•  981 806 528 & 670 594 685 info@coralia.gal

valeria pereiras

D-due

150 150 CORALIA

Coma un pintor no seu lenzo, Charo Froján e Alfredo Olmedo desenvolven as súas coleccións a través dun proceso creativo e artístico que convida a deixarse levar pola ironía e a poética. As pezas de D-due respiran o aire salgado do mar de Rianxo, no estuario arousán, terra de intelectuais galeguistas como Castelao, Dieste ou Manuel Antonio, onde a firma crea, produce e tamén exporta as súas singulares e exclusivas pezas.

Texto de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de JESÚS MADRIÑÁN

Máis de corenta anos de experiencia avalan a tradición téxtil desta firma, tan creativa como persoal, que comezou a súa andaina como empresa familiar nos anos sesenta e que hoxe conta cunha flagship store en Tokio e presenza en numerosos países ao redor do mundo. 

O seu éxito en Xapón non é casualidade. Unha acusada personalidade que gusta do tradicional, combinada cunha aposta decidida polo deseño e as Belas Artes, na que os patróns son fundamentais para armar e coser pezas únicas, feitas a man e próximas a conceptos moi plásticos, resultan moi atractivas no país nipón, berce de deseñadores que comparten estes mesmos canons, como Rei Kawakubo, Yohji Yamamoto ou Issey Miyake.   

D-due comezou como un pequeno taller de modista de alta calidade, e continúa a estar radicada nas instalacións orixinais. A infraestrutura ampliaríase nos anos noventa coa construción dun novo espazo de traballo, o estudo de deseño que daría lugar á marca, completado en 2010 con D-due LAB, un espazo de investigación que fai dela un proxecto de modo de vida máis que unha mera etiqueta de moda, co deseño como motor de innovación e competitividade.

O equipo de confección e deseño de patróns que forman Froján e Olmedo, xunto cun grupo de deseñadores novos, reinterpreta cada colección de maneira meticulosa, prestando unha atención minuciosa a cada detalle. O resultado deste proxecto singular son pezas exclusivas, que definen un estilo de vida en consonancia coa identidade da firma, cos rituais que definen a proximidade ao mar e á natureza nunha relación máxica que lles serve de inspiración nas súas creacións.

Ese é o caso de D-due in Blue, básicos cun toque moderno que se presentan cada tempada en azul atlántico: unha cor tan profunda como a do océano que rompe contra as nosas costas e vai moldeando as rías. As tradicionais Festas do Carme, que cada 16 de xullo celebran decenas de concellos do litoral galego na honra da virxe protectora dos mariñeiros, é o leitmotiv da colección primavera verán 2019 da firma: Welcome to the Summer. A través de catro partes nas que se divide este día festivo –Misa, Procesión, Romería e Verbena–, D-due reinventa as distintas vestimentas acordes a cada momento nun look book que mestura os deseños actuais con fotos antigas. Tamén vincula a identidade da firma cos distintos rituais e costumes asociados a esta festividade relixiosa e pagá que tan ben define Galicia.

A vila que inspirou a canción A rianxeira, inspira tamén esta colección. Os valores, as orixes e as esencias que definen a súa xente están á marxe das modas, e D-due soubo captalas e trasladalas ao deseño cunha colección que sitúa Galicia no centro e que combina arte e estilo con tradición e identidade.

Contido extraído do núm. 12

Queres ollar outros contidos relevantes?

Ramón Conde

150 150 CORALIA

As súas obras, a maioría bustos pero tamén outras máis monumentais realizadas por encarga municipal, poden contemplarse ao aire libre por toda Galicia. Ramón Conde (Ourense, 1951) vén de inaugurar nova exposición na galería de arte compostelá Luisa Pita. As pezas de «Delirios» poñen a énfase no subconsciente, nos soños. Son criaturas que, como Conde, buscan fuxir do control racional, e así o reflicten.

Con el a conversa flúe con calma, pero a forza das súas creacións está latente. Conde é como o seu universo escultórico, unha mestura de suavidade e potencia que deixa entrever no seu discurso.

«A única vantaxe que ten dedicarse á arte é que es consciente de cales son as túas pulsións emocionais e como se manifestan, improvisando constantemente»

  • ACTUALIDADE

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de ROCÍO CIBES

Comezaches a crear cando aínda estudabas Filosofía en Santiago, primeiro pintando, e de xeito autodidacta. Que queda do Ramón Conde daquela época?
Pois eu creo que, sorprendentemente, queda moito. As ideas ou as directrices que nese momento me interesaban, hoxe non as descartaría. Interésame un certo estudo persoal das emocións, de porqué queres unha cousa e como a reflictes. A única vantaxe que ten dedicarse á arte é que es consciente de cales son as túas pulsións emocionais e como se manifestan, improvisando constantemente. É coma se partises, falando do debuxo, de esborranchar unhas cantas raias e despois case é proxectivo, ver o que che suxiren. Trátase, entón, de ir concretando pero escapando sempre, na medida do posíbel, a un certo control racional.

Como foi a transición á escultura?
A pintura, o debuxo ou a escultura, en realidade o paso entre estas modalidades é moi sinxelo. Case depende das circunstancias que te decantes por un ou polo outro. E logo, a técnica vala adquirindo co paso do tempo, dependendo do que che interese. Se o teu é unha arte moi figurativa pois fíxaste na realidade e laboriosamente vaste facendo con ela.

Pero ti si tiveches formación. Pasaches por talleres e fundicións de diversos artistas…
Unha boa formación, a auténtica, é a que, cando necesitas algo, acodes a unha fonte onde podes aprender, en relación coas túas necesidades. Foi o camiño que seguín e non estou demasiado descontento.

Quen son os teus referentes?
Hai obras de xente que me gustan moito, e tamén traxectorias que me chaman certamente a atención. Digamos que non son excesivamente seguidor de ninguén. Os máis tópicos que me gustaron durante algún tempo? Recordo a primeira vez, foi na fundación Juan March nos 70, que vin unha exposición de Bacon. Isto foi para min, non unha revelación que é algo ridículo dicilo, pero si algo sorprendente. Deume a sensación de que alguén estaba contando unha certa verdade da súa vida, máis aló dos tópicos aceptabeis naquel momento. Era unha época en que predominaba a pintura abstracta e o mundo de sentimentos parecía que como non fose dentro da óptica abstracta non quedaba moi ben reflectilos. Este home expresaba a soidade, a angustia, as relacións homosexuais… Para min foi unha confirmación de que a arte pode estar moi preto en canto a manifestacións da vida persoal.

Iso é o que buscas, plasmar inquedanzas?
Si, pero non inquedanzas nun sentido xeral, senón propias. Cando falas dos teus sentimentos hai moita xente, da túa xeración e da túa idade ou non, que vive situacións similares. Con canta máis profundidade narres a túa experiencia, máis reflictes non só a túa, mais tamén a da túa xeración. Iso é o que fai que unha obra a consideremos representativa dun momento histórico. E se consegue acadar uns ecos existencialistas moi especiais convértese non só en patrón desa época, senón da súa cultura e do home en xeral. Esa sería a escala á que podes profundar, e ás veces nin sequera. Podes pensar en calquera obra mestra e probabelmente a intención inicial non fose facer a grande obra da historia.

E como sae, non hai unha intuición?
Sae en certa medida. Require un esforzo narrar con veracidade. Ese exhibicionismo ou ese espirse ante o medio no que estás desenvolvéndote, contando as túas experiencias persoais, depende de cada un. A min resultoume tremendamente revelador Bacon. Isto non quere dicir que eu plasmase coa mesma brutalidade os meus sentimentos, non me interesa tanto a narración de feitos concretos.

«Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el»

Fálame de «Delirios», a exposición que vés de inaugurar na galería de arte Luisa Pita. As obras, son inéditas?
Si, son todas obras inéditas. Levabamos varios anos coa idea de facer unha exposición e eu quería algo que fose como un pequeno paso máis aló do que facía habitualmente. Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el. Logo, curiosamente, as máis figurativas, as máis convencionais, son as últimas que creei. Dalgún xeito volvín retomar o discurso máis elaborado. Pero vin que saía así e deixeino, creo que é a mellor forma de proceder.

Con todo, é facilmente identificábel o teu universo nesas pezas. Son obras que se caracterizan pola abundancia, por representar corpos de proporcións enormes e dunha obesidade monstruosa que, con todo, resulta estética…
Penso que a raíz de empezar a reflectir figuras obesas vénme de antigo. A primeira que fixen debe ser do 78, e é un arquetipo que foi variando até converterse en case un símbolo da paisaxe. A primeira vez que se me suscitou isto foi cando estaba en Houston. A cidade era un crisol de culturas naquel momento, vivía na mesma universidade xente de moi distintas procedencias e cando facían algún tipo de intervención artística, amosaban o que eran os seus parámetros culturais.
Entón foi a primeira vez que eu pensei que os meus eran de corte clásico. Dalgún xeito, esas formas esaxeradas, un determinado xeito de ver tipicamente occidental, partindo de Grecia, Roma, era facilmente identificábel coa miña obra. Doutra banda, a miña obra a min recordábame moito á paisaxe ourensá, galega, de montañas suaves pero ao mesmo tempo cunha sensación de potencia, de moita forza. É a unión da sensación de certo poder coa suavidade superficial. Estas non eran as montañas que vías en América que son típicas de pregamentos, en forma de pico. Aquí non, aquelas daban unha sensación máis impoñente polo feito de ser máis verticais, pero non tiñan a sensación de potencia que ten a nosa paisaxe, máis desgastada pero ao mesmo tempo cunha gran sensación de poder.

As túas obras de bronce están por toda Galicia. Algunhas delas téñense convertido en iconas dos lugares nos que se atopan. Estou pensando en «Os redeiros» de Vigo ou «A leiteira» de Ourense…
A leiteira é un caso curiosísimo. O destino final das obras moitas veces difire a respecto do que che suxiren ou do que pensas cando chas encargan ou do que se agarda nese momento. Para min «A leiteira» trataba de expresar certo drama que creo que é connatural ao meu, o que recordaba das mulleres leiteiras que eu vira de neno, pero non deixaba de ser unha figura costumista. O impacto social que ten, para min era impensábel, a xente ponse a fotografarse ao seu carón.

Tamén é certo que o emprazamento, na rúa do Paseo, se presta…
Si, pero tes moitas máis obras nas inmediacións do Paseo, e non teñen tanto éxito. É algo que escapa á túa intuición. O que diciamos antes, ti imaxina a Cervantes querendo escribir unha obra para burlarse de determinadas cousas e que lle saíu unha obra mestra. Evidentemente, en ningún momento o chegou a pensar que puidera perdurar non só ao longo dos séculos, que iso nunca se sabe, pero si que xa no seu propio tempo tivera a forza que tivo malia que a interpretación daquela era moi distinta a como a vemos agora. Para min esta obra foi igual, trataba de reflectir un certo drama persoal e unha certa veracidade.

«Penso que a raíz de empezar a reflectir figuras obesas vénme de antigo. A primeira que fixen debe ser do 78, e é un arquetipo que foi variando até converterse en case un símbolo da paisaxe. A primeira vez que se me suscitou isto foi cando estaba en Houston»

«Son bastante agre nas miñas opinións, teño un temperamento tranquilo pero a opinión típica é que son un pouco acedo»

Dis que te impulsa o drama, es un artista atormentado?
Teño unha forma dramática de ver a existencia. Son bastante agre nas miñas opinións, teño un temperamento tranquilo pero a opinión típica é que son un pouco acedo. O que máis afastado me queda é a visión anxelical e convencional das cousas. Eu creo que o home é un lobo para o home.

«A miña obra a min recordábame moito á paisaxe ourensá, galega, de montañas suaves pero ao mesmo tempo cunha sensación de potencia, de moita forza. É a unión da sensación de certo poder coa suavidade superficial»

«Propúxenme non tratar de reflectir a través das miñas imaxes arquetípicas, a verborrea ou o mundo no que adoitaba narrar. Quería facelo de cousas non concretas, de tal como se van formando ás veces os pensamentos. De aí esas primeiras obras que son unha mestura de caras, de cabezas, sen un corpo concreto. Quería que desen a sensación de como vai evolucionando un pensamento cando non tes control sobre el»

E volvendo ás obras públicas, tes algunha encarga neste momento?
Non, da administración, non. Se cadra teño a posibilidade dunha encarga privada que está pendente aínda de permisos. Se chega a facerse será eu creo que das obras máis altas, terá 12 metros de altura.

Pódese saber onde?
Si, na Coruña.

E do cambio de emprazamento de «Os redeiros» da Gran Vía de Vigo sabes algo máis?
De momento, está en stand-by, todo dependerá da decisión, supoño que persoal, que tome Caballero, pero en principio, e eu creo que é boa idea, parece que permanece aínda que empecen coas obras.

Se tiveses que quedar cunha das túas obras, con cal? De cal te sentes máis orgulloso?
Case por obrigación a de «Os redeiros»… É a máis grande e foi totalmente libre. En realidade, o encargo inicial era para outra cidade, que tamén fixera con moita liberdade, e por circunstancias non se colocou e ofrecinlla ao Concello de Vigo. Tivo boa recepción por parte do alcalde [daquela, Manuel Soto] e o emprazamento, que en principio semellaba pouco agradábel, de entrada e saída da cidade, ao final, co paso dos anos converteuno nun símbolo.

Eses glúteos que tanta polémica levantaron, lin por aí que as monxas dun colexio próximo evitaban que as nenas pasaran por detrás da escultura…
[ri] Non ou sabía. Do que si me acordo, recordar e é unha pena non conservar os catálogos daquela época, é que por parte da xente había desconcerto, ou iso era o que eu percibía. Chocaba moitísimo porque naquel momento había ou escultura moi moi tradicional, ou senón unha representación simbólica, unha palla mental calquera. Aquela historia chocou pero, aos poucos, foise gañando á xente. Impoñíalles a sensación de forza, mais dalgún xeito tamén era unha forma de apropiarse da identidade, de dicir aquí en Vigo somos así. Pero, por parte da crítica a recepción foi malísima, algún iluminado até dicía que era unha imitación da Alemania nazi, eu digo por que non pensaban en Rusia? Bobadas á parte, algunha catedrática que había entón en Santiago, e que escribiu un libro, poñíao como exemplo do camiño que non se debía seguir en escultura, do que era unha auténtica aberración. Estas son as cousas que che gustaría traer á actualidade. Non é o que diga un experto ou un crítico que son quen acaban creando opinión, ao cabo dos anos o que conta é a sensación da maioría sobre algo e se ese algo concita tantas emocións será por un bo motivo. Acabou sendo unha especie de cartel da cidade. Calquera efeméride ou protesta acaba tendo eco nos Redeiros e non é moi normal que cando se quere cambiar unha obra dun emprazamento a xente se manifeste. Iso é algo que deciden as forzas vivas e neste caso non é que fose un clamor, pero si houbo protestas.

E máis tendo en conta a cantidade de cousas que hai para protestar hoxe en día…
Iso quere dicir que ou senten como algo propio, e conseguir que algo se converta en símbolo non está na intención nin do que o fai, nin do que o encarga, son as circunstancias. E, sobre todo, que a obra teña a suficiente entidade como para que a xente se identifique. Pode ser unha obra moi boa, por exemplo as que se colocaron no século XIX, como o monumento de Asorey a Curros Enríquez. Había toda unha intención, unha literatura detrás que provabelmente tiña o seu eco pero que hoxe nos é totalmente allea. Incluso as edificacións que se foron facendo ao redor o foron ocultando, e hoxe pasa case desapercibida, desafortunadamente. É que non está nas mans de ninguén saber como vai a evolucionar o noso ambiente, os nosos desexos ou as circunstancias históricas que fan que sintamos dun xeito ou doutro. Case trinta anos despois [«Os redeiros» colocouse no 92] ves que non é un obxecto de mobiliario urbano máis senón que é todo un símbolo emocional, e iso alégrame.

Tes un percorrido profesional fóra de aquí. Falabas de que viviches en Houston, tamén en París e tes exposto en Francia ou Alemaña… É preciso marchar para poder dedicarse á arte?
Non só pola necesidade de vivir fisicamente, emocionalmente tamén. Se quedas só nun lugar pode que conectes coa xente dese lugar, pero non sabes como funcionaría a túa obra noutra cultura diferente, máis urbana e con outras características históricas, etc. Son pequenas diferenzas desde un punto de vista pero grandes a nivel de conexión. E a verdade é que a miña obra tampouco ten un eco desbordante porque tampouco conseguín expoñer en grandes museos nacionais, pero ao nivel que o fago, de tipo medio, si ten moita repercusión.

Funciona entón a túa obra trasladada a outra cultura e outro contexto?
Si, si, e é curioso porque por exemplo non falando o idioma e permanecendo alí máis nada que a tempada de exposición, chocoume que varias revistas francesas de arte se teñan feito eco das miñas obras.

Que opinión che merece o mercado actual da arte contemporánea?
Toda a arte vista no seu momento ten un rumbo mercantil. Pero é que a arte se a colles desde o Renacemento monopolizábaa a Igrexa e as forzas económicas puxantes, a nobreza e a realeza, excepto nos países cun forte sentido mercantil no que eran as clases medias e altas. Penso nos Países Baixos, que foi onde se iniciaron as sociedades contemporáneas. Alí desenvolveuse primeiro o mercantilismo e despois o capitalismo. A arte nese momento era un obxecto puramente comercial porque a xente demandaba unhas flores, uns bodegóns… Esas imaxes da vida cotiá, tipo Veermer. Ou sexa, a arte sempre ten un compoñente económico e que reflicte os gustos dun momento determinado. Deixando á marxe estas consideracións, é evidente que hoxe está dirixido por intereses económicos no canto de por artistas ou poetas que procuran unha nova estética. Agora en realidade está dominada por grupos mercantís, por grandes marchantes, que deciden lanzar unha liña ou outra, que a cambian segundo os seus intereses. Do que se trata é de buscar que ningún artista chegue a ser unha figura tan estelar como puido ser Picasso ou Miguel Anxo, que teña un gran poder persoal. Trátase de que o poder non estea en mans de ningún artista. Que sigan as tendencias dirixidas por eses grupos. Esa é a sensación que me dá, deixando á marxe figuras moi especiais. É unha arte de cambiar constantemente.

«A miña obra tampouco ten un eco desbordante porque tampouco conseguín expoñer en grandes museos nacionais, pero ao nivel que o fago, de tipo medio, si ten moita repercusión»

Queres ollar outros contidos relevantes?

Rosario Sarmiento

150 150 CORALIA

Montaxe de Territorios de intimidade. Cesión do Auditorio de Galicia.

«Síntome incapaz de abordar en pintura o descoñecido. O descoñecido carece de significado para min». Con esta cita, de María Victoria de la Fuente (Vigo, 1927-Madrid, 2009) arranca a exposición Territorios de intimidade. Artistas galegas baixo o franquismo 1940-1975. Porque diso trata esta mostra, de amosar o descoñecido para que deixe de selo. Neste caso, para rescatar do esquecemento ou mesmo do anonimato, as creacións máis persoais e menos difundidas de trece artistas mulleres, de la Fuente entre elas, a través de 70 das súas obras que aquí se recollen, entre pintura, debuxo e escultura, realizadas durante os anos negros da ditadura; un período que sacou a muller da esfera pública para relegala á condición prioritaria de esposa e nai. «Neste escenario asfixiante», afirma a comisaria da mostra Rosario Sarmiento, «se era complicado ser muller profesional, ser muller profesional artista nin che conto. Iso era realmente unha entelequia».

Rosario Sarmiento no acto de inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

  • ACTUALIDADE

Reportaxe de VALERIA PEREIRAS
Fotografías de XURXO LOBATO e AUDITORIO DE GALICIA

Producida polo Concello de Santiago e o Auditorio de Galicia, a mostra artéllase en cinco capítulos temáticos: «A esfera privada: a familia, o fogar», «A fabulación. O mundo onírico», «A realidade transformada. A arte como compromiso», «A muller e o traballo» e «Territorios de intimidade», este último sobre o que se asenta a exposición. «Nel inclúense tres artistas, que son Elena Fernández Gago (A Coruña, 1940-2011), Carmen Corredoyra (A Coruña, 1893-1970) e María Victoria de la Fuente, que traballan moi pechadas, neses espazos de intimidade. No caso de Corredoyra de carácter relixioso, no de de la Fuente e Gago nas súas casas, pintan o seu día a día», explica Sarmiento.

Con esta mostra, a súa comisaria afonda nun dos seus eidos de investigación recorrentes, o da elaboración do mapa histórico das artistas do século XX, no que leva traballando desde 1995 e que xa abordara en mostras como A arte inexistente ou Mulleres do silencio, amais de no documental Arte+muller+Galicia, que pode visionarse na mostra e que resultou galardoado pola Deputación da Coruña, dentro dos premios de Cultura e Igualdade Luísa Villalta. «Sempre me pareceu interesante traballar nestes anos do franquismo, porque eu vía que aí se estaba fraguando unha situación das artistas moi complexa. Dunha banda está o caso das que se exiliaron, como Maruja Mallo, e polo outro as que quedaron a vivir en Galicia, que inician aquí os seus traballos e algunhas rematan por marchar fóra a estudar, a formarse ou a vivir porque neste ambiente provinciano resultaba moi complicado».

«A mostra artéllase en cinco capítulos temáticos: «A esfera privada: a familia, o fogar», «A fabulación. O mundo onírico», «A realidade transformada. A arte como compromiso», «A muller e o traballo» e «Territorios de intimidade», este último sobre o que se asenta a exposición».

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

«Dunha banda está o caso das que se exiliaron, como Maruja Mallo, e polo outro as que quedaron a vivir en Galicia, que inician aquí os seus traballos e algunhas rematan por marchar fóra a estudar, a formarse ou a vivir porque neste ambiente provinciano resultaba moi complicado».

Detalle da obra de Julia Minguillón. Cesión do Auditorio de Galicia.

«A muller na súa condición de esposa e nai pintada por Julia Minguillón (Lugo, 1906-Madrid, 1965) é o icono desta exposición que pode visitarse ata o próximo 3 de febreiro no Auditorio de Galicia».

Detalle da obra de Julia Minguillón. Cesión do Auditorio de Galicia.

Entre as que quedaron figuran as menos coñecidas. Lolita Díaz Baliño (A Coruña, 1905-1963), irmá de Camilo Díaz Baliño e tía de Isaac Díaz Pardo; Rosina Llamas Fole (A Coruña, 1941-1977) ou Gloria de Llano (A Coruña, 1915-1999) que, como explica Sarmiento, «quedaron máis metidas ou cerradas neste ambiente e dedícanse á formación doutras artistas -era a saída profesional que tiñan-, ou pregarse un pouco ás demandas dos gustos dunha sociedade, sobre todo nas primeiras décadas, realmente timorata». Sacar adiante esta exposición implicou documentarse a través de artigos de xornais da época e os poucos catálogos existentes nos que se recollen biografías estereotipadas ou entrevistas que lles fan nos anos 60 e 70 e que tamén de encontran na mostra. Moitas destas mulleres non formaron parte de ningunha exposición, nin individual nin colectiva, as obras non estaban nos catálogos e as que si, moitas non se sabía onde. Boa parte das obras expostas, como explica Sarmiento, estaban custodiadas en coleccións privadas e é a primeira vez que se poden ver. Outras proceden de institucións, galerías ou museos como o provincial de Pontevedra ou o municipal Quiñones de León de Vigo, da Academia Galega de Belas Artes, da Fundación Barrié, das coleccións do Concello da Coruña, do Parlamento de Galicia ou da colección de arte Francisco Fernández del Riego, de galerías como Arboreda… «A maioría de obras que se expoñen pertencen a un coleccionista particular que as tiña gardadas, como puido telas tirado ao lixo. Por circunstancias da vida, deron con xente con certa sensibilidade e cariño cara as cousas antigas e non se tiraron, pero outros poderían telo feito. Despois, coma no caso de Gloria de Llano a familia ten a obra, pero hai moitísimas cousas que están esparexidas, e tampouco moi valoradas. Foi complicado dar con elas», afirma Sarmiento.

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

«As porcentaxes de formación da escola de Belas de Pontevedra son dun 70% mulleres e un 30% de homes todos os cursos. Esas cifras invértense no momento en que falamos de mercados, de exposicións, de coleccións, etc. Por que segue pasando? Porque hai poucas artistas que teñan a posibilidade de chegar a onde se 'corta o bacallau».

Inauguración da exposición. Fotografía de Xurxo Lobato.

Reescribir a historia destas mulleres e investigala a fondo é unha tarefa que segue pendente. «Estamos aínda nos inicios», recoñece Sarmiento, «queda moitísimo por facer. Decateime de que 20 anos despois desas dúas exposicións (A arte inexistente e Mulleres do silencio), a situación é exactamente igual. Artistas fantásticas que ninguén se preocupou de incluílas desde entón nunha exposición. Iso levoume a buscar datos e están aí. As porcentaxes de formación da escola de Belas de Pontevedra son dun 70% mulleres e un 30% de homes todos os cursos. Esas cifras invértense no momento en que falamos de mercados, de exposicións, de coleccións, etc. Por que segue pasando? Porque hai poucas artistas que teñan a posibilidade de chegar a onde se ‘corta o bacallau’: ás programacións das galerías, museos, exposicións individuais ou colectivas e ás coleccións. Que porcentaxe de mulleres artistas hai nas coleccións? Un 15-20%. Proxectos coma este, canto máis nos retrotraiamos na historia, menos se atopa nos catálogos».

A muller na súa condición de esposa e nai pintada por Julia Minguillón (Lugo, 1906-Madrid, 1965) é o icono desta exposición que pode visitarse ata o próximo 3 de febreiro no Auditorio de Galicia. Os interiores pechados e asfixiantes de Carmen Corredoyra, o mundo da muller rural de Galicia que pinta María Antonia Dans (Oza dos Ríos, 1922-Madrid, 1988), as visións oníricas de Lolita Díaz Baliño, a abstracción nos casos de Beatriz Rey (A Coruña, 1940) ou Fina Mantiñán (A Coruña, 1932) ou a escultura de Elena Colmeiro (Silleda, 1932) son outras das pinceladas dunha mostra necesaria, que axusta contas coa historia da arte recente e oficial de Galicia situando as súas protagonistas no lugar que merecen.

Queres ollar outros contidos relevantes?

Monica Mura

150 150 CORALIA

Desde cativa, Monica Mura (Cagliari, 1979) tivo claro que quería explorar a vida a través da perspectiva de xénero. Primeiro, sen sabelo, de maneira inconsciente, e agora a través de todas as posibilidades que lle ofrecen as disciplinas que domina: da pintura á fotografía pasando pola comunicación, o deseño de moda ou a videoarte. Así o testemuñan proxectos como Cartografía corporal, exposicións como Mallo en marzo (unha homenaxe á artista de Viveiro) ou E ti que (de quen) vés sendo? que pode verse até finais deste mes na Igrexa da Compañía (USC).

Con visita guiada incluída polas distintas partes da instalación, na que se nos invita a reflexionar sobre a identidade e a memoria, dando voz a persoas que sofren as problemáticas da muller trans* (o leitmotiv da mostra) e, por extensión, do colectivo LGTBIQ, Monica recibe a Coralia no backstage da Igrexa, o seu lugar de repouso e traballo estes días.

  • ACTUALIDADE

Entrevista de VALERIA PEREIRAS
Imaxes e vídeos de MONICA MURA

Contábasme que levas xa 16 anos vivindo en Galicia. Como é que viñeches parar a Santiago?
Eu marchei de Sardeña cando cumprín os 18 anos. Vivín un ano en Londres. Despois, decidín volver a Italia para estudar no D.A.M.S. (Disciplinas da arte, a música e o espectáculo, na Universidade de Turín), que é unha facultade que aquí non existe. Xestor cultural sería a saída laboral equivalente, e quería facer iso para non ter que ir a Belas Artes, que non me gusta polas súas implicacións co mercado. Eu quería ser libre. Pero chega un momento no que decido que quero traballar no mundo da publicidade, e como Milán era o centro pero a min non me resulta atractivo, decido que quero ir a vivir a Barcelona. Entón, o problema: o idioma. Empezo a estudar español e pido unha bolsa Erasmus que me trae a Santiago. Non tiña nin idea do que me ía atopar. Non investiguei moito. Sabía que había peregrinos e dábame un pouco de medo vivir nunha cidade moi relixiosa. E, cando aterro, vexo un sitio que non podía imaxinar que era España. E digo, que bonito, parécese a Irlanda e falan español. Segundo erro. Descubro o galego, e que tamén en Cataluña e o País Vasco teñen outras linguas, como pasa co sardo. Quédome o ano de Erasmus e decido facer a tese investigando a arte contemporánea de aquí. Métome nun grupo de teatro e Santiago gústame tanto que nese momento marchar a Barcelona sería só porque o decidira antes e quedo.

E hoxe, segues no teatro?
Non. Non é o meu. Fixen varias obras. Participei nos Monólogos da vaxina, que se representou aquí no Teatro Principal e que estaba organizado por Karen Campos e era unha obra benéfica.

Con todo es unha artista multidisciplinar… De onde che vén a vocación?
Xa de pequena empecei co debuxo e a pintura ao óleo, acuarela… Cando tiven a miña primeira cámara foi a fotografía e así fun evolucionando até poder traballar o vídeo na universidade. Tiven un profesor moi bo, o viodeoartista Alessandro Amaducci de Turín. Todo o que fixen sempre estivo relacionado co xénero. Desde pequena. Eu debuxaba mulleres.

Por que esa teima?
A miña profesora dicía que era porque non coñecía os homes, porque era demasiado moza, pero creo que se equivocaba bastante [ri]. En secundaria, cando tes 12 anos un día chegoume a dicir iso, pero como tamén me dicía que debuxaba os soles demasiado grandes non lle imos a dar demasiada importancia [ri de novo].

Ti mesma sufriches entón coa identidade de xénero…
Non tiven referentes no mundo da arte. Os que tiña eran homes, a min gustábame Gustav Klimt, del conservo a marca do dourado, a liña espiral cando era pequena… Gustábame tamén Dalí, o surrealismo… Na literatura si tiña referentes femininos, pero no mundo das artes plásticas non. Mais daquela tampouco me preguntaba o por que. E isto tamén me protexeu, porque non tiña esa conciencia de que por ter unha vaxina entre as pernas puidera ter máis dificultades. Pensaba que se facía as cousas ben ía ser recompensada igual que os meus compañeiros.

E foi así? Non pensas que tiveches que demostrar máis por ser muller artista?
Si.

Por que cres que sucede isto? Por que continúa a ser tan acentuada a desigualdade de xénero no mundo da arte?
Eu formo parte da asociación nacional MAV Mujeres en las Artes Visuales, con sede en Madrid, e temos moi claro os datos porque cada ano as miñas compañeiras dedícanse a facer estatísticas. Este ano, os datos que conseguiron foron que en ARCO, a feira de arte contemporánea máis importante que hai en España, só un 25% das persoas participantes eran mulleres. Se temos en conta que somos maioría en Belas Artes… Por que? Pois, polo patriarcado. Segue estando aí. As mulleres estamos neste momento loitando como nunca porque nos están matando, ademais de non conseguir romper con ese teito de cristal. Estannos matando, están quitándonos a vida e entón estanse dando conta, moitos homes e mulleres, de que isto non pode ser, de que a educación é moi importante. Nun momento dado empezas a decatarte de que estás vendo o mundo cos ollos pechados pola venda do patriarcado ou o machismo e empezas a ver a luz e dáste conta de que o mundo está estragado. Que se non é algo grave hai un micromachismo sempre por detrás e entras nunha loita continua na que te decatas de que é tan importante visibilizalo que xa non podes falar doutra cousa.

«En ARCO, a feira de arte contemporánea máis importante que hai en España, só un 25% das persoas participantes eran mulleres. Se temos en conta que somos maioría en Belas Artes… Por que? Pois, polo patriarcado. Segue estando aí».

«Quero que a xente reflexione. Non quero impoñer un discurso, como non me gusta que mo fagan a min. Na miña obra deixo a liberdade de poder achegarse máis ou menos».

«Para min si que é importante darlle ás persoas o que están buscando. Que nas salas, museos e galerías de arte as visitas poidan tocar as obras, sentirse protagonistas e poidan interactuar».

É entón ese o teu obxectivo, visibilizar?
Visibilizar é unha proposta. É verdade que o fago, pero non é o meu obxectivo. O gran protagonista desta exposición é un punto interrogante e eu fágome preguntas e ábroo ao público. Quero que a xente reflexione. Non quero impoñer un discurso, como non me gusta que mo fagan a min. Na miña obra deixo a liberdade de poder achegarse máis ou menos. Traballo unha obra complexa, que se divide en distintas capas e, ás veces, só as persoas que se paran a mirala dunha forma detida poden chegar a ver todas as capas. Tampouco é o que pretendo. Se buscas un cambio, tamén é xusto que haxa un diálogo. Ás veces pódese e ás veces hai que dar pistas para que a xente consiga experimentar. O que comentabas antes, non? O tema de que son unha artista multidisciplinar. A min gústame máis interdisciplinar, porque me movo por distintos campos. Non puiden incorporar aínda a ciencia porque non a controlo, pero encantaríame. O que si que teño claro que me gusta é que a arte sexa accesíbel, para todos os públicos e que, sobre todo, supoña unha viaxe.

Como fas nesta exposición, que ten un percorrido moi concreto…
O que intentei facer nesta exposición foi buscar un espazo e facer que as persoas poidan acceder á sala expositiva, facer unha viaxe e saír de aquí, polo menos, cunha experiencia para levarse. Algunhas persoas poderán rexeitalo, outros reflexionarán máis na casa, outros iranse de aquí sen levar nada porque non quixeron tampouco dialogar… En calquera caso non pasaría nada, pero para min si que é importante darlle ás persoas o que están buscando. Que nas salas, museos e galerías de arte as visitas poidan tocar as obras, sentirse protagonistas e poidan interactuar. O meu obxectivo é ese, que non é outro que unha idea da arte en 360 graos; unha idea que teño desde pequena, só que entón non tiña esa conciencia porque rexeitaba a palabra artista, pero si no momento en que aceptei o que era, o meu camiño…

«Non veño só como artista, teño un background de deseñadora, de comunicadora, de ter traballado con educadores, psicólogos e todo isto vaite enriquecendo».

«É todo un experimento, unha obra viva. A composición é como unha gran peza e eu son como a directora de orquestra de todo isto que montamos aquí».

«En Italia, e en Latinoamérica, asústame ver que apenas hai mulleres que envellezan dunha forma natural, orgánica, porque están modificadas pola cirurxía estética ou polo botox».

Nos+Otras: en red, do Museo Thyssen-Bornemisza… Fálame dese proxecto.
Fun seleccionada con outras tres artistas para este proxecto, no que traballamos con trinta mulleres en risco de exclusión social. Reuniámonos unha vez ao mes, e ao final fixemos unha exposición de fin de proxecto coas obras creadas polas mulleres resultado dos talleres que lles propuxeramos, e a miña era sobre o retrato e o autorretrato. O que despois se exhibiu tamén foi Sas Diosas. Miradas, sa arèntzia mea, que era a obra coa que me seleccionaran.

E que tal foi a experiencia?
Moi boa. Tamén colaboramos aquí, en Lugo, na vertente galega, coa asociación Acadar [Asociación de Mulleres con Discapacidade de Galicia], e teño que agradecer á Rede Museística Provincial de Lugo que colaborou, e a experiencia foi moi enriquecedora. Aprendín moitísimo porque estiven traballando man a man cos educadores nas actividades e vas vendo outras posibilidades. Eu veño dun percorrido tamén como comunicadora e entón vas sumando cousas, e este proxecto non tería sido posíbel senón tivera todo iso en conxunto. Non veño só como artista, teño un background de deseñadora, de comunicadora, de ter traballado con educadores, psicólogos e todo isto vaite enriquecendo.

No manifesto que pode lerse na túa páxina afirmas que as túas obras «forman parte de proxectos artísticos amplos en continuo proceso de evolución ao longo do tempo»…
Si, é todo un experimento, unha obra viva. A composición é como unha gran peza e eu son como a directora de orquestra de todo isto que montamos aquí.

Vin durante a visita que había referentes galegos, Maruja Mallo, e de Sardeña, a deseñadora Edina Altara…
Si, e entre os meus referentes, unha moi clara que non coñecía e coa que me dixeron que compartía certas referencias, que é Esther Ferrer. Despois coñecina persoalmente, e mesmo fixen unhas performances con ela este ano no Reina Sofía. Sobre todo, a obra Antes e Despois que foi unha das razóns polas que a coñecín, porque houbo persoas que me preguntaban se era unha homenaxe a Esther Ferrer. Como italiana, non a coñecía, e cando a descubrín souben da foto combinando as medias caras. Chegaramos a un punto de vista parecido, pero desde un punto de partida distinto. Eu viña dun discurso de rebelión ao que é a imposición da moda e a busca da eterna xuventude. En Italia, e en Latinoamérica, asústame ver que apenas hai mulleres que envellezan dunha forma natural, orgánica, porque están modificadas pola cirurxía estética ou polo botox.

Unha loita contra o tempo…
Que ao final crea caricaturas, e nalgúns casos problemas irreversíbeis. É que se metes a pata non podes volver a atrás.

Por que cres que nos pasa isto?
Polo patriarcado.

Tamén hai homes que comezan a facelo…
No momento en que se rompen as barreiras, entre homes e mulleres, collemos o malo do outro. O mercado no mundo da moda é o que intenta dicirche como tes que ser. Eu traballaba no mundo do deseño, e por iso, porque sei como funciona, sinceramente non lle dou importancia ás marcas, doulle moi pouco peso. Pero hai moitísimas persoas para as que as marcas son fundamentais. Dan por feito que por ser dunha marca é mellor, e se a isto lle sumamos os xogos de poder, o que manda é utilizar ese produto en concreto, ter ese corpo…

«No momento en que se rompen as barreiras, entre homes e mulleres, collemos o malo do outro. O mercado no mundo da moda é o que intenta dicirche como tes que ser. Eu traballaba no mundo do deseño, e por iso, porque sei como funciona, sinceramente non lle dou importancia ás marcas, doulle moi pouco peso».

Cóntanos, como xurdiu E ti que (de quen) vés sendo?
Este era un proxecto que tiña eu na miña cabeza e o que estaba era buscando un espazo íntimo que permitise a coexistencia de todo en conxunto. Tiña que ser un espazo respectuoso co argumento da obra, e entón tiña o proxecto, escollín a sala e preguntei se era factíbel. Se non o tivese sido non o tería montado, porque supón un esforzo físico e económico pola miña parte xa que é un proxecto que quixen autoproducir.

E nótase que está montado pensando no espazo. Unha igrexa para falar de identidades, memorias e xéneros… Cando menos curioso.
As obras, algunhas son de anos anteriores, unha mini retrospectiva, e na zona central as obras xa as tiña na cabeza pero aínda non se materializaran porque tiña dificultade buscando un lugar no que puidese acomodalas. As obras, hai algunhas que poden convivir en calquera sala e outras que precisan un espazo moi grande, entón tamén pensei na Igrexa da Universidade porque cría que era o espazo máis adecuado, e aínda o creo. Para acoller un discurso de memoria, xéneros… e que ademais as persoas que participaron nos vídeos puidesen ter un lugar digno. Até agora non se presentaran e esta foi a maneira de que saíran á luz. Cando fago unha obra na que se traballa con persoas que o dan todo, e aínda que a obra despois a asine eu, é evidente que hai unha aportación de almas desas mulleres como é o caso de Elas Contan [unha videoinstalación que forma parte da exposición] e chega un momento que ten que verse. Tiñan que saír á luz e tiñan que poder verse en Santiago, que é de onde son elas. E aquí estamos, por elas.

Na túa declaración de intencións tamén afirmas que para encontrar a expresión máis pura privilexias a intención fronte ao procedemento. Que é exactamente o que queres dicir con isto?
Sen saber o que era o arte contemporáneo eu xa facía cousas que se consideraban iso sen eu ser consciente. Acepto só algún traballos de deseño ou comunicación, intento quedarme só con aqueles que están relacionados con temas que me afectan directamente e non entran en conflito coa miña forma de pensar. Volver atrás, e aceptar outro tipos de traballo no mundo do marketing ou da comunicación, sería incongruente. Traballo con mulleres de Acadar no que poden ser guías contra a violencia de xénero a mulleres con discapacidade… e isto si me motiva, e acepto ese traballo. Tamén podo implicarme en cousas así nestes eidos, pero sempre intento, dentro dos límites, reservar o meu esforzo ao mundo da arte.

«Traballo con mulleres de Acadar no que poden ser guías contra a violencia de xénero a mulleres con discapacidade... e isto si me motiva, e acepto ese traballo. Tamén podo implicarme en cousas así nestes eidos, pero sempre intento, dentro dos límites, reservar o meu esforzo ao mundo da arte».

O ano que vén estás convidada a participar na Bienal de Xénova: Other Identity. Altre forme di identità culturali e pubbliche. Xa tes pensada a túa proposta?
A bienal de Xénova foi posposta un ano, tiveron que modificar a data que ía ser neste ano. Convidáronme a participar en Other identity que vai ser a temática da bienal. Cando mo propuxeron, a peza de Poder ver, ver poder estaba, nun principio, pensada para alí. Como se retrasou, e a miña mente é moi rápida -necesito parir, non podo esperar meses-, a esta altura aínda non sei se proporei o mesmo. Pode ser, porque esa peza é moi potente e encaixa perfectamente nese contexto, pero non descarto facer algo novo para a ocasión.

E de Sardeña, que botas de menos?
Os meus pais. Sobre todo a familia. O lugar é moi bonito, pero eu son unha insular estraña e cando estou en Sardeña sinto a claustrofobia e necesito irme. Sinto que estou nunha gaiola, dourada, pero gaiola. Tamén conta o complicado tema dos transportes.

Tes intención de quedar?
Non sei se te fixaches, na entrada da exposición hai un billete do metro de Madrid, e fai referencia ao que foi a miña viaxe alí. É certo que Santiago non é unha capital na que te poidas mover facilmente. Para ver a meus pais teño que pasar dous días de viaxe, durmir no aeroporto… Para min non é cómoda como cidade. Sempre digo que me quedei en Santiago porque me gustaba, porque me parecía unha cidade que, nese momento, era moi aberta. Camiñaba pola rúa, atopábame cun músico, despois outro amigo, acababamos vendo un espectáculo de teatro noutro local… como que te ías tropezando coa arte en cada esquina. Hoxe non é tanto así. Non hai ese punto underground que había antes. Cheguei en 2002, e dixéronme que antes era incluso mellor. Pero houbo un momento no que me estaba desenamorando da cidade. O tema do turismo, o centro histórico penso que xa está pensado só para os que veñen de fóra e a cidade estase volvendo difícil para os que vivimos aquí. Ao mesmo tempo, tamén dixen que se un sitio non me quere marcharía. Se detecto que Santiago deixa de quererme como me quería, pois marcharei.

Volverías a Italia?
Nunca digo deste pan non comerei. Pero, agora mesmo, se non é por unha cuestión afectiva non creo que volvese, porque sería ir dunha situación parecida a outra. Se unha ten que dar o paso e moverse xa pensaría, non che digo de ir a Australia, pero nun momento dado si me gustaría ter unha experiencia no Xapón, facer alí unha residencia. Xapón encántame, son unha apaixonada do tema da tecnoloxía. É como un soño, unha pequena conta pendente. E despois, realmente, non teño pensada unha cidade. O máis cómodo sería Madrid, por proximidade, idioma… Un lugar no que poidas coller un avión nun momento dado e ir unha fin de semana a ver a familia, unha exposición… Nova York tamén me gustaría. Non sei, non o pensei moito. Eu creo que hai que seguir o instinto. Eu fíome moito del e do que me digan o corazón e o corpo no seu momento. De todos modos, se quedo en Santiago o que teño que facer é viaxar.

E ti que (de quen) vés sendo? Identidades, Memorias e Xéneros

Igrexa da Compañía (USC). Até o 31 de outubro.

Queres ollar outros contidos relevantes?
Política de privacidade

Se consente a utilización de cookies, continúa navegando ou fai clic nalgún link entenderase que consinte a nosa política de cookies e, por tanto, a instalación das mesmas no seu equipo ou dispositivo.

Se vostede quere, pode cambiar a configuración de cookies en calquera momento, configurando o seu navegador para aceptar, ou non, as cookies que recibe ou para que o navegador o avise cando un servidor queira gardar unha cookie.

Esta web utiliza cookies.
error: Contido protexido