cada unha co seu son, e sobre todas elas: a Berenguela, que non se inmuta polas manifestacións ou actuacións musicais na Quintana...

No Obradoiro tamén se escoita a tuna, convertida xa en algo turístico, que sae directamente da Casa da Troia para falarnos dun tempo de estudantes e unha novela de amoríos. Dicía Luís Seoane -nunha entrevista que Freixanes recollía en Unha ducia de galegos- que eles eran os estudantes anti Casa da Troia, falando dese outro estudantado que estaba plantando as raíces no país. A tuna continúa...

Por veces, a cima da Vía Sacra é visitada polo noso folclore, e gaita e tambores acompañan pasos de baile que xorden de forma natural, igual que na rúa de San Pedro, ese camiño francés que entra como unha vena cara á muralla invisíbel.

As melodías envolven a cidade acompañándoa polas rúas. Hai lugares, case máxicos, como o arco de Xelmírez que amplifica os sons das gaitas ou das arias, do pop ou o indie,… que fala dunha Compostela na que caben todos os ritmos e músicas. No Obradoiro tamén se escoita a tuna, convertida xa en algo turístico, que sae directamente da Casa da Troia para falarnos dun tempo de estudantes e unha novela de amoríos. Dicía Luís Seoane -nunha entrevista que Freixanes recollía en Unha ducia de galegos– que eles eran os estudantes anti Casa da Troia, falando dese outro estudantado que estaba plantando as raíces no país. A tuna continúa… No 2017 comezaron a facerse unhas rutas que desembocan nese museo da Casa da Troia, conducidas por tunos e figurantes que vas atopando por diferentes lugares, entre os que destaca a Alameda. A súa é unha música que habitualmente soa cara á tardiña nos baixos de Raxoi, onde os tunos se ven rodeados de visitantes que senten a nostalxia dos tempos de «Clavelitos» y los libros/ y los libros empeñados/ en el Monte/ en el Monte de Piedad… que alá foron. Falando da Alameda e os paseos escoitando música, moitas lembramos os concertos da banda os domingos pola mañá no palco do parque, os encontros e o xornal; de aí, pasaron ao Principal e a praza das Praterías… Unha cidade con banda! E tamén con Real Filharmonía, con sede e concerto cada xoves no Auditorio de Galicia, outro lugar de escoita e encontro. Nos últimos tempos a orquestra toca tamén nos barrios achegando a súa música aos veciños, igual que fai nos concertos didácticos para os escolares ou nas presentacións-encontros que anticipan os concertos. Pero sigamos coas rúas, que tamén teñen música propia. É polo casco histórico por onde a canción de autor acostuma moverse: polas Orfas, a Caldeirería ou a rúa do Vilar pode escoitarse a guitarra que acompaña a voz solitaria. Entre o Obradoiro e Fonseca están os gongs budistas, que semellan chamar á meditación, ou a arpa dun clásico ao que todo Compostela coñece e escoita como arranca cantos de paxaros das cordas. Pequenos grupos de cámara de música clásica, músicos de orquestra que percorren camiños até dar con metas dun ou outro tipo. Por veces, a cima da Vía Sacra é visitada polo noso folclore, e gaita e tambores acompañan pasos de baile que xorden de forma natural, igual que na rúa de San Pedro, ese camiño francés que entra como unha vena cara á muralla invisíbel.

Diferentes festivais que ocuparon e ocupan as igrexas como Músicas Contemplativas ou Via Stellae, os ciclos de Lied no Teatro Principal, as Xornadas de Música Contemporánea no CGAC… Cando a catedral abre de noite, para recibirnos con chirimías ou o órgano; cando podemos escoitar coros e músicos, como sucedeu ese ano con Carlos Núñez e Amancio Prada, semella que a cidade aínda e máis hospitalaria e xenerosa. Diferentes locais que acollen música, soa ou acompañada de copa, entre os que habería que destacar o Dado Dadá (unha sala de jazz con historia e presente que moitos relacionan co Café Central de Madrid), a Borriquita de Belém ou o Modus Vivendi, por citar algúns.

Escolas de música e conservatorios de todo tipo, escolas de baile de diferentes estilos -algunhas delas de bailes latinos facéndose donos dos corpos-, pero tamén, Cantigas e Agarimos, as escolas de música galega que preparan a xente de todas as idades para bailar, cantar e tocar o noso, o que nos distingue, unha riqueza patrimonial que podermos achegar ao mundo.

Si, Compostela é unha Babel porque as voces que escoitas polas rúas, con música ou sen ela, son variadas e converten a cidade nunha ONU informal que recolle ritmos e palabras de todas as nacións que nos acompañan. Unha caixa de música.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Os risos da nenez

Por ENCARNA OTERO CEPEDA

Niké

Por ANXO RABUÑAL

Apoteose da chafallada

Por PEPE SENDÓN

A miña música compostelá

150 150 CORALIA

A miña música compostelá

Por CARME HERMIDA GULÍAS

Lingüista

O meu percorrido vital dos primeiros anos 80 ten como escenario Compostela, a onde eu chegara dende moi lonxe para iniciar os estudos universitarios, e como banda sonora a música que aquí se oía.

Polo día, a música das rúas polas que transitaba facíaa un velliño, nunca souben o seu nome, que se situaba co acordeón fronte á entrada da igrexa das Orfas. A súa compañeira, sempre sentada ó seu carón, era a encargada de sorrir a quen deixaba unha esmola e de recoller, cando era necesario, o contido do prato. Pola semana chegaban á mesma hora e, mentres ela acudía ó mercado, el ficaba só cun tocar triste que se aledaba coa volta da súa acompañante. Tamén aquela muller que baixaba polo Preguntoiro, hoxe diriamos que facía rap ou hip-hop, recitando algo que soaba a «A xustiza pola man» de Rosalía de Castro ou o John Balan que visitaba Santiago e se colocaba nunha porta do Franco para mostrar o seu talento rítmico. Así, unha vez esgotado o crédito televisivo e o acumulado nas actuacións do verán, conseguía o necesario para tomar uns viños e volver en tren a Marín. Polas rúas tamén se escoitaban as notas dos pianos que se coaban polas xanelas das casas ben e as que arrincaba a monxa que tocaba na igrexa de San Paio, na Vía Sacra, que imaxinabamos pensando no amor mentres desprazaba os dedos polas teclas; ou a tradicional que, ás bafaradas, despedía a porta da sé de Cantigas e Agarimos, hoxe silenciosa e brutalmente silenciada.

Así se forxou unha amizade que durou toda a carreira (e moito máis aló): contra a tuna, a súa estética e os seus ritmos. Mais non contra a música, porque as nosas saídas, que podían ser calquera día, comezaban na rúa da Conga nunha das mesas do fondo do Galo d’Ouro, case debaixo do cartel de «Prohibido fumar porros».

Non deixabamos o local sen escoitar na máquina de discos os acordes de Suzanne de Leonard Cohen e de Le Métèque de Georges Moustaki: «Avec ma gueule de métèque, / de juif errant, de pâtre grec / et mes cheveux aux quatre vents».

Neses remates de festa oín falar por primeira vez de Silvio Rodríguez e de Joaquín Sabina, despois xa non os esquecín. E na honra dos nosos lugares, aprendemos os Catro vellos mariñeiros cos da Mariña e o O rodaballo cos de Marín.

Era un domingo pola tarde do mes de outubro do meu primeiro ano e Compostela estaba chea de tunos de diferentes lugares que acudiran a un encontro musical. Eu entrara cunha amiga no Paris, polas tapas, que xa nos servían de merenda, e porque alí non había tunos. Uníronsenos outros compañeiros que chegaban pola mesma razón e, ó non haber sitio libre, sentaron connosco. Pasamos a tarde procurando outro lugar na zona vella onde non houbese un tuno. Como non o atopamos, paseamos e falamos. Así se forxou unha amizade que durou toda a carreira (e moito máis aló): contra a tuna, a súa estética e os seus ritmos. Mais non contra a música, porque as nosas saídas, que podían ser calquera día, comezaban na rúa da Conga nunha das mesas do fondo do Galo d’Ouro, case debaixo do cartel de «Prohibido fumar porros».

Non deixabamos o local sen escoitar na máquina de discos os acordes de Suzanne de Leonard Cohen e de Le Métèque de Georges Moustaki: «Avec ma gueule de métèque, / de juif errant, de pâtre grec / et mes cheveux aux quatre vents».

E despois a música faciámola nós polas rúas, entre local e local, e, sobre todo, n’O Porrón, nas Casas Reais, taberna onde remataban as nosas veladas populares. Alí, desafinando, pero con boa intención, dabámoslle a todo: alguén sacaba a peza e o resto acompañaba. Só en dous casos estaba permitida a voz solista: cando soaba Ojalá, cantado pola de Burela, e Pongamos que hablo de Madrid, que era a especialidade da de Viveiro. Nunca esas cancións me soaron tan ben, mesmo cando anos despois llelas escoitei en directo ós seus autores orixinais. Neses remates de festa oín falar por primeira vez de Silvio Rodríguez e de Joaquín Sabina, despois xa non os esquecín. E na honra dos nosos lugares, aprendemos os Catro vellos mariñeiros cos da Mariña e o O rodaballo cos de Marín.

Nas aulas tamén había música. A que eu lembro con maior claridade foi a que Paulino Novo e Uxía Senlle lle puxeron ó remate dunha campaña para representantes do alumnado na aula 11 de Filoloxía. O primeiro deixou os vieiros da música para dedicarse a outros mesteres profesionais. Uxía Senlle velaí a está. Eran compañeiros; un de Filoloxía Galega e a outra de Francesa.

Escenarios para actuacións en directo había poucos. Para a de Os Resentidos, que o noso curso organizara para conseguir cartos para unha viaxe a Portugal, houbera que botar man do local do SEU, aló entre Farmacia e Dereito. Na igrexa da Compañía, en Mazarelos, programábase sobre todo música clásica, pero non lembro ningunha interpretación que me impresionase. Nas salas comúns do Burgo adoitaba haber música que facían residentes e visitantes, pero antes do Auditorio de Galicia, ese era, sobre todo, o lugar en que pacía o burro que amenizaba as inauguracións dos cursos académicos. O concerto de Luis Eduardo Aute, o que máis me impresionou nestes meus primeiros anos composteláns, fora no auditorio do Colexio La Salle, alí onde tamén se programaban as obras de teatro que traía a Universidade.

As rúas e os locais eran o noso mellor escenario, por iso non entendín nin entendo a persecución contra a música na rúa. Debe ser cousa dos tristes que non queren que a cidade teña banda sonora orixinal.

Contido extraído do número 7.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Mulleres Lilas, coirazas de cores

por MANUELA DOMÍNGUEZ

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Teo e os Xenerais

150 150 CORALIA

Crónica de FERNANDO FRANJO & Fotografías de FRED IGLESIAS 

Arrincan os desfiles dos Xenerais do Entroido da Ulla nas parroquias do Concello de Teo. As tropas levarán porta por porta atranques e coplas no transcurso desta Festa de Interese Turístico, única manifestación destas características na Europa Occidental.

Din as lecturas da historia e a lenda que o Entroido da Ulla ten a súa orixe nas loitas que hai dous séculos enfrontaban ao pobo e ao invasor. O folclore galego ten moitas máscaras, vestimentas e expresións, e, do mesmo xeito que acontece no triángulo máxico ourensán -cos peliqueiros de Laza, os cigarróns de Verín ou as pantallas de Xinzo-, a singularidade e a orixinalidade son características dos Correos, Xenerais e coros que desfilan polas beiras do Ulla. Durante uns días, as xentes e as súas vilas mudan por completo entre estoupidos de cor que permiten transgredir por uns días as regras do cotián mesturando humor, ironía e historia. É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única.

Non se coñecen testemuñas escritas para concretar a xénese dos encontros dos Xenerais. A primeira documentación da que dispoñemos vén da man do ilustre político compostelán Alfredo Vicenti, un apaixonado coñecedor da comarca que en 1875 recolleu nuns artigos baixo o nome «A Orillas del Ulla» e publicados en El Heraldo Gallego, o enfrontamento entre milicias e veciños das parroquias estradenses de Arnois e Oca. O conxuro da memoria, lenda e tradición fai pensar que é nas loitas contra as tropas napoleónicas nas se reflicte a verdadeira orixe da festa, aínda que as batallas contra a francesada, puideron non ser a única causa da recreación dos desfiles, espellos tamén doutros episodios históricos como as guerras carlistas ou a revolución de 1846 que habería de rematar nos campos de Teo coa Batalla de Cacheiras. Sexa cal sexa a súa xénese, o retrato mantense vivo despois de case douscentos anos no imaxinario colectivo como a única manifestación festiva das súas características na Europa Occidental.

«Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos»

Versos e coplas recollidos na parroquia teense de Cacheiras:

O encontro entre Roosevelt, Hitler e Churchill (1950):
Hitler: «Soy un general alemán, que me enfrento a Inglaterra, y a partir deste momento, yo le declaro la guerra».
Churchill: «Yo como primer ministro, defenderé mi nación y acepto la declaración».
Transición democrática (1983):
«Cando chegou a democracia entrou Adolfo Suárez e xa foi cando empezaron a queimarnos os pinares».
«No País Vasco e Cataluña, cando foi a inundación, para alí correron cartos, carallo, volcouse toda a nación».
Diálogo entre Fraga e Caballero (1990):«Yo soy Manuel Fraga, permitan que me presente, por maioría absoluta fun nombrado presidente».«Coa súa sorna señor Fraga, tivo a esta xente engañada, pero eses refráns galegos, non lle valen para nada».

Cunha escenografía perfectamente coidada e mantida ao longo de xeracións, centos de xinetes vistosamente engalanados con traxes militares, sombreiros e fitas de cor, levan de porta en porta unha tradición consolidada pola necesidade de autoafirmación da estrutura social de casas, aldeas e parroquias. Na Ulla son, de feito, as parroquias as que marcan os límites e as que manteñen viva ano tras ano esa xenerosa rivalidade entre veciños, festeiros e visitantes. Son elas, ao fin e ao cabo, as que loitan da man duns poucos para recoñecer a celebración da parranda. Estas xornadas de diversión nas que non hai nin noites longas, nin días fríos, nin treboadas, comezan dúas semanas antes do Domingo de Entroido. Entón, os camiños e rueiros vense sorprendidos por unha tropa multicolor, á fronte da cal se sitúan os Xenerais, ao lombo de briosos e engalanados cabalos. Coros, bonitos e vellos, músicos e abandeirados chegan precedidos polos Correos ou Lanceiros. Eles son os encargados de pedir en cada porta a entrada do xefe da tropa, que entoará os seus vivas a cambio dunha achega económica, coa que tamén a parroquia poderá manter viva a tradición outro ano máis.

Chegan entón os atranques. É o momento máis esperado pola veciñanza e visitantes, esa solemne loita dialéctica entre dous ou máis Xenerais, que para algúns é herdeira da pugna entre mouros e cristiáns. Homes e mulleres ataviados con luxo que, envoltos na súa indumentaria militar e baixo a cor de sombreiros e gorretas, recollen con solemnidade e respecto a memoria dos enfrontamentos bélicos que a historia pon nas súas mans.

Tal e como di o calendario festivo, cada parroquia ou aldea ten a consideración de nación independente, mais a súa oposición ás demais non significa ruptura de relacións. Isto queda reflectido, por exemplo, no costume de trocar os traxes dos Xenerais ou as bestas, estabelecendo deste xeito lazos interparroquiais de amizade e veciñanza. Porque o Entroido é algo máis que a súa historia. É unha interpretación atractiva da realidade social e unha crónica a cara descuberta. Nunha manifestación de marcada orixe patriarcal, é o novo papel da muller o que precisamente lle achega á festa un dos seus valores máis significativos. Tampouco sería xusto esquecer os factores puramente atávicos, nin o determinante papel que nesta creación colectiva xogan outros actores como os artesáns, as costureiras ou os xastres, e á par deles os escritores de textos populares.

En todos os concellos desta comarca natural (da que forman parte A Estrada, Vedra, Vila de Cruces, Silleda, Boqueixón, Touro, Santiago de Compostela, Padrón e Teo) os versos constitúen un dos seus bens inmateriais máis prezados. É este un elemento que mudou co paso dos anos para deixar de ser reflexo satírico da propia parroquia ou comarca e transformarse en crítica de acontecementos da actualidade nacional ou internacional; esas ‘faíscas de inconformismo e atranques de aldea recollidos polo pobo’ das que fala o profesor Xesús Alonso Montero e que en moitas ocasións foron perdéndose co tempo.

Unha boa mostra desta memoria é a obra da veciña de Teo Edita Cobas, Cantares e desafíos do Entroido, a única recompilación das coplas, cantares e atranques levados aos camiños ao longo de máis de trinta anos. Porque máis alá dalgunhas referencias literarias nas obras de autores como Fermín Bouza Brey, Manuel García Barros ou Manuel Gómez Reboredo, e de pequenos retratos xornalísticos e imaxes sobre as cores da festa, a verdadeira historia deste patrimonio inmaterial da Ulla aínda está por escribir e por recoñecer. Pero este ben cultural está en perigo ao descansar a súa singularidade no equilibrio entre a posta en escena e uns textos que se refuxian e se esquecen de xeito anónimo en follas voandeiras.

«É esta unha festa ritual con traxes, máscaras e comportamentos dramatizados que posúe unha personalidade única»

Desde que está documentado, o Entroido da Ulla vense celebrando sen interrupción, aínda que con algunha excepción puntual. Tras a Guerra Civil, foi retomado inmediatamente despois -tal e como testemuñan as coplas, atranques e cantares-, para levar aos camiños de Teo e ás beiras do Ulla, por boca da veciñanza que se converteu en xograría, unha crónica social que non podía chegar ás rúas urbanas.

Declarada Festa de Interese Turístico en 2013, a comunidade dos oito concellos que configura a comarca natural da Ulla (www.xeneraisdaulla.com) decideu facer fronte común para difundir e dotar de máis autenticidade e recoñecemento público á festa, afondando, ao tempo, na recuperación e consolidación deste patrimonio inmaterial como un atractivo recoñecido por todos os concellos. É importante subliñar tamén que o Entroido da Ulla non se entendería sen o seu compoñente turístico. A Burga, O Xirimbao ou Pontevea, esa ponte que une concellos, provincias e entroidos, dálle á festa unha memoria viva. O paso por riba dos perfís de pedra sobre o Ulla, curtido en mil batallas, é toda unha honra para quen nestas datas alzan as súas espadas e bandeiras con orgullo.

O Entroido, primeira festa popular que se celebra despois da matanza, é un momento de fartura e de abundancia na mesa, a antítese da Coresma, tempo de prohibicións que está por vir. Nestes días, o porco convértese aquí no rei do xantar, con menús nos que abundan o lacón, o cocido, a cacheira, as filloas ou as orellas, pratos de enorme tradición na comarca.

Logo dun ano de espera, os xinetes de Teo xa están preparados para trotar. Correos e Xenerais sairán nas súas bestas o 28 de xaneiro na parroquia de Rarís, dúas semanas antes do Domingo de Entroido, como recollen os almanaques; tamén o farán o 3 e o 4 en Reis, onde a singular figura do Demo será un ano máis parte dos desfiles; o 10 veranse na parroquia de Teo; ese mesmo día e ao día seguinte visitarán Cacheiras; e na véspera do Domingo de Piñata, o día 17, os Xenerais percorrerán a parroquia de Baamonde. Porque como di o xeneral no seu alto: «Viva a festa señores, imos cantar o Entroido!!!».

Contido extraído do número 8.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Compostela e os músicos da rúa

150 150 CORALIA

Compostela e os músicos da rúa

Por HELENA VILLAR JANEIRO

Escritora

A aparición de músicos na rúa debeu ser unha compensación pola perda dos paxaros cantores que aborreceron os tellados, os lousados, o cemento e o asfalto, e non quixeron habitar a cidade por lles parecer impropia da vida libre.

Nada pode estrañarnos, polo tanto, ese engado que ten para os artistas do efémero unha cidade como Compostela cos seus soportais que prestan tanto estiño.

Non debemos esquecer que paxaros e músicos teñen que comer e que ser humanos aínda trae máis gastos arredor.

A aparición de músicos na rúa debeu ser unha compensación pola perda dos paxaros cantores que aborreceron os tellados, os lousados, o cemento e o asfalto, e non quixeron habitar a cidade por lles parecer impropia da vida libre. Habemos remontarnos non á historia senón á lenda, para termos noticia dos beneficios salutíferos dos paxaros e, segundo o meu modo de mirar, igualmente os que proporcionan os músicos da rúa, que adoitan ser case tan libres como os canoros soltos.

Asclepio, o semideus curador de Hélade, recibía no templo de Epidauro, aló na vella Argólida pola época das fantasías fundadoras, os afectados polos desequilibrios psicolóxicos da polis e poñíaos en contacto cos chíos dos cantores que aniñaban naquel paraíso de adelfas, loureiros e cipreses. Os voadores improvisaban desde as árbores as súas melodías e os enfermos corrían en coiros ao seu compás ou danzaban ao son daquela música chovida para eles desde o alto polo mandado sandador do poderoso fillo de Apolo, recuperando así a natureza. Asegura a lenda que a maioría dos ambulantes se volvían sensatos e mesmo felices, que sempre foi tarefa máis difícil.

Canto máis se apartan as cidades do ser da terra verbo dos materiais de que están construídas e das proporcións, ritmos e harmonías da súa arquitectura, máis se lles afastan os paxaros e, como anuncia o mito grego, menos avogosas son para a saúde integral dos habitantes. Quizabes sexa esa a razón pola que as zonas históricas das cidades poliseculares son benqueridas polos emuladores dos cantores naturais. A elas veñen interpretar músicas que poden mesturar a voz e os instrumentos. A querenza dos músicos polas rúas históricas tamén se debe a que a xente transita por elas con usos antigos e párase a escoitar o que de certo lle presta e, agradecida, solta algo dos petos a favor da arte doada nos recipientes armados para tal fin. Non debemos esquecer que paxaros e músicos teñen que comer e que ser humanos aínda trae máis gastos arredor.

Nada pode estrañarnos, polo tanto, ese engado que ten para os artistas do efémero unha cidade como Compostela cos seus soportais que prestan tanto estiño. Desde os trobadores medievais con escola propia –Bernal de Bonaval, Airas Nunes, Xohán Airas, Abril Ares…- creou diversos escenarios e actores nos que a delicada arte que transmite o aire se produce e se goza. Parque da música, Auditorio no que executa concertos a Real Filharmonía de Galicia e non só ela, outros Auditorios, conservatorio e escolas para aspirantes, tuna, Escola de Altos Estudos Musicais, banda, coros, grupos e formacións diversas, e o curso anual «Música en Compostela» configuran un amplo espazo de sons acomodados a cada gusto nas diversas horas do día e até da noite. E os músicos da rúa son quen completan esta oferta coas súas postas en escena. Non hai moito, polas Orfas, chamaba a atención un home entrado en anos que, mentres tocaba a frauta doce, lía poemas nun libro que lle servía de apoio para o instrumento.

Hai pianos que desbordan dalgún piso por certas rúas centrais dándonos unha ducha percutida, que se agradece. Pero sobre todo están eles, os que alegran a vida do bosque de pedra con programas difusos e aleatorios, frescura de aprendiz, virtuosismo de inmigrante do leste, dominio de instrumento de resonancia mística a sopridos… Ora te poñen en contacto co Mozart que coñeces, ora chegas paseando até un bolero que te fai tremelar e te volve a outra época e a outro amor. Por veces, estas pezas espértanche todo o corpo e, coa velocidade dun lóstrego, pasa a ulir, tocar ou sentir algo que te percorre como unha cambra de luz brillante… Outras veces son memoria xeográfica fría que volves percorrer ou, polo contrario, unha ansia de descubrimento de mundos simbólicos aos que quixeras voar sobre esas notas para ver que hai detrás da creación que destila misterio milenario.

E se vas camiñando cara o arco de Palacio, adoita haber alí, tan cerquiña das estatuas de Mateo, alguén que cunha gaita e os sons da nosa marcha antiga, solta ao aire toda a señardade do que puido ser, pero non foi, o reino de D. García.

Contido extraído do número 8.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Compostela futura na miña memoria

Por XEMA VARELA

A liberdade de SER. Que liberdade?

Por CRISTINA PALACIOS

A pequena Compostela gusta da lectura

Por PILAR SAMPEDRO

Helena Villar Janeiro

150 150 CORALIA

Na casa que comparte co seu compañeiro Xesús Rábade Paredes na parroquia de Abuín, en Rianxo, Helena Villar Janeiro (Becerreá, 1940) ultima o seu primeiro libro de haikus, unha escolma de 50 pezas de entre máis de 800 e que titulará Poesía mínima. Tamén xunta materiais para un volume de memorias. Poeta de expresión aguzada, narradora «por me retar a min mesma» e importante autora de literatura infantil que, porén, non cre na xuvenil, Villar Janeiro repasa nesta conversa parte da súa biografía, o machismo do mundo literario ou a súa relación coa figura de Rosalía de Castro.

CULTURA

Naceu en Becerreá, pero residiu moitos anos en Santiago.
Nacín en Becerreá e fixen o bacharelato por libre. Non estaba escolarizada. A min a escola non me ensinou nada. Logo estudei maxisterio en Lugo. Estiven un ano traballando nos Ancares, en Vilaver (Cervantes), como interina nunha escola. Aprobei as oposicións no 62. Déronme outra escola en Quintá de Cancelada, de onde procede a miña familia paterna. Foi quizais a parte máis importante da miña vida, dos 22 aos 28 anos. Empecei a estudar filosofía, aprendín árabe eu soa…

Árabe?
Seguín árabe en vez de grego porque non estudara bacharelato. É gracioso, relaciono aquelas montañas co árabe.

Por que non a escolarizaron?
Un día alguén nos agasallou na casa cun libro moi bonito, de tapiñas encarnadas de pel. Sen pedir permiso, con seis anos, leveino á escola. Aquel libro fora roubado e a dona estaba na miña clase. Devolveuse o libro, pedíronse desculpas. Pero houbo algo moi desagradábel para a miña familia. Calibrando que non se aprendía moito, que o trato era discriminatorio respecto das nenas ricas, leváronme para a casa. Pero nin eu nin o meu irmán estivemos desatendidos. As letras non era difícil estudalas, porque liamos moito, había libros na casa. E as matemáticas aprendíamas un preso político que volvera do cárcere, moi amigo do meu pai. O meu pai ten dous mortos, un irmán e un cuñado, asasinados. Ando a ver se recupero os ósos. Parece que están na foxa de Vilarraso (no concello de Aranga).

Como lle afectou non asistir á escola?
Fun profesora sen experiencia escolar. Ao mellor por iso fun moi liberal. A Compostela cheguei por primeira vez en setembro do 64, para examinarme e entrar en pedagoxía. Pero non me instalei ate o ano 75, xa con Suso (Xesús Rábade, o seu compañeiro, tamén escritor, e pai dos seus fillos, a poeta e profesora María do Cebreiro e o pianista de jazz Abe Rábade).

«A Compostela quérolle moito. É a única cidade na que podería vivir».

Hai algún recanto de Compostela ao que vostede lle garde un agarimo particular?
A Compostela quérolle moito. É a única cidade na que podería vivir. Gústame Bonaval, o Sar, a Alameda, a praza da Universidade. Até a praza de Abastos.

Que lembra máis da súa infancia?
O frío. Traspasou a miña vida de nena. Traballaba co meu pai, que era xastre, desde os oito anos. Era un oficio quieto nunha casa sen calefacción. A pana, o material que se traballaba no inverno, é moi húmida, friísima, e colocábala enriba dos xeonllos. E despois, a tristeza. A pequena horta da casa lindaba co cárcere. Había presos políticos. E presos comúns, que o primeiro día cantaban, o segundo calaban e o terceiro choraban. A prisión tiña unha pequena ventá enreixada que daba á horta e pola que se podían coar botellas de auga, cousas así. E os parentes dos encarcerados viñan onda meu pai por se lles deixaba. Meu pai deixaba, claro. Era un comunista convencido. E de práctica, non só de teoría. Traballaba para os xitanos e non lles cobraba. Se algún cliente non lle pagaba e era pobre, pasaba. Pero en relación á familia foi unha infancia feliz.

Contos do Sol e da Lúa, un libro dirixido aos pequenos, é a súa última obra. Para que serve a literatura infantil?
Teño unha relación coa literatura infantil moi particular. Gústame escribila, pero non son unha especialista. Limítame a expresión. Entregueille moitos afectos porque é fundamental achegarlle a palabra literaria á infancia e os meus propios nenos non tiñan esa literatura en galego. Había tres, catro libros, Os soños na gaiola (de Manuel María), O bosque de Ouriol (de Arcadio López Casanova), Pericles e a balea (de Xohana Torres)… Eu cantáballe á nena anainas. Suso díxome: «Faillas ti, xa que compós música e es poeta». Empecei e despois el axudoume. Era unha literatura doméstica, para nós. Pero cando se convocou o festival de canción Cantareliña no 83, alguén lles dixo aos de Saraibas (promotores do concurso) que nós tiñamos cancións para nenos. Pedíronnos que as compartísemos. Logo decatáronse de que os nenos cantaban e pediron que os deixásemos cantar. Gañaron o primeiro certame. Ao segundo non fomos. Pero ao terceiro pedíronnos que seguísemos. Non queriamos, pero nunca nos puidemos negar a facer cousas que o país necesitase.

Considera necesario este tipo de literatura para se achegar á lectura?
Non creo na literatura xuvenil. Unha persoa que pasa de dez ou doce anos pode e debe ler o que queira. Pero cando eu falo de literatura infantil falo de nenos moi pequenos. E neses primeiros anos creo que si, que estes libros axudan. Unha criatura que non está en contacto coa poesía, co texto literario -tamén pode ser oral, non fago distincións-, vaille ser máis difícil dar o paso a outra literatura.

Que lugar ocupa a infancia na súa obra?
A montaña, sen dúbida ningunha, dá unha visión da vida. Estiven 35 anos nesa paisaxe telúrica e configuroume. Únete co universo. Esas invernías, esa primavera tan notoria, tan diferente. Non na expresión, pero a miña vivencia da montaña é moi parecida á de Novoneyra: esa paisaxe agreste e ao tempo rica, diversa, cambiante, chea de intriga. Porque detrás da montaña non ves nada.

«As letras non era difícil estudalas, porque liamos moito, había libros na casa. E as matemáticas aprendíamas un preso político que volvera do cárcere, moi amigo do meu pai»

«O meu pai ten dous mortos, un irmán e un cuñado, asasinados. Ando a ver se recupero os ósos. Parece que están na foxa de Vilarraso (no concello de Aranga)»

«Fun profesora sen experiencia escolar. Ao mellor por iso fun moi liberal»

Foi unha muller que tomou a palabra en público nun mundo, o da literatura galega, en que non era usual. Bateu co machismo?
Moito. Eu empecei cun libro que se chama Alalalás, en castelán. Non sabía escribir galego. Nós non viramos nunca galego escrito nin se nos falara galego no sistema educativo. Aceptei que a poesía era Juan Ramón. Hoxe non son juanramoniana, pero sácolle o sombreiro e emociónome moito con el. Débolle ser poeta. Un día dáste conta e dis: «Que teña que expresar o que sinto traducido noutra lingua…». Rebélaste. Pero fas unha poesía costumista, porque non liches os teus clásicos como debías. Entón dei cun libro, para min decisivo, Escolanía de merlos de Faustino Rey Romero. O soneto «O merlo morto» deixoume tocada. Agora estou cun proxecto moi bonito, 50 haikus con 50 fotografías miñas que se vai publicar o ano que vén…

«Non na expresión, pero a miña vivencia da montaña é moi parecida á de Novoneyra: esa paisaxe agreste e ao tempo rica, diversa, cambiante, chea de intriga. Porque detrás da montaña non ves nada»

Os haikus que amosa en Twitter?
Si, algúns, pero seleccionados, porque teño 800 e sairán 50. Sempre hai un paxaro morto. Aquí viñan moitos paxaros (sinala á galería da casa onde transcorre a entrevista) e morrían contra a galería. Teño unha colección de paxaros mortos. Impresiona moito. É un tema delicadísimo da poesía lírica. E é polo poema ao merlo morto de Faustino que empecei a escribir en castelán. Logo pasei ao galego. O contacto con Suso favoreceu esa conversión.

Preguntáballe polo machismo no mundo literario.
Si. Suso tivo a idea, porque lle gusta moito traballar en colaboración, de que escribísemos libros xuntos. Pero a xente non o entendía. Pensaba que era un señor bo, que casaba con aquela señora e que lle deixaba poñer a firma nun libro no que ela puña unha liña. Escribimos o libro dos símbolos de Galicia, A bandeira, o escudo e o himno, para un concurso escolar. Levamos o premio. E alguén moi ilustre dos que nolo entregou díxolle a Suso: «Parabéns, señor Rábade». Suso respondeu: «Mire, ela tamén é autora». E el contestou: «Todos sabemos quen pon os ladrillos». Imaxina o que isto supón cando vas recibir un premio. Porque hoxe éme indiferente, pero daquela non. Houbo moitas historias. E acabas dicindo: «Non podemos seguir porque isto nos separa». Póñenche como contrincante a persoa que máis queres. Decidimos divorciarnos literariamente para non nos divorciar de forma real.

O machismo retrocedeu?
Non no 100%. Pero as mulleres gañaron terreo. Nas artes máis ca noutras profesións. Con todo, non podo sentirme conforme coa sorte que correron moitas mulleres que puideron ser escritoras e non chegaron a selo. Pero a historia é a que é. Non me atrevo a cualificalas de grandes escritoras porque esa obra desgraciadamente non se produciu. Míroas con agarimo, pero non boto de menos unha obra que non existe. Cando fixen o libro de poemas Festa do corpo houbo algún gran poeta que se escandalizou dos contidos. Pasa iso hoxe? Non. Fomos rompendo. Eu non tiña tanta conciencia de estar axudando a andar un camiño, como foi verdade que axudei a andar.

Que significa Rosalía de Castro para vostede?
No 79 empecei a ir moito pola Casa da Matanza. Con Suso fixemos un libro didáctico, conmemorativo do centenario de Follas Novas. A el fixérono membro do padroado. A min non. Isto indica unha anomalía. Pero en 2005, cando a casa quedou orfa, e non era un pastel agradábel para llo dar a ninguén, fun chamada para presidila. Lina, relina, traducina… Para traducir unha poeta hai que lela cunha profundidade inmensa. Subxugoume.

Foi unha atracción serodia.
Si, non cheguei a ela por casualidade nin polo que o meu pai falaba dela. O meu pai era un feminista que me puña de modelo a Rosalía, a Rosa Luxemburgo, á Pasionaria, a Victoria Kent e a Hildegard.

Bos modelos.
Grandes modelos. Pero non cheguei a Rosalía a través dese desiderátum, senón a través da lectura. É unha persoa diferente ao que se intentou vender. Foi moi manipulada. Ser o noso mito nacional favoreceuna en tanto que é moi querida, pero non a favoreceu en tanto que literata.

A popularización da figura de Rosalía implica certa banalización. Como se debe relacionar a sociedade cunha poeta desta envergadura?
Rosalía pódese poñer en camisetas. Xa non sei se se pode facer un uso contrario ao que ela pensaba. No meu paso pola Fundación, o plenario decidiu que non podía seguir facendo a misa de Rosalía, por exemplo. O que non pode ser é Rosalía para todo e sen lela. Non lela é banalizala, porque se a les entendes que cousas lle podían gustar e que cousas non. Mesmo as súas contradicións.

Esas contradicións percíbense nos poemas, e fanos grandes.
Rosalía ten contradicións debidas ao seu sentido do humor. O prólogo de Follas, por exemplo, é contrario ao libro. Posibelmente estaba farta e dixo: «Vou poñer que as mulleres fan o que poden e que pobriña de min». Logo les ese librazo. Ao que, por outro lado, lle facía falta unha escolmiña. Pero uns cantos poemas prescindíbeis non lle quitan calidade a un libro así.

«No 79 empecei a ir moito pola Casa da Matanza. Con Suso fixemos un libro didáctico, conmemorativo do centenario de Follas Novas. A el fixérono membro do padroado. A min non»

As escritoras que se adiantan ao seu tempo acaban topando con contradicións que non poden historicamente resolver. Puido ser o caso de Rosalía.
Ela ten esa conciencia cando di que escribe para un pobo que non a vai ler. A Rosalía auténtica, á que non lle vexo impostura debida ao estilo ou á época, é a de Follas. Porque En las orillas del Sar vexo trazos románticos e do posromanticismo, algo de discurso baleiro.

Cando escribía en castelán sentía unha tradición daquela máis forte.
«Negra sombra» é un gran poema porque está escrito en galego, non ten modelo e tira por onde quere. Mentres que En las orillas ten certo sabor á moda do seu momento. Sobre todo tendo en conta que a lingua que ela falaba era o castelán. Non imaxino a Rosalía falando galego habitualmente. Sábeo falar, claro, porque se non, non o escribe desa maneira.

Entrevista extraída do número 7.

Aquí tes máis contidos relevantes:

Desigual

150 150 CORALIA

MODA DESIGUAL

Insólitas, libres e soñadoras: así eran as Dúas Marías, mulleres que se enfrontaron a unha paisaxe política opresiva e gris usando os seus traxes de cores. As irmás Fandiño Ricart insuflaron un sopro de ar fresco ás rúas de Santiago de Compostela, vestidas con vívidas e inesquecíbeis vestimentas.

A colección AW16 de Desigual, It´s not the same, ben podería ser parte do gardarroupa deste dúo libertario. Estampados e mesturas de tecidos de todo o mundo, combinacións cromáticas sorprendentes e patches de culturas e materiais moldean unha colección que garda unha mensaxe cosmopolita, coa que enfrontar calquera situación.

As siluetas sensuais e os estampados traídos do Xapón serían as armas perfectas das que as Dúas Marías terían botado man para as súas proezas liberadoras. O espírito artesanal e o handmade do denim da colección, enriquecido con aplicacións da India, encaixaría perfectamente cos brillantes deseños de Maruxa e Coralia, que adoitaban crear combinacións cheas de personalidade, esas mesmas que caracterizan a Desigual na pasarela e son inherentes aos seus códigos estéticos. Asemade, os panos con prints dixitais, con xogadores pompóns nos seus reberetes, terían servido a Coralia e Maruxa como chales e toucados, aqueles cos que percorrían a cidade vella de Compostela. E dos bolsos de It´s not the same, cheos de aplicacións e paisaxes, terían sacado os lapis de labios vermellos cos que decoraban os seus rostros para marcar as meixelas dos estudantes, e deixar así a súa pegada na historia dunha sociedade que loitaba por crebar o inmobilismo do franquismo.

«Insólitas, libres e soñadoras: así eran as Dúas Marías, mulleres que se enfrontaron a unha paisaxe política opresiva e gris usando os seus traxes de cores. As irmás Fandiño Ricart insuflaron un sopro de ar fresco ás rúas de Santiago de Compostela, vestidas con vívidas e inesquecíbeis vestimentas».

«Scott Schuman, autor de The Sartorialist, teríase rendido á frescura de Coralia e Maruxa, paseando por Compostela ás dúas en punto subidas aos seus sonoros tacóns, lucindo as súas mesturas de estampados, xa fose a pé ou en bicicleta -un medio de transporte convertido, moitos anos máis tarde, en complemento de moda por moitos editoriais e bitácoras de tendencias-».

Sen dúbida, a imaxe destas dúas mulleres valentes e ousadas, cuxo vestiario incluía transgresores estampados, tería enchido hoxe os bitácoras de street style. O propio Scott Schuman, autor de The Sartorialist, teríase rendido á frescura de Coralia e Maruxa, paseando por Compostela ás dúas en punto subidas aos seus sonoros tacóns, lucindo as súas mesturas de estampados, xa fose a pé ou en bicicleta -un medio de transporte convertido, moitos anos máis tarde, en complemento de moda por moitos editoriais e bitácoras de tendencias-.

Os abrigos evasé de vivas cores e as novas chaquetas de estampados de cadros de la poderían ser do gusto das Dúas Marías para escorrentar o frío. E os ponchos, con aplicacións e estampados, terían servido de broche aos seus vestidos de longo midi e ás súas medias de cores. O certo é que non terían desentoado no desfile da colección, onde as modelos de Desigual percorren a pasarela con descaro, alegría e looks que captan todas as miradas grazas á maxia do diferente.

Para as mulleres que como as Dúas Marías posúen un interior e un exterior singular e sorprendente, os bolsos reversíbeis de Desigual serán esta tempada un complemento perfecto. E as solas de foam dos zapatos das propostas invernais da firma -capaces de manter na memoria as peculiaridades da pegada de cada muller- permitirán deixar marca, como fixeron Maruxa e Coralia na memoria e na historia de Santiago de Compostela. Como tamén fan os deseños de tricot, cos seus longos asimétricos, as siluetas oversize ou as camisas con debuxos característicos dos azulexos turcos e as blusas con encaixes franceses.

«As solas de foam dos zapatos das propostas invernais da firma -capaces de manter na memoria as peculiaridades da pegada de cada muller- permitirán deixar marca, como fixeron Maruxa e Coralia na memoria e na historia de Santiago de Compostela».

«Fronte á animosa Maruxa, Coralia sorprendía coa súa timidez. E, malia que eran mulleres moi diferentes, xuntas formaban unha única bandeira de rebeldía».

Diana Nogueira Modelo
Desigual Vestimenta
Piepas Calzado
Rois Llongueras Peiteado e maquillaxe
Álex Regueiro Estilista
Fred Iglesias Fotógrafo
Lucía Cabrera Aux. de produción
O Tarela Agradecementos
Parque de Bonaval Localización

Fronte á animosa Maruxa, Coralia sorprendía coa súa timidez. E, malia que eran mulleres moi diferentes, xuntas formaban unha única bandeira de rebeldía. Este espírito, o da rebeldía, distingue a Desigual, que vai mesturar esta tempada tecidos e siluetas tradicionais con prints e asimetrías de vangarda. As Dúas Marías foron un yin e un yang irrepetíbel no que branco e negro deixaron paso a un arco da vella reivindicativo da diversidade, a liberdade e a singularidade. Coralia e Maruxa, ao igual que a nosa colección de inverno, non eran iguais ao resto. Eran, por definición, 100% Desigual. Non foron, á fin e ao cabo (de xeito ningún!), the same.

Contido extraído do número 4.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido